Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі 0 3320 3647317 3642653 2026-08-25T20:44:48Z Casserium 68287 /* Жекеменшік жоғары оқу орындары */ 3647317 wikitext text/x-wiki Алғашқы қазақстандық жоғары оқу орны 1928 жылы Алматы қаласында «Қазақ мемлекеттік университеті» деген атаумен құрылған. 1930 жылы ол Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтына айналды (қазір [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы ҚазҰПУ]]). 1934 жылы Қазақ мемлекеттік университеті қайта құрылды (қазір [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]]). 2024-2025 оқу жылының басындағы ресми дерек бойынша [[Қазақстан|республика аумағында]] 113 жоғары оқу орны жұмыс істейді, оның 64-сі (56,6%-ы) жеке меншікте болса, 48-і (42,5%-ы) мемлекет және 1-еуі (0,9%-ы) шетел меншігінде.<ref>{{Cite web|url=https://stat.gov.kz/api/iblock/element/196781/file/kk/|title=Қазақстан Республикасындағы жоғары білім (2024-2025 оқу жылының басына)|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]]|date=2024-12-25}}</ref> Жоғары оқу орындарының ішінде 11 ұлттық жоғары оқу орны (университет, академия, консерватория), 78 университет, 14 академия, 10 институт бар. == ''Мемлекеттік'' жоғары оқу орындары == === ''Дербес'' жоғары оқу орны === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:05%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | {{comment|Дербес мәртебе}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Назарбаев Университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2010 | style="text-align:center;" |2011 | дербес білім беру ұйымы || <small>Президент: профессор</small> <br /> Ахмад Вакар <br /><small>Провост: доктор</small> <br />Илесанми Адесида | 7 089 (2024)<ref>https://nu.edu.kz/wp-content/uploads/2025/12/nu_annual_report_rus-1.pdf</ref>|| {{URL|https://nu.edu.kz/}} |} === ''Халықаралық'' жоғары оқу орны === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:20%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | {{comment|Халықаралық мәртебе}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | [[Түркістан (қала)|Түркістан]] | style="text-align:center;" |1991 | style="text-align:center;" |1992 | мекеме | <small>Ректор: экономика ғылымдарының кандидаты</small> <br />Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |10 986 (2025–2026)<ref>https://ayu.edu.kz/birimler/kz/0-ahmet-yesevi-universitesi/akademik-veriler</ref> |{{URL|https://ayu.edu.kz/}} |- | | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | | | | |} === ''Ұлттық'' жоғары оқу орындары === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | {{comment|Ұлттық мәртебе}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:21%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" class="unsortable" | Сайты |- | [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1934 | style="text-align:center;" |1993 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Түймебаев Жансейіт Қансейітұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: филология ғылымдарының докторы</small> <br />[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Түймебаев Жансейіт Қансейітұлы]]}} |28 000+<ref>https://farabi.university/storage/files/348179768168d661ad26f45314043324_Booklet%20KazNU%202025.pdf</ref> |{{URL|https://farabi.university/}} |- | [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1934 | style="text-align:center;" |1994 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Бегентаев Мейрам Мұхаметрақымұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: экономика ғылымдарының докторы</small> <br /> [[Мейрам Мұхаметрақымұлы Бегентаев|Бегентаев Мейрам Мұхаметрақымұлы]]}} | 12 670<ref>https://satbayev.university/kk/news/kanysh-satbaevtyn-125-zhyldygy-men-satbaev-universitetinin-90-zhyldyk-mereytoyy-zhylynda-rektor-atkarylgan-zhumystar-turaly-esep-berdi</ref>|| {{URL|https://satbayev.university/}} |- | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1928 | style="text-align:center;" |2003 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Тілеп Болат Анапияұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: саяси ғылымдар кандидаты</small> <br /> [[Болат Әнапияұлы Тілепов|Тілеп Болат Анапияұлы]]}} | 16 710<ref>https://www.topuniversities.com/universities/abai-kazakh-national-pedagogical-university-abai-university</ref>|| {{URL|https://abaiuniversity.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1931 | style="text-align:center;" |2001 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Шоранов Марат Едігеұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: медицина ғылымдарының кандидаты</small> <br /> Шоранов Марат Едігеұлы}} | 15 814<ref>https://www.nur.kz/society/2053265-studentotsentrichnost-i-innovatsii-v-meditsine-itogi-goda-podveli-v-kaznmu/</ref>|| {{URL|https://kaznmu.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1929 (АЗМИ)<br />1930 (ҚазАШИ) | style="text-align:center;" |2001 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы</small> <br /> [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы]]}} |6 545<ref>https://www.topuniversities.com/universities/kazakh-national-agrarian-research-university-kaznaru</ref> | {{URL|https://www.kaznaru.edu.kz/}} |- |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[[Алматы]] |style="text-align:center;" |1944 | style="text-align:center;" |2019 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort||<small>Басқарма төрағасы - ректор: филология ғылымдарының кандидаты</small> <br /> Кәрімова Бейбіткүл Сәрсемханқызы}} | 9 805<ref>https://univision.kz/kk/univ/42-kazak-ulttyk-kyzdar-pedagogikalyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://qyzpu.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1978 | style="text-align:center;" |2001 | республикалық мемлекеттік мекеме || {{sort|Жүдебаев Арман Әділханұлы|<small>Ректор: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері</small> <br />Жүдебаев Арман Әділханұлы}} |1 550<ref>https://univision.kz/kk/univ/40-t-k-zhyrgenov-at-kazak-ulttyk-oner-akademiyasy/</ref> | {{URL|https://kaznai.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1944 | style="text-align:center;" |2001 | республикалық мемлекеттік мекеме || {{sort|Тасбергенова Гауһар Қошқарбекқызы|<small>Ректор: PhD докторы</small> <br /> Тасбергенова Гауһар Қошқарбекқызы}} |868<ref>https://univision.kz/kk/univ/39-kurmanfazy-atyndafy-kazak-ulttyk-konservatoriyasy/</ref> | {{URL|https://www.conservatoire.edu.kz/}} |- | [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1996 | style="text-align:center;" |2001 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Сыдықов Ерлан Бәтташұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: тарих ғылымдарының докторы</small> <br /> [[Ерлан Бәтташұлы Сыдықов|Сыдықов Ерлан Бәтташұлы]]}} |20 350<ref>https://univision.kz/kk/univ/23-l-n-gumilev-atyndafy-euraziya-ulttyk-universiteti/</ref> |{{URL|https://enu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық өнер университеті|К. Байсейітова атындағы Қазақ ұлттық өнер университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1998 | style="text-align:center;" |1998 | республикалық мемлекеттік мекеме || {{sort|Ахмедьяров Ғалым Алғиұлы|<small>Ректор: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері</small> <br /> Ахмедьяров Ғалым Алғиұлы}} | 1 574<ref>https://univision.kz/kk/univ/49-kazak-ulttyk-oner-universiteti/</ref>|| {{URL|https://kaznui.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық хореография академиясы]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2015 | style="text-align:center;" |2015 | шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорын || {{sort|Нүсіпжанова Бибігүл Нұрғалиқызы|<small>Ректор: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері</small> <br /> [[Бибігүл Нұрғалиқызы Нүсіпжанова|Нүсіпжанова Бибігүл Нұрғалиқызы]]}} |142<ref>https://univision.kz/kk/univ/38-kazak-ulttyk-horeografiya-akademiyasy/</ref> | {{URL|https://balletacademy.edu.kz}} |- | [[Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университеті]] | [[Тараз]] | style="text-align:center;" |2024 | style="text-align:center;" |2024 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort||<small>Басқарма төрағасы - ректор: PhD докторы</small> <br /> Түсіпова Кәмшат Маратқызы}} | 1 538<ref>https://univision.kz/kk/univ/125-halykaralyk-kolik-zhane-gumanitarlyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://kaznuvhi.edu.kz/}} |- | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық университеті]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1938 | style="text-align:center;" |2025 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор: заң ғылымдарының докторы</small> <br />[[Нұрлан Орынбасарұлы Дулатбеков|Дулатбеков Нұрлан Орынбасарұлы]] |13 360<ref>https://statbase.ru/data/karaganda-buketov-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://buketov.edu.kz/}} |} === ''Аймақтардағы мемлекеттік'' жоғары оқу орындары === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті|Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]] | [[Ақтау]] | style="text-align:center;" |1976 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />Ахметов Берік Бақытжанұлы |5 761<ref>https://univision.kz/kk/univ/71-sh-esenov-atyndafy-kaspiy-memlekettik-tehnologiyalar-zhane-inzhiniring-universiteti/</ref> |{{URL|https://yu.edu.kz/}} |- | [[Ақтөбе өңірлік университеті|Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті]] | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1935 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Қарабасова Лаура Чапайқызы |14 225<ref>https://statbase.ru/data/k-zhubanov-aktobe-regional-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|http://zhubanov.edu.kz/}} |- | [[Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті|М. Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті]] | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1957 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Қалиев Әсет Әскерұлы |6 549<ref>https://univision.kz/kk/univ/30-marat-ospanov-atyndafy-batys-kazakstan-meditsina-universiteti/</ref> |{{URL|https://zkmu.edu.kz/}} |- |[[Азаматтық авиация академиясы]] |[[Алматы]] | style="text-align:center;" |1995 | акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Мәмеков Дәулет Әбірбекұлы |1 840<ref>https://statbase.ru/data/civil-aviation-academy-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://caa.edu.kz/}} |- | [[Арқалық педагогикалық университеті|Ы. Алтынсарин атындағы Арқалық педагогикалық университеті]] | [[Арқалық (қала)|Арқалық]] | style="text-align:center;" |1972 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />''бос орын'' |2 534<ref>https://iaar.agency/storage/photos/shares/prog_accreditation_files/ARPI_280423/Report_2etap_4.pdf</ref> |{{URL|https://api.edu.kz/}} |- | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1957 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Тіреуов Қанат Маратұлы |10 851<ref>https://kazatu.edu.kz/en/ </ref> |{{URL|https://kazatu.edu.kz/}} |- | [[Астана медицина университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1964 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Надыров Камалжан Талғатұлы |7 000+<ref>https://timesofcollege.com/abroad/astana-medical-university-206654</ref> |{{URL|https://amu.edu.kz/}} |- | [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Х. Досмұхамедов атындағы Атырау университеті]] | [[Атырау]] | style="text-align:center;" |1950 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />[[Саламат Нұрмұханұлы Идрисов|Идрисов Саламат Нұрмұханұлы]] |8 055<ref>https://pricom.kz/obrazovanie/au-imeni-h-dosmuhamedova-itogi-deyatelnosti-i-zadachi-na-perspektivu.html</ref> |{{URL|https://asu.edu.kz/}} |- | [[Атырау мұнай және газ университеті|С. Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университеті]] | [[Атырау]] | style="text-align:center;" |1980 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Шакуликова Гүлзада Тәңірбергенқызы |8 055 (2025)<ref>https://pricom.kz/obrazovanie/au-imeni-h-dosmuhamedova-itogi-deyatelnosti-i-zadachi-na-perspektivu.html</ref> |{{URL|https://aogu.edu.kz/}} |- | [[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университетi]] | [[Көкшетау]] | style="text-align:center;" |1962 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Сырлыбаев Марат Қадырұлы |7 384<ref>https://statbase.ru/data/kokshetau-state-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://shokan.edu.kz/}} |- | [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Ә. Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1953 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Сағынтаева Сәуле Саветқызы |9 202<ref>https://www.kstu.kz/wp-content/uploads/2025/11/Godovoj-otchet-KarTU-za-2024_eng.pdf</ref> |{{URL|https://www.kstu.kz/}} |- | [[Қарағанды медицина университеті]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1950 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Тұрмұхамбетова Анар Ақылбекқызы |9 095<ref>https://qmu.edu.kz/en/</ref> |{{URL|https://qmu.edu.kz/}} |- | [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті|А. Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]] | [[Қостанай]] | style="text-align:center;" |1939 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Қуанышбаев Сейітбек Бекенұлы |9 000<ref>https://ksu.edu.kz/ru/newslist/all-news/kru-itogi-raduyut-plany-vpechatlyayut/</ref> |{{URL|https://ksu.edu.kz/}} |- | [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]] | [[Қызылорда]] | style="text-align:center;" |1937 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Байқадамов Наурызбай Сейтқалиұлы |11 600<ref>https://www.topuniversities.com/universities/korkyt-ata-kyzylorda-university</ref> |{{URL|https://korkyt.edu.kz/}} |- | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | [[Орал]] | style="text-align:center;" |1932 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Серғалиев Нұрлан Хабибуллаұлы |4 981<ref>https://univision.kz/kk/univ/31-mahambet-otemisov-atyndafy-batys-kazakstan-universiteti/</ref> |{{URL|https://wku.edu.kz/}} |- | [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]] | [[Орал]] | style="text-align:center;" |1963 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Наметов Асқар Мырзахметұлы |9 000<ref>https://univision.kz/kk/univ/29-zhangir-han-atyndafy-batys-kazakstan-agrarlyk-tehnikalyk-universiteti/</ref> |{{URL|https://wkau.edu.kz/}} |- | [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті|С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]] | [[Өскемен]] | style="text-align:center;" |1952 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Төлеген Мұхтар Әділбекұлы |7 339<ref>https://statbase.ru/data/sarsen-amanzholov-east-kazakhstan-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://vku.edu.kz/}} |- | [[Дәулет Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті|Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті]] | [[Өскемен]] | style="text-align:center;" |1958 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Рахметуллина Сәуле Жәдігерқызы |3 699<ref>https://univision.kz/kk/univ/15-daulet-serikbaev-atyndafy-shyfys-kazakstan-tehnikalyk-universiteti/</ref> |{{URL|https://www.ektu.kz/}} |- | [[Торайғыров университеті]] | [[Павлодар]] | style="text-align:center;" |1960 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Медетов Нұрлан Әмірұлы |8 906<ref>https://tou.edu.kz/ru/2011-09-15-10-55-55?id=2857</ref> |{{URL|https://tou.edu.kz/}} |- | [[Павлодар педагогикалық университеті|Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті]] | [[Павлодар]] | style="text-align:center;" |1962 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Әмірбекұлы Ержан |4 000<ref>https://ppu.edu.kz/doc/2025/august/putev_2025-rus.pdf</ref> |{{URL|https://ppu.edu.kz/}} |- | [[Солтүстік Қазақстан университеті|М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университеті]] | [[Петропавл]] | style="text-align:center;" |1937 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Исақаев Ербол Маратұлы |6 868<ref>https://www.topuniversities.com/universities/manash-kozybayev-north-kazakhstan-university</ref> |{{URL|https://ku.edu.kz/}} |- | [[Рудный индустриялық университеті]] | [[Рудный]] | style="text-align:center;" |1977 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Сапарходжаев Нұрбек Пажарбекұлы |940<ref>https://univision.kz/kk/univ/90-rudnyy-industrialdyk-instituty/</ref> |{{URL|https://www.rii.edu.kz/}} |- | [[Шәкәрім университеті]] | [[Семей]] | style="text-align:center;" |1934 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Орынбеков Думан Рымғалиұлы |6 965<ref>https://www.topuniversities.com/universities/shakarim-university-city-semey-kazakhstan</ref> |{{URL|https://shakarim.edu.kz/}} |- | [[Семей медицина университеті]] | [[Семей]] | style="text-align:center;" |1953 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Дюсупов Алтай Ахметқалиұлы |7 200<ref>https://padmavathioverseas.com/mbbs-in-kazakhstan/ </ref> |{{URL|https://smu.edu.kz/}} |- | [[Жетісу университеті|І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті]] | [[Талдықорған]] | style="text-align:center;" |1972 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Бөрібаев Ермек Әбілтайұлы |5 646<ref>https://zhetysu.edu.kz/about-zhetysu-university-named-after-ilyas-zhansugurov/</ref> |{{URL|https://zhetysu.edu.kz/}} |- | [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] | [[Тараз]] | style="text-align:center;" |1958 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />[[Ләззат Қалымбекқызы Еркінбаева|Еркінбаева Ләззат Қалымбекқызы]] |11 391<ref>https://dulaty.edu.kz/images/document/DU%20sandar/univer_cifr_rus_13.11.25.pdf{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |{{URL|https://dulaty.kz/}} |- | [[Қарағанды индустриялық университеті]] | [[Теміртау]] | style="text-align:center;" |1963 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Жәутіков Бахыт Ахатұлы |2 400<ref>https://backend.deqar.eu/reports/IAAR/176510_20220831_0630_Report_2.pdf</ref> |{{URL|https://tttu.edu.kz/}} |- | [[Халықаралық туризм және меймандостық университеті]] | [[Түркістан (қала)|Түркістан]] | style="text-align:center;" |2019 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Шоқпаров Әлібек Жұмабекұлы | 2 257<ref>https://univision.kz/kk/univ/121-halykaralyk-turizm-zhane-meymandostyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://iuth.edu.kz/}} |- | [[Оңтүстік Қазақстан университеті|М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті]] | [[Шымкент]] | style="text-align:center;" |1943 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Ахмед-Заки Дархан Жұмақанұлы |27 641<ref>https://auezov.edu.kz/sm/eng</ref> |{{URL|https://auezov.edu.kz/}} |- | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті|Ө. Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | [[Шымкент]] | style="text-align:center;" |1937 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Балабиев Қайрат Рахымұлы |8 228<ref>https://zhanibekov.edu.kz/</ref> |{{URL|https://zhanibekov.edu.kz/}} |} == ''Мемлекеттік органдардың'' жоғары оқу орындары == {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:05%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Басқарушы орган ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы|ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1994 | <small>Ректор:</small> <br /> Жолманов Азамат Сағатұлы || [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері агенттігі]] | || {{URL|https://www.apa.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі#Сот төрелігі академиясы|ҚР Жоғары Сот Кеңесінің жанындағы Сот төрелігі академиясы]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2001-2005, 2016 | <small>Ректор:</small> <br /> Мусин Қанат Қалқаманұлы || [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесі]] | 101|| {{URL|https://sta.edu.kz/}} |- | ҚР Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясы | [[Қосшы]] | style="text-align:center;" |2015 | {{sort|Сексембаев Марат Исламханұлы|<small>Ректор: 3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі</small> <br />Әбдіров Нұрғалым Мәжитұлы}} |[[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]] |121 |{{URL|https://academy-gp.kz/}} |- | "AML ACADEMY" Қаржылық мониторинг академиясы | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2023 | <small>Ректор:</small> <br /> Мерзадинов Ерғали Серікбайұлы || [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі|Қаржылық мониторинг агенттігі]] | || {{URL|https://www.amlacademy.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Академиясы|ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің академиясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1974 | {{sort|Мұқашев Ахат Ғаббасұлы|<small>Бастық: ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры</small> <br /> Мұқашев Ахат Ғаббасұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |600-800 |— |- | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік әскери институты|ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара академиясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1931 | <small>Бастық: генерал-майор</small> <br />Поливанов Павел Константинович |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | |— |- | ҚР Төтенше жағдайлар министрлігінің М. Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы | [[Көкшетау]] | style="text-align:center;" |1997 | {{sort|Әлібеков Ерлан Әлібекұлы|<small>Бастық: азаматтық қорғау полковнигі</small> <br />Әлібеков Ерлан Әлібекұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] | |{{URL|http://agz.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы|ҚР Ұлттық ұланының академиясы]] | [[Петропавл]] | style="text-align:center;" |1997 | {{sort|Тоқышев Артур Қалиақпарұлы|<small>Бастық: полковник</small> <br />Тоқышев Артур Қалиақпарұлы}} |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұлан Бас қолбасшылығы|Ұлттық ұланның Бас қолбасшылығы]] | |{{URL|https://www.ang.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің Ш. Қабылбаев атындағы Қостанай академиясы | [[Қостанай]] | style="text-align:center;" |1971 | {{sort|Дәрменов Ақынқали Дәуітбайұлы|<small>Бастық: полиция генерал-майоры</small> <br /> [[Ақынқали Дәуітбайұлы Дәрменов|Дәрменов Ақынқали Дәуітбайұлы]]}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://qpa.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің М. Есболатов атындағы Алматы академиясы | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1956 | {{sort|Қобландин Қалижан Жеңісбекұлы|<small>Бастық: полиция полковнигі </small> <br /> Қобландин Қалижан Жеңісбекұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://alpolac.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды академиясы|ҚР Ішкі істер министрлігінің Б. Бейсенов атындағы Қарағанды академиясы]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1969 | {{sort|Биекенов Нұрлан Амангелдіұлы|<small>Бастық: полиция полковнигі </small> <br /> Биекенов Нұрлан Амангелдіұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://kpa.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің М. Бөкенбаев атындағы Ақтөбе заң институты | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1996 | {{sort|Мұхаметқалиев Нұркен Жанболатұлы|<small>Бастық: полиция полковнигі</small> <br /> Мұхаметқалиев Нұркен Жанболатұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://auimvd.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің басқару академиясы | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2024 | {{sort|Жолдасов Ораз Жолдасұлы|<small>Бастық:</small> <br /> Жолдасов Ораз Жолдасұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | | {{URL|https://aumvd.citorleu.kz/}} |- | [[Ұлттық қорғаныс университеті|ҚР Қорғаныс министрлігінің Ұлттық қорғаныс университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1997 | {{sort|Әбжанов Бауыржан Садықұлы|<small>Бастық: генерал-майор</small> <br />Әбжанов Бауыржан Садықұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | |{{URL|https://nuo.kz/}} |- | ҚР Қорғаныс министрлігінің Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институты | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |2001 | {{sort|Кабаков Нұртас Дәулетұлы|<small>Бастық: генерал-майор</small> <br /> Қабақов Нұртас Дәулетұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | |{{URL|https://www.viires.edu.kz/}} |- | ҚР Қорғаныс министрлігінің [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты|Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж. Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштерінің әскери институты]] | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1974 | {{sort|Еспағанбетов Тимур Төлегенұлы|<small>Бастық: полковник</small> <br /> Еспағанбетов Тимур Төлегенұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | |{{URL|https://visvo.edu.kz/}} |- | ҚР Қорғаныс министрлігінің [[Құрлық әскерлерінің әскери институты|С. Нұрмағамбетов атындағы Құрлық әскерлерінің әскери институты]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" | 1970 | {{sort|Ибатулин Бауыржан Шарифулаұлы|<small>Бастық: генерал-майор </small> <br /> Ибатулин Бауыржан Шарифулаұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | | — |} == ''Жекеменшік'' жоғары оқу орындары == === Университеттер === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |2009 | акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Исахов Асылбек Абдиашимұлы |4 000-4 500<ref>https://iitu.edu.kz/ru/articles/about-university/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260512054808/https://iitu.edu.kz/ru/articles/about-university/ |date=2026-05-12 }}</ref> |{{URL|https://iitu.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан-Британ техникалық университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2001 || акционерлік қоғам || <small>Ректор (басқарма төрағасы):</small> <br />Ғабдуллин Маратбек Төлебергенұлы | 7 746<ref>https://kbtu.edu.kz/ru/</ref>|| {{URL|https://kbtu.edu.kz/}} |- | [[Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті|«Нұр-Мүбарак» Египет ислам мәдениеті университеті]]{{efn|Құрылтайшысы — [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы]].}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1993 || жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Ахмед Хусейн Мухаммад Ибраһим | 1 847<ref>https://univision.kz/kk/univ/25-nur-mybarak-egipet-islam-madenieti-universiteti/</ref>|| {{URL|https://www.nmu.edu.kz/}} |- | [[Алматы энергетика және байланыс университеті|Ғ. Дәукеев атындағы Алматы энергетика және байланыс университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1975 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Ректор:</small> <br />Нығыметов Ғани Сақтағанұлы | 6 182<ref>https://univision.kz/kk/univ/9-fumarbek-daukeev-atyndafy-almaty-energetika-zhane-baylanys-universiteti/</ref>|| {{URL|https://aues.edu.kz/}} |- | [[КИМЭП|КИМЭП университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />[[Чан Йан Бэнг]] <br /><small>Провост, бірінші проректор:</small> <br />Тимоти Льюис Барнетт | 3 746<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/KIMEP_University</ref>|| {{URL|https://www.kimep.kz/}} |- | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1941 || акционерлік қоғам || <small>Ректор:</small> <br />[[Сәлима Сағиқызы Құнанбаева|Құнанбаева Сәлима Сағиқызы]] | 6 866<ref>https://etalapker.kz/ru/universities/1255991?gopId=1256066</ref>|| {{URL|https://www.ablaikhan.kz/}} |- | [[Тұран (университет)|«Тұран» университеті]]{{efn|Құрылтайшылары — университет басшысы және «Тұран» білім беру корпорациясы президенті Рахман Алшанов пен оның ұлы, «Тұран» корпорациясының бірінші вице-президенті Қуаныш Тазабеков, «Тұран-Астана» университетінің бұрынғы ректоры және «Тұран» корпорациясының вице-президенті Орақ Әлиев}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Алшанов Рахман Алшанұлы | || {{URL|https://turan.edu.kz/}} |- |[[ALT Университеті|М. Тынышбаев атындағы ALT университеті]] |[[Алматы]] | style="text-align:center;" |1931 | акционерлік қоғам || <small>Президент-ректор:</small> <br />Жармағамбетова Меруерт Советқызы | |{{URL|https://alt.edu.kz/}} |- | [[Нархоз университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1963 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент, басқарма төрағасы:</small> <br />Қожахмет Қанат Темірғалыұлы <br /><small>Провост:</small> <br />Шоланов Ерлан Нұрлыбекұлы | || {{URL|https://narxoz.edu.kz/}} |- | [[Алматы технологиялық университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1957 || акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />[[Құралбек Сәдібайұлы Құлажанов|Құлажанов Құралбек Сәдібайұлы]] <br /><small>Ректор:</small> <br />Құлажанов Талғат Құралбекұлы | || {{URL|https://atu.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан-Неміс университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1999 || білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> <br />Волрад Роммель <br /><small>Ректор:</small> <br />Әжібаева Әсел Әуезқызы | || {{URL|https://dku.kz/}} |- | [[Халықаралық бизнес университеті|К. Сағадиев атындағы Халықаралық бизнес университеті]] (UIB){{efn|Құрылтайшылары — «NNEF» қоғамдық қорының директоры Светлана Мырзабекова, бұрынғы білім және ғылым министрі [[Ерлан Кенжеғалиұлы Сағадиев|Ерлан Сағадиевтің]] жақын туыстары}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Махметова Анар Мұсақызы | | {{URL|https://uib.edu.kz/}} |- | Қонаев Университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1993 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />Жалаири Өмірәлі Шакарапұлы <br /><small>Ректор:</small> <br />Өмірәлі Жәзира Өмірәліқызы | || {{URL|https://vuzkunaeva.kz/}} |- | Еуразия технологиялық университеті (META) || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1948 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Сүлейменов Ербол Зинаддинұлы | || {{URL|https://meta.edu.kz/}} |- | [[Каспий қоғамдық университеті]] (Caspian University){{efn|Құрылтайшысы — ақын, психолог, продюсер [[Карина Сәрсенова]] (белгілі кәсіпкер [[Рашид Темірболатұлы Сәрсенов|Рашит Сәрсеновтің]] қызы).}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Нүсенов Жолдасбек Мүсілімұлы | || {{URL|https://cu.edu.kz/}} |- | [[Халықаралық инженерлік-технологиялық университеті]] (METU) || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2001 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Сәрсенбекова Гүлнәр Әлібекқызы | | {{URL|https://metu.edu.kz/}} |- | Халықаралық көліктік-гуманитарлық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2000 || мекеме || <small>Президент:</small> <br />Омаров Амангелді Жұмағалиұлы <br /><small>Ректор:</small> <br />Тұрдалиев Әуезхан Тұрдалыұлы | | {{URL|https://mtgu.edu.kz/}} |- | Алматы гуманитарлық-экономикалық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1997 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Корвяков Валерий Анатольевич | || {{URL|https://ageu.edu.kz/}} |- | Қазақстан-Ресей медициналық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || мемлекеттік емес білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Жайнақбаев Нұрлан Темірбекұлы | || {{URL|https://krmu.edu.kz/}} |- | [[Алматы Менеджмент Университеті|Алматы менеджмент университеті]] (AlmaU){{efn|Құрылтайшылары — университет басшысы Асылбек Қожахметовтің жақын туыстары, кәсіпкер Абылайхан Саматдин, ғалым және кәсіпкер Мірғали Қонаевтың ұлы}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1988 || білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> <br />Қожахметов Асылбек Базарбайұлы<br /><small>Ректор:</small> <br />Болдыбаев Тимур Керімбекұлы | || {{URL|https://almau.edu.kz/}} |- | «ҚДЖСМ» Қазақстандық медицина университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1997|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Әуезова Ардақ Мұханбетжанқызы | || {{URL|https://ksph.edu.kz/}} |- |[[Қайнар (университет)|Q University]] |[[Алматы]] | style="text-align:center;" |1991 | мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Джанегизова Айсұлу Сабирханқызы | |{{URL|https://q-university.kz/}} |- | Халықаралық білім беру корпорациясы ([[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]], Қазақ-Америка Университеті) || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1980&nbsp;(ҚазБСҚА) <br />1997 (ҚАУ) <br />2007 (ХБК) || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />[[Маргарита Болатқызы Имандосова|Имандосова Маргарита Булатовна]] <br /><small>Провост:</small> <br />Сәбденалиев Бақтияр Асылбайұлы | || {{URL|https://mok.edu.kz/}} |- | [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|М.С. Нәрікбаев атындағы КАЗГЮУ университеті]] || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 1994|| акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы:</small> <br />Нәрікбаев Талғат Мақсұтұлы <small>Провост (ректор):</small> <br />Пен Сергей Геннадьевич | | {{URL|https://mnu.kz/}} |- | Astana IT University{{efn|91% үлесі «NNEF» қоғамдық қорына, 9% үлесі Қазақстан Үкіметіне тиесілі.}} || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 2019|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Хикметов Асқар Құсыпбекұлы | || {{URL|https://astanait.edu.kz/}} |- | Астана халықаралық университеті || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 2018 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />Ырсалиев Серік Азтайұлы <br /><small>Ректор:</small> <br />Мырзағалиева Анар Базарқызы | || {{URL|https://www.aiu.kz/}} |- | Esil University || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 1999 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Таубаев Аяпберген Алданайұлы | || {{URL|https://esil.edu.kz/}} |- | Қ. Құлажанов атындағы Қазақ технология және бизнес университеті{{efn|Жалғыз акционері — [[Алматы технологиялық университеті|«Алматы технологиялық университеті»]] АҚ}} || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 2003|| акционерлік қоғам || <small>Президент-ректор:</small> <br />Байбеков Сейдіқасым Ниязбекұлы | || {{URL|https://kaztbu.edu.kz/}} |- | «Тұран-Астана» Университеті{{efn|Құрылтайшылары — университеттің бұрынғы ректоры және «Тұран» білім беру корпорациясының вице-президенті Орақ Әлиев, Қаржыгерлер қауымдастығының төрағасы Серік Аханов, белгілі саясаткер [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеевтің]] жұбайы Гүлнар Исмурзина, университеттің бұрынғы ректоры Сабыржан Мадеев, «Тұран» корпорациясының бірінші вице-президенті Қуаныш Тазабеков, «Тұран» корпорациясының президенті Рахман Алшанов}} || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 1998 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Жапарова Гүлжамал Әлкенқызы | || {{URL|https://tau-edu.kz/}} |- | Баишев Университеті || [[Ақтөбе]]|| style="text-align:center;" | 1996 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Лыгина Ольга Ивановна | || {{URL|https://bu.edu.kz/}} |- | [[Жезқазған университеті|Ө.А. Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті]] || [[Жезқазған]]|| style="text-align:center;" | 1961|| акционерлік қоғам || <small>Президент-ректор:</small> <br />Тәкішев Әбділмәлік Арғынұлы | || {{URL|https://zhezu.edu.kz/}} |- | А. Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті || [[Көкшетау]]|| style="text-align:center;" | 2000|| мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Елубаев Сағынтай Зекенұлы | || {{URL|https://kuam.edu.kz/}} |- | [[Қарағанды экономика университеті|Қазтұтынуодағы Қарағанды университеті]]{{efn|Құрылтайшысы — ҚР кооперативтік ұйымдарының облыстық (өңірлік) бірлестіктерінің қауымдастығы (Қазтұтынуодағы)}} || [[Қарағанды]]|| style="text-align:center;" | 1966|| жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />[[Ерқара Балқараұлы Аймағамбетов|Аймағанбетов Ерқара Балқараұлы]] | || {{URL|https://keu.kz/}} |- | [[SDU University]]{{efn|Құрылтайшысы — «Білім Орда» Халықаралық қоғамдық қоры.}} || [[Қаскелең]] || style="text-align:center;" | 1996|| мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Игенбаев Әлімжан Бекежанұлы | || {{URL|https://sdu.edu.kz/}} |- | М. Дулатов атындағы Қостанай инженерлік-экономикалық университеті || [[Қостанай]] || style="text-align:center;" | 1996 || жеке мекеме || <small>Президент:</small> <br />Мамедов Рихсибай Абдурахманович<br /><small>Ректор:</small> <br />Исмаилов Арман Оразалыұлы | || {{URL|https://kineu.edu.kz/}} |- | Академик З. Алдамжар атындағы Қостанай әлеуметтік-техникалық университеті || [[Қостанай]] || style="text-align:center;" | 1998 || мекеме || <small>Президент:</small> <br />Алдамжар Бибігүл Зұлқарнайқызы <br /><small>Ректор:</small> <br />Абдуллин Руслан Батыржанұлы | || {{URL|https://kosstu.edu.kz/}} |- | «Болашақ» Қызылорда университеті || [[Қызылорда]] || style="text-align:center;" | 1995 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />[[Бақберген Сәрсенұлы Досманбетов|Досманбетов Бақберген Сәрсенұлы]]<br /><small>Ректор:</small> <br />Досманбетов Динар Бақбергенұлы | | {{URL|https://bolashak-edu.kz/}} |- | Қызылорда ашық университеті || [[Қызылорда]] || style="text-align:center;" | 1998 || білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Бисенов Қылышбай Алдабергенұлы | || {{URL|https://ouk.edu.kz/}} |- | Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті || [[Орал]] || style="text-align:center;" | 2000|| жеке меншік жоғары кәсіби білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Шакешев Бекболат Теміржанұлы | || {{URL|https://wkitu.kz/}} |- | Қазақстан инновациялық және телекоммуникациялық жүйелер университеті || [[Орал]] || style="text-align:center;" | 1998 || мемлекеттік емес білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> <br />[[Ақсерік Сарыұлы Әйтімов|Әйтімов Ақсерік Сарыұлы]]<br /> <small>Ректор:</small> <br />Баяхов Әліби Науханұлы | || {{URL|https://kazuits.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан-Американдық еркін университеті|Қазақстан-Америка еркін университеті]] || [[Өскемен]] || style="text-align:center;" | 1994|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> [[Ережеп Әлхайырұлы Мәмбетқазиев|Мәмбетқазиев Ережеп Әлхайырұлы]]<br /><small>Ректор:</small> <br />Мәмбетқазиев Айдар Ережепұлы | || {{URL|https://kafu.edu.kz/}} |- | Инновациялық Еуразия университеті || [[Павлодар]] || style="text-align:center;" | 1991 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Мұсабекова Гүлвира Айдарханқызы | || {{URL|https://ineu.edu.kz/}} |- | Әлихан Бөкейхан университеті || [[Семей]] || style="text-align:center;" | 1998 || білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> Құрманбаева Шырын Асылханқызы<br /><small>Ректор:</small> <br />Койчубаев Александр Сергеевич | || {{URL|https://abu.edu.kz/}} |- | Академик Ә. Қуатбеков атындағы Халықтар Достығы университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 1999|| мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Қуатбекова Рабиға Әбдімұсақызы | || {{URL|https://udn.edu.kz/}} |- | Ж.А. Тәшенев атындағы университет || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 1998 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />Серік Оңалбайұлы<br /><small>Ректор:</small> <br />Рысбекова Жанар | || {{URL|https://tashenev.edu.kz/}} |- | «Мирас» Университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 1997 || мекеме || <small>Президент:</small> Мырзалиев Мәлік Болатұлы<br /><small>Ректор:</small> <br />Халықберген Нүркен Ғалымұлы | || {{URL|https://miras.edu.kz/}} |- | Орталық Азия Инновациялық Университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 2021|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Ажидинов Акмалдин Сапардинович | || {{URL|https://caiu.edu.kz/}} |- | Шымкент университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 2001 || жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Сейтқұлов Нұрлыбек Ақынұлы | || {{URL|https://univershu.edu.kz/}} |} === Академиялар === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Қазақ спорт және туризм академиясы]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1944|| коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />[[Қайрат Хайроллаұлы 3акария|Закирьянов Қайрат Қайроллаұлы]]<br /> <small>Ректор:</small> <br />Закирьянов Бауыржан Қайратұлы |2 814<ref>https://univision.kz/kk/univ/35-kazak-sport-zhane-turizm-akademiyasy/</ref> | {{URL|https://kazast.edu.kz/}} |- | Дене шынықтыру және бұқаралық спорт академиясы || [[Астана]] || style="text-align:center;" | 2021 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Қуанғалиева Тұрсынзада Қуанғалиқызы | 1 284<ref>https://univision.kz/kk/univ/126-halykaralyk-kolik-zhane-gumanitarlyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://apems.edu.kz/}} |- | Гуманитарлық-техникалық академия || [[Көкшетау]] || style="text-align:center;" | 1992|| мекеме || <small>Президент:</small> <br />Пак Владимир Юн-Динович<br /><small>Ректор:</small> <br />[[Әбілмәжін Мұсайыпұлы Аюлов|Аюлов Әбілмәжін Мұсайыпұлы]] |757<ref>https://my.edu.kz/ru/universities?q=&id=4</ref> || {{URL|https://gta.edu.kz/}} |- | «Болашақ» академиясы || [[Қарағанды]] || style="text-align:center;" | 1995 || жеке меншік мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Рысмағамбетова Гүлнара Мусиқызы | 920<ref>https://univision.kz/kk/univ/1-bolashaq-akademiyasy/</ref>|| {{URL|https://bolashaq.edu.kz/}} |- | Орталық Қазақстан Академиясы || [[Қарағанды]] || style="text-align:center;" | 2012 || жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Жүнісов Бақтыбай Жолжақсынұлы | 2 400<ref>https://www.my.edu.kz/ru/universities?id=104&q=</ref>|| {{URL|https://c-k-a.edu.kz/}} |- | [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]] || [[Шымкент]] || style="text-align:center;" | 1979 || акционерлік қоғам || <small>Ректор:</small> <br /> Сейітжанова Жанна Серікжанқызы | 4 324<ref>https://univision.kz/kk/univ/112-ontystik-kazakstan-meditsina-akademiyasy/</ref>|| {{URL|https://skma.edu.kz/}} |} === Институттар === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! Сайты |- | Л.Б. Гончаров атындағы Қазақ автомобиль-жол институты || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1999 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Қабашев Рақымжан Әбілқасымұлы | 1 095<ref>https://univision.kz/kk/univ/34-l-b-goncharov-atyndafy-kazak-avtomobil-zhol-instituty/</ref>|| {{URL|https://kazadi.edu.kz/}} |- | [[Еуразия гуманитарлық институты|А.Қ. Құсайынов атындағы Еуразия гуманитарлық институты]] || [[Астана]] || style="text-align:center;" | 1995|| жоғары білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Исмаилов Амангелді Жақсылықұлы | 1 538<ref>https://univision.kz/kk/univ/22-euraziya-gumanitarlyk-instituty/</ref>|| {{URL|https://egi.edu.kz/}} |- | [[Қаныш Сәтбаев атындағы Екібастұз инженерлік-техникалық институты (ЕИТИ)|Академик Қ. Сәтбаев атындағы Екібастұз инженерлік-техникалық институты]] || [[Екібастұз]] || style="text-align:center;" | 1994 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Сиваракша Далида Маратовна | 1 030<ref>https://univision.kz/kk/univ/26-akademik-k-satbaev-atyndafy-ekibastuz-inzhenerlik-tehnikalyk-instituty/</ref>|| {{URL|https://eiti.edu.kz/}} |- | Ш. Мұртаза атындағы Халықаралық Тараз инновациялық институты || [[Тараз]] || style="text-align:center;" | 2008 || мекеме || <small>Президент:</small> <br />Мүслімов Нұржан Жомартұлы<br /> <small>Ректор:</small> <br />Баяндин Марат Асылбекұлы |7 957<ref>https://univision.kz/kk/univ/94-taraz-innovatsiyalyk-gumanitarlyk-universiteti/</ref> | {{URL|https://htii.edu.kz/}} |} == ''Шетелдік'' ЖОО филиалдары == {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Филиал ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:10%;" | Серіктес ЖОО ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! Сайты |- | {{ту|Ресей}} Санкт-Петербург гуманитарлық кәсіподақтар университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1984 || — || <small>Директор:</small> <br />Аубакирова Анна Александровна | || {{URL|https://almata.gup.ru/}} |- | {{ту|Ресей}} Челябі мемлекеттік университеті || [[Қостанай]] || style="text-align:center;" |2000 || — || <small>Директор:</small> <br />Нализко Наталья Александровна | || {{URL|https://csukz.ru/}} |- | {{ту|Ресей}} [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті]] || [[Астана]] || style="text-align:center;" |2001 || Гумилёв университеті || <small>Директор:</small> <br />Сидорович Александр Владимирович | || {{URL|https://www.msu.kz/}} |- | {{ту|Ресей}} Мәскеу авиациялық институты || [[Байқоңыр (қала)|Байқоңыр]] || style="text-align:center;" |2012 || — || <small>Директор:</small> <br />Самойленко Елена Аркадьевна | || {{URL|https://voshod.mai.ru/}} |- | {{ту|Ұлыбритания}} De Montfort University || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2021 || — || <small>Кампус басшысы:</small> <br />Эрик Димла | || {{URL|https://dmuk.edu.kz/}} |- | {{ту|Ресей}} «МИФИ» Ұлттық ядролық зерттеу университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2022 || Әл-Фараби университеті || <small>Директор:</small> <br />Дәулетов Асқар Ербұланұлы | || {{URL|https://almaty.mephi.ru/}} |- | {{ту|Германия}} Қазақ-неміс тұрақты инженерия институты || [[Ақтау]] || style="text-align:center;" |2023 || Есенов университеті || <small>Директор:</small> <br />Макс Айрих | || {{URL|https://kini.kz/}} |- | {{ту|Ұлыбритания}} Coventry University || [[Астана]] || style="text-align:center;" |2024 || — || <small>Президент:</small> <br />[[Мирас Мұхтарұлы Дәуленов|Дәуленов Мирас Мұхтарұлы]] | || {{URL|https://coventry.edu.kz/}} |} * {{ту|АҚШ}} Аризона университеті ([[Петропавл]], 2022) — Қозыбаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ресей}} [[Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті|И.М. Губкин атындағы Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті]] ([[Атырау]], 2022) — Өтебаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ұлыбритания}} Heriot-Watt University ([[Ақтөбе]], 2023)<ref>[https://kapital.kz/gosudarstvo/122564/kakiye-filialy-zarubezhnykh-vuzov-otkryli-v-kazakhstane.html Какие филиалы зарубежных вузов открыли в Казахстане]</ref> — Жұбанов университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Польша}} Быдгощ экономика университеті ([[Семей]], 2023) — Шәкәрім университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} [[Гонконг университеті]] ([[Алматы]], 2023) — Сәтбаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} Тяньцзин кәсіби университеті ([[Өскемен]], 2023) — Серікбаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} Солтүстік-Батыс политехникалық университеті ([[Алматы]], 2023) — Әл-Фараби университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Оңтүстік Корея}} Сеул ұлттық ғылым және технологиялар университеті ([[Қызылорда]], 2023) — Қорқыт ата университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Италия}} Марке политехникалық университеті ([[Талдықорған]], 2024) — Жансүгіров университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} Пекин тіл және мәдениет университеті ([[Астана]], 2024) — Астана халықаралық университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Түркия}} Гази университеті ([[Шымкент]], 2024) — Жәнібеков университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ирландия}} Квинс университеті ([[Алматы]], 2024) — Нархоз университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ресей}} Д.И. Менделеев атындағы Ресей химия-технология университеті ([[Тараз]], 2024) — Дулати университеті жанында жұмыс істейді == Жекешелендірілген жоғары оқу орындары == # "[[ALT Университеті|М. Тынышбаев атындағы ALT университеті]]" АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2012 жылы жеке меншікте болған 65% акциясын "[[Қазақстан темір жолы]]" ұлттық компаниясы сатып алып, 2015 жылы үлесін 100%-ға дейін арттырды. 2018 жылы оқу орны қайта жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — "Управляющая Компания КазАТК" ЖШС (иесі кәсіпкер Гүлзана Серікова).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1972436/%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A1%D0%BE%D0%BB%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%202023%20%D0%BE%D1%82%2026%2008%2024.pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923210852/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1972436/%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A1%D0%BE%D0%BB%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%202023%20%D0%BE%D1%82%2026%2008%2024.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # "[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]]" АҚ — 2001 жылы құрылған кезде акциялары Қазақстан Үкіметіне, ал 2003-2018 жылдары "[[ҚазМұнайГаз]]" ұлттық компаниясына тиесілі болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері "NNEF" қоғамдық қоры болды (иесі кәсіпкер [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]]).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1959955/%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%9A%D0%91%D0%A2%D0%A3%202023.pdf Аудиторский отчет за 2023 год]</ref> 2025 жылы жоғары оқу орны бірнеше ай бойы "Қайтарылған активтерді басқару компаниясы" ЖШС басқаруында болды.<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/28429?WebReportPluginId=1dc804c7-71c0-4007-be82-9dd4bc75ccab&WebReportId=21682&WebReportPart=spreadsheet&OptionName=WebReports Акционерное Общество "Казахстанско-Британский Технический Университет"]</ref> # "[[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]]" АҚ — 2018 жылға дейін 100% акциясы мемлекетке тиесілі болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — "Қазақ инновациялық университеті" ЖШС ("Оңтүстік" қаржы сауда-өнеркәсіп корпорациясы" ЖШС құрамына кіреді, иесі кәсіпкер [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов|Серікжан Сейітжанов]], оның жұбайы мен балалары).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1920467/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%90%D0%9E%20%D0%AE%D0%9A%D0%9C%D0%90.pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240924000049/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1920467/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%90%D0%9E%20%D0%AE%D0%9A%D0%9C%D0%90.pdf |date=2024-09-24 }}</ref> # "Қазақ медициналық үздіксіз білім беру университеті" АҚ — 2015 жылға дейін 100% акциясы мемлекетке тиесілі болды. 2021 жылы бас лицензиясынан айырылды. 2017 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері "Сана" медициналық орталығы" ЖШС болды.<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1394720/%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82.pdf Аудиторский отчет за 2016 год]</ref> # "ВШОЗ" Қазақстандық медицина университеті" ЖШС — 2015 жылға дейін 100% үлесі мемлекетке тиесілі болды. # "[[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]]" АҚ — 2009 жылы құрылған кезде 50% акциясы, 2015 жылға дейін 33% акциясы [[Зерде (холдинг)|"Зерде"]] ұлттық холдингіне тиесілі болды. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: "NNEF" қоғамдық қоры (85%), "[[Қазақтелеком]]ның" бұрынғы басшысы [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеевтің]] жұбайы Мадина Бектұрғанова (10%).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1970606/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%20%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B7%D0%B0%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%202023%20%D0%9C%D0%A3%D0%98%D0%A2%20(%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD).pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923195654/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1970606/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%20%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B7%D0%B0%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%202023%20%D0%9C%D0%A3%D0%98%D0%A2%20(%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD).pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # [[КИМЭП|"КИМЭП Университеті"]] КеАҚ — 2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2024 жылғы дерек бойынша акционерлері: ЖОО басшысы [[Чан Йан Бэнг]] (60%), Қазақстан Үкіметі (40%).<ref>[https://ulysmedia.kz/analitika/19778-chto-skryvaet-kimep-skolko-stoit-obuchenie-kuda-idiot-pribyl-i-pochemu-on-ischez-iz-spiska-privatizatsii/ Что скрывает КИМЭП: сколько стоит обучение, куда идёт прибыль и почему он исчез из списка приватизации]</ref> # [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|"М.С. Нәрікбаев атындағы КАЗГЮУ университеті"]] АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2021 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: бұрынғы бас прокурор, жоғарғы сот төрағасы және ЖОО басшысы [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев|Мақсұт Нәрікбаевтың]] балалары (60,5%; оның ішінде қазіргі ЖОО басшысы Талғат Нәрікбаев 38%), "Павлодар Білім" ЖШС (35%; иесі Талғат Нәрікбаев).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1971990/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80.%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%82.pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923232639/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1971990/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80.%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%82.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # [[Жезқазған университеті|"Ө.А. Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті"]] АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша акционерлері: "Білім бұлағы" ЖШС (65%), ЖОО басшысының ұлы Айдар Арғын (35%).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1971327/%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%B7%D0%B0%202023%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf Аудиторский отчет за 2023 год]</ref> # "[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]" АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: "Айтек-ITEC" ЖШС (80%; иесі ЖОО басшысының қызы), "IBCC" ЖШС (17,5%; иесі ЖОО басшысы мен оның қызы, ЖОО проректоры, басқарма басшылары, ЖОО профессоры Құсайын Рысалды).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1963969/%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%B7%D0%B0%202023%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923221513/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1963969/%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%B7%D0%B0%202023%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # "[[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]]" АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2020 жылы [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]] мен Қазақ-Америка университеті біртұтас Халықаралық білім беру корпорациясына біріктірілді. 2024 жылғы дерек бойынша корпорация иесі — "Verum Holding Ltd." жеке компаниясы (иесі бұрынғы ЖОО басшысы [[Әмірлан Айдарбекұлы Құсайынов|Әмірлан Құсайыновтың]] ұлы Айғазы Құсайынов). # "[[Қазақ спорт және туризм академиясы]]" КеАҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2015 жылы мемлекет меншігінде қалған 20% акциясы жеке меншікке өтті. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: ЖОО басшысы [[Қайрат Хайроллаұлы 3акария|Қайрат Закирьянов]] (30%), "Жарыс-СТ" ЖШС (29%; иесі Қайрат Закирьянов), "Aktau Industries Service" ЖШС (20%; иесі кәсіпкер Серік Уәлиевтің қызы), "Матай-KZ" ЖШС (19%; иесі Қайрат Закирьянов).<ref>[https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1941169/2023%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%91%D0%91.pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923231642/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1941169/2023%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%91%D0%91.pd |date=2024-09-23 }}</ref> # "[[Нархоз университеті]]" КеАҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — кәсіпкер [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]].<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1972310/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BD%D0%B0%2031.12.2023%20%D0%B3..pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)]</ref> # "[[Алматы технологиялық университеті]]" АҚ — 1999 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — "Ертам" ЖШС (иесі ЖОО басшысы, оның жұбайы мен ұлы).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1940507/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D1%84%D0%B8%D0%BD%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%202023.PDF Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)]</ref> # "[[Алматы энергетика және байланыс университеті|Ғ. Дәукеев атындағы Алматы энергетика және байланыс университеті]]" КеАҚ — 1997 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 34% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: "NNEF" қоғамдық қоры (34%), ағайынды кәсіпкер Александр (30%) және Эдгар Салдузилер (28%).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1964447/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%A2%D0%9E%D0%9E%20%D0%90%D0%B9%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%202023%D0%B3_compressed.pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923220134/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1964447/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%A2%D0%9E%D0%9E%20%D0%90%D0%B9%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%202023%D0%B3_compressed.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> == Ерекше мәртебесі бар жоғары оқу орындары == Жоғары білім беру саласында зор үлес қосқан оқу орындарына Президент Жарлығына сәйкес ерекше мәртебе беріледі. Президентке жоғары оқу орындарына ерекше мәртебе беруді Үкімет ұсынады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1700000066 Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының ерекше мәртебесі туралы ережені бекіту туралы]</ref> # Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (2001) # Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті (2001) # Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті (2001) # Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті (2001) # С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті (2001) # Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы (2001) # Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы (2001) # Қазақ ұлттық өнер университеті (2001) # Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті (2003) # Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы (2006) # Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясы (2015) # Жоғары Сот Кеңесі жанындағы Сот төрелігі академиясы (2016) # Қазақ ұлттық хореография академиясы (2016) # Ұлттық қорғаныс университеті (2018) # Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті (2018) # Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті (2020)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U010000648_ Жоғары оқу орындарына ерекше мәртебе беру туралы]</ref> === Зерттеу университеттері === Зерттеу университеттері Үкімет бекіткен 5 жылға арналған даму бағдарламасын іске асырады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_ Білім туралы заң]</ref> # Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті (2014) # Назарбаев университеті (2015) # С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті (2019) # Қарағанды медицина университеті (2019) # Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті (2020) # С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті (2020) # Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті (2022) # Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (2022) # М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті (2023) # Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті (2024) == Бұрынғы жоғары оқу орындары == === Біріктірілген мемлекеттік ЖОО-лар === # Қаржы академиясы (Астана, 2021 жылы Еуразия ұлттық университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2100000734 "Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті" коммерциялық емес акционерлік қоғамын қайта ұйымдастыру туралы]</ref> # [[Қостанай мемлекеттік педагогикалық институты|Ө. Сұлтанғазин атындағы Қостанай мемлекеттік педагогикалық университеті]] (Қостанай, 2019 жылы Қостанай өңірлік университетіне қосылды) # [[Тараз мемлекеттік педагогикалық университеті]] (Тараз, 2019 жылы Тараз өңірлік университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1900000752 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі жоғары оқу орындарының кейбір мәселелері туралы]</ref> # [[Қаржы полициясы академиясы]] (Қосшы, 2015 жылы Құқық қорғау органдары академиясына қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1500000433 "Қаржы полициясы академиясы" мемлекеттік мекемесін тарату туралы]</ref> # Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институты (Ақтөбе, 2013 жылы Ақтөбе өңірлік университетіне қосылды) # [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]] (Семей, 2013 жылы Шәкәрім университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1300000529 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің жекелеген республикалық мемлекеттік ұйымдарын қайта ұйымдастыру туралы]</ref> # Сыртқы iстер министрлiгiнiң Дипломатиялық академиясы (Алматы, 2000 жылы Еуразия ұлттық университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P000001589_ Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия университеті" және Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің "Дипломатиялық академиясы" республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорындарын қайта ұйымдастыру туралы]</ref> # Мемлекеттік қаржы институты (Семей, 2000 жылы Семей мемлекеттік университетіне қосылды) # Қостанай ауыл шаруашылығы институты (Қостанай, 2000 жылы Қостанай мемлекеттік университетіне қосылды) # [[Батыс Қазақстан өнер институты|Дәулеткерей атындағы Батыс Қазақстан өнер институты]] (Орал, 2000 жылы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетіне қосылды) # Қазақ мемлекеттік көркемсурет академиясы (Алматы, 2000 жылы Жүргенов академиясына қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P000000236_ Қазақстан Республикасында білім мен ғылымды интеграциялау жөніндегі кейбір шаралар туралы]</ref> === Лицензиясынан айырылған және жабылған жекеменшік ЖОО-лар === # Қазақ-орыс халықаралық университеті (Ақтөбе, 2025)<ref>[https://qazaqstan.tv/news/210753/ Ақтөбедегі қазақ-орыс университеті жабылады]</ref> # [[Атырау инженерлік-гуманитарлық институты]] (Атырау, 2022) # [[Шет тілдер және іскерлік карьера университеті]] (Алматы, 2021)<ref>[https://egemen.kz/article/290227-qazaqstanda-taghy-bir-dgoghary-oqu-orny-litsenziyasynan-ayyryldy Қазақстанда тағы бір жоғары оқу орны лицензиясынан айырылды]</ref> # «Орда» университеті (Шымкент, 2021) — Сол жылы «Мирас» университетімен бірікті<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/press/news/details/227767 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕКІ ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРНЫ БАС ЛИЦЕНЗИЯСЫНАН АЙЫРЫЛДЫ]</ref> # «Ақмешіт» гуманитарлық-техникалық институты (Қызылорда, 2021)<ref>[https://egemen.kz/article/284248-elimizdegi-taghy-bir-dgoghary-oqu-orny-litsenziyasynan-ayyryldy Еліміздегі тағы бір жоғары оқу орны лицензиясынан айырылды]</ref> # Орталық Азия университеті (Алматы, 2021)<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/ush-zhoo-akkreditteu-turaly-kualikterinen-ajyryldy Үш ЖОО аккредиттеу туралы куәліктерінен айырылды]</ref> # Ақтау гуманитарлық-техникалық университеті (Ақтау, 2021) # «Астана» университеті (Астана, 2021) # [[Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институты|Қазақ медициналық үздіксіз білім беру университеті]] (Алматы, 2021)<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazak-meditsinalyik-uzdksz-blm-beru-universitet-kyizmetn-324339/ Қазақ медициналық үздіксіз білім беру университеті қызметін тоқтатты]</ref> # Аймақтық әлеуметтік-инновациялық университеті (Шымкент, 2020)<ref>[https://qazaqstan.tv/news/122607/ Шымкент аймақтық әлеуметтік-инновациялық университеті жабылды]</ref> # Балқаш гуманитарлық-техникалық институты (Балқаш) # Қазақ еңбек және әлеуметтік қатынастар академиясы (Алматы) # Қазақ инженерлік, қаржы-банк академиясы (Алматы) # «Алматы» университеті (Алматы) # «УНАТ» жоғары оқу орны (Алматы) # Экономика және құқық академиясы (Алматы) # «Парасат» Қазақстан көпбейінді институты (Алматы) # Экономика және басқару академиясы - Еуразия нарық институты (Алматы) # Қазақ инженерлік-техникалық академиясы (Астана) # «Көкше» академиясы (Көкшетау) # Ө.А. Жолдасбеков атындағы Экономика және құқық академиясы (Талдықорған) # Қазақ инновациялық университеті (Семей) # Жамбыл гуманитарлық-техникалық университеті (Тараз) # Тараз техникалық институты (Тараз) == Ескертпелер == {{notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан оқу орындары}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] [[Санат:Елдер бойынша жоғары оқу орындарының тізімдері]] knw27bmfbf3flm3mo4efsvx1o46ruz4 Уикипедия:Форум 4 3909 3647427 3619585 2026-08-26T09:09:06Z MediaWiki message delivery 28897 /* CEE Technical Village Pump */ жаңа бөлім 3647427 wikitext text/x-wiki {{Уикипедия:Форум/Негіз}} __NOTOC____NEWSECTIONLINK__ {{Жинақталған мазмұн|30|400}} == Reminder to provide feedback on the Movement Charter content == I would like to remind you that the community consultation period on the draft content of the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter Movement Charter] will run until Saturday, December 18, 2022. Here you can watch the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Community_Consultation/Regional_Conversations#Breakout_room_3_%28Russian%29 recordings of the presentations] of the small group discussions during the regional meetings that took place in November, 2022. A list of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Frequently_Asked_Questions FAQs about the Movement Charter] is also available. In case you haven't shared your feedback yet, you can do so by '''filling out this [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/743832 anonymous survey]'''. You can also share your opinion on the talk pages of the sections of the Charter: * [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Movement_Charter/Content/Preamble Preamble] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Movement_Charter/Content/Values_%26_Principles Values and Principles] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Movement_Charter/Content/Roles_%26_Responsibilities Roles and Responsibilities] (Statement of Intent) and/or in the [https://forum.movement-strategy.org/t/get-prepared-for-the-movement-charter-feedback-sessions/2162 Movement Strategies forum]. Thank you for participating and providing feedback! ''On behalf of the Movement Charter Drafting Committee'' --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 23:28, 2022 ж. желтоқсанның 13 (+06) === Поделитесь отзывами о содержании Устава Движения === Напоминаю, что период консультации с сообществом по проекту [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/ru Устава движения] продлится до '''субботы 18 декабря 2022 года'''. Вы можете посмотреть [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Community_Consultation/Regional_Conversations#Regional_conversation_#1:_Northern_&_Western_Europe запись презентациий] после обсуждений в малых группах на во время региональной встречи 26 ноября 2022 года. Доступен также список [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Frequently_Asked_Questions/ru ЧаВо об Уставе движения]. Если вы ещё не поделились своим отзывом, вы можете это сделать заполнив [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/743832 '''анонимный опрос''']. Вы можете также поделиться мнением на страницах обсуждений разделов Устава: * [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Movement_Charter/Content/Preamble Преамбула] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Movement_Charter/Content/Values_%26_Principles Ценности и принципы] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Movement_Charter/Content/Roles_%26_Responsibilities Роли и обязанности] (заявление о намерениях) и на [https://forum.movement-strategy.org/t/get-prepared-for-the-movement-charter-feedback-sessions/2162 форуме] Стратегии движения. Благодарим вас за участие и предоставление обратной связи! ''От имени Комитета по разработке Устава движения '' --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 23:28, 2022 ж. желтоқсанның 13 (+06) ===<section begin="announcement-header" /> Movement Charter: End of the community consultation round 1<section end="announcement-header" />=== <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/End of Community Consultation|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Community Consultation/Announcement/End of Community Consultation}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] Hi everyone, On behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee|Movement Charter Drafting Committee]] (MCDC), we would like to thank everyone who has participated in our first [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|community wide consultation period]] on the Movement Charter. People from across the Movement shared their feedback and thoughts on the content of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Movement Charter]]. If you have not had the chance to share your opinion yet, you are welcome to do so still by [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Preamble|giving the drafts a read]] and filling out the '''[https://wikimediafoundation.limesurvey.net/743832 anonymous survey]''', which is accessible in 12+ languages. The survey will close on '''January 2, 2023'''. You are invited to continue to share your thoughts with the MCDC via email too: movementcharter@wikimedia.org. '''What’s next?''' The [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Team|Movement Strategy and Governance team]] will publish the final report with the summary of the feedback received in January 2023. It will be shared with the MCDC and the communities via different distribution channels. After receiving the final report, the MCDC will review the suggestions and communicate the changes by providing an explanation on how and why suggestions were or were not adopted in the next versions of the drafts. There will be additional ways to engage with the Movement Charter content in 2023, including early feedback on a proposed ratification process and new drafts of different chapters in the second quarter of 2023. We invite you to sign-up to the [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Drafting_Committee/Newsletter|MCDC monthly newsletter]], it will be delivered to the Talk page of your choice. [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Drafting_Committee/Updates|Monthly updates]] are available on Meta to remain updated on the progress of the MCDC. Interested people can still sign-up to become a [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Movement Charter Ambassadors Program/About|Movement Charter Ambassador]] (MC Ambassador) to support their community. The MC Ambassadors Program grant program will restart accepting applications from both individuals and groups ahead of the next round of consultations in the second quarter of 2023. We thank you for your participation, time and effort in helping to build the Charter for our Movement! ''On behalf of the Movement Charter Drafting Committee,''<section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 17:17, 2022 ж. желтоқсанның 19 (+06) ==<section begin="announcement-header" />Join the Movement Charter Regional Conversation Hours<section end="announcement-header" />== <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Regional conversations|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Regional conversations|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Regional conversations}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hi all, As most of you are aware, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter Drafting Committee|Movement Charter Drafting Committee]] (MCDC) is currently collecting community feedback about three draft sections of the Movement Charter: '''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Preamble|Preamble]]''', '''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Values & Principles|Values & Principles]]''', and '''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Roles & Responsibilities|Roles & Responsibilities]]''' (''intentions statement''). '''How can you participate and share your feedback?''' The MCDC is looking forward to receiving all types of feedback in different languages from the community members across the Movement and Affiliates. You can participate in the following ways: * Attend the community conversation hour focused on the Central and Eastern Europe and the Central Asia region on November 26, 2022 at 15.00-16.30 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1669474833 your local time]). Details about the regional community conversation hours are published '''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|here]]''' * Fill out a '''[https://wikimediafoundation.limesurvey.net/743832 survey]''' (optional and anonymous) * Share your thoughts and feedback on the '''[[m:Movement Charter/Content|Meta talk page]]''' * Share your thoughts and feedback on the '''MS Forum''': ** [https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-preamble/2284 Preamble] **[https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-values-principles/2285 Values & Principles] **[https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-roles-responsibilities-statement-of-intent/2286 Roles & Responsibilities] (statement of intent) * Send an email to: '''movementcharter@wikimedia.org''' if you have other feedback to the MCDC. If you want to learn more about the Movement Charter, its goals, why it matters and how it impacts your community, please watch the [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ask_Me_Anything_on_Movement_Charter,_Introduction_by_%C3%89rica_Azzellini,_English,_Nov_12,_2022.webm recording] of the “Ask Me Anything about Movement Charter” sessions which took place earlier in November 2022. Thank you for your participation. On behalf of the Movement Charter Drafting Committee, <section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 17:04, 2022 ж. қарашаның 22 (+06) ===<section begin="announcement-header" /><span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Присоединяйтесь к региональной встрече по обсуждению контента Устава Движения</span><section end="announcement-header" />=== <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Regional conversations|<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.</span>]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Regional conversations|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Regional conversations}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Всем привет, Как многим из вас известно, [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter Drafting Committee|Комитет по разработке Устава Движения]] (MCDC) в настоящее время собирает обратную связь от сообщества по трём разделам Устава Движения: '''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Preamble|Преамбула]]''', '''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Values & Principles|Ценности и Принципы]]''' и '''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Roles & Responsibilities|Роли и Обязанности]]''' (''заявление о намерениях''). '''Как Вы можете поделиться отзывом?''' Комитет приветствует все виды обратной связи на разных языках от членов сообщества и организаций движения. Вы можете принять участие следующими способами: * Примите участие в региональной встрече с членами Комитета. Встреча с участниками и участницами из региона Центральной и Восточной Европы и Центральной Азии будет проходить '''26 ноября в 15.00-16.30 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1669474833 ваше местное время]). Будет обеспечен синхронный перевод на русский и польский языки. Подробности о региональных встречах '''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|здесь]]'''. * Заполните анонимный '''[https://wikimediafoundation.limesurvey.net/743832 опрос]''' * Поделитесь мыслями и отзывами на '''[[m:Movement Charter/Content|странице обсуждения]]'''. * Поделитесь мыслями и отзывами на '''форуме Стратегии движения''': **[https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-preamble/2284 Преамбула] **[https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-values-principles/2285 Ценности и принципы] **[https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-roles-responsibilities-statement-of-intent/2286 Роли и обязанности] (заявление о намерениях) * Отправьте письмо на: '''movementcharter@wikimedia.org''', если у Вас будут дополнительные отзывы для Комитета. Если Вы хотите узнать больше об Уставе Движения, его целях, почему он важен и как он влияет на ваше сообщество, пожалуйста, посмотрите [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MCDC_Onboarding_%22Ask_me_Anything%22_session_-_Russian.webm запись сессии «Вопросы и ответы об Уставе движения»] с переводом на русский язык (синхронный перевод начинается в 9:40). Спасибо вам за участие. От имени Комитета по разработке Устава движения, <section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 17:04, 2022 ж. қарашаның 22 (+06) == <section begin="announcement-header" />Leadership Development Working Group: Apply to join! (14 March to 10 April 2022)<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Leadership Development Working Group/Participate/Announcement|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Leadership Development Working Group/Participate/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Leadership Development Working Group/Participate/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello everyone, Thank you to everyone who participated in the feedback period for the [[m:Special:MyLanguage/Leadership Development Working Group|Leadership Development Working Group]] initiative. A [[m:Special:MyLanguage/Leadership Development Working Group/Participate#5. Summary of Call for Feedback|summary of the feedback]] can be found on Meta-wiki. This feedback will be shared with the working group to inform their work. The application period to join the Working Group is now open and will close on April 10, 2022. Please [[m:Special:MyLanguage/Leadership_Development_Working_Group/Purpose_and_Structure#3._How_is_the_working_group_formed_and_structured?|review the information about the working group]], share with community members who might be interested, and '''[[m:Special:MyLanguage/Leadership_Development_Working_Group/Participate#1._How_to_participate|apply if you are interested]]'''. Thank you, From the Community Development team<br /><section end="announcement-content" /> [[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 01:50, 2022 ж. наурыздың 20 (+06) == <section begin="announcement-header" />Invitation to Hubs event: Global Conversation on 2022-03-12 at 13:00 UTC<section end="announcement-header" /> == :''[[m:Special:MyLanguage/Hubs/Global Conversations March 12, 2022/Invitation|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Hubs/Global Conversations March 12, 2022/Invitation|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Hubs/Global Conversations March 12, 2022/Invitation}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' ---- Hello all, please see an invitation from my colleague about an upcoming Global Conversation about Hubs. [[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 00:41, 2022 ж. наурыздың 10 (+06) ---- The Movement Strategy and Governance team of the Wikimedia Foundation would like to invite you to the next event about "Regional and Thematic Hubs". The Wikimedia Movement is in the process of understanding what Regional and Thematic Hubs should be. Our workshop in November was a good start ([[m:Special:MyLanguage/Hubs/Documentation/27 November Workshop|read the report]]), but we're not finished yet. Over the last weeks we conducted about 16 interviews with groups working on establishing a Hub in their context ([[m:Special:MyLanguage/Hubs/Dialogue|see Hubs Dialogue]]). These interviews informed a report that will serve as a foundation for discussion on March 12. The report is planned to be published on March 9. The event will take place on March 12, 13:00 to 16:00 UTC on Zoom. Interpretation will be provided in French, Spanish, Arabic, Russian, and Portuguese. Registration is open, and will close on March 10. Anyone interested in the topic is invited to join us. '''[[m:Special:MyLanguage/Hubs/Global Conversations March 12, 2022|More information on the event on Meta-wiki]]'''. Best regards, [[m:User:KVaidla (WMF)|Kaarel Vaidla]]<br />Movement Strategy <section end="announcement-content" /> == <section begin="announcement-header" />Universal Code of Conduct Enforcement guidelines ratification voting open from 7 to 21 March 2022<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Vote|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello everyone, The ratification voting process for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|revised enforcement guidelines]] of the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] (UCoC) is now open! '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting|Voting commenced on SecurePoll]]''' on 7 March 2022 and will conclude on 21 March 2022. Please [[m:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voter information|read more on the voter information and eligibility details]]. The Universal Code of Conduct (UCoC) provides a baseline of acceptable behavior for the entire movement. The revised enforcement guidelines were published 24 January 2022 as a proposed way to apply the policy across the movement. You can [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Project|read more about the UCoC project]]. You can also comment on Meta-wiki talk pages in any language. You may also contact the team by email: ucocproject[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org Sincerely, Movement Strategy and Governance Wikimedia Foundation<section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 17:46, 2022 ж. наурыздың 7 (+06) === <section begin="announcement-header" />Universal Code of Conduct Enforcement guidelines ratification voting is now closed<section end="announcement-header" /> === <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voter information/Announcement|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Vote/Closing message|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Vote/Closing message}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' The ratification voting process for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|revised enforcement guidelines]] of the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] (UCoC) came to a close on 21 March 2022. Over {{#expr:2300}} Wikimedians voted across different regions of our movement. Thank you to everyone who participated in this process! The scrutinizing group is now reviewing the vote for accuracy, so please allow up to two weeks for them to finish their work. The final results from the voting process will be announced [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Results|here]], along with the relevant statistics and a summary of comments as soon as they are available. Please check out [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voter information|the voter information page]] to learn about the next steps. You can comment on the project talk page [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|on Meta-wiki]] in any language. You may also contact the UCoC project team by email: ucocproject[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org Best regards, Movement Strategy and Governance<br /><section end="announcement-content" /> [[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 00:25, 2022 ж. наурыздың 23 (+06) === Next steps: Universal Code of Conduct (UCoC) and UCoC Enforcement Guidelines === After reviewing vote results and accompanying comments, the Community Affairs Committee decided to launch a fresh round of community consultations. After that, the refined text of the Guidelines will be put for another vote. The comments have shown that community members unequivocally support creating a safe and welcoming culture that stops hostile and toxic behaviour, supports victims of such actions, and encourages good-faith people to be productive on the Wikimedia projects. While the results did show that support for the UCoC Guidelines exceeded the required 50%+1 vote, the comments highlighted that further revisions would be required to have strong community support to follow through with enforcement. Therefore the Committee instructed the Foundation to: Conduct another round of community consultations, and put the newly-refined Guidelines for a community vote. The WMF team will seek feedback on four topics that stood out among the voter comments. You can learn more about the four topics and the Committee's findings on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/April_2022_-_Board_of_Trustees_on_Next_steps:_Universal_Code_of_Conduct_(UCoC)_and_UCoC_Enforcement_Guidelines this Meta page]. Best regards, --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 17:59, 2022 ж. сәуірдің 23 (+06) === <section begin="announcement-header" />Report on Voter Feedback from Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines Ratification <section end="announcement-header" />=== <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Report/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Report/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello all, The Universal Code of Conduct (UCoC) project team has completed the analysis of the feedback accompanying the ratification vote on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines. Following the completion of the UCoC Enforcement Guidelines Draft in 2022, the guidelines were voted on by the Wikimedian community. Voters cast votes from 137 communities, with the top 9 communities being: English, German, French, Russian, Polish, Spanish, Chinese, Japanese, Italian Wikipedias, and Meta-wiki. Those voting had the opportunity to provide comments on the contents of the Draft document. 658 participants left comments. 77% of the comments are written in English. Voters wrote comments in 24 languages with the largest numbers in English (508), German (34), Japanese (28), French (25), and Russian (12). A report will be sent to the Revision Drafting Committee who will refine the enforcement guidelines based on the community feedback received from the recently concluded vote. A public version of the report is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Report|'''published on Meta-wiki here''']]. The report is available in translated versions on Meta-wiki. {{int:please-translate}} Again, we thank all who participated in the vote and discussions. We invite everyone to contribute during the next community discussions. More information about the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines can be found [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Project|on Meta-wiki]]. On behalf of the Universal Code of Conduct project team<br /><section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 16:22, 2022 ж. мамырдың 26 (+06) == Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open == :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' The Call for Feedback: Board of Trustees elections is now open and will close on <s>7</s> 16 February 2022. With this Call for Feedback, the Movement Strategy and Governance team is taking a different approach. This approach incorporates community feedback from 2021. Instead of leading with proposals, the Call is framed around key questions from the Board of Trustees. The key questions came from the feedback about the 2021 Board of Trustees election. The intention is to inspire collective conversation and collaborative proposal development about these key questions. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Board_of_Trustees/Call_for_feedback:_Board_of_Trustees_elections Join the conversation.] Best, Movement Strategy and Governance [[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 22:35, 2022 ж. қаңтардың 12 (+06) == Question == Напишу здесь на русском языке, поскольку вижу в Казахстане лучше его понимают, чем английский. У меня возник вопрос: почему аглоязычний текст пишеться не как в оригинале, а своеобразным казахицированым способом.--[[Қатысушы:KHMELNYTSKYIA|KHMELNYTSKYIA]] ([[Қатысушы талқылауы:KHMELNYTSKYIA|талқылауы]]) 19:13, 2018 ж. шілденің 10 (+06) : Hello! Could you please clarify which article are you talking about?--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 11:11, 2018 ж. шілденің 11 (+06) :: Hi! So, thank you for the quick response. For example, even your text is written so: "Һелло! Цоұлд ёұ плеасе цларіфy уһіцһ артіцле аре ёұ талкінг абоұт". I think it is a bit strange. There may be a problem with my language settings.--[[Қатысушы:KHMELNYTSKYIA|KHMELNYTSKYIA]] ([[Қатысушы талқылауы:KHMELNYTSKYIA|талқылауы]]) 23:27, 2018 ж. шілденің 11 (+06) ::: Yes, you're right! You can check in your phone's settings. I am not sure what exactly, but I'm guessing it's something called 'Locale' or whatever. If you use English as a main language in your phone, then there won't be these kind of glitches. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 11:31, 2018 ж. шілденің 12 (+06) ::::Sorry for the late reply, but I'm guessing it's because the converter that translates Kazakh latin to Kazakh cyrillic doesn't understand English words at the moment, so that's why there are glitches like that [[Қатысушы:Hedeyohu22|Hedeyohu22]] ([[Қатысушы талқылауы:Hedeyohu22|талқылау]]) 13:04, 2023 ж. наурыздың 11 (+06) == Editing News #2—2018 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> ''[[metawiki:VisualEditor/Newsletter/2018/October|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]'' <div style="float:right;width:270px;margin-left:1em;border-style:solid;border-width:1px;padding:1em;"> [[File:VisualEditor-logo.svg|200px|center]] '''Did you know?''' <div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;"> Did you know that you can use the visual editor on a mobile device? [[File:Mobile editing watchlist star editing pencil.png|alt=Screenshot showing the location of the pencil icon|center|frameless|250px]] Tap on the pencil icon to start editing. The page will probably open in the wikitext editor. You will see another pencil icon in the toolbar. Tap on that pencil icon to the switch between visual editing and wikitext editing. [[File:Visual editing mobile switch wikitext.png|alt=Toolbar with menu opened|center|frameless|250px]] Remember to publish your changes when you're done. You can read and help translate [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide|the user guide]], which has more information about how to use the visual editor.</div></div> Since the last newsletter, the [[mw:Editing|Editing Team]] has wrapped up most of their work on the [[mw:2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]] and [[mw:VisualEditor/Diffs|the visual diff tool]]. The team has begun investigating the needs of editors who use mobile devices. Their work board is available [[phab:project/view/3236/|in Phabricator]]. Their [[mw:Wikimedia Audiences/2018-19 Q2 Goals#Contributors|current priorities]] are fixing bugs and improving mobile editing. === Recent changes === *The Editing team has published an [[mw:Mobile editing using the visual editor report|initial report about mobile editing]]. *The Editing team has begun a design study of visual editing on the mobile website. New editors have trouble doing basic tasks on a smartphone, such as adding links to Wikipedia articles. You can [[c:File:Visual Editor Heuristic - Results.pdf|read the report]]. *The Reading team is working on a [[mw:Reading/Web/Advanced mobile contributions|separate mobile-based contributions project]]. *The 2006 wikitext editor is [[mw:Contributors/Projects/Removal of the 2006 wikitext editor|no longer supported]]. If you used [[:File:Edit toolbar - 2.png|that toolbar]], then you will no longer see any toolbar. You may choose another editing tool in your [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|editing preferences]], [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|local gadgets]], or [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]]. *The Editing team described the history and status of [[mw:Extension:VisualEditor|VisualEditor]] in [[m:Wikimedia monthly activities meetings/2018-03|this recorded public presentation]] (starting at 29 minutes, 30 seconds). *The Language team released [[mw:Content translation/V2|a new version of Content Translation]] (CX2) last month, on [[foundationsite:2018/09/30/international-translation-day/|International Translation Day]]. It integrates the visual editor to support templates, tables, and images. It also produces better wikitext when the translated article is published. [https://wikimediafoundation.org/2018/09/30/content-translation-version-two/] === Let's work together === * The Editing team wants to improve visual editing on the mobile website. <mark>Please read [[mw:Visual-based mobile editing/Ideas/October 2018|their ideas]] and tell the team what you think would help editors who use the mobile site.</mark> *The [[m:Community Wishlist Survey 2019|Community Wishlist Survey]] begins next week. *If you aren't reading this in your preferred language, then please help us with translations! Subscribe to the [[mail:translators-l|Translators mailing list]] or [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Elitre_(WMF)&action=edit&section=new contact us] directly. We will notify you when the next issue is ready for translation. {{int:Feedback-thanks-title}} —[[mw:User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[mw:User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]]) </div> 20:17, 2018 ж. қарашаның 2 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=17790200 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Editing News #1—July 2019 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> ''[[m:VisualEditor/Newsletter/2019/July|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]'' <div style="float:right;width:270px;margin-left:1em;border-style:solid;border-width:1px;padding:1em;"> [[File:VisualEditor-logo.svg|200px|center]] <big>'''Did you know?'''</big> <div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;"> Did you know that you can use the visual editor on a mobile device? Every article has a pencil icon at the top. Tap on the pencil icon [[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|frameless|16x16px]] to start editing. '''<big>Edit Cards</big>''' [[File:EditCards-v.20.png|alt=Toolbar with menu opened|center|frameless|250px]] This is what the new '''Edit Cards for editing links''' in the mobile visual editor look like. You can try the prototype here: '''[[mw:Topic:V394zwrigth8ii7c|📲 Try Edit Cards]].''' </div></div> Welcome back to the [[mw:Editing|Editing]] newsletter. Since [[m:VisualEditor/Newsletter/2018/October|the last newsletter]], the team has released two new features for the [[mw:VisualEditor on mobile|mobile visual editor]] and has started developing three more. All of this work is part of the team's goal to [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2018-2019/Audiences#Outcome 3: Mobile Contribution|make editing on mobile web simpler]]. Before talking about the team's recent releases, we have a question for you: <strong>Are you willing to try a new way to add and change links?</strong> If you are interested, we would value your input! You can try this new link tool in the mobile visual editor on a separate wiki. <em>Follow these instructions and share your experience:</em> <strong>[[mw:Topic:V394zwrigth8ii7c|📲 Try Edit Cards]].</strong> === Recent releases === The mobile visual editor is a simpler editing tool, for smartphones and tablets using the [[mw:Reading/Web/Mobile#About|mobile site]]. The Editing team recently launched two new features to improve the mobile visual editor: # [[mw:VisualEditor on mobile/Section editing|Section editing]] #* The purpose is to help contributors focus on their edits. #* The team studied this with an A/B test. [[mw:VisualEditor on mobile/Section editing#16 June 2019|This test showed]] that contributors who could use section editing were '''1% more likely to publish''' the edits they started than people with only full-page editing. # [[mw:VisualEditor on mobile#March 1, 2019|Loading overlay]] #* The purpose is to smooth the transition between reading and editing. Section editing and the new loading overlay are '''now available to everyone''' using the mobile visual editor. === New and active projects === This is a list of our most active projects. [[mw:Help:Watching pages|Watch]] these pages to learn about project updates and to share your input on new designs, prototypes and research findings. *[[mw:VisualEditor on mobile/Edit cards|Edit cards]]: This is a clearer way to add and edit links, citations, images, templates, etc. in articles. You can try this feature now. <em>Go here to see how:</em> [[mw:Topic:V394zwrigth8ii7c|📲 <em>Try Edit Cards</em>]]. *[[mw:VisualEditor on mobile/Toolbar refresh|Mobile toolbar refresh]]: This project will learn if contributors are more successful when the editing tools are easier to recognize. *[[mw:VisualEditor on mobile/VE mobile default|Mobile visual editor availability]]: This A/B test asks: ''Are newer contributors more successful if they use the mobile visual editor?'' We are collaborating with [[mw:VisualEditor on mobile/VE mobile default#26 June 2019 %E2%80%93 Participating wikis and test start date|20 Wikipedias]] to answer this question. *[[mw:VisualEditor on mobile/Usability improvements|Usability improvements]]: This project will make the mobile visual editor easier to use. The goal is to let contributors stay focused on editing and to feel more confident in the editing tools. === Looking ahead === * '''Wikimania:''' Several members of the Editing Team will be attending [[wmania:|Wikimania]] in August 2019. They will lead a session about mobile editing in the [[wmania:2019:Community Growth/Visual editing on mobile: An accessible editor for all|Community Growth space]]. Talk to the team about how editing can be improved. * '''Talk Pages:''' In the coming months, the Editing Team will begin [[mw:Talk pages consultation 2019|improving talk pages]] and communication on the wikis. === Learning more === The [[mw:VisualEditor on mobile|VisualEditor on mobile]] is a good place to learn more about the projects we are working on. The team wants to talk with you about anything related to editing. If you have something to say or ask, please leave a message at [[mw:Talk:VisualEditor on mobile|Talk:VisualEditor on mobile]]. [[user:PPelberg (WMF)|PPelberg (WMF)]] ([[mw:user_talk:PPelberg (WMF)|talk]]) & [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[mw:user_talk:Whatamidoing (WMF)|talk]]) </div> 00:32, 2019 ж. шілденің 24 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=19175117 тізімін пайдаланып User:Trizek (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Editing News #2 – Mobile editing and talk pages == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> <em>[[m:VisualEditor/Newsletter/2019/October|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</em> Inside this newsletter, the [[mw:Editing|Editing team]] talks about their work on the [[mw:Mobile visual editor|mobile visual editor]], on [[mw:Talk pages project|the new talk pages project]], and at [[wikimania:|Wikimania 2019]]. === Help === <strong>What talk page interactions do you remember?</strong> Is it a story about how someone helped you to learn something new? Is it a story about how someone helped you get involved in a group? Something else? Whatever your story is, we want to hear it! Please tell us a story about how you used a talk page. <mark>Please share a link to a memorable discussion, or describe it on the <strong>[[mw:Topic:V8d91yh8gcg404dj|talk page for this project]]</strong>.</mark> The team wants your examples. These examples will help everyone develop a shared understanding of what this project should support and encourage. === Talk pages project === The [[mw:Talk pages consultation 2019|Talk Pages Consultation]] was a global consultation to define better tools for wiki communication. From February through June 2019, more than 500 volunteers on 20 wikis, across 15 languages and multiple projects, came together with members of the Foundation to create a product direction for a set of discussion tools. The [[mw:Talk pages consultation 2019/Phase 2 report|Phase 2 Report]] of the Talk Page Consultation was published in August. It summarizes the product direction the team has started to work on, which you can read more about here: [[mw:Talk pages project|Talk Page Project project page]]. The team needs and wants your help at this early stage. They are starting to develop the first idea. Please add your name to the [[mw:Talk pages project#Getting involved|<strong>"Getting involved"</strong>]] section of the project page, if you would like to hear about opportunities to participate. === Mobile visual editor === The Editing team is trying to make it simpler to edit on mobile devices. The team is changing the [[mw:VisualEditor on mobile|visual editor on mobile]]. If you have something to say about editing on a mobile device, please leave a message at [[mw:Talk:VisualEditor on mobile|Talk:VisualEditor on mobile]]. ==== [[mw:VisualEditor on mobile/Edit cards|Edit Cards]] ==== [[File:Edit Cards-before-v3-comparison.png|thumb|486x486px|What happens when you click on a link. The new Edit Card is bigger and has more options for editing links.]] * On 3 September, the Editing team released [[:File:Edit Cards comparison v2 and v3.png|version 3 of Edit Cards]]. Anyone could use the new version in the mobile visual editor. * There is an [[:File:Edit Cards comparison v2 and v3.png|updated design]] on the Edit Card for adding and modifying links. There is also a new, [[mw:VisualEditor on mobile/Edit cards#2 September 2019 - v3 deployment timing|combined workflow for editing a link's display text and target]]. * Feedback: You can try the new Edit Cards by opening the mobile visual editor on a smartphone. Please post your feedback on the [[:mw:Topic:V5rg0cqmikpubmjj|Edit cards talk page]]. ==== [[mw:VisualEditor on mobile/Toolbar refresh|Toolbar]] ==== [[File:Toolbar-comparison-v1.png|thumb|486px|The editing toolbar is changing in the mobile visual editor. The old system had two different toolbars. Now, all the buttons are together. [[mw:Topic:V79x6zm8n6i4nb56|Tell the team what you think about the new toolbar]].]] * In September, the Editing team updated the mobile visual editor's editing toolbar. Anyone could see these changes in the mobile visual editor. ** <em>One toolbar:</em> All of the editing tools are located in one toolbar. Previously, the toolbar changed when you clicked on different things. **<em>New navigation:</em> The buttons for moving forward and backward in the edit flow have changed. **<em>Seamless switching:</em> an [[phab:T228159|improved workflow]] for switching between the visual and wikitext modes. * Feedback: You can try the refreshed toolbar by opening the mobile VisualEditor on a smartphone. Please post your feedback on the [[mw:Topic:V79x6zm8n6i4nb56|Toolbar feedback talk page]]. === Wikimania === The Editing Team attended [[wmania:2019:Program|Wikimania 2019]] in Sweden. They led a session on [[wmania:2019:Community Growth/Visual editing on mobile: An accessible editor for all|the mobile visual editor]] and a session on [[wmania:2019:Community Growth/After Flow: A new direction for improving talk pages|the new talk pages project]]. They tested [[mw:VisualEditor on mobile/Toolbar refresh#v1 prototype|two]] new [[mw:VisualEditor on mobile/Edit cards#v3 prototype|features]] in the mobile visual editor with contributors. You can read more about what the team did and learned in [[mw:VisualEditor on mobile#Wikimania Stockholm: Overview|the team's report on Wikimania 2019]]. === Looking ahead === * <strong>Talk Pages Project:</strong> The team is thinking about the first set of proposed changes. The team will be working with a few communities to pilot those changes. The best way to stay informed is by adding your username to the list on the project page: [[mw:Talk pages project#Getting involved|<strong>Getting involved</strong>]]. * <strong>Testing the mobile visual editor as the default:</strong> The Editing team plans to post results before the end of the calendar year. The best way to stay informed is by adding the project page to your watchlist: [[mw:VisualEditor on mobile/VE mobile default|<strong>VisualEditor as mobile default project page</strong>]]. * <strong>Measuring the impact of Edit Cards:</strong> This study asks whether the project helped editors add links and citations. The Editing team hopes to share results in November. The best way to stay informed is by adding the project page to your watchlist: [[mw:VisualEditor on mobile/Edit cards|<strong>Edit Cards project page</strong>]]. – [[User:PPelberg (WMF)|PPelberg (WMF)]] ([[mw:User talk:PPelberg (WMF)|talk]]) & [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[mw:User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]]) </div> 17:12, 2019 ж. қазанның 29 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/VE_201910/4&oldid=19500850 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == WikiGap 2020 Russia == Уважаемые коллеги, пожалуйста выскажите своё мнение по поводу ''[[m:CentralNotice/Request/WikiGap 2020 Russia|баннерной кампании CentralNotice]]'' для объявления о российском викимарафоне [[wmru:Конкурсы/WikiGap 2020 Russia|WikiGap 2020]] (8 марта - 8 мая, все IP из России, только Википедии, 1 показ в неделю). Спасибо. [[Қатысушы:JukoFF|JukoFF]] ([[Қатысушы талқылауы:JukoFF|талқылауы]]) 15:02, 2020 ж. ақпанның 27 (+06) == 1 сәуірге орай Басты бетті өзгерту == Қайырлы күн, құрметті Уикипедия қатысушылары. 1 сәуір күні Алдар көсенің туған күні, яғни күлкі күні, осыған орай Басты бетті күлкілі етіп өзгертсек. Орыс Уикипедиясы жыл сайын өзгертіп отырады-мыс. Ұсыныс [[Қатысушы:Уикипедия:Форум/Басты бет|мынадай]]. Ортаға салып талқылайық, қосарыңыз болса, қарсылық не қолдау болса, жазып отырыңыз.--<font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылау)</font></span>]] 16:45, 2020 ж. наурыздың 26 (+06) :Жақсы идея бірақ қазіргі пандемияға байланысты орынсыз деп ойлаймын және де онсызда қазуикидің сапасы сын көтермейтін жағдайда одан әрі беделі түсіп кететін сияқты. Сондықтан мен қарсымын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:58, 2020 ж. наурыздың 28 (+06) ::Аса кісі қызығатын дүние емес екен. Өз тілімізді қорлаудан басқа ештеңе де емес. Қарсымын. -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 14:13, 2020 ж. наурыздың 29 (+06) : {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 17:10, 2020 ж. наурыздың 29 (+06) : {{Қолдаймын}} Ешқандай сөкеттік көріп тұрғам жоқ. Қайта кей адамдарға ой салуы мүмкін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 21:44, 2020 ж. наурыздың 31 (+06) :Бос тірлік, хайп жасау үшін инстаграмға көт ашып түсу керек бітті [[File:Face-grin.svg|23px]][[File:Face-grin.svg|23px]], ал бұндаймен бос уақыт шығындағаннан басқа ешқандай пайда жоқ --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 23:38, 2020 ж. наурыздың 29 (+06) :: {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:User 0100|User 0100]] ([[Қатысушы талқылауы:User 0100|талқылауы]]) 00:03, 2020 ж. сәуірдің 1 (+06) Енді әлем бұрыңғыдай мүлдем болмайды, бұрыңғыдай жеңіл желпі тірліктер өз-өзін ақтамайды, кім ғылым білімді игереді, сол ғана бұл әлемде ары қарай жасайды, ескі әдіс тәсілдер жаңа заман талаптарына сай келмейді, мүлдем жаңаша ойлау мен жаңаша әдіс тәсілдер ғана өміршең болады. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 23:45, 2020 ж. наурыздың 29 (+06) Қарсымын --[[Қатысушы:Магпар|Магпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Магпар|талқылауы]]) 10:00, 2020 ж. сәуірдің 1 (+06) == Editing news 2020 #1 – Discussion tools == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> <em>[[m:VisualEditor/Newsletter/2020/April|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</em> [[File:TalkPages-Reply-v1.0.png|thumb|300px|alt=Screenshot showing what the Reply tool looks like|This early version of the Reply tool automatically signs and indents comments.]] The [[mw:Editing|Editing team]] has been working on [[mw:Talk pages project|the talk pages project]]. The goal of the talk pages project is to help contributors communicate on wiki more easily. This project is the result of the [[mw:Talk pages consultation 2019|Talk pages consultation 2019]]. [[File:TalkPages-Reply-v2.0.png|thumb|300px|alt=Reply tool improved with edit tool buttons|In a future update, the team plans to test a tool for easily linking to another user's name, a rich-text editing option, and other tools.]] The team is building a [[mw:Talk pages project/replying|new tool for replying]] to comments now. This early version can sign and indent comments automatically. <strong>Please [[mw:Talk pages project/replying/prototype testing#Reply%20version%201.0|test the new Reply tool]].</strong> *On 31 March 2020, the new {{Int:discussiontools-replylink}} tool was offered as a [[mw:Beta Feature|Beta Feature]] editors at four Wikipedias: [[w:ar:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Arabic]], [[w:nl:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Dutch]], [[w:fr:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|French]], and [[w:hu:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Hungarian]]. If your community also wants early access to the new tool, contact [[User:Whatamidoing (WMF)]]. *The team is planning some upcoming changes. <strong>Please [[mw:Talk pages project/replying#Version%202.0|review the proposed design]] and share your thoughts on the talk page.</strong> The team will test features such as: **an easy way to mention another editor ("pinging"), **a rich-text visual editing option, and **other features identified through user testing or recommended by editors. To hear more about Editing Team updates, please add your name to the [[mw:Talk pages project#Get involved|<strong>"Get involved"</strong>]] section of the project page. You can also watch [[File:MediaWiki Vector skin blue star watchlist icon.svg|frameless|16px]] these pages: [[mw:Talk pages project|the main project page]], [[mw:Talk pages project/Updates|Updates]], [[mw:Talk pages project/replying|Replying]], and [[mw:Talk pages project/replying/prototype testing|User testing]]. – [[user:PPelberg (WMF)|PPelberg (WMF)]] ([[mw:User talk:PPelberg (WMF)|talk]]) & [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[mw:User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]]) </div> 01:24, 2020 ж. сәуірдің 9 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox2&oldid=19967064 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> ==Help with translation== (''I apologize for posting in English ''): Dear colleagues, We are organizing a project called WPWP that focus on the use of images collected as part of various contest and photowalks on Wikipedia articles across all languages and our team needs your help with translations into the language of this community. Here is the translation link: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikipedia+Pages+Wanting+Photos&language=en&action=page&filter= I am sorry if I post in the won't venue. Thanks in anticipation. [[Қатысушы:T Cells|T Cells]] ([[Қатысушы талқылауы:T Cells|талқылауы]]) 22:30, 2020 ж. сәуірдің 13 (+06) == Editing news 2020 #2 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> <em>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2020/June|Read this in another language]] • [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</em> [[File:TalkPages-Reply-v2.0.png|alt=Mockup of the new reply feature, showing new editing tools|thumb|400x400px|The new features include a toolbar. [[mw:Talk:Talk pages project/replying|What do you think should be in the toolbar?]]]] This issue of the [[mw:Special:MyLanguage/Editing|Editing]] newsletter includes information the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|Talk pages project]], an effort to help contributors communicate on wiki more easily. * [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|<strong>Reply tool</strong>]]: This is available as a Beta Feature at the four partner wikis (Arabic, Dutch, French, and Hungarian Wikipedias). The Beta Feature is called "{{int:discussiontools-preference-label}}". The Beta Feature will get [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying#Version%202.0|new features]] soon. The new features include writing comments in a new visual editing mode and pinging other users by typing <code>@</code>. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying/prototype testing#Reply%20tool%20version%202.0|test the new features]] on the [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] now. Some other wikis will have a chance to try the Beta Feature in the coming months. * [[mw:Special:MyLanguage/New requirements for user signatures|<strong>New requirements for user signatures</strong>]]: Soon, users will not be able to save invalid custom signatures in [[Special:Preferences]]. This will reduce signature spoofing, prevent page corruption, and make new talk page tools more reliable. Most editors will not be affected. * [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|<strong>New discussion tool</strong>]]: The Editing team is beginning work on a simpler process for starting new discussions. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion#Design|see the initial design on the project page]]. * [[m:Special:MyLanguage/Research:Usage of talk pages|<strong>Research on the use of talk pages</strong>]]: The Editing team worked with the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Research|Wikimedia research team]] to study how talk pages help editors improve articles. We learned that new editors who use talk pages make more edits to the main namespace than new editors who don't use talk pages. – [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]]) </div> 02:33, 2020 ж. маусымның 18 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=20184653 тізімін пайдаланып User:Trizek (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Editing news 2020 #3 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> <em>[[m:VisualEditor/Newsletter/2020/July|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</em> [[File:50M@2x.png|thumb|alt=A gold star with a blue ribbon, and the text 50m|More than <strong>50 million edits</strong> have been made using the visual editor on desktop.|400px]] Seven years ago this month, the [[mw:Editing team|Editing team]] offered the visual editor to most Wikipedia editors. Since then, editors have achieved many milestones: * More than <strong>50 million edits</strong> have been made using the visual editor on desktop. * More than <strong>2 million new articles</strong> have been created in the visual editor. More than 600,000 of these new articles were created during 2019. * The visual editor is <strong>increasingly popular</strong>. The proportion of all edits made using the visual editor has increased every year since its introduction. * In 2019, <strong>35% of the edits by newcomers</strong> (logged-in editors with ≤99 edits) used the visual editor. This percentage has <strong>increased every year</strong>. * Almost <strong>5 million edits on the mobile site</strong> have been made with the visual editor. Most of these edits have been made since the Editing team started improving the [[mw:Mobile visual editor|mobile visual editor]] in 2018. * On 17 November 2019, the [https://discuss-space.wmflabs.org/t/first-edit-made-to-wikipedia-from-outer-space/2254 <strong>first edit from outer space</strong>] was made in the mobile visual editor. 🚀 👩‍🚀 * Editors have made more than <strong>7 million edits in the 2017 wikitext editor</strong>, including starting <strong>600,000 new articles</strong> in it. The [[mw:2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]] is VisualEditor's built-in wikitext mode. You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|enable it in your preferences]]. [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]]) </div> 18:55, 2020 ж. шілденің 9 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=20232673 тізімін пайдаланып User:Elitre (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> ==Alumni and Mentors of Russia 2020== Уважаемые коллеги, пожалуйста выскажите своё мнение по поводу ''[[m:CentralNotice/Request/Alumni and Mentors of Russia 2020|баннерной кампании CentralNotice]]'' для объявления о российском конкурсе статей [[wmru:Конкурсы/Выпускники и наставники России 2020|Конкурсы/Выпускники и наставники России 2020]] (20 августа - 10 ноября 2020, все IP из России, Википедии, 1 показ в две недели). Спасибо. [[Қатысушы:JukoFF|JukoFF]] ([[Қатысушы талқылауы:JukoFF|талқылауы]]) 23:26, 2020 ж. тамыздың 10 (+06) == Proposal: Set two-letter project shortcuts as alias to project namespace globally == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:please-translate}} Hello everyone, I apologize for posting in English. I would like to inform everyone that I created a new global request for comment (GRFC) at Meta Wiki, which may affect your project: [[:m:Requests for comment/Set short project namespace aliases by default globally]]. In this GRFC, I propose that two-project shortcuts for project names will become a default alias for the project namespace. For instance, on all Wikipedias, WP will be an alias to the Wikipedia: namespace (and similar for other projects). Full list is available in the GRFC. This is already the case for Wikivoyages, and many individual projects asked for this alias to be implemented. I believe this makes it easier to access the materials in the project namespace, as well as creating shortcuts like <tt>WP:NPOV</tt>, as well as helps new projects to use this feature, without having to figure out how to request site configuration changes first. As far as I can see, {{SITENAME}} currently does not have such an alias set. This means that such an alias will be set for you, if the GRFC is accepted by the global community. I would like to ask all community members to participate in the request for comment at Meta-Wiki, see [[:m:Requests for comment/Set short project namespace aliases by default globally]]. Please feel free to [[:m:User talk:Martin Urbanec|ask me]] if you have any questions about this proposal. Best regards,<br /> --[[:m:User:Martin Urbanec|Martin Urbanec]] ([[:m:User talk:Martin Urbanec|talk]]) 20:12, 2021 ж. ақпанның 18 (+06) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Martin_Urbanec/MassMessage&oldid=21125035 тізімін пайдаланып User:Martin Urbanec@metawiki деген хабарлама жіберген --> == WikiGap 2021 Russia == Уважаемые коллеги, пожалуйста выскажите своё мнение по поводу ''[[m:CentralNotice/Request/WikiGap 2021 Russia|баннерной кампании CentralNotice]]'' для объявления о российском викимарафоне [[wmru:Конкурсы/WikiGap 2021 Russia|WikiGap 2021]] (8 марта - 8 мая, все IP из России, только Википедии, 1 показ в неделю). Спасибо. --[[Қатысушы:Dmitry Rozhkov|Dmitry Rozhkov]] ([[Қатысушы талқылауы:Dmitry Rozhkov|талқылауы]]) 06:34, 2021 ж. наурыздың 7 (+06) == Wikimania 2021: Individual Program Submissions == [[File:Wikimania logo with text 2.svg|right|200px]] Dear all, Wikimania 2021 will be [[:wikimania:2021:Save the date and the Core Organizing Team|hosted virtually]] for the first time in the event's 15-year history. Since there is no in-person host, the event is being organized by a diverse group of Wikimedia volunteers that form the [[:wikimania:2021:Organizers|Core Organizing Team]] (COT) for Wikimania 2021. '''Event Program''' - Individuals or a group of individuals can submit their session proposals to be a part of the program. There will be translation support for sessions provided in a number of languages. See more information [[:wikimania:2021:Submissions/Guidelines#Language Accessibility|here]]. Below are some links to guide you through; * [[:wikimania:2021:Submissions|Program Submissions]] * [[:wikimania:2021:Submissions/Guidelines|Session Submission Guidelines]] * [[:wikimania:2021:FAQ|FAQ]] Please note that the deadline for submission is 18th June 2021. '''Announcements'''- To keep up to date with the developments around Wikimania, the COT sends out weekly updates. You can view them in the Announcement section [[:wikimania:2021:Announcements|here]]. '''Office Hour''' - If you are left with questions, the COT will be hosting some office hours (in multiple languages), in multiple time-zones, to answer any programming questions that you might have. Details can be found [[:wikimania:2021:Organizers#Office hours schedule|here.]] Best regards, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 10:18, 2021 ж. маусымның 16 (+06) On behalf of Wikimania 2021 Core Organizing Team <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=21597568 тізімін пайдаланып User:Bodhisattwa@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Editing news 2021 #2 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> <em>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2021/June|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</em> [[File:Reply Tool A-B test comment completion.png|alt=Junior contributors comment completion rate across all participating Wikipedias|thumb|296x296px|When newcomers had the Reply tool and tried to post on a talk page, they were more successful at posting a comment. ([https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ Source])]] Earlier this year, the Editing team ran a large study of [[mw:Talk pages project/Replying|the Reply Tool]]. The main goal was to find out whether the Reply Tool helped [[mw:Talk pages project/Glossary|newer editors]] communicate on wiki. The second goal was to see whether the comments that newer editors made using the tool needed to be reverted more frequently than comments newer editors made with the existing wikitext page editor. The key results were: * Newer editors who had automatic ("default on") access to the Reply tool were [https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ more likely] to post a comment on a talk page. * The comments that newer editors made with the Reply Tool were also [https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ less likely] to be reverted than the comments that newer editors made with page editing. These results give the Editing team confidence that the tool is helpful. <strong>Looking ahead</strong> The team is planning to make the Reply tool available to everyone as an opt-out preference in the coming months. This has already happened at the Arabic, Czech, and Hungarian Wikipedias. The next step is to [[phab:T280599|resolve a technical challenge]]. Then, they will deploy the Reply tool first to the [[phab:T267379|Wikipedias that participated in the study]]. After that, they will deploy it, in stages, to the other Wikipedias and all WMF-hosted wikis. You can turn on "{{int:discussiontools-preference-label}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|in Beta Features]] now. After you get the Reply tool, you can change your preferences at any time in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]]. –[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]]) </div> 20:14, 2021 ж. маусымның 24 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=21624491 тізімін пайдаланып User:Elitre (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == GFDL == Hi! I made a suggestion at [[МедиаУики талқылауы:Licenses]] to remove GFDL from the list of suggested licenses. I guess not many users watch that page. I just wanted to inform users of my suggestion. If there is a better place please let me know or make a notice for me. Thank you. --[[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылауы]]) 18:31, 2021 ж. шілденің 3 (+06) :See [[Уикипедия:Форум#МедиаУики:Licenses]] instead. --[[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 15:36, 2025 ж. наурыздың 23 (+05) == Alumni and Mentors of Russia 2021 == Уважаемые коллеги, пожалуйста выскажите своё мнение по поводу ''[[m:CentralNotice/Request/Alumni and Mentors of Russia 2021|баннерной кампании CentralNotice]]'' для объявления о российском конкурсе статей [[wmru:Конкурсы/Выпускники и наставники России 2021|Конкурсы/Выпускники и наставники России 2021]] (15 сентября - 30 ноября 2021, все IP из России, Википедии, 3 показа в неделю, в течении ноября). Спасибо. [[Қатысушы:JukoFF|JukoFF]] ([[Қатысушы талқылауы:JukoFF|талқылауы]]) 19:43, 2021 ж. қазанның 11 (+06) == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # GanS NIS (administrator) # Qarakesek (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Қатысушы:Stanglavine|Stanglavine]] ([[Қатысушы талқылауы:Stanglavine|талқылауы]]) 06:05, 2022 ж. қаңтардың 17 (+06) == Movement Strategy and Governance News – Issue 5 == <section begin="ucoc-newsletter"/> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/5/Global message|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Strategy and Governance/Newsletter/5/Global message}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' <span style="font-size:200%;">'''Movement Strategy and Governance News'''</span><br> <span style="font-size:120%; color:#404040;">'''Issue 5, January 2022'''</span><span style="font-size:120%; float:right;">[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/5|'''Read the full newsletter''']]</span> ---- Welcome to the fifth issue of Movement Strategy and Governance News (formerly known as Universal Code of Conduct News)! This revamped newsletter distributes relevant news and events about the Movement Charter, Universal Code of Conduct, Movement Strategy Implementation grants, Board elections and other relevant MSG topics. This Newsletter will be distributed quarterly, while more frequent Updates will also be delivered weekly or bi-weekly to subscribers. Please remember to subscribe [[:m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/MSG Newsletter Subscription|here]] if you would like to receive these updates. <div style="margin-top:3px; padding:10px 10px 10px 20px; background:#fffff; border:2px solid #808080; border-radius:4px; font-size:100%;"> *'''Call for Feedback about the Board elections''' - We invite you to give your feedback on the upcoming WMF Board of Trustees election. This call for feedback went live on 10th January 2022 and will be concluded on 16th February 2022. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/5#Call for Feedback about the Board elections|continue reading]]) *'''Universal Code of Conduct Ratification''' - In 2021, the WMF asked communities about how to enforce the Universal Code of Conduct policy text. The revised draft of the enforcement guidelines should be ready for community vote in March. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/5#Universal Code of Conduct Ratification|continue reading]]) *'''Movement Strategy Implementation Grants''' - As we continue to review several interesting proposals, we encourage and welcome more proposals and ideas that target a specific initiative from the Movement Strategy recommendations. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/5#Movement Strategy Implementation Grants|continue reading]]) *'''The New Direction for the Newsletter''' - As the UCoC Newsletter transitions into MSG Newsletter, join the facilitation team in envisioning and deciding on the new directions for this newsletter. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/5#The New Direction for the Newsletter|continue reading]]) *'''Diff Blogs''' - Check out the most recent publications about MSG on Wikimedia Diff. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/5#Diff Blogs|continue reading]])</div><section end="ucoc-newsletter"/> [[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 13:25, 2022 ж. қаңтардың 24 (+06) == <section begin="announcement-header" />Leadership Development Task Force: Your feedback is appreciated<section end="annoncement-header" /> == <section begin="announcement-content" />:''[[m:Special:MyLanguage/Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' The Community Development team at the Wikimedia Foundation is supporting the creation of a global, community-driven Leadership Development Task Force. The purpose of the task force is to advise leadership development work. The team is looking for feedback about the responsibilities of the Leadership Development Task Force. This Meta page shares the proposal for a [[m:Special:MyLanguage/Leadership Development Task Force|Leadership Development Task Force]] and how [[m:Special:MyLanguage/Leadership Development Task Force/Participate|you can help.]] Feedback on the proposal will be collected from 7 to 25 February 2022.<section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 23:38, 2022 ж. ақпанның 8 (+06) == Updates on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines Review == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/2022-02-02 Announcement/Short|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/2022-02-02 Announcement/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/2022-02-02 Announcement/Short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello everyone, The '''[[m:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]]''' were published 24 January 2022 as a proposed way to apply the [[m:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] across the movement. Comments about the guidelines can be shared here or [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|the Meta-wiki talk page]]. There will be conversations on Zoom on 25 February 2022 at 12:00 UTC, and 4 March 2022 at 15:00 UTC. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Conversations|Join the UCoC project team and drafting committee members to discuss the guidelines and voting process]].''' The [[m:Universal Code of Conduct/Project#Timeline|timeline is available on Meta-wiki]]. The voting period is March 7 to 21. '''[[m:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting|See the voting information page for more details]].''' Thank you to everyone who has participated so far. Sincerely, Movement Strategy and Governance<br/> Wikimedia Foundation [[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 00:17, 2022 ж. ақпанның 17 (+06) <section end="announcement-content" /> == <section begin="announcement-header" />Movement Strategy and Governance News – Issue 6<section end="announcement-header"/> == <section begin="ucoc-newsletter"/> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size:200%;">'''Movement Strategy and Governance News'''</span><br> <span style="font-size:120%; color:#404040;">'''Issue 6, April 2022'''</span><span style="font-size:120%; float:right;">[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/6|'''Read the full newsletter''']]</span> ---- Welcome to the sixth issue of Movement Strategy and Governance News! This revamped newsletter distributes relevant news and events about the Movement Charter, Universal Code of Conduct, Movement Strategy Implementation grants, Board of trustees elections and other relevant MSG topics. This Newsletter will be distributed quarterly, while the more frequent Updates will also be delivered weekly. Please remember to subscribe [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/MSG Newsletter Subscription|here]] if you would like to receive future issues of this newsletter. </div><div style="margin-top:3px; padding:10px 10px 10px 20px; background:#fffff; border:2px solid #808080; border-radius:4px; font-size:100%;"> *'''Leadership Development -''' A Working Group is Forming! - The application to join the Leadership Development Working Group closed on April 10th, 2022, and up to 12 community members will be selected to participate in the working group. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/6#A1|continue reading]]) *'''Universal Code of Conduct Ratification Results are out! -''' The global decision process on the enforcement of the UCoC via SecurePoll was held from 7 to 21 March. Over 2,300 eligible voters from at least 128 different home projects submitted their opinions and comments. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/6#A2|continue reading]]) *'''Movement Discussions on Hubs -''' The Global Conversation event on Regional and Thematic Hubs was held on Saturday, March 12, and was attended by 84 diverse Wikimedians from across the movement. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/6#A3|continue reading]]) *'''Movement Strategy Grants Remain Open! -''' Since the start of the year, six proposals with a total value of about $80,000 USD have been approved. Do you have a movement strategy project idea? Reach out to us! ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/6#A4|continue reading]]) *'''The Movement Charter Drafting Committee is All Set! -''' The Committee of fifteen members which was elected in October 2021, has agreed on the essential values and methods for its work, and has started to create the outline of the Movement Charter draft. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/6#A5|continue reading]]) *'''Introducing Movement Strategy Weekly -''' Contribute and Subscribe! - The MSG team have just launched the updates portal, which is connected to the various Movement Strategy pages on Meta-wiki. Subscriber to get up-to-date news about the various ongoing projects. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/6#A6|continue reading]]) *'''Diff Blogs -''' Check out the most recent publications about Movement Strategy on Wikimedia Diff. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/6#A7|continue reading]]) </div><section end="ucoc-newsletter"/> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 17:58, 2022 ж. сәуірдің 14 (+06) == <section begin="announcement-header" />Join the Wikimedia Foundation Annual Plan conversations with Maryana Iskander<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2022-2023/Conversations/Announcement|''You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.'']] :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2022-2023/Conversations/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Annual Plan/2022-2023/Conversations/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello, The [[m:Special:MyLanguage/Movement Communications|Movement Communications]] and [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance]] teams invite you to discuss the '''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2022-2023/draft|2022-23 Wikimedia Foundation Annual Plan]]''', a plan of record for the Wikimedia Foundation's work. These conversations continue [[m:User:MIskander-WMF|Maryana Iskander]]'s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Chief Executive Officer/Maryana’s Listening Tour|Wikimedia Foundation Chief Executive Officer listening tour]]. The conversations are about these questions: * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia 2030|2030 Wikimedia Movement Strategy]] sets a direction toward "knowledge as a service" and "knowledge equity". The Wikimedia Foundation wants to plan according to these two goals. How do you think the Wikimedia Foundation should apply them to our work? * The Wikimedia Foundation continues to explore better ways of working at a regional level. We have increased our regional focus in areas like grants, new features, and community conversations. What is working well? How can we improve? * Anyone can contribute to the Movement Strategy process. Let's collect your activities, ideas, requests, and lessons learned. How can the Wikimedia Foundation better support the volunteers and affiliates working in Movement Strategy activities? You can find [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2022-2023/draft/Your Input|'''the schedule of calls on Meta-wiki''']]. The information will be available in multiple languages. Each call will be open to anyone to attend. Live interpretation will be available in some calls. Best regards,<br /><section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 15:59, 2022 ж. сәуірдің 15 (+06) == [[incubator:Wp/nog|Wp/nog]] == Hello! Are there two users who can edit to test Nogai Wikipedia? It can be also a Turkic user who knows little bit Kipchak and the Cyrillic alphabet (mostly possible is Kazakh, Karakalpak, Crimean Tatar and other Turkic and Kipchak languages). When you know one user please ping it. Because we need only two users who need to be active in Wp/nog to approve Wp/nog. [[Қатысушы:TayfunEt.|TayfunEt.]] ([[Қатысушы талқылауы:TayfunEt.|талқылауы]]) 14:15, 2022 ж. сәуірдің 18 (+06) == <section begin="announcement-header" />2022 Board of Trustees Call for Candidates<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Call for Candidates/Short|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Call for Candidates/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Call for Candidates/Short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' The Board of Trustees seeks candidates for the 2022 Board of Trustees election. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Announcement/Call_for_Candidates|'''Read more on Meta-wiki.''']] The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees election]] is here! Please consider submitting your candidacy to serve on the Board of Trustees. The Wikimedia Foundation Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's operations. Community-and-affiliate selected trustees and Board-appointed trustees make up the Board of Trustees. Each trustee serves a three year term. The Wikimedia community has the opportunity to vote for community-and-affiliate selected trustees. The Wikimedia community will vote to fill two seats on the Board in 2022. This is an opportunity to improve the representation, diversity, and expertise of the Board as a team. Who are potential candidates? Are you a potential candidate? Find out more on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Apply to be a Candidate|Apply to be a Candidate page]]. Thank you for your support, Movement Strategy and Governance on behalf of the Elections Committee and the Board of Trustees<br /><section end="announcement-content" /> ===<section begin="announcement-header" />Объявление о выдвижении кандидатур в Совет попечителей Фонда Викимедиа 2022<section end="announcement-header" /> === <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Call for Candidates/Short|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Call for Candidates/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Call for Candidates/Short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Совет попечителей объявляет поиск кандидатов на участие в выборах в Совет 2022 года. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Announcement/Call_for_Candidates|'''Подробнее на Мета-вики''']]. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|Выборы в Совет попечителей 2022 года]] объявляются открытыми! Просим вас рассмотреть возможность выдвижения своей кандидатуры для службы в Совете попечителей. Совет попечителей Фонда Викимедиа осуществляет контроль за деятельностью Фонда Викимедиа. В состав Совета входят попечители от сообществ и партнёрских организаций, а также назначенные попечители. Каждый попечитель служит три года. Сообщество Викимедиа имеет возможность голосовать за попечителей от сообществ и партнёрских организаций. Участники_цы сообщества будут голосовать за два места в Совете попечителей в 2022 году. Это возможность улучшить представительство, разнообразие и компетентность Совета как команды. Вы являетесь потенциальным кандидатом? Узнайте подробности на странице [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Apply to be a Candidate|Подать заявку на выдвижение своей кандидатуры]]. Благодарим вас за поддержку, Команда по Стратегии движения и управлению от лица Комитета по выборам и Совета попечителей<br /><section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 00:05, 2022 ж. сәуірдің 26 (+06) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Editing news 2022 #1</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/><i>[[metawiki:VisualEditor/Newsletter/2022/April|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</i> [[File:Junior Contributor New Topic Tool Completion Rate.png|thumb|New editors were more successful with this new tool.]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New discussion tool|New topic tool]] helps editors create new ==Sections== on discussion pages. New editors are more successful with this new tool. You can [[mw:Talk pages project/New topic#21 April 2022|read the report]]. Soon, the Editing team will offer this to all editors at the 20 Wikipedias that participated in the test. You will be able to turn it off at [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]].<section end="message"/> </div> [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] 00:55, 2022 ж. мамырдың 3 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=22019984 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <section begin="announcement-header" />Wikimedia Foundation Board of Trustees election 2022 - Call for Election Volunteers<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/2022/Call for Election Volunteers|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/2022/Call for Election Volunteers|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/2022/Call for Election Volunteers}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' The Movement Strategy and Governance team is looking for community members to serve as election volunteers in the upcoming Board of Trustees election. The idea of the Election Volunteer Program came up during the 2021 Wikimedia Board of Trustees Election. This program turned out to be successful. With the help of Election Volunteers we were able to increase outreach and participation in the election by 1,753 voters over 2017. Overall turnout was 10.13%, 1.1 percentage points more, and 214 wikis were represented in the election. There were a total of 74 wikis that did not participate in 2017 that produced voters in the 2021 election. Can you help increase the participation even more? Election volunteers will help in the following areas: * Translate short messages and announce the ongoing election process in community channels * Optional: Monitor community channels for community comments and questions Volunteers should: * Maintain the friendly space policy during conversations and events * Present the guidelines and voting information to the community in a neutral manner Do you want to be an election volunteer and ensure your community is represented in the vote? Sign up [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/About|here]] to receive updates. You can use the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/About|talk page]] for questions about translation.<br /><section end="announcement-content" /> === <section begin="announcement-header" />Выборы в Совет попечителей Фонда Викимедиа 2022. Приглашаем волонтёров<section end="announcement-header" /> === <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/2022/Call for Election Volunteers|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/2022/Call for Election Volunteers|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/2022/Call for Election Volunteers}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Команда по Стратегии движения и управлению приглашает членов сообщества принять участие в качестве волонтёров на предстоящих выборах в Совет попечителей. Идея программы "Волонтёры на выборах" возникла во время выборов в Совет попечителей Викимедиа в 2021 году. Программа была успешной. Благодаря помощи волонтёров на выборах мы смогли увеличить охват сообществ и участие в выборах на 1 753 избирателя по сравнению с 2017 годом. Общая явка составила 10,13%, что на 1,1 процентных пункта больше. Были представлены 214 википроектов. Но 74 вики, не участвовавших в 2017 году, дали голоса на выборах 2021 года. Хотите помочь изменить ситуацию с участием? Волонтёры на выборах будут помогать в следующем: * Переводить короткие сообщения и анонсировать текущий избирательный процесс на каналах сообщества * По желанию: Мониторить каналы сообщества на предмет комментариев и вопросов Волонтёры должны: * Соблюдать политику дружественного пространства во время бесед и мероприятий * Представлять руководящие принципы и информацию о голосовании сообществу в нейтральном ключе Вы хотите стать волонтёром на выборах и обеспечить представительство вашего сообщества в голосовании? Подпишитесь [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/About|здесь]], чтобы получать обновления. Вы можете использовать [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/About|страницу обсуждения]] для вопросов о переводе.<br /><section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 18:01, 2022 ж. мамырдың 6 (+06) ==Revisions to the Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines== Hi all, After the conclusion of the community vote on the guidelines in March, the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee Community Affairs committee (CAC)] of the Board asked [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/thread/JAYQN3NYKCHQHONMUONYTI6WRKZFQNSC/ that several areas of the guidelines be reviewed for improvements]. Having analysed the comments of community members who participated in the vote on the Guidelines for implementing the UCoC, the CAC decided to launch another round of community consultations. Upon completion of these consultations, the community will have an opportunity to vote on the revised UCoC Implementation Guidelines. According to the analysis, the comments highlighted three critical groups of questions: 1. On (mandatory) training in the UCoC and its Guidelines; 2. On balancing privacy protection and due process; 3. On the requirement that certain groups of users affirm they will acknowledge and adhere to the Universal Code of Conduct. The Revisions Committee kindly asks you to leave your answers and comments on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines/Revision_discussions/en this Meta page]. (''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines/Revision_discussions/Announcement See full announcement]''). --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 03:39, 2022 ж. маусымның 3 (+06) == Тренинги по Викиданным для Тюркских Викимедийцев 2022 == [[File:Wikidata 2022 Istanbul social media campaign 02.jpg|right|thumb|300px|Wikidata 2022 Istanbul]] Дорогие друзья, Я рад сообщить вам, что заявки на получение стипендии для участия в Стамбульской конференции по Викиданным теперь открыты. Если вы представляете тюркское сообщество и активно участвуете в проектах Викимедиа на тюркских языках, то вы можете подать заявку на получение стипендии. Заявки принимаются до 30 июня 2022 года, 23:59 UTC. Кандидаты смогут подать заявку на получение полной стипендии. Полная стипендия покроет расходы на путешествие, проживание и питание во время конференции, организованное Тюркским ЮГ Викимедиа. Конференция пройдет с 21 по 23 октября 2022 года в Стамбуле, Турция. * Чтобы узнать больше о Тренингах по Викиданным для Тюркских Викимедийцев, пожалуйста, посетите: https://w.wiki/53dX * Чтобы узнать больше о стипендии, регистрации и форме заявки, пожалуйста, посетите: https://w.wiki/5FFv Кроме того, мы рекомендуем вам подписаться на наш список рассылки (https://w.wiki/5FFw) для получения информации и новостей о проектах и мероприятиях Тюркским ЮГ Викимедиа. Всего наилучшего, [[User:Mehman97|<span style="color:#ff0500">'''''Mehman'''''</span>]] [[User Talk:Mehman97|<span style="color:#0500ff">'''''97'''''</span>]] 03:48, 2022 ж. маусымның 11 (+06) == <section begin="announcement-header" /> Propose statements for the 2022 Election Compass<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Propose statements for the 2022 Election Compass| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Propose statements for the 2022 Election Compass|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Propose statements for the 2022 Election Compass}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hi all, Community members in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees election]] are invited to [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Community_Voting/Election_Compass|propose statements to use in the Election Compass.]] An Election Compass is a tool to help voters select the candidates that best align with their beliefs and views. The community members will propose statements for the candidates to answer using a Lickert scale (agree/neutral/disagree). The candidates’ answers to the statements will be loaded into the Election Compass tool. Voters will use the tool by entering in their answer to the statements (agree/disagree/neutral). The results will show the candidates that best align with the voter’s beliefs and views. Here is the timeline for the Election Compass: * July 8 - 20: Community members propose statements for the Election Compass * * July 21 - 22: Elections Committee reviews statements for clarity and removes off-topic statements * * July 23 - August 1: Volunteers vote on the statements * * August 2 - 4: Elections Committee selects the top 15 statements * * August 5 - 12: candidates align themselves with the statements * * August 15: The Election Compass opens for voters to use to help guide their voting decision The Elections Committee will select the top 15 statements at the beginning of August. The Elections Committee will oversee the process, supported by the Movement Strategy and Governance team. MSG will check that the questions are clear, there are no duplicates, no typos, and so on. Best, Movement Strategy and Governance ''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''<br /><section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 11:35, 2022 ж. шілденің 13 (+06) == Открыт прием заявок для сессий == [[File:Wikidata_Istanbul_call_for_submissions_is_now_open_social_media_post.png|250px|right|thumb|Открыт прием заявок]] Всем привет, Команда организаторов [[:m:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022|Тренингов по Викиданных для Тюркских Викимедийцев]] рада сообщить вам, что [[:m:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians/Submissions|открыт прием заявок]] (https://w.wiki/5TFZ) на участие в программе конференции, которая пройдет в Стамбуле, Турции, с 21 по 23 октября. '''Мы будем принимать заявки до 10 августа 2022 года'''. Вы можете подать заявку и выступить на конференции на трех языках: английском, турецком и русском, а также онлайн или очно. Предложения по сессиям могут быть представлены в 5 различных типах со стандартизированной продолжительностью выступления. Основная тема сессии должна быть связана с Викиданными, интегрированными данными, импортом данных, SPARQL или другими связанными темами. Вы также можете представить свои достижения или темы, связанные с развитием проектов Викимедиа и движения Викимедиа. Более подробно – https://w.wiki/5TFZ. Мы хотели бы узнать и предоставить сообществу больше информации о тюркских сообществах, и мы надеемся, что вы поможете нам достичь этой цели. С уважением, – [[User:Mehman97|<span style="color:#ff0500">'''''Mehman'''''</span>]] [[User Talk:Mehman97|<span style="color:#0500ff">'''''97'''''</span>]] 21:58, 2022 ж. шілденің 17 (+06) == <section begin="announcement-header" /> Announcing the six candidates for the 2022 Board of Trustees election<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Announcing the six candidates for the 2022 Board of Trustees election/Short| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Announcing the six candidates for the 2022 Board of Trustees election/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Announcing the six candidates for the 2022 Board of Trustees election/Short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hi everyone, The Affiliate Representatives have completed their voting period. The selected 2022 Board of Trustees candidates are: * Tobechukwu Precious Friday ([[:m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]]) * Farah Jack Mustaklem ([[:m:User:Fjmustak|Fjmustak]]) * Shani Evenstein Sigalov ([[:m:User:Esh77|Esh77]]) * Kunal Mehta ([[:m:User:Legoktm|Legoktm]]) * Michał Buczyński ([[:m:User:Aegis Maelstrom|Aegis Maelstrom]]) * Mike Peel ([[:m:User:Mike Peel|Mike Peel]]) You may see more information about the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Results|Results]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Stats|Statistics]] of this Board election. The Affiliate organizations selected representatives to vote on behalf of the Affiliate organization. The Affiliate Representatives proposed questions for the candidates to answer in mid-June. These answers from candidates and the information provided from the Analysis Committee provided support for the representatives as they made their decision. Please take a moment to appreciate the Affiliate Representatives and Analysis Committee members for taking part in this process and helping to grow the Board of Trustees in capacity and diversity. These hours of volunteer work connect us across understanding and perspective. Thank you for your participation. Thank you to the community members who put themselves forward as candidates for the Board of Trustees. Considering joining the Board of Trustees is no small decision. The time and dedication candidates have shown to this point speaks to their commitment to this movement. Congratulations to those candidates who have been selected. A great amount of appreciation and gratitude for those candidates not selected. Please continue to share your leadership with Wikimedia. What can voters do now? [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Results|Review the results of the Affiliate selection process]]. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Announcing the six candidates for the 2022 Board of Trustees election|Read more here about the next steps in the 2022 Board of Trustee election]]. Best, Movement Strategy and Governance ''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''<br /><section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 01:54, 2022 ж. шілденің 21 (+06) == <section begin="announcement-header" />Movement Strategy and Governance News – Issue 7<section end="announcement-header"/> == <section begin="msg-newsletter"/> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size:200%;">'''Movement Strategy and Governance News'''</span><br> <span style="font-size:120%; color:#404040;">'''Issue 7, July-September 2022'''</span><span style="font-size:120%; float:right;">[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7|'''Read the full newsletter''']]</span> ---- Welcome to the 7th issue of Movement Strategy and Governance News! The newsletter distributes relevant news and events about the implementation of Wikimedia's [[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives|Movement Strategy recommendations]], other relevant topics regarding Movement governance, as well as different projects and activities supported by the Movement Strategy and Governance (MSG) team of the Wikimedia Foundation. The MSG Newsletter is delivered quarterly, while the more frequent [[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy/Updates|Movement Strategy Weekly]] will be delivered weekly. Please remember to subscribe [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/MSG Newsletter Subscription|here]] if you would like to receive future issues of this newsletter. </div><div style="margin-top:3px; padding:10px 10px 10px 20px; background:#fffff; border:2px solid #808080; border-radius:4px; font-size:100%;"> * '''Movement sustainability''': Wikimedia Foundation's annual sustainability report has been published. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A1|continue reading]]) * '''Improving user experience''': recent improvements on the desktop interface for Wikimedia projects. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A2|continue reading]]) * '''Safety and inclusion''': updates on the revision process of the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A3|continue reading]]) * '''Equity in decisionmaking''': reports from Hubs pilots conversations, recent progress from the Movement Charter Drafting Committee, and a new white paper for futures of participation in the Wikimedia movement. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A4|continue reading]]) * '''Stakeholders coordination''': launch of a helpdesk for Affiliates and volunteer communities working on content partnership. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A5|continue reading]]) * '''Leadership development''': updates on leadership projects by Wikimedia movement organizers in Brazil and Cape Verde. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A6|continue reading]]) * '''Internal knowledge management''': launch of a new portal for technical documentation and community resources. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A7|continue reading]]) * '''Innovate in free knowledge''': high-quality audiovisual resources for scientific experiments and a new toolkit to record oral transcripts. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A8|continue reading]]) * '''Evaluate, iterate, and adapt''': results from the Equity Landscape project pilot ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A9|continue reading]]) * '''Other news and updates''': a new forum to discuss Movement Strategy implementation, upcoming Wikimedia Foundation Board of Trustees election, a new podcast to discuss Movement Strategy, and change of personnel for the Foundation's Movement Strategy and Governance team. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A10|continue reading]]) </div><section end="msg-newsletter"/> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 14:39, 2022 ж. шілденің 25 (+06) == <section begin="announcement-header" /> Vote for Election Compass Statements<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Vote for Election Compass Statements| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Vote for Election Compass Statements|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Vote for Election Compass Statements}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hi all, Volunteers in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees election]] are invited to [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Community_Voting/Election_Compass/Statements|vote for statements to use in the Election Compass]]. You can vote for the statements you would like to see included in the Election Compass on Meta-wiki. An Election Compass is a tool to help voters select the candidates that best align with their beliefs and views. The community members will propose statements for the candidates to answer using a Lickert scale (agree/neutral/disagree). The candidates’ answers to the statements will be loaded into the Election Compass tool. Voters will use the tool by entering in their answer to the statements (agree/disagree/neutral). The results will show the candidates that best align with the voter’s beliefs and views. Here is the timeline for the Election Compass: *<s>July 8 - 20: Volunteers propose statements for the Election Compass</s> *<s>July 21 - 22: Elections Committee reviews statements for clarity and removes off-topic statements</s> *July 23 - August 1: Volunteers vote on the statements *August 2 - 4: Elections Committee selects the top 15 statements *August 5 - 12: candidates align themselves with the statements *August 15: The Election Compass opens for voters to use to help guide their voting decision The Elections Committee will select the top 15 statements at the beginning of August Best, Movement Strategy and Governance ''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee'' <section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 17:31, 2022 ж. шілденің 27 (+06) == <section begin="announcement-header" /> Delay of the 2022 Wikimedia Foundation Board of Trustees election<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Delay of Board of Trustees election| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Delay of Board of Trustees election|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Delay of Board of Trustees election}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hi all, I am reaching out to you today with an update about the timing of the voting for the Board of Trustees election. As many of you are already aware, this year we are offering an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Community_Voting/Election_Compass|Election Compass]] to help voters identify the alignment of candidates on some key topics. Several candidates requested an extension of the character limitation on their responses expanding on their positions, and the Elections Committee felt their reasoning was consistent with the goals of a fair and equitable election process. To ensure that the longer statements can be translated in time for the election, the Elections Committee and Board Selection Task Force decided to delay the opening of the Board of Trustees election by one week - a time proposed as ideal by staff working to support the election. Although it is not expected that everyone will want to use the Election Compass to inform their voting decision, the Elections Committee felt it was more appropriate to open the voting period with essential translations for community members across languages to use if they wish to make this important decision. The voting will open on August 23 at 00:00 UTC and close on September 6 at 23:59 UTC. Best regards, Matanya, on behalf of the Elections Committee <section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 15:57, 2022 ж. тамыздың 17 (+06) == Шағын Wikimedia кеңейтімін қазақ тіліне аудару == [[File:LinguaLibre_SignIt-all.png|thumb|350px|Lingua Libre SignIt]] [[File:Poisson.webm|thumb|Fish in French Sign language]] :''[Google Translate арқылы жазылған]'' Сәлеметсіз бе, оны кодтағаннан кейін мен шағын Wikimedia кеңейтімін қазақ тіліне аудару үшін көмек іздеп жүрмін: [https://addons.mozilla.org/fr/firefox/addon/lingua-libre-signit/ Firefox үшін Lingua Libre SignIt]. Бұл кеңейтім эксперименттік болып табылады, ол пайдаланушыларға ымдау тілдерін үйренуге мүмкіндік береді. «Қазақтан қазақша ым тіліне» қосқым келеді. Аударылатын бар болғаны 30 сөз тіркесі бар, біреу [оларды аударуға көмектесе алады]. Біз сондай-ақ бейне түсіру үшін ымдау тілін жақсы білетін еріктілерді іздейміз. Код кішкентай, сондықтан бұл кіші JS әзірлеушілері үшін жақсы жоба. Осы өтінішті қарастырғаныңызға рахмет. [[Қатысушы:Yug|Yug]] ([[Қатысушы талқылауы:Yug|талқылауы]]) 22:13, 2022 ж. тамыздың 15 (+06) ;Translate small Wikimedia extension into Kazakh Hello, after coding it I'm looking for help to translate into Kazakh a small Wikimedia extension : [https://addons.mozilla.org/fr/firefox/addon/lingua-libre-signit/ Lingua Libre SignIt] for Firefox. This extension is experimental, it allows users to learn sign language(s). I would like to add "Kazakh to Kazakh Sign Language". There are just 30 phrases to translate, could someone [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=signit&language=kk-cyrl help to translate those here]. We also look for volunteers fluent in sign language to record videos. The code is small, so it's also a good project for junior JS developers to join in. Thank you for considering this request. [[Қатысушы:Yug|Yug]] ([[Қатысушы талқылауы:Yug|талқылауы]]) 23:05, 2022 ж. тамыздың 20 (+06) == Invitation to join the Movement Strategy Forum == Hello everyone, [https://forum.movement-strategy.org/ The Movement Strategy Forum] (MS Forum) is a multilingual collaborative space for all conversations about Movement Strategy implementation. We are inviting all Movement participants to collaborate on the MS Forum. The goal of the forum is to build community collaboration, using an inclusive multilingual platform. The [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy Movement Strategy] is a collaborative effort to imagine and build the future of the Wikimedia Movement. Anyone can contribute to the Movement Strategy, from a comment to a full-time project. Join this forum with your Wikimedia account, engage in conversations, and ask questions in your language. The Movement Strategy and Governance team (MSG) launched the proposal for the MS Forum in May 2022. There was a 2-month community review period, which ended on 24 July 2022. The community review process included several questions that resulted in interesting conversations. You can read the [https://forum.movement-strategy.org/t/ms-forum-community-review-report/1436 Community Review Report]. We look forward to seeing you at the MS Forum! Best regards, Movement Strategy and Governance team --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 14:00, 2022 ж. тамыздың 22 (+06) === Присоединяйтесь к форуму Стратегии движения === Всем привет, [https://forum.movement-strategy.org/ Форум Стратегии движения] (MS Forum) — это многоязычное пространство для совместного обсуждения всех вопросов, связанных с реализацией Стратегии движения. Приглашаем всех участников Движения к сотрудничеству на форуме Стратегии движения. Цель форума - построение сотрудничества между сообществами с помощью инклюзивной и многоязычной платформы. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy Стратегия движения] — это совместная работа по созданию будущего движения Викимедиа. Каждый может внести свой вклад в Стратегию движения — от одного комментария до разработки проекта. Присоединяйтесь к форуму со своей учетной записью Викимедиа, участвуйте в беседах и задавайте вопросы на своем языке. Команда по Стратегии движения и управлению (MSG) выдвинула предложение о создании форума в мае 2022 года. Был проведен 2-х месячный период рассмотрения предложения сообществом, который завершился 24 июля 2022 года. Вы можете ознакомиться с отчетом об обзоре сообщества [https://forum.movement-strategy.org/t/ms-forum-community-review-report/1436 здесь]. Мы будем рады видеть вас на форуме! С уважением, Команда по Стратегии движения и управлению --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 14:00, 2022 ж. тамыздың 22 (+06) == <section begin="announcement-header" /> The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hi everyone, The Community Voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees election]] is now open. Here are some helpful links to get you the information you need to vote: * Try the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Community_Voting/Election_Compass|Election Compass]], showing how candidates stand on 15 different topics. * Read the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|candidate statements]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Affiliate_Organization_Participation/Candidate_Questions|answers to Affiliate questions]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Apply to be a Candidate|Learn more about the skills the Board seeks]] and how the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|Analysis Committee found candidates align with those skills]] If you are ready to vote, you may go to [[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2022|SecurePoll voting page]] to vote now. '''You may vote from August 23 at 00:00 UTC to September 6 at 23:59 UTC.''' To see about your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]]. Best, Movement Strategy and Governance ''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''<br /><section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылауы]]) 21:07, 2022 ж. тамыздың 23 (+06) == <section begin="announcement-header" /> Revised Enforcement Draft Guidelines for the Universal Code of Conduct<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello everyone, The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Drafting committee#Revisions Committee|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines Revisions committee]] is requesting comments regarding the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|'''Revised Enforcement Draft Guidelines for the Universal Code of Conduct (UCoC)''']]. This review period will be open from '''8 September 2022 until 8 October 2022.''' The Committee collaborated to revise these draft guidelines based on input gathered from the community discussion period from May through July, as well as the community vote that concluded in March 2022. The revisions are focused on the following four areas: # To identify the type, purpose, and applicability of the UCoC training; # To simplify the language for more accessible translation and comprehension by non-experts; # To explore the concept of affirmation, including its pros and cons; # To review the balancing of the privacy of the accuser and the accused The Committee requests comments and suggestions about these revisions by '''8 October 2022'''. From there, the Revisions Committee anticipates further revising the guidelines based on community input. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|Find the Revised Guidelines on Meta]], and a [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Comparison|comparison page in some languages.''']] Everyone may share comments in a number of places. Facilitators welcome comments in any language on [[m:Special:MyLanguage/Talk:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|the Revised Enforcement Guidelines talk page]]. Comments can also be shared on talk pages of translations, at local discussions, or during conversation hours. There are a series of [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Conversation hours|'''conversation hours''']] planned about the Revised Enforcement Guidelines; please see Meta for the times and details. The facilitation team supporting this review period hopes to reach a large number of communities. If you do not see a conversation happening in your community, please organize a discussion. Facilitators can assist you in setting up the conversations. Discussions will be summarized and presented to the drafting committee every two weeks. The summaries will be published [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Drafting committee/Digests|here]].<section end="announcement-content" /> === <section begin="announcement-header" /> Пересмотренное Руководство по обеспечению правоприменения УКП<section end="announcement-header" /> === <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Уважаемые члены казахоязычного сообщества, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Drafting committee#Revisions Committee|Комитет по пересмотру Руководства по обеспечению правоприменения Универсального кодекса поведения]] (УКП) просит представить отзывы относительно [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|'''пересмотренной версии проекта Руководства по обеспечению правоприменения УКП''']]. Рассмотрение будет проходить в период с '''8 сентября 2022 года по 8 октября 2022 года.''' Комитет провел пересмотр проекта руководства, основываясь на предложениях, собранных во время дискуссии сообщества в период с мая по июль, а также на основе голосования, проведенного в марте 2022 года. Изменения преимущественно касаются четырех областей: # Определение вида, назначения и применимости обучения по УКП. # Упрощение формулировок для облегчения перевода и понимания людьми, не являющимися экспертами. ​​# Прояснение концепции утверждения, включая ее достоинства и недостатки. # Пересмотр баланса между конфиденциальностью заявителя и нарушителя. Комитет просит предоставить отзывы и предложения касательно данных изменений до '''8 октября 2022 года'''. Далее, комитет по пересмотру планирует внести дополнительные изменения на основе отзывов сообщества. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|Вы можете найти обновленное руководство в Мета-вики]], а также [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Comparison|страницу сравнения на разных языках. ''']] Каждый имеет возможность поделиться своими отзывами в различных местах. Вы можете поделиться комментариями на любом удобном вам языке на [[m:Special:MyLanguage/Talk:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|странице обсуждения по обновленному руководству]]. Вы также можете предоставить отзывы на страницах обсуждений переведенных версий, во время локальных дискуссий или же во время «часов обсуждения» и круглых столов. Планируется проведение дискуссий по вопросам изменений в Руководстве по обеспечению правоприменения УКП. Пожалуйста, ознакомьтесь с подробностями и датами на [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Conversation hours|'''Мета-вики''']]. Команда фасилитаторов, осуществляющая поддержку данного процесса, надеется привлечь большое количество сообществ. Если обсуждение еще не происходит в вашем сообществе, пожалуйста, организуйте такое обсуждение сами. Фасилитаторы могут помочь вам в организации обсуждений. Результаты обсуждений будут обобщаться и представляться на рассмотрение редакционного комитета каждые две недели. Краткие итоги будут публиковаться [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Drafting committee/Digests|здесь]].<section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 20:22, 2022 ж. қыркүйектің 12 (+06) == <section begin="announcement-header" /> Invitation to attend “Ask Me Anything about Movement Charter” Sessions<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Ask Me Anything Sessions|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Ask Me Anything Sessions|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Ask Me Anything Sessions}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] Hello all, During the 2022 Wikimedia Summit, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee|Movement Charter Drafting Committee]] (MCDC) presented the first outline of the Movement Charter, giving a glimpse on the direction of its future work, and the Charter itself. The MCDC then integrated the initial feedback collected during the Summit. Before proceeding with writing the Charter for the whole Movement, the MCDC wants to interact with community members and gather feedback on the drafts of the three sections: Preamble, Values & Principles, and Roles & Responsibilities (intentions statement). The Movement Charter drafts will be available on the Meta page [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content|here]] on November 14, 2022. Community wide consultation period on MC will take place from November 20 to December 18, 2022. Learn more about it [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|here]]. With the goal of ensuring that people are well informed to fully participate in the conversations and are empowered to contribute their perspective on the Movement Charter, three '''“Ask Me Anything about Movement Charter"''' sessions have been scheduled in different time zones. Everyone in the Wikimedia Movement is invited to attend these conversations. The aim is to learn about Movement Charter - its goal, purpose, why it matters, and how it impacts your community. MCDC members will attend these sessions to answer your questions and hear community feedback. The “Ask Me Anything” sessions accommodate communities from different time zones. Only the presentation of the session is recorded and shared afterwards, no recording of conversations. Below is the list of planned events: * '''Asia/Pacific''': November 4, 2022 at 09:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1667552400 your local time]). Interpretation is available in Chinese and Japanese. * '''[https://forum.movement-strategy.org/t/ask-me-anything-about-movement-charter-session-europe-mena-sub-saharan-africa/2132 CEE and CA/MENA/Sub Saharan Africa]''': November 12, 2022 at 15:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1668265257 your local time]). Interpretation is available in Arabic, French and Russian. * '''North and South America/ Western Europe''': November 12, 2022 at 15:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1668265257 your local time]). Interpretation is available in Spanish and Portuguese. On the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|Meta page]] you will find more details; Zoom links will be shared 48 hours ahead of the call. '''Call for Movement Charter Ambassadors''' Individuals or groups from all communities who wish to help include and start conversations in their communities on the Movement Charter are encouraged to become [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Movement Charter Ambassadors Program/About|Movement Charter Ambassadors]] (MC Ambassadors). MC Ambassadors will carry out their own activities and get financial support for enabling conversations in their own languages. [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Team|Regional facilitators]] from the Movement Strategy and Governance team are available to support applicants with MC Ambassadors grantmaking. If you are interested please sign up [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Movement Charter Ambassadors Program/About|here]]. Should you have specific questions, please reach out to the MSG team via email: strategy2030@wikimedia.org or on the MS forum. We thank you for your time and participation. ''On behalf of the Movement Charter Drafting Committee'',<section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 16:36, 2022 ж. қарашаның 7 (+06) === <section begin="announcement-header" /> Приглашение принять участие в сессиях «‎Вопросы и ответы об Уставе движения»<section end="announcement-header" /> === <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Ask Me Anything Sessions|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Ask Me Anything Sessions|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Ask Me Anything Sessions}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] Доброго дня, [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee|Комитет по разработке Устава движения]] представил предварительный проект Устава движения в Саммите Викимедиа 2022, обозначив направление Комитета и Устава. Исходя из полученных отзывов, Комитет внёс в Устав первоначальные изменения. Прежде чем приступить к написанию Устава для всего Движения, Комитет по разработке Устава планирует провести консультации с сообществом Викимедиа и получить обратную связь по черновым вариантам первых трёх разделов: Преамбула, Ценности и принципы, и Роли и обязанности (заявление о намерениях). Проекты этих разделов будут доступны на [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content|Мета странице]] 14 ноября 2022 года. Консультации с сообществом для получения обратной связи по трём разделам Устава движения пройдут с 20 ноября по 18 декабря 2022 года. Узнайте больше об этом [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|здесь]]. С целью обеспечения информированности всех заинтересованных лиц, для того, чтобы они могли полноценно участвовать в обсуждениях и имели возможность поделиться мнением об Уставе движения, приглашаем вас присоединиться к сессии '''«‎Вопросы и ответы об Уставе движения‎»'''. Данные сессии запланированы с учётом разных часовых поясов. Все желающие узнать об Уставе Движения могут принять участие в сессиях. На этих сессиях участники узнают о цели устава, о значении и влиянии, которые он имеет для викимедийцев, а также для сообществ. Члены Комитета по разработке Устава движения будут присутствовать, чтобы ответить на вопросы и услышать мнение сообщества. Будет записана только презентационная часть, запись обсуждений не предусмотрена. Ниже приведен список запланированных встреч: * '''Азиатско-Тихоокеанский регион''': 4 ноября 2022 года в 09:00-10.30 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1667552400 ваше местное время]). Доступен перевод на китайский и японский языки. * '''[https://forum.movement-strategy.org/t/ask-me-anything-about-movement-charter-session-europe-mena-sub-saharan-africa/2132 Центральная и Восточная Европа и Центральная Азия/страны MENA/страны Африки к югу от Сахары]''': 12 ноября 2022 года в 15:00-16.30 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1668265257 ваше местное время]). Доступен устный перевод на арабский, французский и русский языки. * '''Северная и Южная Америка/Западная Европа''': 12 ноября 2022 года в 15:00-16.30 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1668265257 Ваше местное время]). (В то же время, что и сессия №2, указанная выше) Доступен устный перевод на испанский и португальский языки. На [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|странице Мета]] вы найдете более подробную информацию; ссылки на Zoom будут предоставлены за 48 часов до звонка. '''Послы Устава Движения''' Отдельные лица или группы людей из всех сообществ, которые хотят способствовать включению своих сообществ к обсуждениям об Уставе движения, могут стать [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Movement Charter Ambassadors Program/About|Послами Устава движения]]. Послы Устава движения будут проводить свои мероприятия и могут получить финансовую поддержку для проведения встреч на своих языках. [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Team|Региональные фасилитаторы]] команды по Стратегии и движения и управлению будут оказывать поддержку желающим получить грант для послов УД. Если вы заинтересованы стать послом УД, пожалуйста, зарегистрируйтесь [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Movement Charter Ambassadors Program/About|здесь]]. Если у вас есть конкретные вопросы, пожалуйста, свяжитесь с командой по Стратегии движения и управлению по электронной почте: strategy2030@wikimedia.org или на форуме Стратегии движения. Спасибо вам за участие. ''От имени Комитета по разработке Устава Движения'',<section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 16:36, 2022 ж. қарашаның 7 (+06) == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): #[[User:AlibekKS|AlibekKS]] (administrator) #[[User:Ulan|Ulan]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Қатысушы:Elton|Elton]] ([[Қатысушы талқылауы:Elton|талқылау]]) 19:22, 2023 ж. қаңтардың 4 (+06) == Әмбебап әдеп кодексінің орындалуын қамтамасыз ету туралы нұсқаулықтың қайта қаралған нұсқасына дауыс беру болайын деп жатыр == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|Бұл хабардың басқа тілдерге аударылған нұсқасын Meta-wiki сайтынан таба аласыз.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Сәлеметсіздер ме! 2023 жылғы қаңтардың ортасында [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Әмбебап әдеп кодексінің]] [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|орындалуын қамтамасыз ету туралы нұсқаулық]] қауымдастықтың екінші ратификациялық дауыс беруіне салынады. Бұл шара [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Results|2022 жылдың наурызындағы дауыс беру]] шарасының жалғасы болмақ, ол кезде дауыс берушілердің көбі ӘӘК-нің орындалуын қамтамасыз ету туралы нұсқаулықты қолдаған еді. Дауыс беру кезінде қатысушылар қауымдастықтағы маңызды мәселелерді атап өтуге көмектесті. Қамқоршылық кеңесінің [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Қауымдастық істері бойынша комитеті]] сол аталып өткен мәселелердің қарастырылуын сұрады. Еріктілер басқаратын [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Drafting_committee#Revisions_Committee_members|Қайта қарастыру комитеті]] қауымдастық ұсыныстарын тексеріп, өзгерістер енгізу үшін біраз тер төкті. Олар оқыту және бекіту талаптары, жұмыс барысындағы құпиялық пен ашықтық, құжаттың оқуға және аударуға ыңғайлы болуы сияқты өзекті мәселелерді жетілдірді. Әмбебап әдеп кодексінің орындалуын қамтамасыз ету туралы нұсқаулықтың қайта қаралған нұсқасын '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|мына жерден]]''', ал өзгерістер арасындағы айырмашылықты '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Comparison|мына жерден]]''' көруге болады. '''Қалай дауыс беруге болады?''' Дауыс беру '''2023 жылғы 17 қаңтардан''' бастап ашық болады. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voter information|Meta-wiki сайтындағы осы бетте]]''' SecurePoll арқылы қалай дауыс беруге болатыны туралы ақпарат берілген. '''Кім дауыс бере алады?''' Осы дауыс беруге '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised enforcement_guidelines/Voter_information#Voting_eligibility|жарамдылық талаптары]]''' Уикимедиа Қамқоршылар кеңесінің сайлауындағымен бірдей. Дауыс берушілердің құзыреттілігі туралы толық ақпаратты дауыс берушінің ақпарат бетінен көріңіз. Талаптарға сай болсаңыз, Уикимедиа аккаунтыңызды пайдаланып, дауыс беру серверіне кіре аласыз. '''Дауыс беру аяқталған соң не болады?''' Дауыстарды тәуелсіз еріктілер тобы мұқият тексереді. Дауыс беру нәтижесі Wikimedia-l жүйесінде, Қозғалыс стратегиясының форумында, Diff блогінде, сондай-ақ Meta-wiki сайтында жарияланады. Дауыс берушілер қайтадан дауыс беріп, нұсқаулық туралы пікір білдіре алады. Қамқоршылар кеңесі ӘӘК-нің орындалуын қамтамасыз ету туралы нұсқаулықтың ратификациялануын немесе одан әрі жетілдірілуін қарастырғанда, қолдау көрсету мен қозғалған мәселелер деңгейін ескереді. ӘӘК жобасы тобының атынан,<section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 18:31, 2023 ж. қаңтардың 10 (+06) == <section begin="announcement-header" />Әмбебап әдеп кодексінің орындалуын қамтамасыз ету туралы нұсқаулықтың қайта қаралған нұсқасына дауыс беру басталды<section end="announcement-header" /> == Сәлеметсіздер ме! [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines|Әмбебап әдеп кодексінің орындалуын қамтамасыз ету туралы нұсқаулықтың қайта қаралған нұсқасына]] [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting|дауыс беру кезеңі]] басталды! Дауыс беру уақыты екі аптаға созылады және '''2023 жылғы 31 қаңтар''' күні сағат '''23:59-да (UTC)''' аяқталады. Кімдер дауыс бере алатыны, сондай-ақ қалай дауыс беру керектігі туралы білу үшін Meta-wiki сайтындағы [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voter_information|дауыс берушілерге арналған ақпарат]] бетіне өтіңіз. Әмбебап әдеп кодексінің (ӘӘК-нің) орындалуын қамтамасыз ету туралы нұсқаулық пен дауыс беру процесі туралы толық ақпарат алу үшін [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Announcement/Voting_1|алдыңғы хабарды]] оқыңыз. ӘӘК жобасы тобының атынан, --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 01:10, 2023 ж. қаңтардың 19 (+06) === <section begin="announcement-header" />Әмбебап әдеп кодексінің орындалуын қамтамасыз ету туралы нұсқаулықтың қайта қаралған нұсқасына дауыс беру аяқталайын деп қалды <section end="announcement-header" /> === <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 3|Бұл хабардың басқа тілдерге аударылған нұсқасын Meta-wiki сайтынан таба аласыз.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 3|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 3}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Сәлеметсіздер ме! [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|Әмбебап әдеп кодексінің орындалуын қамтамасыз ету туралы нұсқаулықтың қайта қаралған нұсқасына]] [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting|дауыс беру]] '''2023 жылғы 31 қаңтар''' күні сағат '''23:59-да (UTC)''' аяқталады. Кімдер дауыс бере алатыны, сондай-ақ қалай дауыс беру керектігі туралы білу үшін Meta-wiki сайтындағы [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voter information|дауыс берушілерге арналған ақпарат]] бетіне өтіңіз. Әмбебап әдеп кодексінің (ӘӘК-нің) орындалуын қамтамасыз ету туралы нұсқаулық пен дауыс беру процесі туралы толық ақпарат [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|алдыңғы хабарда]] берілген. ӘӘК жобасы тобының атынан,<section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 00:54, 2023 ж. қаңтардың 31 (+06) ==<section begin="announcement-header" />Universal Code of Conduct revised enforcement guidelines vote results<section end="announcement-header" />== <section begin="announcement-content" /> The recent community-wide vote on the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines |Universal Code of Conduct revised Enforcement Guidelines]] has been tallied and scrutinized. Thank you to everyone who participated. After 3097 voters from 146 Wikimedia communities voted, the results are 76% in support of the Enforcement Guidelines, and 24% in opposition. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting_statistics|Statistics]] for the vote are available. A more detailed summary of comments submitted during the vote will be published soon. From here, the results and comments collected during this vote will be submitted to the Board of Trustees for their review. The current expectation is that the Board of Trustees review process will complete in March 2023. We will update you when their review process is completed. On behalf of the UCoC Project Team, <section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 00:49, 2023 ж. ақпанның 16 (+06) == <section begin="announcement-header" />Community feedback-cycle about updating the Wikimedia Terms of Use starts<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello everyone, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department|Wikimedia Foundation Legal Department]] is organizing a feedback-cycle with community members to discuss updating the Wikimedia Terms of Use. [[:foundation:Special:MyLanguage/Terms of Use|The Terms of Use (ToU)]] are the legal terms that govern the use of websites hosted by the Wikimedia Foundation. We will be gathering your feedback on a draft proposal from February through April. The draft will be translated into several languages, with written feedback accepted in any language. This update comes in response to several things: * Implementing the Universal Code of Conduct * Updating project text to the Creative Commons BY-SA 4.0 license * Proposal for better addressing undisclosed paid editing * Bringing our terms in line with current and recently passed laws affecting the Foundation, including the European Digital Services Act As part of the feedback cycle two office hours will be held, the first on March 2, the second on April 4. For further information, please consult: * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|proposed update of the ToU by comparison]] * The page for your [[m:Talk:Terms of use|feedback]] * Information about [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|the office hours]] On behalf of the Wikimedia Foundation Legal Team,<section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 01:56, 2023 ж. ақпанның 22 (+06) === <section begin="announcement-header" />Reminder: Office hours about updating the Wikimedia Terms of Use<section end="announcement-header" /> === <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Reminder|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Reminder|}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello everyone, This a reminder that the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department|Wikimedia Foundation Legal Department]] is hosting [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|office hours]] with community members about [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department/2023_ToU_updates/Proposed_update|updating the Wikimedia Terms of Use]]. The office hours will be held on '''March 2, at 17:00 UTC to 18:30 UTC.''' See for more [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|details here on Meta]]. Another office hours will be held on April 4. We hereby kindly invite you to participate in the discussion. Please note that this meeting will be held in English language and led by the members of the Wikimedia Foundation Legal Team, who will take and answer your questions. Facilitators from the Movement Strategy and Governance Team will provide the necessary assistance and other meeting-related services. On behalf of the Wikimedia Foundation Legal Team,<section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 18:04, 2023 ж. наурыздың 2 (+06) == Editing news 2023 #1 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/><i>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2023/February|Read this in another language]] • [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</i> This newsletter includes two key updates about the [[mw:Special:MyLanguage/Editing team|Editing]] team's work: # The Editing team will finish adding new features to the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|Talk pages project]] and deploy it. # They are beginning a new project, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]]. <strong>Talk pages project</strong> [[File:Page Frame Features on desktop.png|alt=Screenshot showing the talk page design changes that are currently available as beta features at all Wikimedia wikis. These features include information about the number of people and comments within each discussion.|thumb|300px|Some of the upcoming changes]] The Editing team is nearly finished with this first phase of the [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project|Talk pages project]]. Nearly all [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|new features]] are available now in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature for {{int:discussiontools-preference-label}}]]. It will show information about how active a discussion is, such as the date of the most recent comment. There will soon be a new "{{int:skin-action-addsection}}" button. You will be able to turn them off at [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]]. Please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Talk_pages_project/Usability#c-PPelberg_(WMF)-20230215001000-Feedback:_Proposed_Revisions_to_%22Add_topic%22_button|tell them what you think]]. [[File:Daily edit completion rates mobile talk pages.png|thumb|300px|Daily edit completion rate by test group: DiscussionTools (test group) and MobileFrontend overlay (control group)]] An A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|{{int:discussiontools-preference-label}} on the mobile site]] has finished. Editors were [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|more successful with {{int:discussiontools-preference-label}}]]. The Editing team is enabling these features for all editors on the mobile site. <strong>New Project: Edit Check</strong> The Editing team is beginning [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|a project to help new editors of Wikipedia]]. It will help people identify some problems before they click "{{int:publishchanges}}". The first tool will encourage people to add references when they add new content. Please [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist|watch]] that page for more information. You can [[mw:Special:MyLanguage/Editing_team/Community_Conversations#20230303|join a conference call on 3&nbsp;March&nbsp;2023]] to learn more.<section end="message"/> </div> –[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 05:24, 2023 ж. ақпанның 23 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=24611966 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <section begin="announcement-header" />Board of Trustees have ratified the UCoC Enforcement Guidelines<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement - Board ratification|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement - Board ratification|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement - Board ratification}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello all, an important update on the UCoC Enforcement Guidelines: The vote on the Enforcement Guidelines in January 2023 showed a majority approval of the Enforcement Guidelines. There were 369 comments received and a detailed summary of the comments will be published shortly. Just over three-thousand (3097) voters voted and 76% approved of the Enforcement Guidelines. You can view the '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting_statistics|vote statistics on Meta-wiki]]'''. As the support increased, this signifies to the Board that the current version has addressed some of the issues indicated during the last review in 2022. The Board of Trustees voted to ratify the Enforcement Guidelines. The [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Approval_of_Universal_Code_of_Conduct_Enforcement_Guidelines resolution can be found on Foundation wiki] and you can read more about the [https://diff.wikimedia.org/2023/03/21/the-enforcement-guidelines-received-strong-support-from-the-community-what-happens-next/ process behind the 2023 Enforcement Guidelines review on Diff.] There are some next steps to take with the important recommendations provided by the Enforcement Guidelines. More details will come soon about timelines. Thank you for your interest and participation. On behalf of the UCoC Project Team,<section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 18:07, 2023 ж. наурыздың 24 (+06) == <section begin="announcement-header" /> Report on voter comments from the revised Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ratification vote<section end="announcement-header" /> == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting/Report/Email|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting/Report/Email|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting/Report/Email}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello all, The Universal Code of Conduct project team has completed the analysis of the comments accompanying the ratification vote on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|revised Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]]. All respondents to the vote had the opportunity to provide comments regarding the contents of the revised Enforcement Guidelines draft document. A total of 369 participants left comments in 18 languages; compared to 657 commenters in 27 languages in 2022. The Trust and Safety Policy team completed an analysis of these results, categorizing comments to identify major themes and areas of focus within the comments. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voter comments report|The report is available in translated versions on Meta-wiki here]]'''. Please help translate into your language. Again, we are thankful to all who participated in the vote and discussions. More information about the Universal Code of Conduct and its Enforcement Guidelines can be found on Meta-wiki. On behalf of the Universal Code of Conduct project team,<section end="announcement-content" /> --[[Қатысушы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:AAkhmedova (WMF)|талқылау]]) 15:25, 2023 ж. сәуірдің 3 (+06) == Тюркская Конференция Викимедиа == Дорогие коллеги, С 20 по 22 октября 2023 года, [[:m:Wikimedians of Turkic Languages User Group|Тюркская ЮГ]] совместно с [[:m:Wikimedia Community User Group Turkey|Викимедиа Турцией]] организует вторую [[:m:Turkic Wikimedia Conference 2023|Тюркскую Конференцию Викимедиа]] в Стамбуле, Турция. Тюркская Конференция Викимедиа - это ежегодная встреча викимедийцев и добровольцев проектов Викимедиа на тюркских языках. Цель конференции - объединить всех людей, которые работают над проектами Викимедиа и поддерживают развитие проектов и движения Викимедиа на местном и глобальном уровнях. Сегодня более 200 миллионов человек говорят на тюркских языках, а география носителей объединяет Турцию, Азербайджан, Украину, Молдову, Иран, Центральную Азию, Китай и Россию. Исходя из этого, развитие и поддержка сообществ тюркоязычных викимедийцев имеют решающее значение. Все тюркские сообщества и аффилиации имеют право направить [[:m:Turkic Wikimedia Conference 2023/Eligible affiliates|своих делегатов на конференцию]], расходы на которую будут покрыты Тюркской ЮГ. Процесс отбора делегатов и вся другая соответствующая информация даны [[:m:Turkic Wikimedia Conference 2023/Registration|на странице регистрации]]. Пожалуйста, прочтите его внимательно. Крайний срок регистрации делегатов от сообществ и ассоциаций - 20 июля. Все другие участники, не являющиеся делегатами, могут зарегистрироваться до 31 июля. Увидимся в Стамбуле! С уважением, -- [[User:Mehman97|<span style="color:#ff0500">'''''Mehman'''''</span>]] [[User Talk:Mehman97|<span style="color:#0500ff">'''''97'''''</span>]] 14:09, 2023 ж. шілденің 2 (+06) == Deploying the Phonos in-line audio player to your Wiki == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:Hello}}! Apologies if this message is not in your language, {{int:Please help translate}} to your language. This wiki will soon be able to use the [[mw:Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player]] implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. This is part of fulfilling a wishlist proposal of providing [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Multimedia_and_Commons/Audio_links_that_play_on_click|audio links that play on click]]. With the inline audio player, you can add text-to-speech audio snippets to wiki pages by simply using a tag: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="audio file" label="Listen"/> </syntaxhighlight> The above tag will show the text next to a speaker icon, and clicking on it will play the audio instantly without taking you to another page. A common example where you can use this feature is in adding pronunciation to words as illustrated on the [[wiktionary:en:English#Pronunciation|English Wiktionary]] below. <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{audio|en|En-uk-English.oga|Audio (UK)}} </syntaxhighlight> Could become: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="En-uk-English.oga" label="Audio (UK)"/> </syntaxhighlight> The inline audio player will be available in your wiki in 2 weeks time; in the meantime, we would like you to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos|read about the features]] and give us feedback or ask questions about it in this [[mw:Help_talk:Extension:Phonos|talk page]]. Thank you!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], on behalf of the Foundation's Language team</bdi> </div> 08:26, 2023 ж. шілденің 27 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_announcement_list_(In-line_audio_player)&oldid=25350821 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == MinT Machine Translation added to Kazakh Wikipedia == {{int:Hello}} Kazakh Wikipedians! Apologies as this message is not in your language, {{int:Please-translate}}. The WMF Language team has added another machine translation (MT) system for [[Special:ContentTranslation|Content Translation]] in your Wikipedia called MinT; you can use [[mw:Content_translation/Machine_Translation/MinT|MinT machine translation]] when translating Wikipedia articles using the Content and Section Translation tool. The WMF Language team provides the MinT service. It is hosted in the Wikimedia Foundation Infrastructure with [[:en:Neural_machine_translation|neural machine translation]] models that other organizations have released with an open-source license. MinT integrates translation based on the [https://ai.facebook.com/research/no-language-left-behind/ NLLB-200] model in your Wikipedia.  This MT is set as optional in your Wikipedia. Still, you can choose not to use it by selecting "Start with empty paragraph" from the "Initial Translation" dropdown menu. Since MinT is hosted in the WMF Infrastructure and the models are open source, it adheres to Wikipedia's policies about attribution of rights, your privacy as a user and brand representation. You can find more information about the MinT Machine translation and the models on [[mw:Content_translation/Machine_Translation/MinT|this page]]. Please note that the use of the MinT MT is not compulsory. However, we would want your community to: * use it to improve the quality of the Machine Translation service * [[mw:Talk:Content_translation|provide feedback]] about the service and its quality, and ask questions about this addition. We trust that introducing this MT is a good support to the Content Translation tool. Thank you! [[Қатысушы:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:UOzurumba (WMF)|талқылау]]) 21:57, 2023 ж. тамыздың 9 (+06) On behalf of the WMF Language team. == Plans to enable Content and Section translation tool in Kazakh Wikipedia == Hello Kazakh Wikipedians! Apologies as this message is not in your native language, Please help translate to your language. The WMF Language team is pleased to let you know that we will like to enable the Section and Content translation tool in Kazakh Wikipedia. For this, our team will love you to read about the tool and test the [https://design.wikimedia.org/strategy/section-translation.html Section Translation tool] so you can: * Give us your feedback * Ask us questions * Tell us how to improve it Below is background information about the tools and how you can test the Section translation tool. '''Background information''' [[mw:Content_translation|Content Translation]] has been a successful tool for editors to create content in their language. More than one million articles have been created across all languages since the tool was released in 2015. However, the tool is not out of beta in Kazakh Wikipedia, limiting the discoverability of the tool and its use and blocking the enablement of the Section translation in your Wikipedia [[mw:Content_translation/Section_translation|Section Translation]] extends the capabilities of Content Translation to support mobile devices. On mobile, the tool will: * Guide you to translate one section at a time in order to expand existing articles or create new ones * Make it easy to transfer knowledge across languages anytime from your mobile device We plan to enable the tools on Kazakh Wikipedia in 2 weeks if there are no objections from your community. After it is enabled, we’ll monitor the content created with the tools and process all the feedback. In any case, feel free to raise any concerns or questions you may already have as a reply to this message or on [[mw:Talk:Content_translation/Section_translation|the project talk page]] '''Try the Section translation tool''' Before the enablement, you can try the current implementation of the tool in [https://test.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&from=en&to=kk&sx=true#/ our testing instance]. Once it is enabled, you’ll have access to [[:hu:Special:ContentTranslation|https://kk.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation]] with your mobile device. You can select an article to translate, and machine translation will be provided as a starting point for editors to improve. '''Provide feedback''' Please provide feedback about Section translation on [[mw:Talk:Content_translation/Section_translation|the project talk page]]. We want to  hear about your impressions on * The section translation tool * What do you think about our plans to enable it * Your ideas for improving the tool Thanks and we look forward to your feedback and questions. [[Қатысушы:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:UOzurumba (WMF)|талқылау]]) 21:45, 2023 ж. тамыздың 17 (+06) On behalf of the WMF Language team. == WM Turkic UG Ambassadors Program == Hi! We plan to receive a variety of feedback on the Movement Charter for the MCDC from Turkic-speaking regions and communities. Given that the region is not actively involved in the development of motion proposals, it is important for us to at least provide input for WMF from communities and contributors in the region during the implementation of the proposals. Thus, the committees working on the implementation of the recommendations, and in this case the MCDC team in particular, will be able to receive views, ideas and feedback from the region, and regional representatives will be able to learn more. We will do this through online and face-to-face meetings and various events. To help us, please respond to this message by pinging me. For more information: [https://w.wiki/7PvP https://w.wiki/7PvP] [[Қатысушы:Kurmanbek|Kurmanbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurmanbek|талқылау]]) 00:39, 2023 ж. қыркүйектің 5 (+06) == Cleaning up files == Hello! Sorry to write in English. According to [[:wmf:Resolution:Licensing_policy]] all files need a license and if they have no license they should be deleted. Also non-free files are only allowed if they are in use. So a good place to start looking is at [[Арнайы:Пайдаланылмаған_суреттер]] because the files are not in use so they can probably just be deleted. See for example [[:Сурет:Malkarli.jpg]] and [[:Сурет:Ermuhamet Ertisbayev.jpg]]. I made a suggestion at [[МедиаУики талқылауы:Licenses]] to update licenses to the newest version (4.0). --[[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 17:36, 2024 ж. шілденің 15 (+05) : I have checked and a few files were eligible for relicense in [[:en:Wikipedia:Image license migration]]. I have marked those. The files that are not-eligible are not marked. They should be marked "|migration=not-eligible" in case they are ever moved to Commons. If a local bot user would like to add the code it would be great. Feel free to ask me if you would like to know more. --[[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 21:15, 2024 ж. қыркүйектің 11 (+05) ::I can add it with my bot if there is no bot user that can do it. I just need a bot flag. (My bot have made more than 1 million edits so I can easily do it). --[[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 23:33, 2024 ж. қыркүйектің 13 (+05) :::I have now made a request for at bot flag at [[Уикипедия:Bot policy]] and made some test edits. --[[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 00:54, 2024 ж. қыркүйектің 20 (+05) == Вандализммен күрес == Менің өңдеме саным 100-ге жетпейді, бірақ мен вандализммен күреске өз үлесімді қосқым келеді. Мен вандализммен күреске қалайша өз үлесімді қоса аламын? ---- [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 11:41, 2024 ж. желтоқсанның 26 (+05) :Қайырлы күн! Меніңше тіке бітікшіге немесе әкімшілерге жазған дұрыс болатын секілді. @[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] @[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] бағыттап жібере алатын секілді. Үлесіңізге көп рахмет! [[Қатысушы:AlibekKS|AlibekKS]] ([[Қатысушы талқылауы:AlibekKS|талқылау]]) 14:03, 2024 ж. желтоқсанның 26 (+05) == Enabling Dark mode for logged-out users in this Wikipedia == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikipedians, Apologies, as this message is not written in your native language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]] will be enabling [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|dark mode]] here on your Wikipedia by February 2025 now that pages on your wiki have passed our checks for accessibility and other quality checks. Congratulations! The plan to enable is made possible by the diligent work of editors and other technical contributors in your community who ensured that templates, gadgets, and other parts of pages can be accessible in dark mode. Thank you all for making dark mode available for everybody! For context, the Web team has concluded work on dark mode. If, on some wikis, the option is not yet available for logged-out users, this is likely because many pages do not yet display well in dark mode. As communities make progress on this work, we enable this feature on additional wikis once per month. If you notice any issues after enabling dark mode, please create a page: <code>Reading/Web/Accessibility for reading/Reporting/xx.wikipedia.org</code> in MediaWiki ([[mediawikiwiki:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Reporting|like these pages]]), and report the issue in the created page. Thank you! On behalf of the [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]]. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 03:15, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_list_(February_2025)&oldid=28153450 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Delete [[Барунди]]. == The page [[Барунди]] is unused and needs to be deleted. I've redirected the links between [[Барунди]]. Please delete [[Барунди]] ASAP. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 11:03, 2025 ж. қаңтардың 30 (+05) :Deleted. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:11, 2025 ж. қаңтардың 30 (+05) == CEE Hub Microgrant Programme - 2025 round == '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Microgrants|CEE Hub Microgrant programme]]''' is open for submissions from the communities across Central and Eastern Europe (as well as Central Asia, and Farsi contributors that live in these regions). The CEE Hub Microgrant programme will fund projects ranging from 50 to 700 EUR. Please read the criteria and other details with the programme. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdscTZ9EPNjHhU0r7hUHNwntX34Wrk8ieiHemk_clB9VI3PfQ/viewform Application form]''' is accessible on the Meta page where you will need to answer a few simple questions. You can find a list of the applications for the programme from 2024 [[:m:Wikimedia CEE Hub/Microgrants/Applications 2024|on this page]], so you will get a sense of what other communities asked for funds. If you have any questions, please let us know ([[:m:Wikimedia CEE Hub/Communication|contact us]]). We are waiting for your submissions! --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:35, 2025 ж. ақпанның 24 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28306207 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == [[МедиаУики:Licenses]] == [[Сурет:BD-propagande colour en.jpg|thumb|right|Неге GFDL жақсы лицензия емес.]] Сәлеметсіз бе! Оң жақтағы суретке сәйкес, GFDL медиа файлдар үшін жақсы лицензия емес. [[MediaWiki:Licenses]] файлдарды жүктегенде пайдаланушылар көретін ашылмалы мәзірді жасайды. GFDL ұсынылған лицензиялардың бірі ретінде тізімде көрсетілген. Мен GFDL-ді [[MediaWiki:Licenses]] тізімінен алып тастауды ұсынамын, осылайша ол файлдарды жүктеген кезде пайдаланушыларға ұсынылмайды. Оны алып тастау бұрын жүктелген файлдарға әсер етпейді. Creative Commons бағдарламасының соңғы нұсқасы 4.0, сондықтан мен сол нұсқаға жаңартуды ұсынамын. [[МедиаУики талқылауы:Licenses]]. [[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 20:20, 2025 ж. наурыздың 8 (+05) :[[Қатысушы:Kasymov]], [[Қатысушы:Nurken]]? --[[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 22:26, 2025 ж. наурыздың 21 (+05) == Replacing "Country data" templates with "Үлгі:Байрақ". == Hello everyone, I would like to propose replacing the following templates and, if necessary and possible, delete the former to maintain consistency: [[Үлгі:Country data Непал]], [[Үлгі:Country data Nepal]] → [[Үлгі:Байрақ/Непал]] [[Үлгі:Country data Оман]], [[Үлгі:Country data Oman]] → [[Үлгі:Байрақ/Оман]] [[Үлгі:Country data Лаос]], [[Үлгі:Country data Laos]] → [[Үлгі:Байрақ/Лаос]] [[Үлгі:Country data Ауғанстан]], [[Үлгі:Country data Afghanistan]] → [[Үлгі:Байрақ/Ауғанстан]] Since the "Country data" templates are outdated and the "Байрақ/..." format is now preferred, I suggest updating articles to use the new standard and then deleting the old templates or, if better, redirecting to the new ones. Does the community agree with this change? If there are any concerns or suggestions, I’d love to hear your thoughts. Thank you! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 16:43, 2025 ж. наурыздың 24 (+05) == [[Уикипедия:Адал қолданудың шарттары]] == Сәлеметсіз бе! [[:wmf:Resolution:Licensing_policy]] мәліметтерге сәйкес, авторлық құқықпен қорғалған материалдарды тек Exemption Doctrine Policy (EDP) рұқсат етілген жағдайда ғана қолдануға болады. [[Уикипедия:Адал қолданудың шарттары]] бос тұр, сол себепті бұл EDP ретінде жарамсыз. Онда авторлық құқықпен қорғалған материалдардың рұқсат етілуі және қандай шарттармен рұқсат етілетіні нақты көрсетілуі керек. [[Үлгі:Non-free fair use in]] сияқты үлгілердің бар екенін байқап отырмын, сондықтан авторлық құқықпен қорғалған материалдарға рұқсат бар деп болжаймын. Менің ойымша, [[:en:Wikipedia:Non-free content criteria]] бетін аудару немесе оған сілтеме жасап, "Ағылшын Уикипедиясындағы ережелерді ұстанамыз. Толығырақ [[:en:Wikipedia:Non-free content criteria]] бетінде көрсетілген." деп мәлімдеме жасау дұрыс болар еді. Сонымен қатар, қауымдастықтың авторлық құқықпен қорғалған материалдарға рұқсат беру туралы шешім қабылдаған дауыс беруіне сілтеме жасалса жақсы болар еді. Егер мұндай дауыс беру болмаса, қауымдастықтың рұқсат беру туралы келісімін растау үшін дауыс беру ұйымдастыру орынды болар еді. Авторлық құқықпен қорғалған материалдарды пайдалану EDP талаптарын сақтау үшін қауымдастықтың белсенді бақылауын қажет етеді. Осы себепті кейбір уикилер EDP тек логотиптер мен музыка мен фильмнің мұқабаларын пайдалануға рұқсат беретіндей шектеулер енгізуді шешті. EDP маңызды, себебі онсыз уикиде авторлық құқықпен қорғалған материалдарды орналастыруға болмайды. Сондықтан EDP жасалуы керек немесе барлық авторлық құқықпен қорғалған материалдар жойылуы тиіс. [[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 20:18, 2025 ж. наурыздың 29 (+05) : Менің ойымша, [[Арнайы:Пайдаланылмаған_суреттер]] санатындағы файлдарды жою керек, себебі олардың көпшілігі ережелерді бұзады. Мен лицензиясыз файлдарды [[:Санат:Unused file without a license]] санатына қосып жатырмын. Бұл олардың барлығын жоюды жеңілдетеді. : Егер файлдарды түзетуге мүмкіндік болса, тез арада әрекет етіп, санатты алып тастағаныңызға көз жеткізіңіз. --[[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 23:27, 2025 ж. наурыздың 30 (+05) ::Файлдарды қалай түзетуге болады? Лицензиясын өзгерту керек болған жағдайда, лицензиялардың қайсысын көрсеткен абзал. Файл алынған кітаптың электронды нұсқасының қорғалғаны немесе қорғалмағаны түсініксіз, оның 110 беті еркін, одан арғы беттері көшірілмейді. [[Қатысушы:Салиха]] Салиха 12:55, 2025 ж. наурыздың 31 (+05) :::[[:Сурет:48803393 000004623.jpg]] сияқты фотосуреттер фотографтың кім екенін көрсетуі керек және оларға Cc-by-sa-4.0 сияқты тегін лицензия немесе еркін емес негіздеме қажет. Сондай-ақ, егер фотограф жүктеп салушымен бірдей болмаса, фотографтың тегін лицензияға келісетінін растайтын дәлел қажет. :::Егер [[:Сурет:Tарбақ шырғалақ.tif]] сияқты сурет ескі кітаптан болса, бізге қай кітап, қашан шыққаны, кітапты/суретті кім жасағаны және адам қашан қайтыс болғаны туралы мәліметтер керек. Егер адам әлдеқашан қайтыс болса, PD-old-70 сияқты лицензия қосылуы мүмкін. --[[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 13:08, 2025 ж. наурыздың 31 (+05) == Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук == CEE Hub представляет запись первого русскоязычного мероприятия — презентации с последующими вопросами и ответами на тему «Как искусственный интеллект может помочь вам в вашей жизни в Википедии?». Встречи будут записываться, поэтому вы можете найти записи встреч здесь, код в скобках: # [https://us06web.zoom.us/rec/share/DCFCOJUhPRkCyDIxyfv8BQdbxJnU7zTcqBeVY-k3JgrNJ_x7bCcLC1XApcNz03Jp.CHESvngt2SsZm9r_ Recording from the first event] <small>''(Passcode: h$BOin4?)''</small> Следующее мероприятие — «'''Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?'''» Марьяна Пинчук, состоится в пятницу, 25 апреля, в 16:00 UTC, вы можете подписаться на уведомления '''[[:m:Event:Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук|здесь]]'''. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 16:47, 2025 ж. сәуірдің 9 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28516993 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Be part of the next CEE Catch Up about Global Trends == Hi everyone, We want to announce the ninth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the Foundation Annual Planning Workshop focused on [[diffblog:2025/03/04/global-trends-2025/|'''global trends that are affecting our movement''']]. The session will take place on 23<sup>rd</sup> of April 2025, 18:00-19:00 CEST (check your local time [https://zonestamp.toolforge.org/1745424000 here]). Together (the CEE Communities and the Wikimedia Foundation staff) we will discuss the trends related to our projects, our readers and editors. We will explore how those trends show up in the CEE context and discuss what our projects need to address those trends, and how we can support them. You will also have the opportunity to ask questions to the Wikimedia Foundation staff about the work being planned as part of the annual plan that runs from July 2025 to June 2026. '''<u>''[[Wikimedia CEE Hub/Catch up|Join us at the Next CEE Catch up]]!''</u>''' --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:19, 2025 ж. сәуірдің 14 (+05) (on behalf of the CEE Catch Up team) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28546550 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета? == CEE Hub представляет запись второго русскоязычного мероприятия, презентацию «Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?» Марьяны Пинчук. * [https://us06web.zoom.us/rec/share/UGbl9nlJ9NOjdcLltBEmoXRXJZtgOs5amfcF9HekLlGEAXCvOapZxXJ3wDw7uYs1.fcr8ssFRW-tIoQeq Zoom] * Passcode: hG@&.Y?6 Темы будущих мероприятий и запись предыдущей сесси можно найти здесь ([[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]]) --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 18:02, 2025 ж. Мамырдың 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28675596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Registration for the Wikimedia CEE Meeting 2025 is open == Dear all, The Organising Committee of the [[metawiki:Wikimedia CEE Meeting 2025|Wikimedia CEE Meeting 2025]] is delighted to announce the opening of the registration for this year's conference. Affiliation and community delegates can register for the meeting until '''June 15th'''. All other self-funded participants can register until July 31st. The registration and scholarship application form which runs on Pretix, a free, open-sourced third-party platform that helps organize and manage events, can be found [https://pretix.eu/wikimedia-events/wmcee-2025/ here]. Details on how to select delegates and the selection process can be found on the [[metawiki:Wikimedia CEE Meeting 2025/Registration|registration page]]. Please keep in mind that the official language of the conference is English and interpreting services will not be available. If you encounter any issues while registering, or have questions about the registration process, feel free to contact the coordination team via [mailto:wmceem2025@wikimedia.gr wmceem2025@wikimedia.gr]. Your swift replies will be appreciated, as they will help us conduct an efficient booking process. Best regards, On behalf of '''Wikimedia CEE Meeting 2025 Organising Team''' --[[Қатысушы:MARKELLOS|MARKELLOS]] ([[Қатысушы талқылауы:MARKELLOS|талқылау]]) 22:15, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) == Proposal to enable the "Contribute" entry point in Kazakh Wikipedia == {{Int:Hello}} Kazakh Wikipedians, Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called "Contribute" to your Wikipedia. The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia. Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Kazakh Wikipedia. '''Who can access it''' Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the "Contribute" icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to "view contributions" is also available to access the list of your contributions. [[Сурет:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]] [[Сурет:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]] For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the "Contributions" option unless they change it to the "Contribute" manually. We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the "Contributions" entry point as default.           We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 10th June 2025. We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the "Contribute" entry point in your Wikipedia. We look forward to your response soon. Thank you! On behalf of the WMF Language and Product Localization team. [[Қатысушы:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:UOzurumba (WMF)|талқылау]]) 04:55, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) == Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее? == CEE Hub приглашет вас принять участие в семинаре в среду, 25 июня 2025 года, 16:00 UTC. '''Анна Продрому''', лауреат премии "Женщины в сфере технологий" по версии журнала FORBES 2023, сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''ИИ: друг, враг или что-то среднее?'''». Регистрация открыта [[:m:Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее?|'''здесь''']]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 18:17, 2025 ж. маусымның 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews == Привет всем, Фонд Викимедиа проводит публичные консультации относительно будущего Wikispore и Wikinews. В рамках консультаций запланировано обсуждение в ходе видеозвонка. Пожалуйста, рассмотрите возможность принять участие и поделиться своими мыслями. '''Среда, 23 июля 2025 г., 18:00 CEST (16:00 UTC)''' '''[[:m:Event:Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews|REGISTER HERE]]''' _______________________ Hello everyone, The Wikimedia Foundation is holding a public consultation on the future of [[:m:Talk:Public consultation about Wikispore|Wikispore]] and Wikinews. As part of the consultation, a video call discussion is planned. Please consider participating and sharing your thoughts. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:45, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Регистрация на вебинар "Википедия в эпоху АИ" == CEE Hub приглашает вас принять участие в вебинаре в понедельник, 1 сентябрь 2025 года, 16:00 UTC. Математик Мариос Магиоладитис сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''Википедия в эру АИ'''». Регистрация открыта [[:m:Event:Википедия в эру АИ|'''здесь''']]. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 13:40, 2025 ж. тамыздың 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Жобаны инкубатордан шығару өтініші == Мақала толықтырылып, дереккөздермен расталды. Инкубатордан шығарып, негізгі кеңістікке көшіруді сұраймын. [[Қатысушы:Arailym.K1|Arailym.K1]] ([[Қатысушы талқылауы:Arailym.K1|талқылау]]) 16:34, 2025 ж. қыркүйектің 18 (+05) == Инкубатордағы жаңа мақаланы тексеру өтініші == Сәлеметсіздер ме, құрметті уикипедияшылар! Мен [[Қатысушы:SSamat|SSamat]] атты қатысушымын. Инкубаторға жаңа мақала қостым: [[Жоба:Инкубатор/Шаймерденов Әбдіғаппар_2]]. Мақала толық құрылымда жазылып, дереккөздер мен сілтемелер қосылған. Өтініш, мақаланы тексеріп, негізгі кеңістікке көшіруге көмектессеңіздер. <nowiki>Рақмет! --~~~~</nowiki> [[Қатысушы:SSamat|SSamat]] ([[Қатысушы талқылауы:SSamat|талқылау]]) 17:03, 2025 ж. қазанның 15 (+05) == Регистрация на вебинар "Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия" == CEE Hub приглашает вас принять участие в онлайн семинаре '''Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия'''. Ведущий: Хмелько Маслак, специалист по дезинформации в области доверия и безопасности. Четверг, 30 октября 2025 r., 18:00 CET (16:00 UTC). Регистрация открыта '''[[:m:Event:Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа|здесь]]'''. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:16, 2025 ж. қазанның 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Join the CEE Hub staff team – We’re hiring a Program Specialist == Hi everyone, The regional [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is looking for a '''Program Specialist''' to join our [[:m:Wikimedia CEE Hub/Staff|staff team]]! Are you someone experienced with Wikimedia who wants to help volunteers? Do you participate in Wiki Loves… and other related projects, and do you have ideas and skills to help others improve their efforts? Do you enjoy working with people from different countries? Are you able to work on your own, feel comfortable on Meta-Wiki, and understand how Meta works? If this sounds like you and you're interested in working with the CEE hub team, we’d love to hear from you! '''As a Program Specialist, you will:''' * Support affiliates and communities in developing and implementing impactful programs, * Strengthen regional cooperation and cross-border projects, * Help guide campaigns and initiatives across the CEE region, * Work closely with the CEE Hub team and community members. This is a '''part-time (0.8–0.9 full-time equivalent), remote position''' open to candidates based in the CEE region or nearby time zones. '''APPLICATION DEADLINE: NOVEMBER 10, 2025''' ➡️ '''Learn more and learn how to apply on Meta:''' [[:m:Wikimedia CEE Hub/Jobs/Program Specialist|Wikimedia CEE Hub – Program Specialist]] ⬅️ If you know someone who would be a great fit, please share this opportunity with them! <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29192870 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Записи прошлых мероприятий == CEE Hub приглашает посмотреть запись вебинара "Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа", проведенного специалистом по доверию и безопасности (Trust & Safety) Хмелько Маслаком (на английском с последовательным русским переводом). См. раздел "Записи прошлых мероприятий" на странице: [[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]]. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:34, 2025 ж. қарашаның 10 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Help us test Cat-a-lot on your Wikipedia == '''[[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Cat-a-lot]]''' is a JavaScript gadget that helps with moving, removing and adding files (as well as articles or subcategories) between, from and to categories and it is widely used on Wikimedia Commons, where it is accessible for every user after enabling the gadget in your [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets Preferences]. Complete explanation of the tool, along with the images and demonstration video it is accessible on [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Wikimedia Commons]]. If your Wikipedia is struggling with performing this repetitive task when you need to move pages between categories and remove pages from a category, Cat-a-lot could be activated for your Wikipedia as well. Installation can be done as your user script or as a project gadget and codes can be found [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|here]]. Installation is already done on Polish and Romanian wikis from our CEE Region. English phrases from [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating]] can be translated and saved in [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro]] (for example). [[:m:CEE Hub/Working Groups/Technical Advancement Group|CEE Hub Technical Advancement Group]] is willing to support your community in the installation of the tool, and to offer support in case of bugs, as we can report them to the development team. Just leave a message below with any issues you encounter. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 15:42, 2025 ж. қарашаның 18 (+05) (on behalf of the CEE Hub Technical Advancement Group) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670161 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> :This gadget already tested and used our Wikipedia edition. Gadget description page: [[Уикипедия:Гаджеттер/Cat-a-lot]], script page: [[МедиаУики:Gadget-Cat-a-lot.js|МедиУики:Gadgets-Cat-a-lot.js]] and [[МедиаУики:Gadget-Cat-a-lot]] <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:32, 2025 ж. қарашаның 18 (+05) ::It's an automated message. I don't think you'll get a response anytime soon. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:36, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 тізімін пайдаланып User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 31 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Wikipedia 25 Turkic Marathon invitation == [[File:Turkic Marathon 2026 social media post.png|150px|right]] Hello. The [[meta:Wikimedians of Turkic Languages User Group|Wikimedians of Turkic Languages User Group]] is organizing an editing contest to celebrate Wikipedia’s 25th anniversary by enriching the content of Wikipedia editions in Turkic languages. You are invited to participate in [[meta:Wikipedia 25/Turkic Marathon|this prize-winning Turkic Marathon]], which will take place from April 1 to May 15, 2026! [[Қатысушы:Kurmanbek|Kurmanbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurmanbek|талқылау]]) 00:19, 2026 ж. сәуірдің 1 (+05) == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 15:00, 2026 ж. сәуірдің 30 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 тізімін пайдаланып User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) == Здравствуйте, Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub. Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800). Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]] Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia. Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах. В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества. Среди подтверждённых сессий: - Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova - Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD) - Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation) Будем рады вашему участию. С наилучшими пожеланиями, <br>Команда CEE Hub <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30401520 тізімін пайдаланып User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 тізімін пайдаланып User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Доступна запись Вики-конференция для русскоязычных участников == Здравствуйте, Приглашаем вас посмотреть запись Вики-конференция для русскоязычных участников, которая состоялась 16 мая 2026. Во время конференции участники из разных сообществ делились опытом работы в непростых условиях, обсуждали вопросы цензуры, безопасности редакторов и подходы к оценке надёжности источников в странах с ограниченной свободой медиа. Это был очень открытый и содержательный разговор о том, как сообщества продолжают развивать проекты Викимедиа даже в сложных обстоятельствах. Также в программе были сессии о развитии языковых разделов Википедии в многоязычных странах, успешных GLAM-партнёрствах, работе с молодёжью через Instagram и TikTok, а также примеры регионального сотрудничества и поддержки между сообществами. Большинство сессий проходило на английском языке с синхронным переводом на русский. Запись доступна в обеих языковых версиях. Если вам интересны темы развития сообществ, международного сотрудничества, работы в сложных условиях или просто хочется услышать разные перспективы из региона — рекомендуем найти время и посмотреть запись. Вики-конференция для русскоязычных участников (пароль:5s20@BJ6): https://us06web.zoom.us/rec/share/vRx-DOpGo_zhW6mdoWzOcuM99agcX-VGHhKl2MA9gMxH-_bH0R5jAoc035Ts2FIr.OyhTpsvbH61fqfXh С наилучшими пожеланиями, <br>Каро <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30591666 тізімін пайдаланып User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Сан есімдерден кейінгі -ші және -шы == [[:Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] қатысушымен "бірінші", "екінші" дегенді қазақ тілінде қалай жазғанымыз жайлы бір келіспеушілік шықты. Консенсус арқылы стандарт жасайық дедік. Қазақ тілінің ережелері жазылған бірнеше жерде "бірінші топ" пен "екінші ереженің" "1-топ", "2-ереже" деп жазылатыны айтылған, мысалы [https://itest.kz/kz/ent/qazaq-tili/morfologiya/lecture/san-esim-turleri-san-esimning-turlenui-sojlemdegi-qyzmeti ҰБТ сайты] (бұл ереже рим цифрына жүрмейді). Алайда бірнеше дереккөз оны орыс тіліндегі "1-й", "2-й" стандартынан үлгі алып "1-ші", "2-ші" деп жазады. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:43, 2026 ж. мамырдың 29 (+05) :Меніңше екіншісі ыңғайлы -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 23:51, 2026 ж. мамырдың 29 (+05) :Стандарт ретінде «1-топ», «2-ереже» нұсқасын қабылдаған дұрыс. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:58, 2026 ж. мамырдың 29 (+05) :Қателеспесем, грамматика анау-мынауға сай сан+дефис+бірдеңе (яғни "2-ереже", "1-топ"), бірден "екінші", "бірінші" болып кетеді. [[Қатысушы:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] ([[Қатысушы талқылауы:Мейіржан Ерсаинов|талқылау]]) 00:06, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) :Мұны орыс тілінен алынған стандарт деп саған кім айтты? Барлығы, соның ішінде қазақ тіліндегі беделді дереккөздер де дәл осылай жазады. мысалы {{iw|98th Academy Awards||en|98th Academy Awards}}, {{iw|98e cérémonie des Oscars||fr|98e cérémonie des Oscars}} Уикипедия — энциклопедиялық ресурс болғандықтан, мұнда мәтіннің оқылуына жеңілдік пен унификация қажет. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 00:08, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) ::Дефиспен жазуды шығыс славян тілдерден тыс еш жерде көрмедім. Ағылшындардай жазсақ 1ші, 2ші болатын еді. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) :Және ҰБТ туралы бұған дейін жазғанымды тағы да қайталап айтамын Біріншіден, Білім беру министрлігі қазақ тілін реттеуші орган болып табылмайды. Оның өз жауапкершілік аймағынан, яғни білім беру жүйесінен тыс жерде қалай жазу керектігін көрсетуге құқығы да, өкілеттігі де жоқ. Ол мектеп оқушылары мен студенттерден белгілі бір нормада жазуды талап етуге құқылы, бірақ бізден емес. :Екіншіден, қазақша Уикипедия Қазақстан Республикасының меншігі емес және мемлекеттік ұйым болып табылмайды. Сондықтан біз мемлекеттік органдардың шешімдеріне бағынбаймыз. :Үшіншіден, ең бастысы — бұл Уикипедияның ішкі ережелері. Олар қалғанның бәрінен жоғары тұрады. «-ші, -шы» жұрнақтары грамматикалық тұрғыдан дұрыс емес деп айтатын ереже табиғатта жоқ. Ал қабылданған нормалар мен дереккөздер бар. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 00:10, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) ::https://www.instagram.com/p/DJTcDLrsx-D/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=NTc4MTIwNjQ2YQ== ::ҚазақГраммардың бұл жазбасын қарай аласыз ба? [[Қатысушы:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] ([[Қатысушы талқылауы:Мейіржан Ерсаинов|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) :Осы жерге де қосып қояйын: Рәбиға Сыздықтың Қазақ тілінің анықтағышында да 1-орын, 2-күн дегені дұрыс делінген. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) ::Сіз ең басты нәрсені түсінбей тұрсыз: мақалалар біреудің жеке пікіріне емес, беделді дереккөздерге сүйеніп жазылуы керек. Осының кесірінен қазақша Уикипедиядағы әрбір үшінші мақаланың атауы мен мәтіні қате жазылған деуге болады [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 00:16, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) :::Өз мамандығының шебері, лингвист беделді дереккөз болмай кетті ма? Ол бір. :::Екі — Рабиға апамыздың "Қазақ тілінің анықтағышы" оның жеке пікірі емес. Оның басқа да адамдармен ақылдасып, тілдесіп жасаған зерттеуі мен анықтағышы. Мұндай кітаптар жеке пікір ретінде жазылмайтыны анық секілді. [[Қатысушы:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] ([[Қатысушы талқылауы:Мейіржан Ерсаинов|талқылау]]) 00:20, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) ::::Нүркен сізді адастырды, сөз «1-топ» немесе «2-ереже» жайында емес, 76-шы «Оскар» жүлдесі және т.с.с. туралы [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 00:50, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) :Сен екі түрлі грамматикалық жағдайды шатастырып отырсың. 1-топ немесе 2-ереже деген тіркестерде саннан кейін бірден кәдімгі зат есім тұр, сондықтан -ші жұрнағын қалдырып кетсе де, мағынасы түсінікті. :Ал 76-шы «Оскар» марапатының деген сөйлемде құрылым мүлдем басқа. Мұнда 76 саны «Оскар» сөзіне емес, одан кейін тұрған «марапаты» деген негізгі сөзге қатысты (яғни, 76-шы рет өткізіліп отырған марапат). Осы екі сөздің арасына тырнақшаға алынған «Оскар» атауы кіріп, байланысты үзіп тұр. :Егер бұл жерде жұрнақты алып тастап, 76- «Оскар» марапаты деп жазсаң, бұл «Сексен алтыншы марапат» емес, «76 дана Оскар марапаты» (яғни марапаттың саны 76 дана) деген мағына беріп, сөйлемнің заңдылығы мүлдем бұзылады. Тырнақша сан мен негізгі сөзді бөліп тастағандықтан, бұл жерде -шы жұрнағын жазу — қазақ тілінің грамматикасы мен беделді дереккөздері бойынша міндетті. Сондықтан бұл жерге 1-топ ережесін тықпалауға болмайды. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 00:53, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) ::Ааа, иә кешірім өтінемін сізді түсінбей қалыппын. ::Сіздің айтуыңыз дұрыс бірақ бұл жерде жай "-шы" "-ші" емес "-ыншы" "-інші" дегенді жалғау керек болады. Сонда "76-ыншы «Оскар» марапаты" болуы керек. [[Қатысушы:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] ([[Қатысушы талқылауы:Мейіржан Ерсаинов|талқылау]]) 12:09, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) == Help (Көмек)== [[:en:Gaza genocide|This]] article is missing from the Kazakh Wikipedia. Could someone please help me make it available in Kazakh? Thank you. [[Қатысушы:جودت|جودت]] ([[Қатысушы талқылауы:جودت|талқылау]]) 21:01, 2026 ж. маусымның 18 (+05) == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 14:09, 2026 ж. тамыздың 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 тізімін пайдаланып User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> eqyepys9tzv5dsq3r1qr3c4otyowjdc Шәкен Оңласынұлы Ниязбеков 0 4924 3647315 3349196 2026-08-25T20:15:05Z Nurken 111493 3647315 wikitext text/x-wiki {{Суретші |есімі = Шәкен Оңласынұлы Ниязбеков |шынайы есімі = |суреті = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.10.1938 |туған жері = {{туғанжері|Тараз{{!}}Жамбыл|Таразда}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |қайтыс болған күні = 16.08.2014 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] |шыққан жері = |азаматтығы = |жанры = |мектебі = |өнер ағымы = |атақты қолөнерлері = |марапаттаушылары = |ықпалын тигізу = |ықпалы әсер етті = |марапаттары = {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} }} {{Қатар |{{Астана медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} }} |сайты = |Commons = }} '''Шәкен Оңласынұлы Ниязбеков''' ([[12 қазан]] [[1938 жыл|1938]], [[Тараз|Жамбыл]] – [[16 тамыз]] [[2014 жыл|2014]], [[Алматы]]) — кеңестік және қазақстандық суретші, [[Қазақстан туы]]ның авторы. == Өмірбаяны == Ниязбеков [[Тараз|Жамбыл]] қаласында дүниеге келген, шеше жағынан [[полковник]], Кеңес Одағының Батыры [[Бауыржан Момышұлы]]ның туысы болып келеді. Бабасы — дана [[Төле би]]. Он жасқа келген кезде, бір жыл ішінде әке-шешесі өліп, кенеттен тұлдыр жетім қалады. Орта мектепті бітіргеннен кейін Шәкен Ниязбеков атақты «Мухинкаға» (Ленинградтың В.И. Мухин атындағы жоғары көркем-өнеркәсіптік училищесі) оқуға түседі. Студент кезінде ол [[Эрмитаж]], [[Исаак соборы]] және [[Петродворец]]ті қалпына кетіру жұмыстарына қатысады. Шәкен Ниязбеков өзінің ең басты ұстазы ретінде [[Әбілхан Қастеев]]ті атайды. Соңғы отыз жылдан астам уақыт көлемінде суретші көптеген конкурстарға қатысып, бірнеше рет жеңімпаз атанды. Өмірінің кейбір кезеңдері: 1961 жыл — «Глобус» теледидарының дизайны үшін [[Чехословакия]]да берілген алтын медаль, 1964 жыл — Ленинградта өткен «Бейбітшілікті қолдаймыз!» атты плакаттар конкурсында бірінші орын, 1982 жыл — Алматы қаласындағы [[Республика алаңы (Алматы)|Республика алаңын]] көркем безендіруден өткен конкурста бірінші орын. Сондай-ақ пультті ең алғаш ойлап тапқан қазақ азаматы. Ол 1960 жылдары Ленинград сурет академиясында оқып жүргенде осы өнертабысы арқылы жұртшылықты таң қалдырған болатын. Сонымен қатар Ш.Ниязбеков 1964 жылы Чехословакияда өткен өнертапқыштардың халықаралық байқауында бас жүлдені ұтып алады. Кейін онысы Ленинградтағы көрмеге де қойылып, өкінішке қарай осы дүниесі қолды болып, оны ұрылар жымқырып кетеді. Сол үшін тіпті іске Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті адамдары да араласқан көрінеді. Көп ұзамай ұрлық ашылып, мұны Жапонияның жансызы алғаны айғақталады. Сөйтіп қылмыстың өтеуіне жапондықтар Шәкен Ниязбековке 20 мың рубль төлепті. «Құрманғазы», «Көбік шашқан», «Исатай Тайманов», «Абай», «Шоқан Уәлиханов», «Мұхтар Әуезов», «Сырым Датұлы», «Жамбыл», «Қазақстаннан келген солдат», «Ана» деген жұмыстар суретшінің жеке көрмелеріндегі каталогтардан қомақты орын алады. Оның жетістіктеріне, сондай-ақ, патриот [[Бауыржан Момышұлы]]ның зиратына қойылған құлпытас пен Алматы қаласының елтаңбасын да жатқызуға болады. Шәкен Ниязбеков — Қазақстанның мемлекеттік туының авторы. 1992 жылы ол [[Қазақстан]], [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]], [[Түркия]], [[Германия]], [[Моңғолия]] елдерінен 1200-ге тарта суретші қатысқан конкурста жеңіп шықты.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009. ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Шығармашылық жұмыстары == * [[Тараз]] қаласындағы Ш.Уәлиханов атындағы кинотеатрдың кешенді дизайны (1979, А.Симоновпен, В.Кузьминмен бірге) * «Волоколам бағытында. Генерал-майор И.Панфилов пен қолбасшы Б.Момышұлы ескерткіші» (1985), * «Жамбыл», * «Ана болу бақыт», * «Шоқан Уәлиханов», т.б. көркем кенептер. * [[Алматы]] қаласы [[елтаңба]]сының авторы. * [[Қазақстан туы|Қазақстан Республикасы Мемлекеттік туының]] авторы.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалықаласы Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Марапаттары == * [[Чехословакия]]да өткен Халықаралық байқаудың алтын медалін (1961) және * [[Санкт-Петербург|Ленинградта]] өткен плакаттар байқауының бірінші жүлдесін (1982) жеңіп алған. * 1981 жылы [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері‎]]<ref>"[[Қазақ энциклопедиясы]]"</ref> * "[[Парасат ордені]]" мен "[[Құрмет ордені]]" марапатталған. * 1998 жылы "[[Астана медалі|Астана]]" медалі; * 2001 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі; * 2005 жылы "Қазақстан конститутциясына 10 жыл" медалі және т.б мемлекеттік марапаттармен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Ниязбеков, Шәкен Оңласынұлы}} [[Санат:КСРО суретшілері]] [[Санат:Қазақстан суретшілері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] {{Bio-stub}} 6w2r55ir0rr59pxes5182vn9e14j64u Ғылым 0 9518 3647527 3645087 2026-08-26T10:38:44Z ~2026-44967-70 184689 3647527 wikitext text/x-wiki [[Сурет:The Scientific Universe.png|thumb|right|400px|Ғарыш ауқымы, Ғылым салалары және Ғылым иерархиясы.(ағл.)]] '''Ғылым''' ({{lang-la|scientia}}&nbsp;— ''[[білім]]'')&nbsp;— уақыт пен кеңістікте бар, зерттеуге болатын шынайы нақты нәрселердің заңдары мен қағидаларын, тәртібі мен құрылымын объективті түсіндіретін, [[эксперимент]] пен бақылауға негізделіп, [[математика]]лық есептеуді қолданып, жүйелі түсінік қалыптастыратын таным саласы. Бұл таным саласы [[Факт|фактілерді]] жинау, оларды үнемі жаңартып, жүйелеу және сыни тұрғыдан талдау арқылы жүзеге асырылады. Осының негізінде байқалатын табиғи немесе әлеуметтік [[Құбылыстар|құбылыстарды]] сипаттайтын және [[Болжам|болжам жасауға]] мүмкіндік беретін себеп-салдарлық байланыстарды көрсететін жалпылау немесе жаңа білімді синтездеу орындалады. Қандай да бір [[Гипотеза|гипотезалар]], егер олар бақылауға алынған фактілердің жиынтығын сипаттап, [[Эксперимент|эксперименттер]] арқылы теріске шығарылмаса, [[табиғат]] немесе [[қоғам]] заңдары деп қабылданады<ref>''Уайтхед А. Н.'' Избранные работы по философии. М.: Прогресс, 1990. 716 с.</ref> Жалпы тұрғыда ол жүйелі білім мен ғылыми тәжірибені меңзесе, ал, арнайы мағынада [[ғылыми әдіс]]тер арқылы жинақталған [[логика]]лық білім жүйесін көрсетеді. Яғни, ғылым ғылыми білімдерді ғана емес, сол білімдерге қол жеткізудің барлық жолдары мен әдістерін түгел қамтитын біртұтас кешенді [[жүйе]]. Ғылымның арғы тамыры 5500-5000 жыл бұрынғы ежелгі [[Мысыр]] мен [[Месопотамия]] өркениеттеріне барып тіреледі. Олар [[математика]], [[астрономия]], [[медицина]] секілді ғылымдардың алғашқы кейпін жасап, 2600 жыл бұрын басталған [[Грек]] табиғат философиясына, антикалық классикаға арқау болды. Олар физикалық дүниені ондағы оқиғалардың табиғи [[Себептілік|себеп]]тері арқылы түсіндіретін дәстүр қалыптастырды. Әсіресе, ғылым тарихында түрлі ғылымдардың ең алғашқы зерттеу объектісін бекітіп, жүйелі пайымдаудың алғашқы сынағын жасаған ұлы ойшыл [[Аристотель]] дәуір бөлгіш рөл ойнады. Бірақ [[Рим империясы]]ның христиан дінін қабылдауы [[Еуропа]]да ғылымның құлдырауына алып келіп, қараңғы [[орта ғасыр]] [[5 ғасыр|5 ғасырдан]] [[15 ғасыр|15 ғасырға]] дейін жалғасты. Осы тұста шығыстағы [[Түркі]], [[Парсы]], [[Араб]] жұртынан шыққан ойшыл ғалымдар - Әл Кинди, [[Әл-Фараби]], [[Ибн Сина]], ИБн Рушд, [[Омар Хайям|Омар Хаиям]] секілді ұлы тұлғалар сол ежелгі ғылым мен Аристотель салған жолды жалғастырып, ғылымды жаңа кезеңге шығарды. Бірақ бұл талпыныс XII ғасырдан бастап діни әсірешілдік пен догмалар себебінен мүлде әлсіреп, парсы, түркі және араб әлемінің ғылымға талпынысы құлдырады. 15 ғасырдан бастап Еуропа Италиядан басталған Ренессанс дүмпуі сана жаңғыруын жасап, ғылымға жаңа көк жиек ашты. Әсіресе астрономиядағы Католик шіркеуінің мың жылдық өтірігін ашқан гелиоцентризмнен кейін ғылымның тасқынын енді қайтып ешкім тоса алмастай болды. Ғылым енді жай ғана таным талпынысы емес, өндірістік, тұрмыстық қажеттілікті тікелей қамтамасыз етуші өндіргіш күшке айналды. Өнеркәсіп революциясының ғылым мен техникаға мұқтаждығы ғылымға жаңа күш бітірді. [[Сурет:Dinosaur exhibit - Houston Museum of Natural Science - DSC01881.JPG|thumb|right|250px| Хьюстонның жаратылыстану мұражайында динозаврлар көрмесі]] Заманауи ғылым үш негізгі тармаққа бөлінеді: Жаратылыстану ғылымы ([[Биология]], [[Химия]], [[Физика]]...) ұлы табиғатты зерттейді; Қоғамдық ғылымдар ([[экономика]], [[психология]], [[әлеуметтану]]...) жеке адам мен қоғамды зерттейді; формалды ғылым ([[философия]], [[логика]], [[математика]], теориялық [[компьютер]] ғылымы...) негізінен абстракт ақылдық ұғымдарды зерттейді. Мұнда формал ғылымды эмприкалық ғылымдар арасына қосуға қарсы пікірлер бар, кезінде Аристотель оларды Құралдық ғылымдар деп атаған. Егер ғылыми білім практикалық қажеттілікті көздесе, тіке технологияға айналып нақты пайда берсе, онда ол (мысалы: медицина, инженерия секілді) Қолданбалы ғылым деп атайды. Ол көбінесе нақты қолданысы мәлім жанама жолмен іске асатын Теориялық ғылымға салыстырмалы айтылады. Ғылым зерттеуден тұрады, онда сәуегейлік, [[интуиция]], [[эмоция]], көңіл-күй, қалау, діни көріпкелдік секілділер қабылданбайды. Қазір академиялық ірі зерттеулерді мемлекеттік ұйымдар мол қаржымен ұжымдық жүргізетін болды. Ғылымның дамуына ілесіп, оның табиғаттағы ықпалының артуына ілесіп, ғылымның өзін қайта қарап, адамзатқа [[экология]]лық тұтастық тұрғысынан жағымды нұсқасы қарастырыла бастады. ==Түрлері== [[Сурет:Pangea animation 03.gif|thumb|left|300px|Тектоникалық тақта теориясы: құрылықтардың көшіп қалыптасуы]] Негізінен ғылымдарды екі санатқа бөледі: * Жаратылыс құбылыстарын (биологиялық өмірді қоса) зерттейтін [[жаратылыстану ғылымдары]]. * Адамзат өмірі мен қоғамдарын зерттейтін [[гуманитарлық ғылымдар]]. Бұл санаттар эмпирикалық ғылымдар болып табылады, яғни, ондағы білім табиғатта көруге және зерттеушілердің әлдебір шарттарда тәжірибе арқылы тексеруге болатын құбылыстарға негізделген. [[Сурет:DNA animation.gif|thumb|right|200px|[[ДНҚ]] (DNA) қос спиральі — барлық тірі организмдер мен вирустардың дамуы мен жұмыс істеуіне негіз болған генетикалық нұсқаулық кодтарды қамтыған молекула шоғыры.]] Кейде фундаменталды ғылым деп аталып үшінші санатқа жатқызылатын [[математика]] ғылымының [[жаратылыстану]] мен гуманитарлық ғылымдармен ұқсастығымен қатар айырмашылықтары да бар. Ұқсастығы — объективті, ұқыпты және жүйелі әлдебір білімді зерттегенінде болса, айырмашылығы білімді тексеру тәсілінде: ол эмпирикалық емес, көбінше [[априори]] тәсілдеріне жол береді. Статистика мен логистика ғылымдары жататын фундаменталды ғылымдар эмпирикалық ғылымдар үшін өте маңызды. Фундаменталды ғылымдарының ірі жетістіктері [[физика]] және [[биология]] ғылымдарына да жиі ірі жетістіктер әкеледі. Фундаменталды ғылымдар нәрселердің қалай жұмыс істейтінін (жаратылыстану ғылымдары) ашу мен сипаттауда, сонымен қатар адамдар қалай ойлап, қалай әрекет ететінін (гуманитарлық ғылымдар) сипаттауға маңызды [[гипотеза]]лар, [[теория]]лар және заңдылықтар құруда үлкен рөл атқарады. [[Қолданбалы ғылым|Қолданбалы ғылымдар]] — бұл ғылыми білімді практикалық мақсаттар үшін қолданатын салалар, мысалы, [[инженерия]] және [[медицина]]. Ғылым, өзара тығыз байланыста болатын, ғылыми зерттеулер нәтижелерін адамзат мұқтаждығына пайдалану болып табылатын қолданбалы ғылымнан ажырату үшін кейде тәжірибелік ғылым болып аталады. Ғылым – адамның табиғат пен қоғам туралы объективті білімін қалыптастыруға мүмкіндік беретін танымының ең жоғарғы пішімі, адамзаттың практикалық қызметінің аса маңызды саласы. Адамзат қоғамының дамуы барысында ғылым сол қоғамның маңызды әлеуметтік институтына және тікелей өндірістік күшіне айналды. Ғылымның басты мақсаты – ғылым заңдарының негізінде ашылып отырған болмыс құбылысы мен процесін болжау, түсіндіру және жүйелеп мазмұндап беру. ==Тарихы== ===Философияға дейін=== [[Сурет:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|right|350px|Ғылым атасы [[Аристотель]] (Бірінші ұстаз)]] Ғылым адамзат қоғамының ерте дәуірінен, адам баласының танымдық және өндірістік қажеттілігінің арасы ажырамай тұрған кезеңнен бастау алады. Ежелгі Шығыста (Бабыл, [[Мысыр]], [[Үндістан]], [[Қытай]]) болашақ ғылымға негіз болған білімнің алғашқы нышандары қалыптасты. Оның алғышарты ретінде [[мифология]]ны атауға болады. Онда алғаш қоршаған орта туралы бүтін, тұтас, жан-жақты танымдық жүйе қалыптастыруға ұмтылыс болды. Бірақ танымның бұл формасы өзінің діни-антропоморфты сипатына байланысты нағыз ғылымнан алшақ жатқан еді. ===Философия қалыптасуы=== Ғылымды қалыптастыру – мифологиялық жүйені сынау мен бұзуды талап етті. Ғылымның қалыптасуы үшін басқа да әлеуметтік жағдайлар: қоғамдық қатынас пен өндіріс дамуының жоғары деңгейі (ой еңбегі мен дене еңбегінің бөлінісі арқылы жеке тұлғалардың ғылыммен жүйелі түрде айналысуға мүмкіндік тудыру), сондай-ақ, әр түрлі халықтар мен мәдениеттерді еркін қабылдау мүмкіншілігіне жеткізетін бай және жан-жақты мәдени дәстүрдің болуы қажет еді. Мұндай жағдай біздің заманымыздан бұрынғы 6 ғасырда [[Ежелгі Грекия]]да ([[Фалес]], [[Демокрит]], т.б.) қалыптасып, табиғи бастау арқылы болмысты түсіндіретін мифологияға қарама-қарсы теориялық жүйе пайда болды. Мифологиядан бөліне отырып, теориялық натурфилософиялық білім синкретті түрде өзіне ғылым мен [[философия]]ны танымдық бағытта біріктірді. Ежелгі Грекияда дамыған ғылым. (Аристотель, т.б.) қоғам мен табиғат заңдылықтарын ашып, мәдениет тарихында ұлы рөл атқарды; олар ғылымның ерекше тәсілі дәлелдеу негізін қалыптастырды. Осы дәуірде білімнің кейбір салалары даралана бастады. Ежелгі грек ғылымның эллинистік кезеңінде [[геометрия]] (Эвклид), [[механика]] ([[Архимед]]), [[астрономия]] (Птолемей) жеке ғылым салалары түріне бөлініп шықты. ===Орта ғасырдағы ғылым=== [[Сурет:Al-Farabi.jpg|thumb|right|350px|Ғылымның екінші ұстазы - [[Әл-Фараби]]]] Орта ғасырларда ғылымның дамуына Шығыс, араб елдері Орта Азия ғалымдары ([[әл-Фараби]], [[Әбу Әли ибн Сина]], [[Ибн Рушд]], [[Бируни]], [[Махмұт Қашқари]], Жүйнеки, т.б.) елеулі үлес қосты. Олар Ежелгі Грекияда қалыптасқан ғылыми таным жетістіктерін сақтап қана қойған жоқ, оны көптеген салаларда толықтырып, дамытты. Шығыста Әл-Фарабиді Аристотельден кейінгі «екінші ұстаз» деп таныды. Орта ғасырларда араб елдері мен ислам діні тараған басқа да аймақтарда философия, [[медицина]], [[эстетика]], [[математика]], астрономия, т.б. ғылым салалары қауырт дамып, бұл құбылыс кейін Ислам Ренессансы деп аталды. Мысалы, Омейя әулеті халифатында ғылым үйі болды, онда ғалымдар ежелгі грек ғылымының барлық жетістіктерін араб тіліне аударды, ғылымның ерекше формасы, «фәлсафа» қалыптасты. Еуропада бұл дәстүрді кейін схоластар дамытты. Ғылымның қалыптасуына негіз болған тағы бір тірек алхимия мен астрологияның дамуы болды. Алхимия табиғи заттар мен қоспаларды тәжірибе жасау арқылы зерттеп, химияның қалыптасуының алғышартын жасады. Астрология аспан денелерін зерттеу арқылы астрономияның дамуына ықпал етті. ===Ренессанс ғылымы=== [[Сурет:Justus Sustermans - Portrait of Galileo Galilei, 1636.jpg|thumb|right|200px|Қазіргі замандық ғылымның бастаушысы — [[Галилео Галилей]]]] [[Ренессанс]] дәуірінде діннің басымдылығы әлсіреді, ғылым рухани өмірдің дербес факторы болып, дүниетанымның ([[Леонардо да Винчи]], [[Николай Коперник]]) негізгі тірегіне айналды. Сондай-ақ, ғылым табиғат құбылыстарын жан-жақты зерттеп, адамзат танымының көкжиегін кеңейте түсті. 16 – 17 ғасырларда ғылымда болған терең өзгерістер алғашқы ғылыми революцияға ([[Галилео Галилей]], [[Иоганн Кеплер]], Уильям Гарвей, [[Рене Декарт]], [[Христиан Гюйгенс]], [[Исаак Ньютон]] және т.б.) алып келді. Ғылымның қарқынды дамуы, дүниенің жаңа бейнесін қалыптастырудағы рөлінің артуы, жаңа дәуірде ғылымды жоғары мәдени құндылық ретінде тануға, көптеген философиялық мектептер мен бағыттардың ғылымға қарап бой түзуіне ықпал етті. Механикадағы жетістіктер 17 ғасырдың аяғында жүйеленіп, толығып, әлемнің механикалық бейнесі туралы түсінік қалыптастыруда шешуші рөл атқарып, кейін әмбебап дүниетанымдық (Леонард Эйлер, Жан Даламбер, Пьер Лаплас, т.б.) маңызға ие болды. Осы бағыттың шеңберінде физика, химия салаларымен бірге биологиялық құбылыстар да зерттелді, соның ішінде адам тұтас организм (Жюльен Ламетридің «адам – машина» тұжырымдамасы) ретінде қарастырылып түсіндірілді. Энергияның сақталуы мен айналуы заңының ашылуы (Роберт Майер, Джеймс Джоуль, Герман Гельмгольц) физика мен химияның барлық тарауын ортақ негізге қоюға мүмкіндік берді. Клетка теориясын тұжырымдау (Теодор Шванн, Маттиас Шлейден) барлық тірі организмдердің біртекті құрылымын көрсетті. Биологиядағы эволюциялық ілім ([[Чарльз Дарвин]]) жаратылыстануға даму идеясын енгізді. Элементтердің периодтық жүйесі (Дмитрий Менделеев) заттың барлық белгілі түрлерінің ішкі бірлігінің барлығын көрсетті. [[19 ғасыр|19 ғасырдың]] ортасында әлеуметтік дамудың ғылыми теориясын жасау үшін әлеуметтік-экономикалық, философиялық және жалпы ғылыми жағдай қалыптасты; физика саласында бірқатар ғылыми жаңалықтардың (электрон, радиоактивтілік, т.б.) ашылуына қол жеткізді. Ғылымдағы дағдарыс физикада басталған жаңа ғылыми революциямен ([[Макс Планк]], [[Альберт Эйнштейн]], [[Нильс Бор]]) шешілді және қазіргі заманғы ғылымның барлық негізгі салаларын қамтыды. [[20 ғасыр|20 ғасырдың]] басында жаратылыстану ғылымында алдыңғы қатарға биология шықты, онда ДНҚ-ның молекулалық құрылымы белгіленіп, генетикалық кодтары айқындалды. [[20 ғасыр|20 ғасырда]] ғылымның даму қарқыны оның түрлі салаларының ұштасып, қазіргі кезеңнің кешенді, ірі мәселелерін жаңа бағдарда шешуге бағытталған мәселелерде (материалдар мен энергияның жаңа көздерін қалыптастыру, адам мен табиғат қатынастарын тиімділендіру, үлкен жүйелерді басқару, ғарыштық зерттеулер, т.б.) ерекше байқалды. 3-мыңжылдықтағы ғылым дамуының басым бағыты біздің бүкіл әлемді, оның ішінде, адамның ішкі әлемін жан-жақты, тұтас қарастыру болмақ. ===Ғылыми әдіс=== [[Сурет:Ghilmy_adis.jpg|thumb|right|200px|Ғылыми әдіс]] ===Математикалық және формальді ғылым=== ===Қолданбалы зерттеу=== ==Ғалымдар қауымдастығы== ==Ғылым үш топқа бөлінеді== [[Сурет:Tycho instrument sextant mounting 19.jpg|thumb|right|200px|Астрономия - [[Тихо Браге]]нің құралдары]] Тұтас ғылым жүйесін құрайтын ғылыми пәндерді шартты түрде жаратылыстану, әлеуметтік және техникалық ғылым деп үлкен үш топқа бөлуге болады. Бұлардың арасында қатаң шекара жоқ, бірқатар ғылыми пәндер аралық жағдайда қалыптасқан. Мысалы, техникалық ғылым мен әлеуметтік ғылымның түйіскен жерінде – техникалық эстетика, жаратылыстану ғылымы мен техникалық ғылымының түйіскен жерінде – астроботаника, ал, жаратылыстану ғылымы мен әлеуметтік ғылымның түйіскен жерінде экономикалық ғылымдар қалыптасқан. Ғылымның ерекше маңызды рөл атқаратын салалары – математика, ақпараттану және басқару теориясы болып табылады. Ғылымның белгілі бір саласында дәстүрлі зерттеулер жүргізілуімен қатар, пәнаралық, кешенді зерттеулер жүргізу қазіргі ғылымның ерекше даму бағыты болып табылады. Мысалы, табиғатты қорғау мәселелерін зерттеуде осы бағыттың маңызы айқын болып отыр. [[Сурет:CMS Higgs-event.jpg|thumb|left|200px|[[Бозон Хиггс]]ті ([[Higgs boson]]) көрсететін үлкен адронды коллайдердің CMS детекторы бойынша симуляциялық іс-шарасы]] Мұнда биология мен техникалық ғылымдар, жер туралы ғылым мен медицина, экономика мен социология түйісіп, мәселені бірге зерттеуде. Өзінің алған бағыты, тікелей өмірге қатынасына байланысты ғылымды іргелі және қолданбалы деп бөлу дәстүрі қалыптасқан. Іргелі ғылым саласының міндеті қоғамды, дүниені, табиғатты түсіндіретін заңдарды тану. Бұл заңдар мен құрылымдар «таза күйінде» зерттеледі, оларды тікелей пайдалану мүмкіншілігі шартты емес. Қолданбалы ғылымның тікелей мақсаты – іргелі ғылымның ашқан жаңалықтарын танымдық, әлеуметтік-практикалық мәселелерді шешуге қолдану болып табылады. Яғни, оның міндеті – ақиқатты тану ғана емес, әлеуметтік сұранысты қанағаттандыру. Қолданбалы ғылым теориялық та, практикалық та бағытта дамуы мүмкін. Мысалы, қазіргі физикада электрдинамика мен кванттық механика іргелі ғылым саласы, ал осыған қосымша нақтылы пәндік саланы тану үшін теориялық қолданбалы физиканың түрлі салалары (металл физикасы, шалаөткізгіштер физикасы, т.б.) қалыптасқан. Ал, олардың нәтижесін одан әрі практикада қолдану үшін, әр түрлі практикалық қолданбалы ғылым (металтану, шалаөткізгіш технологиясы, т.б.) пайда болды, бұлар тікелей өндіріспен байланысты қалыптасқан. Барлық техникалық ғылымдар қолданбалы ғылым саласына жатады. Қазақстанда ғылымды ұйымдастыру алғашқыда әр түрлі ғылыми-зерттеу мекемелерінде және бірқатар жоғары оқу орындарында шашыраңқы күйде жүргізілді. 1945 ж. Қазақстан Ғылым академиясы құрылғаннан кейін, ғылыми-зерттеу институттарының бірыңғай тұтас жүйесі қалыптасты. Ғылым академиясы құрылғаннан бергі уақытта онда үлкен зерттеу жұмыстары жүргізілді; өндіріске құнды жаңалықтар енгізілді.<ref>Қазақ Энциклопедиясы</ref> ==Ғылым және қоғам==<ref> ==Тағы қараңыз== * [[Ғылыми әдіс]] * [[Ғылыми жаңалық]] * [[Теория]] * [[Ғылымдар тізбегі]] {{Portal|Ғылым}} ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Ғылым]] 2jxhjmq4fxdw0omqsmq34lel5cb1mie Қазатомөнеркәсіп 0 9857 3647570 3491896 2026-08-26T11:09:11Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647570 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Қазатомөнеркәсіп |логотипі = kazatomprom.png |түрі = [[қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{KASE|KZAP}} }} {{ubl| {{LSE|KAP}} }} {{ubl|[[Астана халықаралық биржасы|AIX]]: [https://aix.kz/issuers/kazatomprom-jsc-4/ '''KAP'''] }} |Қызметі = |ұраны = |құрылды = 1997 |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = |құрушы = |орналасуы = {{KAZ}}, [[Астана]], Сығанақ көшесі 17/12 |басты адамдары = Мейіржан Юсупов (басқарма төрағасы) |саласы = [[атом өнеркәсібі]] |өнімі = [[Уран (химиялық элемент)|уран]], [[бериллий]], [[тантал]], [[ниобий]] және сирек кездесетін металдар |айналым = {{өсім}} ₸ 1,03 трлн (2023)<ref name=autogenerated1>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1927286/%D0%9E%D1%82%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%90%D0%9E%20%D0%9D%D0%90%D0%9A%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BC%20%D0%B7%D0%B0%202023%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%9C%D0%A1%D0%A4%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D1%81.pdf Аудиторский отчет за 2023 год (не консолидированный)]</ref> |таза табысы = {{өсім}} ₸ 274,9 млрд (2023)<ref name=autogenerated1 /> |қызметкерлер саны = 16,5 мың (2023)<ref>[https://sk.kz/upload/iblock/000/SK_go2023_kaz.pdf Жылдық есеп / 2023]</ref> |басшы компания = [[Самұрық-Қазына]] (63%), [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қазақстан Қаржы министрлігі]] (12%)<ref>[https://kapital.kz/finance/127909/dolya-samruk-kazyny-v-kazatomprome-snizilas-do-62-9.html Доля Самрук-Казыны в Казатомпроме снизилась до 62,9%]</ref> |бағынышты компания = |сайты = [https://www.kazatomprom.kz/] |аудитор=[[PricewaterhouseCoopers]] }} '''«Қазатомөнеркәсіп» Ұлттық атом компаниясы» акционерлік қоғамы''' — әлемдегі ең ірі уран компаниясы,<ref>[http://www.rbc.ru/rbcfreenews/5513ff429a79479791bec9e1 Глава крупнейшей в мире урановой компании умер во время визита в Китай] [[РБК]]</ref> уранды және оның қосындыларын, сирек кездесетін металлдарды, [[Атом электр стансасы|атом электр стансалары]] үшін арналған ядролық отынды, арнайы жабдықтарды, екі рет қолданылуға арналған технологиялар мен материалдарды барлаумен, өндірумен, қайта өндірумен және экспорттаумен айналысатын [[Қазақстан]]ның ұлттық операторы. Бүгін, ұлттық атом компаниясының активтеріне ақырғы өнімді шығару тізбегіндегі (геологиялық барлаудан, [[уран|уранды]] өндіруден, ядролық отын циклы өнімдерін өндіруден бастап - ғылымға, әлеуметтік қамтуға және мамандар дайындауға дейін) іске қосылған кәсіпорындар кешені кіреді. Қазатомөнеркәсіп — атом өнеркәсібінің әлемдік көшбасшысы және уран өндіру саласындағы әлемдегі жетекші өндіруші.<ref>[http://www.kazatomprom.kz/ru/#!/article/1246 Казахстан занимает первое место по добыче урана в мире]</ref> Компанияның ірі акционері мемлекет атынан «[[Самұрық-Қазына]]» ұлттық әл-ауқат қоры болып табылады. Штаб-пәтері [[Астана қаласы|Астана]] қаласында орналасқан. ==Тарихы== 1997 жылдың 14 шілде күні Қазақстан Республикасының Президенті жарлығы бойынша «Қазатомөнеркәсіп» Ұлттық атом компаниясы құрылды. Холдинг құрамына «[[Волковгеология]]» геологиялық барлау компаниясы, үш кен басқармалары (Степное, Центральное, Шестое) және [[Үлбі металлургия зауыты]] кірді. 2003 жылы Қазақстан Үкіметі Қазатомөнеркәсіпке [[Маңғыстау облысы]]ндағы электр қуатын үнемдейтін жалғыз көзі болып табылатын ірі көп бейінді энергетикалық өнеркәсіпті — [[Маңғыстау атом энергетикалық комбинаты]]н дағдарыстан шығаруға сенім білдірді.{{-1|<ref>[http://www.kazatomprom.kz/ru/pages/2003_-_2006_gg. «Новые горизонты развития Казатомпрома».]</ref>}} 2009 жылдан бастап Қазақстан ең ірі уран өндіретін мемлекет болып табылады, сонымен қатар табиғи уран өндіру бойынша әлемдегі көшбасшы. Қазақстандық уран концентраты 40%-дан астам бейбіт атом энергетикасының қажеттілігін қамтамасыз етеді және әлемдегі [[Атом электр стансасы|АЭС]]-ы бар барлық мемлекеттерге жеткізіледі. 2015 жылы компанияда Трансформация бағдарламасы жүзеге асырыла бастады. Бағдарламаның басты мақсаты — компания қызметінің тиімділігін 3 есе арттыру. ==«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ-ның өнімдері және қызметі== * геологиялық барлау * табиғи уранды және U3O8 уранның тотық-шала тотығын өндіру * [[Уран фториді (VI)|уран гексафторидін]] (өндірістік қуаттарға қолжетімділік) конверсиялау және өндіру * уран өнімдерін реконверсиялау * БУӨ байыту және өндіру ([[Орал электрохимиялық комбинаты|ОЭХК]]-мен бірігіп) * ядролық отынның компоненттерін фабрикациялау және өндіру * сирек кездесетін және сирекжерлік металлдарды ([[Ta]], [[Be]], [[Nb]]) өндіру ==Өндіру== ===Уран өндіру=== [[Уран|Уранды]] өндіру және қайта өңдеу — компанияның негізгі қызмет бағыты болып табылады.<ref>[http://www.kazatomprom.kz/kk#!/industry/uranium/Uranium-mining Уран өндіру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170102081210/http://www.kazatomprom.kz/kk#!/industry/uranium/Uranium-mining |date=2017-01-02 }}</ref> «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ кәсіпорындар тобының құрамына 22 әрекеттегі кеніштер кіреді. Табиғи уранның өндірісі экологиялық қауіпсіз және экономикалық тиімді жерасты ұңғымалы шаймалау (ЖҰШ) әдісімен жүргізіледі. Жерасты ұңғымалы шаймалау кенді жер бетіне шығармастан, табиғи уранды жер қойнауының өзінде өнімді қойыртпаққа айналдыру арқылы құмдақ типтес кен орындарын игеру әдісі болып саналады. ЖҰШ-ты өндірістің дәстүрлі әдістермен (шахталық және карьерлік) салыстырғанда, құрамында ураны бар жыныстар жер астында қалады. Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттік (МАГАТЭ) бұл технологияны кен орындарын игерудің экологиялық ең таза және ең қауіпсіз, сонымен қатар топырақ құнарлығын қалпына келтіруге елеулі қаржыны талап етпейтін әдіс ретінде мойындаған. ЖҰШ кәсіпорындарында жалпы өзіндік құны уранды дәстүрлі таулы әдісімен (шахта және карьер) өндіретін кәсіпорындармен салыстырғанда 2-3 есе төмен. ===Табиғи уранды қайта өңдеу=== Қазатомөнеркәсіпте қазақстандық кен орындарының уранды химиялық концентраттарды қайта өңдеудің заманауи әдісін жетілдіріп, оны қолданысқа енгізді. Компания, уранның кәдуілгі техникалық тотығы-шала тотығын өндіруден кейін қайта өңдеу кезінде конверсиялық зауыттарда фторлау үшін арналған қосымша дайындықты талап ететін, сонымен қатар конвертерлік зауытта тікелей фторлауға жарамды уранның тотығы-шала тотығын шығарады. == Еншілес және тәуелді компаниялар == «Қазатомөнеркәсіп» Ұлттық атом компаниясы 2024 жылғы қаңтар айындағы ақпарат бойынша төмендегі компаниялардың 10%-дан артық акциясына иелік етеді:<ref>[https://kase.kz/files/emitters/KZAP/kzap_list_org_shares_170124_260.pdf Эмитент әрбір осындай ұйым акцияларының (үлестерінің, пайларының) он және одан көп пайызын иеленетін ұйымдардың тізімі]</ref> {| class="wikitable" !Компания !Ұлттық компания үлесі !Өзге үлескерлер !Үлесі |- |«РУ-6» ЖШС |100% | | |- |«Kazatomprom-SaUran» ЖШС |100% | | |- | «АППАҚ» ЖШС | 65% |{{ту|Жапония}} Sumitomo Corporation {{ту|Жапония}} Kansai Electric Power |25% 10% |- |«Инкай» Бірлескен кәсіпорын» ЖШС |60% |{{ту|Канада}} Cameco Corporation |40% |- |«ОРТАЛЫҚ» Өндіруші кәсіпорны» ЖШС |51% |{{ту|Қытай}} CGNM UK Limited |49% |- |«Буденовское» Бірлескен кәсіпорын» ЖШС |51% |{{ту|Қазақстан}} «Степногорск тау-кен-химиялық комбинаты» ЖШС ({{ту|Ресей}} Uranium One Group) |49% |- |«Семізбай-U» ЖШС |51% |{{ту|Қытай}} Beijing Sino – Kaz Uranium Resources Investment Company Limited |49% |- |«Қаратау» ЖШС |50% |{{ту|Ресей}} Uranium One Group |50% |- |«Ақбастау» Бірлескен кәсіпорын» АҚ |50% |{{ту|Ресей}} Uranium One Group |50% |- |«Хорасан-U» Бірлескен кәсіпорын» ЖШС |50% |{{ту|Британдық Вирджин аралдары}} Energy Asia (BVI) Limited {{ту|Ресей}} Uranium One Group |30% 20% |- |«Қызылқұм» ЖШС |50% |{{ту|Ресей}} Uranium One Group {{ту|Жапония}} Energy Asia Holdings Ltd |30% 20% |- |«Заречное» Қазақстан-Ресей-Қырғыз шетел инвестицияларымен бірлескен кәсіпорын» АҚ |49,98% |{{ту|Ресей}} Uranium One Group {{ту|Қырғызстан}} Қарабалта тау-кен комбинаты |49,98% 0,04% |- |Қазақстандық-француздық «КАТКО» Бірлескен кәсіпорны» ЖШС |49% |{{ту|Франция}} Orano Mining |51% |- |«Оңтүстік тау-химиялық компаниясы» Бірлескен кәсіпорын» ЖШС |30% |{{ту|Ресей}} Uranium One Group |70% |} {| class="wikitable" ; Ядролық-отын циклі және металлургия !Компания !Ұлттық компания үлесі !Өзге үлескерлер !Үлесі |- |[[Үлбі металлургия зауыты|«Үлбі металлургиялық зауыты» АҚ]] |94,32% | | |- |{{ту|Украина}} «УкрТВС» ЖАҚ |33,33% |{{ту|Украина}} «Вайс Трейд» ЖШҚ {{ту|Ресей}} «ТВЭЛ» АҚ |33,33% 33,33% |- |{{ту|Ресей}} «Халықаралық уран байыту орталығы» АҚ |10% |{{ту|Ресей}} «Росатом» Мемлекеттік корпорациясы <br />{{ту|Украина}} «Ядролық отын» Мемлекеттік концерні <br />{{ту|Армения}} «Армян атом электр станциясы» ЖАҚ |70% 10% 10% |} {| class="wikitable" !Компания !Ұлттық компания үлесі !Өзге үлескерлер !Үлесі |- |«Волковгеология» АҚ |97,45% | | |- |«Qorģan-Security» ЖШС |100% | | |- |«Жоғары технологиялар институты» ЖШС |100% | | |- |«KAP Technology» ЖШС |100% | | |- |«KAP Logistics» ЖШС |94,23% |«Kazatomprom-SaUran» ЖШС «РУ-6» ЖШС «Қаратау» ЖШС |5,3987% 0,5030% 0,0001% |- |«СКЗ-U» ЖШС |49% |{{ту|Жапония}} Sap-Japan Corporation {{ту|Нидерланд}} UrAsia London Limited |32% 19% |- |«Уранэнерго» ЖШС |47,86% | | |- |{{ту|Швейцария}} TH Kazakatom AG |100% | | |- |{{ту|Ұлыбритания}} Energy Asia (BVI) Limited |50% | | |} == Басшылары == ; «КАТЭП» басшылары * 1993—1997 — Виктор Язиков ; «Қазатомөнеркәсіп» басшылары * 1996—1998 — Бағдат Шаяхметов * 1998 — Қадыp Байкенов * 1998—2001 — Мұхтар Жәкішев * 2001—2002 — Асқар Қасабеков * 2002—2009 — Мұхтар Жәкішев * 2009—2014 — [[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]] * 2014—2015 — [[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]] * 2015—2017 — [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] * 2017 — 2021 — Ғалымжан Пірматов * 2021 — 2022 — Мәжит Шәріпов * 2022 — 2023 — Ержан Мұқанов * 2023 жылдан бастап — Мейіржан Юсупов == Тағы қараңыз == * [[Қазақстандағы атомдық өнеркәсіп]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.kazatomprom.kz Қазатомөнеркәсіп] {{Index KASE}} [[Санат:Атомдық өнеркәсіп]] [[Санат:Қазақстанның ұлттық компаниялары]] [[Санат:Астана халықаралық биржасында тіркелген компаниялар]] fldp58xmvblmznzlw6kw8zo89kdg9ri Шахтер (футбол клубы, Қарағанды) 0 20481 3647346 3638851 2026-08-26T04:44:24Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647346 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы | атауы = {{flagicon|Kazakhstan}} Шахтер | логотипі = FC Shakhter Karagandy Logo.png | толық атауы = «Шахтер» футбол клубы» [[Акционерлік қоғам|АҚ]] | лақап аты = ''Кеншілер'' | құрылған = [[1958 жыл]] | стадионы = [[Шахтёр (стадион, Қарағанды)|Шахтер]] | сыйымдылығы = 19000 | директоры = {{flagicon|Kazakhstan}} Әкімбек Жақсылық | жаттықтырушы = {{flagicon|Қазақстан}} [[Андрей Юрьевич Финонченко|Андрей Финонченко]] | капитаны = [[Игорь Валерьевич Шацкий|Игорь Шацкий]] | жарыс = [[Қазақстан Бірінші Лигасы]] | маусым = 2025 | орын = 4-ші | |сайты = [http://www.shahter.kz/?lang=kaz www.shahter.kz] |pattern_la1=|pattern_b1=_shahter2012h|pattern_ra1=|pattern_sh1=_aalesunds11a|pattern_so1= |leftarm1=FF6600|body1=FF6600|rightarm1=FF6600|shorts1=000000|socks1=FF6600| |pattern_la2=|pattern_b2=_shahter2012a|pattern_ra2=|pattern_sh2=_black sides|pattern_so2= |leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''«Шахтер» футбол клубы''' — [[Қарағанды]] қаласының қазақстандық кәсіби футбол клубы. Қазақстанның екі дүркін чемпионы (2011, 2012), Қазақстан Кубогының (2013) және Қазақстан Суперкубогының иегері. Қазақстандық клубтардың арасында Еурокубоктардың топтық кезеңіне жолдама алған алғашқы команда. [[Қарағанды]] қаласының Шахтер стадионы клубтың базасы болып табылады. Негізгі стадионы - сыйымдылығы 19000 болатын "Шахтер" Қарағанды стадионы, өлшемі 104 x 62 м. == Тарихы == Шахтер клубы тарихы 1958 жылы КСРО чемпионатының "Б" класында өнер көрсетуінен басталады. Клуб жасы бойынша тек [[Қайрат (футбол клубы)|Қайратқа]] ғана жол береді. 1970-1973 жылдары Шахтер СКРО 1-ші лигасында, ал әрі қарай 2-ші лигасында өнер көрсетеді. 1962 жылы клуб КСРО жоғарғы лигасына жолдама алады, бірақ сол кездегі биліктің шешімімен ол лигада ойнай алмады. === Тәуелсіз [[Қазақстан]] === Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 19 сезонды жоғарғы дивизионда (1992 жылдан бастап 2001 жылға дейін «Жоғарғы лига» деп аталды, 2002 жылдан 2007 жылға дейін «Суперлига» деген атпен белгілі болды, 2008 жылдан бастап «Премьер-лига» деп аталады.) өткізді.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> Қазақстан чемпионатында үш рет қола 1995, 2007 және 2009 жылдары жүлдегер атанады, ал 2011 және 2012 жылы чемпион атағын аладды. Екі рет 2009 және 2010 Қазақстан кубогында финалға жетіп шешуші сәтте жолы болмады. <timeline> ImageSize = width:600 height:60 PlotArea = left:10 right:10 bottom:30 top:10 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/1991 till:01/11/2011 ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1992 Colors = id:bl1 value:rgb(0.5,0.8,0.5) id:bl2 value:rgb(0.9,0.9,0.3) id:rs value:rgb(0.8,0.6,0.6) id:rn value:rgb(0.9,0.1,0.1) PlotData= bar:Position width:15 color:white align:center from:01/07/1991 till:01/07/1992 shift:(0,-4) text:7 from:01/07/1992 till:01/07/1993 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/1993 till:01/07/1994 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/1994 till:01/07/1995 shift:(0,-4) text:3 from:01/07/1995 till:01/07/1996 shift:(0,-4) text:8 from:01/07/1996 till:01/07/1997 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/1997 till:01/07/1998 shift:(0,-4) text:9 from:01/07/1998 till:01/07/1999 shift:(0,-4) text:10 from:01/07/1999 till:01/07/2000 shift:(0,-4) text:5 from:01/07/2000 till:01/07/2001 shift:(0,-4) text:12 from:01/07/2001 till:01/07/2002 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/2002 till:01/07/2003 shift:(0,-4) text:10 from:01/07/2003 till:01/07/2004 shift:(0,-4) text:9 from:01/07/2004 till:01/07/2005 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/2005 till:01/07/2006 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/2006 till:01/07/2007 shift:(0,-4) text:3 from:01/07/2007 till:01/07/2008 shift:(0,-4) text:7 from:01/07/2008 till:01/07/2009 shift:(0,-4) text:3 from:01/07/2009 till:01/07/2010 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/2010 till:01/07/2011 shift:(0,-4) text:1 from:01/07/1991 till:01/11/2011 color:bl1 shift:(0,13) text: "[[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер Лига]]" </timeline> === Ең үлкен жеңісі === Қазақстан чемпионаты *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1992|1992]] — 9:2 ([[ЦСКА (футбол клубы, Алматы)|«ЦСКА»]], [[Алматы]]) === Ең үлкен жеңілістері === Қазақстан чемпионаты *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1993|1993]] — 0:5 ([[Екібастұз (футбол клубы, 2003)|«Батыр»]], [[Екібастұз]]) *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1994|1994]] — 0:5 ([[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|«Аңсат»]], [[Павлодар]]) *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001]] — 0:5 ([[Жеңіс (футбол клубы)|«Жеңіс»]], [[Астана]]) *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2005|2005]] — 1:6 ([[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|«Ертіс»]], [[Павлодар]]) == Құрамы == ''2019, мамыр'' {| class="wikitable" !№ !Қақпашылар !Туған күні !Азаматтығы |- |1 |[[Абылайхан Дүйсен]] |03.06.1994 |Қазақстан |- |30 |[[Игорь Валерьевич Шацкий|Игорь Шацкий]] |11.05.1989 |Қазақстан |- |40 |Егор Цуприков |27.05.1997 |Қазақстан |- !№ !Қорғаушылар !Туған күні !Азаматтығы |- |3 |Евгений Ткачук |27.06.1991 |Украина |- |5 |Артём Барановский |17.03.1990 |Украина |- |19 |[[Евгений Сергеевич Тарасов|Евгений Тарасов]] |16.04.1985 |Қазақстан |- |23 |Біржан Кұлбеков |22.04.1994 |Қазақстан |- |29 |Нияз Шугаев |04.09.1998 |Қазақстан |- |55 |Руслан Әлімбаев |02.03.1997 |Қазақстан |- |84 |[[Антон Борисович Чичулин|Антон Чичулин]] |27.10.1984 |Қазақстан |- !№ !Жартылай қорғаушылар !Туған күні !Азаматтығы |- |6 |Лукаш Дроппа |22.04.1989 |Чехия |- |7 |[[Геворг Арсенович Наджарян|Геворг Наджарян]] |06.01.1998 |Қазақстан |- |10 |Еркебұлан Нұрғалиев |12.09.1993 |Қазақстан |- |18 |Лувагга Кизито |20.12.1993 |Уганда |- |21 |Дмитрий Бачек |13.12.2000 |Қазақстан |- |22 |[[Марат Серікұлы Шахметов|Марат Шахметов]] |06.02.1989 |Қазақстан |- |24 |Руслан Тұтқышев |18.02.1999 |Қазақстан |- |27 |Темірлан Әділов |08.06.1997 |Қазақстан |- |72 |[[Сергей Александрович Скорых|Сергей Скорых]] |25.05.1984 |Қазақстан |- |77 |[[Берик Насымқұлұлы Шайықов|Берік Шаихов]] |20.02.1994 |Қазақстан |- |88 |Доньет Шкодра |30.04.1989 |Косово |- !№ !Шабуылшылар !Туған күні !Азаматтығы |- |9 |[[Иван Пешич]] |06.04.1992 |Хорватия |- |11 |Сергей Зенёв |20.04.1989 |Эстония |- |17 |[[Оралхан Ерғалиұлы Өміртаев|Оралхан Өміртаев]] |16.07.1998 |Қазақстан |- |70 |Жан Али Пайруз |12.08.1999 |Қазақстан |} ==Клуб атауларының тарихы== * «Шахтер» (1958—1996) * «Шахтер-Испат-Кармет» (1997—2004) * «Шахтер» (2004—о.у) == Жетістіктері == === Қазақстан дәуірі === *[[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан чемпионы]] (2): [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2011|2011]] [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2012|2012]] *[[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстанның қола жүлдегері]] (3): [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1995|1995]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2007|2007]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2009|2009]], *[[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогы]]: [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2013|2013]] *[[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогының финалисті]] (2): [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2009|2009]], [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2010|2010]], [[Футболдан Қазақстан Кубогының финалы 2021|2021]] === КСРО дәуірі === * 1-лига жеңімпазы: 1962 * Екінші лига жеңімпазы: 1982, 1983 == Сілтемелер == * [http://www.shahter.kz Ресми сайты] * [http://www.stadion.kz «Шахтер» стадионының ресми сайты] * [http://fc-shahter-karaganda.de Тарих, статистика, "Шахтер" ФК программалары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017232103/http://fc-shahter-karaganda.de/ |date=2011-10-17 }} * [http://www.kff.kz/rus Қазақстан футбол федерациясының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606090459/http://www.kff.kz/rus |date=2009-06-06 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Футболдан Қазақстан чемпиондары}} {{Футболдан Қазақстан Кубогының иегерлері}} {{Футболдан Қазақстан Суперкубогының иегерлері}} [[Санат:Қазақстан футбол клубтары]] [[Санат:Қарағанды спорт клубтары]] [[Санат:Шахтер Қарағанды ФК]] [[Санат:1958 жылы құрылған футбол клубтары]] hk9duebg2li5jih8ai22o7jh5ihacue Ақ жол (партия) 0 24400 3647290 3646793 2026-08-25T16:57:19Z Casserium 68287 /* */ 3647290 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Ақ жол | логотипі = | логотип ені = 200px | партия түсі = Көк | идеологиясы = {{ublist |ұлтшылдық |алашизм |консерватизм |антикоммунизм |антиклерикализм }} | одақтастар = | жастар ұйымы = «Ақжол» Жастар қанаты | ұраны = «Өзгерістер қажет» | басшысы = [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | құрылуы = [[3 сәуір]] [[2002 жыл|2002]] | негіздеуші = {{ublist |[[Болат Мұқышұлы Әбілов|Болат Әбілов]] |[[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]] |[[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]]<ref name="Ресми партия">{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/about-party|title=«Ақ жол» Қазақстан демократиялық партиясы («Ақ жол» ҚДП)|lang=kk|access-date=2023-04-25|publisher=Партияның ресми сайты}}</ref> }} | ресми сайты = {{URL|https://akzhol.kz/}} | мүшелер саны = 350 000 адам (2020){{Citation needed}} | штаб-пәтері = 010000, [[Астана]], Мәңгілік Ел даңғылы, 30 | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|8|145|#053381|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} {{Collapsible list | title = Өткен сайланымдары |{{Партия/Орындар|6|98|#053381|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|12|107|#053381|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|7|107|#053381|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|8|107|#053381|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|V сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|0|107|#053381|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|2|77|#053381|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары|III сайланым]])}} }} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = Парламенттегі мандат саны }} '''«Ақ жол» партиясы''' (ресми атауы — '''Қазақстанның «Ақ жол» Демократиялық партиясы''') — [[Қазақстан]]дағы ресми түрде тіркелген [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партиялардың бірі]]. Партияның төрағасы — [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]]. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] 145 мандаттың 8-ін жеңді.<ref name="Депутат тізімі">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/quryltayga-5-partiya-otti-deputattar-mandaty-qalay-bolindi|title=Құрылтайға 5 партия өтті: Депутаттар мандаты қалай бөлінді?|lang=kk|date=2026-08-25|access-date=2026-08-25|publisher=Егемен Қазақстан}}</ref><ref name="2023 нәтижесі">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/news/sajlau-2023-en-kop-mandatka-amanat-partiyasy-ie-boldy|title=Сайлау-2023: Ең көп мандатқа AMANAT партиясы ие болды|author=СМАЙЫЛОВА, Балжан|lang=kk|date=2023-03-27|access-date=2023-04-25|publisher=inbusiness}}</ref> Партия мүшелерінің саны 255 800 адамды құрайды (2020 желтоқсан айына).{{Citation needed}} == Тарихы == [[Сурет:Syezd partii Ak zhol.JPG|нобай|Әлихан Бәйменов пен Людмила Жуланова|солға]] 2001 жылдың 18 қарашасында [[Қазақстанның демократиялық таңдауы|"Қазақстанның демократиялық таңдауы"]] қозғалысы құрылады. Қозғалысты [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов|Мұхтар Әблязов]], [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов|Ғалымжан Жақиянов]], [[Болат Мұқышұлы Әбілов|Болат Әбілов]], [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]], [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]] басқарды. Бұлардың көптеген мәселе бойынша көзқарастары сәйкес келмеді, сондықтан соңғы үшеуі қозғалыстан шығып кетті. 2002 жылғы 3 сәуірде Әбілов, Бәйменов, Жандосовтар «Ақ жол» демократиялық партиясының құрылуын жариялап, өздері партияның тең төрағалары болып сайланды. 2003 жылғы 9 қарашада өткен «Ақ жол» ҚДП III құрылтайында тең төраға болып қосымша Людмила Жуланова мен [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] сайланды. Уақыт өте келе, тең төрағалар саяси көзқарастары бойынша екі лагерьге бөліне басталды: бір жағынан Әбілов, Жандосов, Сәрсенбайұлы тұрса, екінші жағынан Бәйменов, Жуланова.<ref>https://akzhol.kz/partija/</ref> 2005 жылы 13 наурызда партияның V құрылтайында «Ақ жолдың» тең төрағалар институтын тарату туралы қаулы қабылданып, бірыңғай төраға болып Әлихан Бәйменов сайланды. Бұған қалған төрағалар келіспей, "Нағыз Ақ Жол" партиясын құрды.<ref>https://www.azattyq.org/a/1157565.html</ref> 2011 жылғы 2 шілдеде партияның Астанада өткен құрылтайында «Ақ жол» ҚДП төрағасы болып бірауыздан [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]] сайланды. Перуашев [[Нұр Отан|Нұр-Отан]] партиясынан бұдан бірнеше күн бұрын шықты. «Ақ жол» ҚДП-ның облыс орталықтарында және Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент қалаларында 17 филиалы, Жезқазған, Семей қалаларында 2 өкілдігі бар. Партия мүшелерінің саны 255 800 адамды құрайды (2020 ж. желтоқсан айына), оның ішінде – 64% – ерлер, 36% – әйелдер. Жастар партия санының 11%-ын құрайды. Қазақстан Республикасының 2002 жылы 15 шілдеде қабылданған [http://www.unesco.kz/cgi-bin/library?e=d-000-00---0HRCkz-HRCkz%2cakalkz-01-1-0--0prompt-10---4------0-1l--1-kk-50---20-about---00021-001-1-0utfZz-8-10&cl=CL3.6&d=HASH01c91fe30142966f29637faa&gt=1 «Саяси партиялар туралы» Заңына] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310174219/http://www.unesco.kz/cgi-bin/library?e=d-000-00---0HRCkz-HRCkz,akalkz-01-1-0--0prompt-10---4------0-1l--1-kk-50---20-about---00021-001-1-0utfZz-8-10&cl=CL3.6&d=HASH01c91fe30142966f29637faa&gt=1 |date=2016-03-10 }} сәйкес 2002 жылы 12 желтоқсанда Әділет министрлігінде қайта тіркеуден өтті.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> 2026 жылғы 13 маусымда партия төрайымы болып [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] сайланды.<ref>[https://stan.kz/daniia-espaeva-aq-zol-partiiasynyn-zana-toraiymy-boldy-435782/ Дәния Еспаева "Ақ жол" партиясының жаңа төрайымы болды]</ref> == Сайлауға қатысуы == === Президент сайлауы === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |Сайлау ! rowspan="2" |Кандидаты !Даусы !% !Даусы !% ! rowspan="2" |Нәтижесі |- ! colspan="2" |1-айналым ! colspan="2" |2-айналым |- ![[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|2005]] |[[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]] |108 730 |1,61 |colspan=2 {{N/A}} |{{no2|Жеңілді}} |- ![[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|2019]] |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] |465 714 |5,05 |colspan=2 {{N/A}} |{{no2|Жеңілді}} |- ![[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022]] |''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]ты қолдады'' |6 456 392 |81,31 |colspan=2 {{N/A}} |{{yes2|Жеңді}} |} === Парламент сайлауы === ;Мәжіліс {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Басшысы !Даусы !% !Мандаты !+/– !Позициясы !Нәтижесі |- ![[Қазақстандағы парламент сайлауы (2004)|2004]] | rowspan="2" |[[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]] |572 672 |12,00% |{{Партия/Орындар|1|77|#053381}} |{{өсім}} 1 |{{өсім}} 4 |{{no2|Оппозиция}} |- ![[Қазақстандағы парламент сайлауы (2007)|2007]] |183,346 |3.10% |{{Партия/Орындар|0|98|#053381}} |{{құлдырау}} 1 |{{өсім}} 3 |{{eliminated|Парламенттен тыс}} |- ![[Қазақстандағы парламент сайлауы (2012)|2012]] | rowspan="4" |[[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]] |518 405 |7,47% |{{Партия/Орындар|8|98|#053381}} |{{өсім}} 8 |{{өсім}} 2 |{{no2|Оппозиция}} |- ![[Қазақстандағы парламент сайлауы (2016)|2016]] |540 406 |7,18% |{{Партия/Орындар|7|98|#053381}} |{{құлдырау}} 1 |{{өзгеріссіз}} 2 |{{no2|Оппозиция}} |- ![[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021]] |792 828 |10,95% |{{Партия/Орындар|12|98|#053381}} |{{құлдырау}} 5 |{{өзгеріссіз}} 2 |{{no2|Оппозиция}} |- ![[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023]] |535 139 |8,41% |{{Партия/Орындар|6|98|#053381}} |{{құлдырау}} 6 |{{құлдырау}} 4 |{{no2|Оппозиция}} |} ;Құрылтай {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Басшысы !Даусы !% !Мандаты !+/– !Позициясы !Нәтижесі |- ![[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]] | rowspan="2" |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] |478 083 |5,35% |{{Партия/Орындар|8|145|#053381}} |{{өсім}} 2 |{{өзгеріссіз}} 4 |{{no2|Оппозиция}} |- |} ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://akzhol.kz/ «АҚ ЖОЛ» партиясының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109045633/http://www.akzhol.kz/ |date=2012-01-09 }} * [http://www.akzhol.kz/index.php?p=data_3&owner_id=19&pid=189&parent_id=309&level=3 «АҚ ЖОЛ» партиясының Жарғысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305155342/http://www.akzhol.kz/index.php?p=data_3&owner_id=19&pid=189&parent_id=309&level=3 |date=2016-03-05 }} * [http://www.akzhol.kz/index.php?p=data_3&owner_id=19&pid=189&parent_id=194&level=3 «АҚ ЖОЛ» партиясының Бағдарламасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305145309/http://www.akzhol.kz/index.php?p=data_3&owner_id=19&pid=189&parent_id=194&level=3 |date=2016-03-05 }} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] 6keknp5h2r6jns1kc362t4u5qocbc61 Ауыл (партия) 0 24401 3647286 3646351 2026-08-25T16:40:05Z Casserium 68287 3647286 wikitext text/x-wiki {{Партия |партия атауы=«Ауыл» Халықтық-демократиялық патриоттық партиясы |логотипі="Ауыл" партиясның жаңа логотипі.png|thumb|"Ауыл" партиясның XXIV съезінде бекітілген жаңа логотипі]] |басшысы=[[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] |негіздеуші=[[Ғани Әлімұлы Қалиев|Ғани Қалиев]] |құрылуы=[[30 қаңтар]] [[2000 жыл]] ("Ауыл" шаруа социал-демократиялық партиясы ретінде)<br/>[[5 қыркүйек]] [[2015 жыл]] ("Ауыл" халықтық-демократиялық патриоттық партиясы ретінде) |штаб-пәтері=010000, [[Астана]] қаласы, Мәңгілік ел даңғылы, 33/1-үй, 7-қабат |идеологиясы=[[Социал-демократия]],<br/>[[аграризм]] |мүшелер саны=301 487 (2023) |Төменгі палатадағы орындар_параметр= Парламенттегі мандат саны |Төменгі палатадағы орындар= {{Партия/Орындар|10|145|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} {{Collapsible list | title = Өткен сайланымдары |{{Партия/Орындар|8|98|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|V сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|0|77|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары|III сайланым]])}} }} |Жоғарғы палатадағы орындар_параметр=Аймақтық [[мәслихат]]тар |Жоғарғы палатадағы орындар={{Партия/Орындар|44|489|#0A5B2D}} |ресми сайты=[https://auyl.kz/ auyl.kz] }} '''«Ауыл» Халықтық-демократиялық патриоттық партиясы''' (қысқартқанда '''«Ауыл» партиясы''', '''Ауыл ХДПП''') — [[Қазақстан]]дағы ресми тіркелген [[социал-демократия]]лық және [[Аграризм|аграристік]] [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия 2000 жылы тіркелгенімен [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылы]] ғана [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Мәжіліс]]те алғаш рет мандатқа ие болды. Партия оппозициялық емес болып келеді және [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] саясатын қолдайды.<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyk.org/a/29989113.html|title=Назарбаев проголосовал на выборах президента|date=2019-07-09|accessdate=2023-06-05|lang=ru|publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref> Құрылтай съезі 2000-ншы жылы 30-ншы қаңтарда өтті. 2000 жылы 30 наурызда [[Қазақстан Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]]нде тіркелді. Партияның тұңғыш төрағасы болып [[Ғани Әлімұлы Қалиев|Ғани Қалиев]] сайланды. Оның қазіргі төрағасы — [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]]. == Әкімшілігі == Жоғарғы органы – партия съезі, басшы атқарушы органы – саяси кеңесі, жұмысшы органы – саяси кеңестің саяси бюросы, бақылаушы органы – Орталық тексеру комиссиясы. Қазақстанның 2002 жылы 15 шілдеде қабылданған «Саяси партиялар туралы» заңына сәйкес 2003 жылы 2 сәуірде [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]]нде қайта тіркеуден өтті.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> Партияның қазіргі төрағасы – '''[[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]]'''.<ref>[https://kaz.orda.kz/auyl-partijasyna-zhana-basshy-sajlandy-120829/ «Ауыл» партиясының жаңа басшысы]</ref> == Партия тарихы == «Ауыл» халықтық-демократиялық патриоттық партиясы 2015 жылдың 5 қыркүйегінде Қазақстанның «Ауыл» социал-демократиялық партиясы мен Патриоттар партиясының қосылуы нәтижесінде құрылды. Партия төрағасы - ҚР Парламенті Сенатының депутаты Бектаев Әли Әбдікәрімұлы. Партия филиалдары еліміздің барлық облыстары мен респубикалық маңызы бар Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларында бар. 2016-2021 жылдары аралығында «Ауыл» партиясы Парламент Мәжілісі сайлауына қатысты, ал 2019 жылы Президент сайлауына өз кандидатын ұсынған. Сонымен қатар, 2021 жылы өткен ауыл әкімдерінің сайлауында да партия өз үміткерлерін ұсынып, белсенділік танытты. 2016 жылғы сайлау нәтижесінде «Ауыл» партиясының 38 өкілі маслихат депутаттары болып тағайындалды. Ал 2021 жылы өткен облыстық, қалалық және аудандық маслихат сайлауында 237 мүшесі жеңіске жетіп, «Ауыл» партиясы жергілікті өкілеттік органдағы аясын кеңейтті. Сол жылы партияның 32 кандидаты ауыл әкімі болып сайланды. Соңғы 5 жылда партия мүшелері мен бастапқы партия ұйымдары саны біршама ұлғайды. Қазіргі күні партия қатарында 300 000 жуық адам бар, өңірлерде 894 БПҰ жұмыс істейді. 2023 жылғы 19 қазанда партия төрағасы болып Парламент Мәжілісінің депутаты [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] сайланды.<ref>[https://eldala.kz/kz/novosti/kazahstan/16601-predsedatelem-partii-auyl-izbran-serik-egizbaev "Ауыл" партиясының төрағасы болып Серік Егізбаев сайланды]</ref> 2026 жылғы 23 маусымда партияның жаңа төрағасы болып [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] сайланды.<ref>[https://auylmedia.kz/kz/article/sostoyalsya-vneocherednoj-sezd-partii-auyl «Ауыл» партиясының кезектен тыс Съезі өтті]</ref> == Партия жұмысының негізгі бағыттары == Ауыл мен ауыл шаруашылығы саласы ел экономикасын түбегейлі жақсартудағы негізгі фактор болғандықтан, сондай-ақ халықтың 42%-ы (8 млн адам) ауылда тұрғаннан соң партияның басты назары ауыл проблемаларын шешу, агроөнеркәсіп саласын дамыту мен ауыл тұрғындарының әлеуметтік жағдайын жақсартуда болмақ. Партияның басым бағыттарында аграрлы секторды мемлекеттік реттеу мен қолдауды күшейту, ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің мүддесін қорғау, қоғамның демократиялануы үшін саяси және экономикалық реформалардың жүзеге асырылуына көмек көрсету, нарықтық экономиканың дамуы, халықтың өмір сүру деңгейін көтеруге ықпалдасу, сондай-ақ қоғамның патриоттық тәлімін күшейту бар. «Ауыл» халықтық-демократиялық патриоттық партиясын жер ресурстарының тиімсіз пайдалану, заманауи инновациялық технологиялардың баяу дамуы, тұқым және мал шаруашылығындағы көкейкесті мәселелер, аграрлы сектордағы ғылыми және ақпараттық технологиялардың даму деңгейі алаңдатады. Партия елдімекендердің дамуын кешенді түрде қамтамасыз ету үшін, ауылдың инженерлік, әлеуметтік және экономикалық әлеуметін ашу мақсатында «Ауыл инфрақұрылымы» атты мемлекеттік бағдарлама әзірлеп, жүзеге асыру қажет деп есептейді. Әр азаматтың көкейінде жүрген тұрақты кіріс көзін табу, сапалы медициналық көмек алу, тұрмысты жақсарту, жеке қауіпсіздік пен құқықтық еркіндік сияқты сұрақтар партияның күнтәртібінде. Ең маңыздылары – еңбек нарығының тиімділігін арттыру, әлеуметтік көмекпен аз қамтылғандар мен жұмыссыздардың проблемаларын шешу. Рухани байлық, патриотизм, адалдық, құқықтық теңдік, ынтымақтастық іспеттес басты принциптерді сақтау партия құндылықтары болып табылады. Партияның басты мақсаты –Қазақстан тәуелсіздігі мен әлеуетінің нығаюына қолдау көрсету, ұлттық рухты сақтау, өмір сүру деңгейін көтеру, мәдениет, дәстүр, тіл мен ділді сақтау. == Сайлаулардағы нәтижелері == === Президент сайлаулары === {| class="wikitable" style=text-align:center |- ! Сайлау ! Портреті ! Үміткері ! Дауыс саны ! % ! Нәтижесі |- | [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|2019]] | [[Сурет:Toleutai Rakhimbekov (cropped).jpg|120x120px]] | [[Төлеутай Сатайұлы Рақымбеков|Төлеутай Рақымбеков]] | 280 451 | 3,04 % | ''Жеңілді''<br>{{N}} |- | [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2021]] | [[Сурет:Jiguli Dairabaev (2023-04-04 cropped).jpg|120x120px]] | [[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев|Жигули Дайрабаев]] | 271 641 | 3,42 % | ''Жеңілді''<br>{{N}} |} === Парламент сайлаулары === ;Мәжіліс {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Төрағасы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2004)|2004]] | rowspan="3"|[[Ғани Қалиев]] |82 523 |1,73 % |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D}} |7 |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2007)|2007]] |89 855 |1,51 % |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D}} |4 |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2012)|2012]] |82 623 |1,19 % |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D}} |5 |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2016)|2016]] | rowspan="3"|[[Әли Әбдікәрімұлы Бектаев|Әли Бектаев]] |151 285 |2,01 % |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D}} |4 |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021]] |383 023 |5,29 % |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D}} |4 |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023]] |693 938 |10,9 % |{{Партия/Орындар|8|98|#0A5B2D}} |2 |} ;Құрылтай {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Төрағасы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]] | rowspan="3"|[[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] |574 621 |6,26 % |{{Партия/Орындар|10|145|#0A5B2D}} |2 |- |} ==Дереккөздер== <references/> {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] g3ftqa0dnmdypxt2jhib9nv95c5mhnm 3647287 3647286 2026-08-25T16:42:23Z Casserium 68287 /* Президент сайлаулары */ 3647287 wikitext text/x-wiki {{Партия |партия атауы=«Ауыл» Халықтық-демократиялық патриоттық партиясы |логотипі="Ауыл" партиясның жаңа логотипі.png|thumb|"Ауыл" партиясның XXIV съезінде бекітілген жаңа логотипі]] |басшысы=[[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] |негіздеуші=[[Ғани Әлімұлы Қалиев|Ғани Қалиев]] |құрылуы=[[30 қаңтар]] [[2000 жыл]] ("Ауыл" шаруа социал-демократиялық партиясы ретінде)<br/>[[5 қыркүйек]] [[2015 жыл]] ("Ауыл" халықтық-демократиялық патриоттық партиясы ретінде) |штаб-пәтері=010000, [[Астана]] қаласы, Мәңгілік ел даңғылы, 33/1-үй, 7-қабат |идеологиясы=[[Социал-демократия]],<br/>[[аграризм]] |мүшелер саны=301 487 (2023) |Төменгі палатадағы орындар_параметр= Парламенттегі мандат саны |Төменгі палатадағы орындар= {{Партия/Орындар|10|145|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} {{Collapsible list | title = Өткен сайланымдары |{{Партия/Орындар|8|98|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|V сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV сайланым]])}} |{{Партия/Орындар|0|77|#0A5B2D|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары|III сайланым]])}} }} |Жоғарғы палатадағы орындар_параметр=Аймақтық [[мәслихат]]тар |Жоғарғы палатадағы орындар={{Партия/Орындар|44|489|#0A5B2D}} |ресми сайты=[https://auyl.kz/ auyl.kz] }} '''«Ауыл» Халықтық-демократиялық патриоттық партиясы''' (қысқартқанда '''«Ауыл» партиясы''', '''Ауыл ХДПП''') — [[Қазақстан]]дағы ресми тіркелген [[социал-демократия]]лық және [[Аграризм|аграристік]] [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия 2000 жылы тіркелгенімен [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылы]] ғана [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Мәжіліс]]те алғаш рет мандатқа ие болды. Партия оппозициялық емес болып келеді және [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] саясатын қолдайды.<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyk.org/a/29989113.html|title=Назарбаев проголосовал на выборах президента|date=2019-07-09|accessdate=2023-06-05|lang=ru|publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref> Құрылтай съезі 2000-ншы жылы 30-ншы қаңтарда өтті. 2000 жылы 30 наурызда [[Қазақстан Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]]нде тіркелді. Партияның тұңғыш төрағасы болып [[Ғани Әлімұлы Қалиев|Ғани Қалиев]] сайланды. Оның қазіргі төрағасы — [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]]. == Әкімшілігі == Жоғарғы органы – партия съезі, басшы атқарушы органы – саяси кеңесі, жұмысшы органы – саяси кеңестің саяси бюросы, бақылаушы органы – Орталық тексеру комиссиясы. Қазақстанның 2002 жылы 15 шілдеде қабылданған «Саяси партиялар туралы» заңына сәйкес 2003 жылы 2 сәуірде [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]]нде қайта тіркеуден өтті.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> Партияның қазіргі төрағасы – '''[[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]]'''.<ref>[https://kaz.orda.kz/auyl-partijasyna-zhana-basshy-sajlandy-120829/ «Ауыл» партиясының жаңа басшысы]</ref> == Партия тарихы == «Ауыл» халықтық-демократиялық патриоттық партиясы 2015 жылдың 5 қыркүйегінде Қазақстанның «Ауыл» социал-демократиялық партиясы мен Патриоттар партиясының қосылуы нәтижесінде құрылды. Партия төрағасы - ҚР Парламенті Сенатының депутаты Бектаев Әли Әбдікәрімұлы. Партия филиалдары еліміздің барлық облыстары мен респубикалық маңызы бар Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларында бар. 2016-2021 жылдары аралығында «Ауыл» партиясы Парламент Мәжілісі сайлауына қатысты, ал 2019 жылы Президент сайлауына өз кандидатын ұсынған. Сонымен қатар, 2021 жылы өткен ауыл әкімдерінің сайлауында да партия өз үміткерлерін ұсынып, белсенділік танытты. 2016 жылғы сайлау нәтижесінде «Ауыл» партиясының 38 өкілі маслихат депутаттары болып тағайындалды. Ал 2021 жылы өткен облыстық, қалалық және аудандық маслихат сайлауында 237 мүшесі жеңіске жетіп, «Ауыл» партиясы жергілікті өкілеттік органдағы аясын кеңейтті. Сол жылы партияның 32 кандидаты ауыл әкімі болып сайланды. Соңғы 5 жылда партия мүшелері мен бастапқы партия ұйымдары саны біршама ұлғайды. Қазіргі күні партия қатарында 300 000 жуық адам бар, өңірлерде 894 БПҰ жұмыс істейді. 2023 жылғы 19 қазанда партия төрағасы болып Парламент Мәжілісінің депутаты [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] сайланды.<ref>[https://eldala.kz/kz/novosti/kazahstan/16601-predsedatelem-partii-auyl-izbran-serik-egizbaev "Ауыл" партиясының төрағасы болып Серік Егізбаев сайланды]</ref> 2026 жылғы 23 маусымда партияның жаңа төрағасы болып [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] сайланды.<ref>[https://auylmedia.kz/kz/article/sostoyalsya-vneocherednoj-sezd-partii-auyl «Ауыл» партиясының кезектен тыс Съезі өтті]</ref> == Партия жұмысының негізгі бағыттары == Ауыл мен ауыл шаруашылығы саласы ел экономикасын түбегейлі жақсартудағы негізгі фактор болғандықтан, сондай-ақ халықтың 42%-ы (8 млн адам) ауылда тұрғаннан соң партияның басты назары ауыл проблемаларын шешу, агроөнеркәсіп саласын дамыту мен ауыл тұрғындарының әлеуметтік жағдайын жақсартуда болмақ. Партияның басым бағыттарында аграрлы секторды мемлекеттік реттеу мен қолдауды күшейту, ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің мүддесін қорғау, қоғамның демократиялануы үшін саяси және экономикалық реформалардың жүзеге асырылуына көмек көрсету, нарықтық экономиканың дамуы, халықтың өмір сүру деңгейін көтеруге ықпалдасу, сондай-ақ қоғамның патриоттық тәлімін күшейту бар. «Ауыл» халықтық-демократиялық патриоттық партиясын жер ресурстарының тиімсіз пайдалану, заманауи инновациялық технологиялардың баяу дамуы, тұқым және мал шаруашылығындағы көкейкесті мәселелер, аграрлы сектордағы ғылыми және ақпараттық технологиялардың даму деңгейі алаңдатады. Партия елдімекендердің дамуын кешенді түрде қамтамасыз ету үшін, ауылдың инженерлік, әлеуметтік және экономикалық әлеуметін ашу мақсатында «Ауыл инфрақұрылымы» атты мемлекеттік бағдарлама әзірлеп, жүзеге асыру қажет деп есептейді. Әр азаматтың көкейінде жүрген тұрақты кіріс көзін табу, сапалы медициналық көмек алу, тұрмысты жақсарту, жеке қауіпсіздік пен құқықтық еркіндік сияқты сұрақтар партияның күнтәртібінде. Ең маңыздылары – еңбек нарығының тиімділігін арттыру, әлеуметтік көмекпен аз қамтылғандар мен жұмыссыздардың проблемаларын шешу. Рухани байлық, патриотизм, адалдық, құқықтық теңдік, ынтымақтастық іспеттес басты принциптерді сақтау партия құндылықтары болып табылады. Партияның басты мақсаты –Қазақстан тәуелсіздігі мен әлеуетінің нығаюына қолдау көрсету, ұлттық рухты сақтау, өмір сүру деңгейін көтеру, мәдениет, дәстүр, тіл мен ділді сақтау. == Сайлаулардағы нәтижелері == === Президент сайлаулары === {| class="wikitable" style=text-align:center |- ! Сайлау ! Портреті ! Үміткері ! Дауыс саны ! % ! Нәтижесі |- | [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|2019]] | [[Сурет:Toleutai Rakhimbekov (cropped).jpg|120x120px]] | [[Төлеутай Сатайұлы Рақымбеков|Төлеутай Рақымбеков]] | 280 451 | 3,04 % | ''Жеңілді''<br>{{N}} |- | [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022]] | [[Сурет:Jiguli Dairabaev (2023-04-04 cropped).jpg|120x120px]] | [[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев|Жигули Дайрабаев]] | 271 641 | 3,42 % | ''Жеңілді''<br>{{N}} |} === Парламент сайлаулары === ;Мәжіліс {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Төрағасы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2004)|2004]] | rowspan="3"|[[Ғани Қалиев]] |82 523 |1,73 % |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D}} |7 |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2007)|2007]] |89 855 |1,51 % |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D}} |4 |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2012)|2012]] |82 623 |1,19 % |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D}} |5 |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2016)|2016]] | rowspan="3"|[[Әли Әбдікәрімұлы Бектаев|Әли Бектаев]] |151 285 |2,01 % |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D}} |4 |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021]] |383 023 |5,29 % |{{Партия/Орындар|0|107|#0A5B2D}} |4 |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023]] |693 938 |10,9 % |{{Партия/Орындар|8|98|#0A5B2D}} |2 |} ;Құрылтай {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Төрағасы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]] | rowspan="3"|[[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] |574 621 |6,26 % |{{Партия/Орындар|10|145|#0A5B2D}} |2 |- |} ==Дереккөздер== <references/> {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] qf5m1hwh2ciwsk37ihaq1dggpqtmcqh Керімберді хан 0 28630 3647297 3646469 2026-08-25T17:15:50Z Sagzhan 29953 3647297 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Керімберді хан | Шынайы есімі = | Суреті = Facial Chronicle - b.12, p.310.gif | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Алтын Орда]]ның 38-ші ханы | Лақап аты = | Ту = | Басқара бастады = 1412 | Басқаруын аяқтады = 1414 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Жәлеләддин хан]] | Ізбасары = [[Кепек хан]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = [[Ислам]] | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1414 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Тоқтамыс хан]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Кәрімберді''' (түркі/қыпшақ және парсы: کریم بردی) — 1409, 1412–1413 және [[1414 жыл]]дары бірнеше рет [[Алтын Орда]] ханы тағына отырған билеуші. Тарихи тұрғыдан алғанда, Кәрімберді Сібір хандарының арғы атасы әрі ізашары ретінде маңызды тұлға болып табылады. == Шығу тегі == Кәрімберді — [[Тоқтамыс хан]]ның ұлдарының бірі және өзінің алдындағы ізашары [[Жәлеләддин хан]]ның туған бауыры. Олар [[Шыңғыс хан]]ның ұлы Жошыдан тарайтын Шибан (Шайбан) ұрпақтары болып табылады.<ref>Сабитов Ж. М. Генеалогия Джучидов. Астана, 2008.</ref> == Өмірбаяны == Әкелері Тоқтамыс тақтан тайғаннан кейін, оның ұлдары Мәскеудің ұлы кінәзі І Василий Дмитриевичтің сарайынан пана тапты. Кінәз оларды жаулары — беглербег [[Едігег]]е тапсырудан бас тартты. Едігенің [[Мәскеу]]ге жасаған жорығы кезінде Василий Тоқтамыстың ұлдарын қарсы шабуылға шығарып, жаудың астанасы Сарай қаласына соққы беру үшін пайдалануды көздеді. Осы оқиғалар аясында, 1409 жылы Кәрімберді Едігенің Мәскеу қоршауымен айналысып жатқанын пайдаланып, Сарайға шабуыл жасады және Болат ханды қаладан қуып шықты. Кәрімберді таққа отырғанымен, Мәскеу қоршауын тоқтатқан Едіге тез арада Сарайға қарай аттанып, Кәрімбердіні қуып жіберді де, Болат ханның (және өзінің) қалаға бақылауын қайта орнатты.<ref>Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. СПб.: Евразия, 2010.</ref> Жаңа билеуші [[Темір хан]] Едігемен араздасып, оны Хорезмге қашуға мәжбүр еткеннен кейін, Тоқтамыстың ұлдары әкелерінің тағын қайтаруға мүмкіндік алды. [[Литва]]ның қолдауымен ағайындылар 1411 жылы Алтын Ордаға басып кіріп, Темір ханды Сарайдан қуып шықты және таққа Жәлеледдинді отырғызды.<ref>Греков Б. Д., Якубовский А. Ю. Золотая Орда и ее падение. М.-Л., 1950.</ref>Жаңа хан қашып жүрген бәсекелесі Темірді көзін жоюды ұйымдастырғанымен, көп ұзамай оның өзі өз бауырларының бірінің қолынан қаза тапты. Бұл кісі мән-жайы мен бауырлас қанішердің кім екендігі (Сұлтан-Махмұд, Кәрімберді, Кебек немесе Жаппарберді) жазба дереккөздерде әртүрлі баяндалады.<ref>Тизенгаузен В. Г. Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды. Т. 2. М.-Л., 1941.</ref> Кәрімберді 1412 жылдың жазының соңында таққа отырып, кем дегенде 1413 жылдың көктеміне дейін билік жүргізді.<ref>Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. СПб.: Евразия, 2010.</ref>Оның билігі Едігенің қолындағы Бұлғарға және Едігенің ұлы Мүбәрәк шах иелік еткен, бірақ 1413 жылдың басында Темір әулеті басып алған Хорезмге таралмады. Кәрімберді өзі айдауда жүргенде Литваның ұлы кінәзі Витовттан қорлық көргендіктен, бауыры Жәлеледдиннің орыс кінәздіктері мен Литваға қатысты ұстанған саясатын түбегейлі өзгертті. Ол Мәскеу кінәзі ІІ Василий Васильевичті жылы қабылдап, Жәлеледдиннің Төменгі Новгородты бұрынғы билеушілердің ұрпақтарына қайтару туралы шешімінің күшін жойды; айырбас ретінде ІІ Василий тұрақты түрде салық төлеп тұруға міндеттенді және бұл уәдесін орындады. Тверь кінәзі Иван Михайлович те жылы қабылданып, оның бауырына [[Тверь]]ді беру туралы шешім жойылды, ал кінәз ІІ Василиймен бәсекелеспеуге уәде берді. Литва кінәзі Витовтпен қарым-қатынасты үзген Кәрімберді 1413 жылы Венгрия королі Сигизмундпен одақтасу үшін елші жіберді. Бұған кек қайтару үшін Витовт батыс дереккөздерінде «Бетсабул» деп аталатын бәсекелес ханды жариялады және оған Алтын Орда тағына үміткер болу үшін қолдау көрсетті. «Бетсабул» Кәрімбердіге шабуыл жасады, бірақ жеңіліске ұшырап, қолға түсті және басы алынды. Бұған мойымаған Витовт енді Кәрімбердінің қашып жүрген бауыры Жаппарбердіні алға тартты, бұл жолғы әрекеті табыстырақ болды. Бұл күрделі жағдай тарихнамада былай түсіндіріледі: Кәрімбердіні 1413 жылы бауыры Кебек («Бетсабул»?) тақтан тайдырды, бірақ кейін Кәрімберді оны жеңіп өлтіріп, 1414 жылы тақты қысқа уақытқа қайта алды; көп ұзамай Жаппарберді Кәрімбердіні жеңіп, 1414 жылы оны берілуге мәжбүр етті, ал кейінірек, бәлкім 1417 жылға қарай оны өлім жазасына кесті.<ref>Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. СПб.: Евразия, 2010.</ref> == Ұрпақтары == «Таварих-и гузида-йи нусрат-наме» еңбегіне сәйкес, Кәрімбердінің Сейіт Ахмет есімді ұлы болған; ол «Муизз ал-ансаб» дереккөзінде қателікпен Тоқтамыстың ұлы ретінде көрсетілген. «Таварих-и гузида-йи нусрат-наме» мәліметі бойынша, Кәрімбердінің үш ұлы болған, олардың екеуі Сібір мен Үлкен Орда тағына үміткер болса, біреуі кейінгі Сібір хандарының арғы атасы болды:<ref>Муизз ал-ансаб (Поколенное древо знатных родов). Ответственный редактор А. К. Муминов. Алматы: Дайк-Пресс, 2006.</ref> * **Махмұд (Махмұдақ)** — 1431–1464 жылдардағы Сібір ханы, * **Сейіт Ахмет (Сейідақ)** — 1432 жылдан кейін билік еткен Үлкен Орда ханы, * **Шиба Ғази**.<ref>Муизз ал-ансаб (Поколенное древо знатных родов). Ответственный редактор А. К. Муминов. Алматы: Дайк-Пресс, 2006.</ref> == Шежіресі == * [[Шыңғыс хан]] * [[Жошы хан]] * [[Шибан]] * Баһадүр * Жошы-Бұқа * Бадақұл * Мәңгі-Темір * '''Той Қожа''' * '''Тоқтамыс''' * '''Кәрімберді''' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == {{Алтын Орда хандары}} [[Санат:Алтын Орда хандары]] t9gzhrtv2cvh8a3gfi3z40h47mpmj3t 3647298 3647297 2026-08-25T17:16:50Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3647298 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Керімберді хан | Шынайы есімі = | Суреті = Facial Chronicle - b.12, p.310.gif | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Алтын Орда]]ның 38-ші ханы | Лақап аты = | Ту = | Басқара бастады = 1412 | Басқаруын аяқтады = 1414 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Жәлеләддин хан]] | Ізбасары = [[Кепек хан]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = [[Ислам]] | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1414 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Тоқтамыс хан]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Кәрімберді''' (түркі/қыпшақ және парсы: کریم بردی) — 1409, 1412–1413 және [[1414 жыл]]дары бірнеше рет [[Алтын Орда]] ханы тағына отырған билеуші. Тарихи тұрғыдан алғанда, Кәрімберді Сібір хандарының арғы атасы әрі ізашары ретінде маңызды тұлға болып табылады. == Шығу тегі == Кәрімберді — [[Тоқтамыс хан]]ның ұлдарының бірі және өзінің алдындағы ізашары [[Жәлеләддин хан]]ның туған бауыры. Олар [[Шыңғыс хан]]ның ұлы Жошыдан тарайтын Шибан (Шайбан) ұрпақтары болып табылады.<ref>Сабитов Ж. М. Генеалогия Джучидов. Астана, 2008.</ref> == Өмірбаяны == Әкелері Тоқтамыс тақтан тайғаннан кейін, оның ұлдары Мәскеудің ұлы кінәзі І Василий Дмитриевичтің сарайынан пана тапты. Кінәз оларды жаулары — беглербег [[Едіге]]ге тапсырудан бас тартты. Едігенің [[Мәскеу]]ге жасаған жорығы кезінде Василий Тоқтамыстың ұлдарын қарсы шабуылға шығарып, жаудың астанасы Сарай қаласына соққы беру үшін пайдалануды көздеді. Осы оқиғалар аясында, 1409 жылы Кәрімберді Едігенің Мәскеу қоршауымен айналысып жатқанын пайдаланып, Сарайға шабуыл жасады және [[Болат хан]]ды қаладан қуып шықты. Кәрімберді таққа отырғанымен, Мәскеу қоршауын тоқтатқан Едіге тез арада Сарайға қарай аттанып, Кәрімбердіні қуып жіберді де, Болат ханның (және өзінің) қалаға бақылауын қайта орнатты.<ref>Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. СПб.: Евразия, 2010.</ref> Жаңа билеуші [[Темір хан]] Едігемен араздасып, оны Хорезмге қашуға мәжбүр еткеннен кейін, Тоқтамыстың ұлдары әкелерінің тағын қайтаруға мүмкіндік алды. [[Литва]]ның қолдауымен ағайындылар 1411 жылы Алтын Ордаға басып кіріп, Темір ханды Сарайдан қуып шықты және таққа Жәлеледдинді отырғызды.<ref>Греков Б. Д., Якубовский А. Ю. Золотая Орда и ее падение. М.-Л., 1950.</ref>Жаңа хан қашып жүрген бәсекелесі Темірді көзін жоюды ұйымдастырғанымен, көп ұзамай оның өзі өз бауырларының бірінің қолынан қаза тапты. Бұл кісі мән-жайы мен бауырлас қанішердің кім екендігі (Сұлтан-Махмұд, Кәрімберді, Кебек немесе Жаппарберді) жазба дереккөздерде әртүрлі баяндалады.<ref>Тизенгаузен В. Г. Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды. Т. 2. М.-Л., 1941.</ref> Кәрімберді 1412 жылдың жазының соңында таққа отырып, кем дегенде 1413 жылдың көктеміне дейін билік жүргізді.<ref>Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. СПб.: Евразия, 2010.</ref>Оның билігі Едігенің қолындағы Бұлғарға және Едігенің ұлы Мүбәрәк шах иелік еткен, бірақ 1413 жылдың басында Темір әулеті басып алған Хорезмге таралмады. Кәрімберді өзі айдауда жүргенде Литваның ұлы кінәзі Витовттан қорлық көргендіктен, бауыры Жәлеледдиннің орыс кінәздіктері мен Литваға қатысты ұстанған саясатын түбегейлі өзгертті. Ол Мәскеу кінәзі ІІ Василий Васильевичті жылы қабылдап, Жәлеледдиннің Төменгі Новгородты бұрынғы билеушілердің ұрпақтарына қайтару туралы шешімінің күшін жойды; айырбас ретінде ІІ Василий тұрақты түрде салық төлеп тұруға міндеттенді және бұл уәдесін орындады. Тверь кінәзі Иван Михайлович те жылы қабылданып, оның бауырына [[Тверь]]ді беру туралы шешім жойылды, ал кінәз ІІ Василиймен бәсекелеспеуге уәде берді. Литва кінәзі Витовтпен қарым-қатынасты үзген Кәрімберді 1413 жылы Венгрия королі Сигизмундпен одақтасу үшін елші жіберді. Бұған кек қайтару үшін Витовт батыс дереккөздерінде «Бетсабул» деп аталатын бәсекелес ханды жариялады және оған Алтын Орда тағына үміткер болу үшін қолдау көрсетті. «Бетсабул» Кәрімбердіге шабуыл жасады, бірақ жеңіліске ұшырап, қолға түсті және басы алынды. Бұған мойымаған Витовт енді Кәрімбердінің қашып жүрген бауыры Жаппарбердіні алға тартты, бұл жолғы әрекеті табыстырақ болды. Бұл күрделі жағдай тарихнамада былай түсіндіріледі: Кәрімбердіні 1413 жылы бауыры Кебек («Бетсабул»?) тақтан тайдырды, бірақ кейін Кәрімберді оны жеңіп өлтіріп, 1414 жылы тақты қысқа уақытқа қайта алды; көп ұзамай Жаппарберді Кәрімбердіні жеңіп, 1414 жылы оны берілуге мәжбүр етті, ал кейінірек, бәлкім 1417 жылға қарай оны өлім жазасына кесті.<ref>Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. СПб.: Евразия, 2010.</ref> == Ұрпақтары == «Таварих-и гузида-йи нусрат-наме» еңбегіне сәйкес, Кәрімбердінің Сейіт Ахмет есімді ұлы болған; ол «Муизз ал-ансаб» дереккөзінде қателікпен Тоқтамыстың ұлы ретінде көрсетілген. «Таварих-и гузида-йи нусрат-наме» мәліметі бойынша, Кәрімбердінің үш ұлы болған, олардың екеуі Сібір мен Үлкен Орда тағына үміткер болса, біреуі кейінгі Сібір хандарының арғы атасы болды:<ref>Муизз ал-ансаб (Поколенное древо знатных родов). Ответственный редактор А. К. Муминов. Алматы: Дайк-Пресс, 2006.</ref> * **Махмұд (Махмұдақ)** — 1431–1464 жылдардағы Сібір ханы, * **Сейіт Ахмет (Сейідақ)** — 1432 жылдан кейін билік еткен Үлкен Орда ханы, * **Шиба Ғази**.<ref>Муизз ал-ансаб (Поколенное древо знатных родов). Ответственный редактор А. К. Муминов. Алматы: Дайк-Пресс, 2006.</ref> == Шежіресі == * [[Шыңғыс хан]] * [[Жошы хан]] * [[Шибан]] * Баһадүр * Жошы-Бұқа * Бадақұл * Мәңгі-Темір * '''Той Қожа''' * '''Тоқтамыс''' * '''Кәрімберді''' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == {{Алтын Орда хандары}} [[Санат:Алтын Орда хандары]] 43k39ygbytlv2q648g9d7yk733p43dp 3647300 3647298 2026-08-25T17:20:23Z Sagzhan 29953 /* Шежіресі */ 3647300 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Керімберді хан | Шынайы есімі = | Суреті = Facial Chronicle - b.12, p.310.gif | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Алтын Орда]]ның 38-ші ханы | Лақап аты = | Ту = | Басқара бастады = 1412 | Басқаруын аяқтады = 1414 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Жәлеләддин хан]] | Ізбасары = [[Кепек хан]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = [[Ислам]] | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1414 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Тоқтамыс хан]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Кәрімберді''' (түркі/қыпшақ және парсы: کریم بردی) — 1409, 1412–1413 және [[1414 жыл]]дары бірнеше рет [[Алтын Орда]] ханы тағына отырған билеуші. Тарихи тұрғыдан алғанда, Кәрімберді Сібір хандарының арғы атасы әрі ізашары ретінде маңызды тұлға болып табылады. == Шығу тегі == Кәрімберді — [[Тоқтамыс хан]]ның ұлдарының бірі және өзінің алдындағы ізашары [[Жәлеләддин хан]]ның туған бауыры. Олар [[Шыңғыс хан]]ның ұлы Жошыдан тарайтын Шибан (Шайбан) ұрпақтары болып табылады.<ref>Сабитов Ж. М. Генеалогия Джучидов. Астана, 2008.</ref> == Өмірбаяны == Әкелері Тоқтамыс тақтан тайғаннан кейін, оның ұлдары Мәскеудің ұлы кінәзі І Василий Дмитриевичтің сарайынан пана тапты. Кінәз оларды жаулары — беглербег [[Едіге]]ге тапсырудан бас тартты. Едігенің [[Мәскеу]]ге жасаған жорығы кезінде Василий Тоқтамыстың ұлдарын қарсы шабуылға шығарып, жаудың астанасы Сарай қаласына соққы беру үшін пайдалануды көздеді. Осы оқиғалар аясында, 1409 жылы Кәрімберді Едігенің Мәскеу қоршауымен айналысып жатқанын пайдаланып, Сарайға шабуыл жасады және [[Болат хан]]ды қаладан қуып шықты. Кәрімберді таққа отырғанымен, Мәскеу қоршауын тоқтатқан Едіге тез арада Сарайға қарай аттанып, Кәрімбердіні қуып жіберді де, Болат ханның (және өзінің) қалаға бақылауын қайта орнатты.<ref>Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. СПб.: Евразия, 2010.</ref> Жаңа билеуші [[Темір хан]] Едігемен араздасып, оны Хорезмге қашуға мәжбүр еткеннен кейін, Тоқтамыстың ұлдары әкелерінің тағын қайтаруға мүмкіндік алды. [[Литва]]ның қолдауымен ағайындылар 1411 жылы Алтын Ордаға басып кіріп, Темір ханды Сарайдан қуып шықты және таққа Жәлеледдинді отырғызды.<ref>Греков Б. Д., Якубовский А. Ю. Золотая Орда и ее падение. М.-Л., 1950.</ref>Жаңа хан қашып жүрген бәсекелесі Темірді көзін жоюды ұйымдастырғанымен, көп ұзамай оның өзі өз бауырларының бірінің қолынан қаза тапты. Бұл кісі мән-жайы мен бауырлас қанішердің кім екендігі (Сұлтан-Махмұд, Кәрімберді, Кебек немесе Жаппарберді) жазба дереккөздерде әртүрлі баяндалады.<ref>Тизенгаузен В. Г. Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды. Т. 2. М.-Л., 1941.</ref> Кәрімберді 1412 жылдың жазының соңында таққа отырып, кем дегенде 1413 жылдың көктеміне дейін билік жүргізді.<ref>Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. СПб.: Евразия, 2010.</ref>Оның билігі Едігенің қолындағы Бұлғарға және Едігенің ұлы Мүбәрәк шах иелік еткен, бірақ 1413 жылдың басында Темір әулеті басып алған Хорезмге таралмады. Кәрімберді өзі айдауда жүргенде Литваның ұлы кінәзі Витовттан қорлық көргендіктен, бауыры Жәлеледдиннің орыс кінәздіктері мен Литваға қатысты ұстанған саясатын түбегейлі өзгертті. Ол Мәскеу кінәзі ІІ Василий Васильевичті жылы қабылдап, Жәлеледдиннің Төменгі Новгородты бұрынғы билеушілердің ұрпақтарына қайтару туралы шешімінің күшін жойды; айырбас ретінде ІІ Василий тұрақты түрде салық төлеп тұруға міндеттенді және бұл уәдесін орындады. Тверь кінәзі Иван Михайлович те жылы қабылданып, оның бауырына [[Тверь]]ді беру туралы шешім жойылды, ал кінәз ІІ Василиймен бәсекелеспеуге уәде берді. Литва кінәзі Витовтпен қарым-қатынасты үзген Кәрімберді 1413 жылы Венгрия королі Сигизмундпен одақтасу үшін елші жіберді. Бұған кек қайтару үшін Витовт батыс дереккөздерінде «Бетсабул» деп аталатын бәсекелес ханды жариялады және оған Алтын Орда тағына үміткер болу үшін қолдау көрсетті. «Бетсабул» Кәрімбердіге шабуыл жасады, бірақ жеңіліске ұшырап, қолға түсті және басы алынды. Бұған мойымаған Витовт енді Кәрімбердінің қашып жүрген бауыры Жаппарбердіні алға тартты, бұл жолғы әрекеті табыстырақ болды. Бұл күрделі жағдай тарихнамада былай түсіндіріледі: Кәрімбердіні 1413 жылы бауыры Кебек («Бетсабул»?) тақтан тайдырды, бірақ кейін Кәрімберді оны жеңіп өлтіріп, 1414 жылы тақты қысқа уақытқа қайта алды; көп ұзамай Жаппарберді Кәрімбердіні жеңіп, 1414 жылы оны берілуге мәжбүр етті, ал кейінірек, бәлкім 1417 жылға қарай оны өлім жазасына кесті.<ref>Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. СПб.: Евразия, 2010.</ref> == Ұрпақтары == «Таварих-и гузида-йи нусрат-наме» еңбегіне сәйкес, Кәрімбердінің Сейіт Ахмет есімді ұлы болған; ол «Муизз ал-ансаб» дереккөзінде қателікпен Тоқтамыстың ұлы ретінде көрсетілген. «Таварих-и гузида-йи нусрат-наме» мәліметі бойынша, Кәрімбердінің үш ұлы болған, олардың екеуі Сібір мен Үлкен Орда тағына үміткер болса, біреуі кейінгі Сібір хандарының арғы атасы болды:<ref>Муизз ал-ансаб (Поколенное древо знатных родов). Ответственный редактор А. К. Муминов. Алматы: Дайк-Пресс, 2006.</ref> * **Махмұд (Махмұдақ)** — 1431–1464 жылдардағы Сібір ханы, * **Сейіт Ахмет (Сейідақ)** — 1432 жылдан кейін билік еткен Үлкен Орда ханы, * **Шиба Ғази**.<ref>Муизз ал-ансаб (Поколенное древо знатных родов). Ответственный редактор А. К. Муминов. Алматы: Дайк-Пресс, 2006.</ref> == Шежіресі == * [[Шыңғыс хан]] * [[Жошы хан]] * [[Тоқа Темір]] * Ұран Темір * Сарыжа * Құйыншық * Құтлық Қожа * [[Түй Қожа]] * [[Тоқтамыс хан]] * '''Кәрімберді''' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == {{Алтын Орда хандары}} [[Санат:Алтын Орда хандары]] ljeq1ledr53vxz81zxnhgy0mkwqqepi Сілеусін 0 31428 3647306 3437102 2026-08-25T17:36:02Z ~2026-46472-89 184991 3647306 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Сілеусін | status = LC | trend = down | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=Breitenmoser, U., Mallon, D.P., von Arx, M. & Breitenmoser-Wursten, C|year=2008|id=12519|title=Lynx lynx|downloaded=2 ақпан 2008}}</ref> | image = Lynx lynx2.jpg | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Сүтқоректілер]] | ordo = [[Жыртқыштар]] | familia = [[Felidae]] | genus = ''[[Lynx]]'' | species = '''''L. lynx''''' | binomial = ''Lynx lynx'' | binomial_authority = ([[Карл Линней]], 1758) | synonyms= ''Felis lynx'' <small>([[Карл Линней]], 1758)<small><br /> | range_map = Eurasian Lynx area.png | range_map_caption = Eurasian Lynx range }} '''Сілеусін''' ({{lynx lynx isabellinys Blyth, 1847}}) – [[мысық тұқымдасы]]на жататын жыртқыш. Тұрқының ұзындығы 87–104 см, құйрығы 20 – 31 см, салмағы 13 – 23 кг. Қазақстанда 3 түр тармағы бар, соның ішінде [[Түркістан сілеусіні]] Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Сілеусін-былайша ұқсастығы онша болмағанымен кәдiмгі үй мысығының бір туысы. Сонымен қатар Сілеусіннің мысыққа қарағанда бітімі шомбал сирақты келетіні тағы да бар. Сілеусіннің құлағында қылшықты шашағы, ал екі ұртында сәнді сақалы болады. Сілеусін – –сүтқоректілер класы жыртқыштар отрядының мысықтар тұқымдасына жататын жыртқыш аң. Оның Қазақстан аумағында 3 түр тармағы (еуропа, алтай және түркістан) кездеседі. Олардың таралу аумағы шағын алқапты қамтиды әрі саны да аз болғандықтан, Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының және Қазақстанның қызыл кітабына (2010) тіркелген. Сілеусіннің еуропа түр тармағы – Орталық Қазақстанда, алтай түр тармағы – Оңтүстік Алтай тау сілемдерінде, ал түркістан түр тармағы еліміздің оңтүстік және оңтүстік-шығыс алқаптарындағы тау тізбектерінде мекендейді. Сілеусін таулы алқаптардың қылқан және жалпақ жапырақты орман өскен белдеулерінде таралған. Оның дене тұрқының ұзындығы 87-104 см., салмағы 13,2-23,2 кг. дейін жетеді. Дене тұлғасы мығым әрі жұмырланып келеді. Басының пішіні жұмыр, құлақ қалқаны үшбұрышты әрі үшкір. Құлақ қалқанының ұшындағы шоқ қылшықты ұзын шашағы қара түсті болып айқын байқалады. Екі ұрт тұсындағы ұзын қылшықты түгі денесіндегі басқа түктерінен ерекшеленіп тұрады. Үстіңгі етті ернінде ірі қылшықты ұзын мұртшалары бар. Жон арқа тұсының түктері қызғылт-қоңырқай, ал құрсақ тұсындағы түктері ақшыл-бозғылт түсті. Сілеусіннің түгі қалың әрі үлпілдеп тұрады. Аяқтары біршама жуан әрі ұзын. Арқа тұсындағы түктерінде қарақошқыл көптеген ұсақ дақтары бар. Құйрығы жуан, оның ұзындығы 20-31 см жұмырланып ұшы шорт кескен бөренедей болып көрінеді. Табандары жалпақ жүрген кезде тырнақтарының ізі жерге түспейді. Тырнақтары мен тістері жақсы дамыған әрі өткір болып келеді. Көзі өте қырағы, есту қабілеті де жақсы дамыған. Жүрген кезде ешбір дыбыс байқалмайды. Ол ағаш басына және жартастарға жылдам өрмелеп шыға алады. Қатты секірген кезде 3,5-4 метр қашықтықты қамтиды. Қорек іздеген кезде тәулігіне 10-15 шақырым жерге бара алады. Сілеусін екі жаста жыныстық жетіледі. Ақпан айының соңында бір айға жуық ұйығады. Буаздық мерзімі 67-74 тәулікке созылып, жылына бір рет 2-3 күшік туады. Күшіктері алғашында соқыр, әлжуаз болады. Екі айдай тек ана сүтімен қоректеніп тез жетіледі де, одан соң өз бетінше қоректене алады. Күшіктеріне аталығы да, аналығы да бірдей қамқорлық жасайды, қорек ұстауға үйретеді. Сілеусін көбіне ағаш тамырларының қуыстарына немесе таса жерлерге жасырынып жататын орын (жатақ) әзірлейді. Жатағының ішіне қураған шөп, қауырсын, жүн қалдықтарын төсеп ыңғайлап алады. Өте сақ жыртқыш аң. Сәл қауіп төнген кезде иіс сезу арқылы бірден байқайды. Ерте кездерде сілеусін Солтүстік Америка және Еуразия құрлығының солтүстік өңірлеріндегі таулы орманды алқаптарда кеңінен таралған. Терісі қымбат бағаланғандықтан көптеп ауланып, соңғы кезде барлық алқаптарда саны азайып кеткен. ХІХ ғасырдың бас кезіне дейін сілеусін Қазақстанның орталық, шығыс және оңтүстік-шығыс аймақтарындағы таулы ормандарда көптеп кездесіп, үнемі ауланып отырғандығы туралы тарихи деректер сақталған. ХХ ғасырдың 40-жылдарына дейін сілеусін Сыр бойының Қаратау жоталарын да мекендеген. Сілеусінге тікелей қатысты атаулар, сөз тіркестері де көптеп кездеседі. Мысалы, көрнекті қоғам қайраткері, тіл зерттеуші әрі этнограф ғалым ағамыз Жәрдем Салихұлы Кейкіннің (1925-2012) «Қазақ атаулары мен байламдар» атты кітабында (2000 ж) «ілбиін» – ұрғашы сілеусін, інсін – сілеусін күшігі» деген деректер келтірілген. «Сілеусін көз» деген сөз тіркесі көзі сілеусіннің көзіндей қырағы деген мағынаны білдіреді. Тарихшы ғалым Жамбыл Артық¬баевтың 2009 жылы Астанадағы «Фолиант» баспасынан жарық көрген аса құнды «Баянауыл» атты кітабында Павлодар обылысындағы Қызылтауда сілеусін болатынын айта келе, «Баянауыл мен Торайғыр тауларының жартастарының қуыс-қуысын сілеусіндер мекендейді. Мәшіндері өсіп жетілгенше, оларға бұл жерде қауіп жоқ» деп жазған. Бұл арада біз сілеусіндердің күшігін қазақ тілінде «мәшін» деп аталатындығын аңғарамыз. Сілеусіннің терісі бағалы жыртқыш аң екендігі Мағжан Жұмабаевтың, Кенен Әзербаевтың, Қалихан Ысқақовтың, Қабдеш Жұмаділовтың, т.б. шығармаларынан да кездестіруге болады. Сілеусін көбінесе қояндарды, еліктерді, құдырларды, түлкілерді, жас бұғы төлдерін, шіл, құр, т.б. жануарларды аулайды. Сілеусін көбіне өзіне қолайлы ағаш басына шығып, аңдып жатып, жақындап келгенде оқша атылып, секіріп ұстайды. Кейде қорегінің біраз бөлігін қор ретінде сақтайды. Кейде өлекселермен де қоректенеді. Қазіргі кезде сілеусінді аулауға тыйым салынып, қатаң қорғауға алынған. Ол еліміз¬дің Қаратау, Ақсу-Жабағылы, Ал¬маты, Марқакөл және Батыс Алтай табиғи қорықтарында және Сайрам-Өгем, [[Іле Алатауы]], [[Жетісу Алатауы]], «Көлсай көлдері», Қатонқарағай, Баяндауыл, Қарқаралы, Көкшетау, Бурабай ұлттық табиғи саябақтарында және таулы алқаптардағы табиғи қорықшаларда қорғауға алынған. Сілеусін хайуанаттар бақтарында қолдан көбейтіледі. Сілеусінді қорғау қажеттігі туралы жергілікті тұрғындар арасында үгіт-насихат жұмыстарын кеңінен жүргізу қажет. ==Тістері== Көптеген етқоректілермен салыстырғанда мысықтардың тістері азырақ болады. Олардың жақтарының алдында және артында үшкір күрек тістердің кішкене қатары бар. Олардың үлкен және ұзын иттістері құрбанын жұлып, тістеуге мүмкіндік береді. Иттістерінің артында үстіңгі және астыңғы жақтарда азу тістер болады. Азу тістері қайшы секілді бір-бірімен үйлесіп орналасып, құрбанының қалың терісін жұлмалап жыртуға көмектеседі. ==Жылдамдығы== Сілеусіндер сағатына 110 км-ге дейін жүгіре алады. Олардың ұзын аяқтары мен ықшамды денелері құрбандарына жету үшін жоғары жылдамдыққа жүгіруге бейімделген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мысықтәрізділер]] {{stub}} 3j8wj200fg8qias1rs31c7wug5xj018 Еренші сұлтан 0 38095 3647296 3512760 2026-08-25T17:11:51Z Sagzhan 29953 "[[Еренші сұлтан]]" бетін қорғады ([Жылжыту=Тек администраторларға рұқсат ету] (мәңгі)) 3512760 wikitext text/x-wiki '''Еренші сұлтан''' (туған-өлген жылы белгісіз) — [[Жәнібек хан|Жәнібек ханның баласы]], [[Алтын Орда]]ның ханы [[Барақ хан|Барақ]]тың немересі. 15 ғ-да өмір сүрген. 15 ғ-дың 70-жылдарының ортасында [[Мұхаммед Шайбани]] [[Иасы]] қаласының [[Әмір Темір]] әулетінен шыққан әкімі [[Мұхаммед Мазид]] тарханнан қолдау тапты. Алайда [[Керей хан]] әскерімен [[Түркістан]]ға келген кезде оған қарсы тұрар күші болмаған Мазид тархан Мұхаммед Шайбанидың Түркістанды тастап, [[Бұхара]]ға кетуін дұрыс көрді. Керей хан бұл кезде Жиренше сұлтанды Мұхаммед Шайбани жақтастарының бірі [[Әлике сұлтан]] билеп тұрған [[Сауран]] қамалын алуға жіберді. Шайқас үстінде Әлике сұлтан қаза тауып, оның әскері жеңілгеннен кейін, Мұхаммед Шайбани [[Дешті Қыпшақ]] пен Түркістандағы билікті өз қолына алу әрекетінен уақытша бас тартып, Бұхараға қашуға мәжбүр болды. Түркістанның солтүстік бөлігі қазақ хандары Жәнібек пен Керейдің билігіне көшті. 15 ғ-дың 70-жылдары Еренші сұлтан Сауран қаласының дербес билеушісі болды.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> ==Дереккөздер:== Қазақ ұлттық энциклопедиясы {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:Қазақ сұлтандары]] {{stub}} 57rdvaswv54wykpee0hqdejsklk55ss Қайрат Әбдіраманұлы Әлімбеков 0 87922 3647301 3646618 2026-08-25T17:20:26Z Алматылық Әюеке 184955 3647301 wikitext text/x-wiki '''Қайрат Әбдіраманұлы Әлімбек''' (16.6.1963 - 23.9.2006 ) — ақын, журналист, [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі (1996), [[Қазақстан жастар одағы|Қазақстан Жастар Одағы сыйлығының]] лауреаты (1994), Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі, «Шаңырақ» этножурналистика сыйлығының иегері (2005). {{Тұлға|Есімі=Қайрат Әлімбек|Сурет=Kairat Alimbek.jpg|Туған күні=16.06.1963|Қайтыс болған күні=23.09.2006|Туған жері=Жетісу облысы, Панфилов ауданы, Үшарал ауылы|Қайтыс болған жері=Алматы-Талдықорған тас жолы, Шеңгелді|Азаматтығы=Қазақстан|Ұлты=Қазақ|Мансабы=ақын, журналист, ҚР Жазушылар Одағының мүшесі, ҚР Журналистер Одағының мүшесі, ҚХЕХ Құрметті мүшесі|Білімі=Жоғары, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың 1985 жылғы түлегі.|Мамандығы=Журналист|Жұбайы=Қуанышкүл Ермаханова - филолог, емші, ҚХЕХ Құрметті мүшесі, «Үш мың жылдықтың үздік емшісі» төсбелгісінің иегері. 1966 жылы Қызылордада туған, 2015 жылы Алматыда көз жұмды.|Балалары=Ұлдары: Дәулеткелді, Алланазар|Отбасы=Үлкен немересі: Әбдірахман Қайрат Немерелері: Дәулеткелдіқыздары Айкүн, Інжу, Шұғыла. Алланазарұлдары: Әли, Нәби, Санжар.|Марапаттары=Қазақстан Жастар Одағы сыйлығының лауреаты, «Шаңырақ» этножурналистика сыйлығының иегері.}} 1963 жылдың 16 маусымында Жетісу облысы, Панфи­лов ауданы, Үшарал ауылында дүниеге келген. Ақындығы анасы Айымхан Құрманқожақызынан жұғысты болған. * 1985 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-дің (қазіргі Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) журналистика факультетін бі­тірді * 1985-87 жылдары Қаратал аудандық газетінде қызмет атқарды * 1987-97 жылдары республикалық «Арай-3аря» журналында, «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш»), «Алматы ақшамы», «Дала дидары», «Өркен-Гори­зонт» газеттерінде жауапты қызметтер атқарды * 1997-98 жылдары Қазақ радиосы бас редакторының орынбасары * 1999 жылдан «Жетісу» газетінде бөлім меңгерушісі, «Көзқарас-Позиция» газеті бас редакторының орынбасары қызметтерінде * [[Қазақстан Халық Емшілерінің Қауымдастығы|ҚХЕҚ]] журналында бас редактор қызметін атқарған, ҚХЕҚ құрметті мүшесі Қайрат Әлімбек 2006 жылдың 23 қыркүйегінде Алматы-Талдықорған тас жолындағы жол апатынан Шеңгелді маңында мәңгілікке көз жұмды. Жол апаты болған орында ескерткіш құлпытас қойылған. Сондай ақ, Жетісу облысындағы М.Тынышбайұлы атындағы облыстық тарихи-өлкетану мұражайынан арнайы бұрыш ашылып, қолданған заттары қойылған. Қаратал аудандық өлкетану мұражайында еңбектері мен кітаптары сақтаулы. Ал өзі оқыған Жылыбұлақ ауылындағы орта мектепте Қайрат Әлімбек атындағы қазақ әдебиеті кабинеті бар. 2015 жылы ақын өлеңдері мемлекет басшысының бастамасымен жарық көрген «Қазақ поэзиясының інжу-маржандары» онтомдық антологиясына енген. Алматыдағы ҚР Ұлттық кітапханасының қорында Қайрат Әлімбектің 100-ге жуық мақаласы сақтаулы. <ref>ақынның отбасылық архиві</ref> ==Шығармалары:== * «Сөзімнің гүлі» (1989) * «Жоқ іздеген жігітпін» (1994) * «Намыс найзагері» (2000) * «Махаббатстан» (2003) жыр жинақтары жарық көрген.<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref> * «Көзімнің нұры» (2007) * «Жоқ іздеген жігіт» (2023) == Отбасы: == '''Жары''' - Сұлтанқызы Қуанышкүл Ермаханова - филолог, ҚХЕҚ-ның мүшесі, құрметті мүшесі , емші. (1966.03.29-2015.06.28) '''Ұлдары''' - Дәулеткелді Қайратұлы (жары : Анар Қайрат (Ермаханова), Алланазар Қайратұлы (жары: Мөлдір Туканова) '''Немерелері:''' Әбдірахман Дәулеткелдіұлы, Дәлеткелді қыздары Айкүн, Інжу, Шұғыла. Және Али, Наби, Санжар - Алланазарұлдары. Үлкен немересі Әбдірахман Қайрат - «Ұлан» газетінің жас тілшісі, «Алматының жас жазушысы - 2026» титулының лауреаты, «Алматы дарыны» орталығының амбассадоры төсбелгісінің иегері, «Елбасы медалі» қола медаль иегері, жас жазушы, болашақ журналист. Өзі оқыған Алматыдағы №174 мектеп-гимназияда ерекше қоғамдық белсенділігімен көзге түскен.<ref>ақынның отбасылық архиві</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{Bio-stub}} ok3yjvnyjgc6xcots4z7l3ht4laqdt8 3647302 3647301 2026-08-25T17:22:13Z Алматылық Әюеке 184955 Сурет 3647302 wikitext text/x-wiki '''Қайрат Әбдіраманұлы Әлімбек''' (16.6.1963 - 23.9.2006 ) — ақын, журналист, [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі (1996), [[Қазақстан жастар одағы|Қазақстан Жастар Одағы сыйлығының]] лауреаты (1994), Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі, «Шаңырақ» этножурналистика сыйлығының иегері (2005). {{Тұлға|Есімі=Қайрат Әлімбек|Сурет=Kairat Alimbek.jpg|Туған күні=16.06.1963|Қайтыс болған күні=23.09.2006|Туған жері=Жетісу облысы, Панфилов ауданы, Үшарал ауылы|Қайтыс болған жері=Алматы-Талдықорған тас жолы, Шеңгелді|Азаматтығы=Қазақстан|Ұлты=Қазақ|Мансабы=ақын, журналист, ҚР Жазушылар Одағының мүшесі, ҚР Журналистер Одағының мүшесі, ҚХЕХ Құрметті мүшесі|Білімі=Жоғары, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың 1985 жылғы түлегі.|Мамандығы=Журналист|Жұбайы=Қуанышкүл Ермаханова - филолог, емші, ҚХЕХ Құрметті мүшесі, «Үш мың жылдықтың үздік емшісі» төсбелгісінің иегері. 1966 жылы Қызылордада туған, 2015 жылы Алматыда көз жұмды.|Балалары=Ұлдары: Дәулеткелді, Алланазар|Отбасы=Үлкен немересі: Әбдірахман Қайрат Немерелері: Дәулеткелдіқыздары Айкүн, Інжу, Шұғыла. Алланазарұлдары: Әли, Нәби, Санжар.|Марапаттары=Қазақстан Жастар Одағы сыйлығының лауреаты, «Шаңырақ» этножурналистика сыйлығының иегері.}} 1963 жылдың 16 маусымында Жетісу облысы, Панфи­лов ауданы, Үшарал ауылында дүниеге келген. Ақындығы анасы Айымхан Құрманқожақызынан жұғысты болған. * 1985 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-дің (қазіргі Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) журналистика факультетін бі­тірді * 1985-87 жылдары Қаратал аудандық газетінде қызмет атқарды * 1987-97 жылдары республикалық «Арай-3аря» журналында, «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш»), «Алматы ақшамы», «Дала дидары», «Өркен-Гори­зонт» газеттерінде жауапты қызметтер атқарды * 1997-98 жылдары Қазақ радиосы бас редакторының орынбасары * 1999 жылдан «Жетісу» газетінде бөлім меңгерушісі, «Көзқарас-Позиция» газеті бас редакторының орынбасары қызметтерінде * [[Қазақстан Халық Емшілерінің Қауымдастығы|ҚХЕҚ]] журналында бас редактор қызметін атқарған, ҚХЕҚ құрметті мүшесі Қайрат Әлімбек 2006 жылдың 23 қыркүйегінде Алматы-Талдықорған тас жолындағы жол апатынан Шеңгелді маңында мәңгілікке көз жұмды. Жол апаты болған орында ескерткіш құлпытас қойылған. Сондай ақ, Жетісу облысындағы М.Тынышбайұлы атындағы облыстық тарихи-өлкетану мұражайынан арнайы бұрыш ашылып, қолданған заттары қойылған. Қаратал аудандық өлкетану мұражайында еңбектері мен кітаптары сақтаулы. Ал өзі оқыған Жылыбұлақ ауылындағы орта мектепте Қайрат Әлімбек атындағы қазақ әдебиеті кабинеті бар. 2015 жылы ақын өлеңдері мемлекет басшысының бастамасымен жарық көрген «Қазақ поэзиясының інжу-маржандары» онтомдық антологиясына енген. Алматыдағы ҚР Ұлттық кітапханасының қорында Қайрат Әлімбектің 100-ге жуық мақаласы сақтаулы. <ref>ақынның отбасылық архиві</ref> ==Шығармалары:== * «Сөзімнің гүлі» (1989) * «Жоқ іздеген жігітпін» (1994) * «Намыс найзагері» (2000) * «Махаббатстан» (2003) жыр жинақтары жарық көрген.<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref> * «Көзімнің нұры» (2007) * «Жоқ іздеген жігіт» (2023) == Отбасы: == '''Жары''' - Сұлтанқызы Қуанышкүл Ермаханова - филолог, ҚХЕҚ-ның мүшесі, құрметті мүшесі , емші. (1966.03.29-2015.06.28) [[Сурет:Kairat Alimbek with wife.jpg|нобай|Қайрат Әлімбек жары Қуанышкүл Сұлтанқызымен]] '''Ұлдары''' - Дәулеткелді Қайратұлы (жары : Анар Қайрат (Ермаханова), Алланазар Қайратұлы (жары: Мөлдір Туканова) '''Немерелері:''' Әбдірахман Дәулеткелдіұлы, Дәлеткелді қыздары Айкүн, Інжу, Шұғыла. Және Али, Наби, Санжар - Алланазарұлдары. Үлкен немересі Әбдірахман Қайрат - «Ұлан» газетінің жас тілшісі, «Алматының жас жазушысы - 2026» титулының лауреаты, «Алматы дарыны» орталығының амбассадоры төсбелгісінің иегері, «Елбасы медалі» қола медаль иегері, жас жазушы, болашақ журналист. Өзі оқыған Алматыдағы №174 мектеп-гимназияда ерекше қоғамдық белсенділігімен көзге түскен.<ref>ақынның отбасылық архиві</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{Bio-stub}} m7umqmb0q4gxt1zkjd4p1a3djqtg4a4 Шамғон Сағаддинұлы Қажығалиев 0 95421 3647339 3607926 2026-08-26T02:13:48Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647339 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шамғон Сағаддинұлы Қажығалиев |Шынайы есімі = |Суреті = Қажығалиев Шамғон Сағаддинұлы.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 15.6.1927 |Туған жері = [[КСРО]], [[Қазақ АКСР]]і, [[Орал губерниясы]], [[Бөкей уезді]], [[Ұялықұм]] ауылы |Қайтыс болған күні = 3.5.2015 |Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]], [[Алматы]] қаласы |Азаматтығы = {{Flagicon|Kazakhstan}} [[Қазақстан]]<br />{{Flagicon|USSR}} [[КСРО]] <small>(1927-1991) |Ғылыми аясы = |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = [[Профессор]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = А.Мырзабеков <br/> М.Әубәкіров <br/> Д.Ботпаев <br/> О.Байділдаев Ж.Бегендіков |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Отан ордені}} {{Парасат ордені}} [[Сурет:Orderredbannerlabor rib.png|40px]] <br/>[[Сурет:Order badge of honor rib.png|40px]] [[Сурет:Order friendship of peoples rib.png|40px]]<br/>[[Сурет:People Artist of the USSR1.jpg|40px]] |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Шамғон Сағаддинұлы Қажығалиев''' ([[15 маусым]] [[1927 жыл|1927]], [[Жаңақала ауданы]], бұр. Карл Маркс атынд. ұжымшар - [[3 мамыр]] [[2015 жыл|2015]], [[Алматы]]) — [[дирижер|дирижёр]], домбырашы, Қазақстанның (1967) және КСРО-ның халық әртісі, [[профессор]] (1980). [[Төлеңгіт]] руынан шыққан.<ref>https://alashainasy.kz/shezhire/shejre-tolengt-62103/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191128085123/https://alashainasy.kz/shezhire/shejre-tolengt-62103/ |date=2019-11-28 }}</ref> 1950 жылы Құрманғазы атындағы Алматы консерваториясының халық аспаптар факультетін ([[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А.Қ. Жұбанов]] пен Л.М.[[Леонид Матвеевич Шаргородский|Шаргородский]] сыныптары бойынша, сонымен қатар скрипкадан профессор И.А. Лесманнан, домбырадан Қазақстанның Халық әртісі [[Қали Жантілеуов|Қали Жантілеуовтен]] сабақ алды), ал 1964 жылы Ленинград консерваториясының (қазіргі Н. Римский-Корсаков атындағы [[Санкт-Петербург]] консерваториясы) опера және симфония дирижёрі факультетін (профессор Эдуард Грикуровтың сыныбы бойынша) бітірді. Алғаш халық аспаптар оркестрінің домбырашысы, жетекші домбырашысы, кейін дирижёрі қызметін атқарды. 195060,1964-68 және 1971-89 ж. Қазақтың халық аспаптар оркестрінің, 1968-71 ж. Қазақ симфониялық оркестрінің көркемдік жағын басқарушы әрі бас дирижері. Шамғон Қажығалиев оркестр музыканттарының ансамбльдік орындаушылық мәдениетін көтеріп, кәсіби шеберлігін шыңдай түсті. Оркестр құрамындағы халық музыкасы аспаптарын жаңалап, олардың дыбыс бояуын байытып, жетілдіруге ықпал етті. Сондай-ақ [[оркестр]] репертуарын әлемдік классика шығармаларымен толықтырып, эстетикалық тәрбие беруге зор үлес қосты.Ш. Қажығалиев халық аспаптар оркестрін бастап көптеген шетелдерде өнер көрсетті. 70-80 жылдары Алматы консерваториясында педагогикалық қызметпен шүғылданады. Шәкірттері: дирижёрлер [[Алдаберген Қайырбекұлы Мырзабеков|Алдаберген Мырзабеков]], [[Малғаждар Әубәкіров]], [[Жалғасбек Әмірханұлы Бегендік|Бегендік Жалғасбек]], [[Орақ Жауыров]], [[Орын Құлсариев]]; домбырашы, композитор [[Дүнгенбай Ботбаев]], музыка зерттеушісі [[Өмірбек Байділдаев]], т.б. Ш.Қажығалиев 1953 ж. Бухарестте өткен Жастар мен студенттердің дүниежүзілік фестивалінің лауреаты. Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1982, 1980-82 жылдардағы концерттік бағдарламасы үшін). [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл ту]], Халықтар достығы және ''«Құрмет Белгісі»'' ордендерімен марапатталған.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> === Отбасы: === * [[Жаңылсын Қажығалиева]] – жұбайы. * Ұлы – [[Тілес Шамғонұлы Қажығалиев|Тілес Қажығалиев]] (1949—1996) – қазақстандық композитор. * Ұлы – [[Нарын Қажығалиев]] (1993) – қазақстандық дирижëр, пианист, Халықаралық және Республикалық байқаулардың лауреаты. * Қызы – [[Ақмарал Қажығалиева]] (1980) – қазақстандық композитор, пианист. * Қызы – [[Қарлығаш Қажығалиева]] (1950) – филология ғылымының кандидаты. * Қызы – [[Гүлмира Емқұлова]] (1953) – филология ғылымының кандидаты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Жаңақала ауданында туғандар]] [[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан дирижерлері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Домбырашылар]] rvvy0sjgp8s0vp95izur9entiwwz2qx Қазақстандағы саяси партиялар 0 102929 3647291 3622980 2026-08-25T17:00:36Z Casserium 68287 /* Құрылтайда өкілдігі бар партиялар */ 3647291 wikitext text/x-wiki Осы мақалада [[Қазақстан]]ның [[саяси партия]]ларының тізімі көрсетілген. Дәл қазір Қазақстанда 7 заңды тіркелген партия бар. Партияны тіркеу үшін оның мүшесі кемінде 20 000 адам болуы қажет. == Құрылтайда өкілдігі бар партиялар == {| class="wikitable sortable" |- " ! colspan="2" |Атауы ! Қысқ. аты ! Басшысы ! Идеологиясы ! Мәжілістегі орын саны ! Құрылуы |- | bgcolor="purple"| | [[Әділет (партия)|«Әділет» саяси партиясы]] | ''Әділет'' | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | [[Реформизм]] |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} | 2026 |- | bgcolor="0A5C2E"| | [[Ауыл (партия)|«Ауыл» Халықтық-демократиялық патриоттық партиясы]] | ''Ауыл'' | [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] | [[Социал-демократия]]<br />[[Аграризм]] | {{Партия/Орындар|10|145|#0A5C2E}} | 2000 |- | bgcolor="4A77EC"| | [[Respublica|«Respublica» партиясы]] | ''Respublica'' | [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]] | [[Ашық үкімет]]<br>[[Жемқорлық|Анти-жемқорлық]] | {{Партия/Орындар|9|145|#4A77EC}} | 2022<ref>{{Cite web|url=https://m.forbes.kz/process/v_kazahstane_poyavitsya_novaya_respublika/?|title=В Казахстане появится новая «Республика»?|publisher=Forbes|lang=ru|date=2022-08-29|access-date=2023-01-21}}</ref> |- | bgcolor="0A408A"| | [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Қазақстанның демократиялық партиясы]] | ''Ақ жол'' | [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | [[Либералды консерватизм]]<br>[[Қоғамдық ұлтшылдық]]<br>Экономикалық [[либерализм]] |{{Партия/Орындар|8|145|#0A408A}} | 2002 |- | bgcolor="0456F7"| | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | <small>''ЖСДП''</small> | [[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов|Асхат Рақымжанов]] | [[Социал-демократия]]<br>[[Парламентаризм]] | {{Партия/Орындар|8|145|#0456F7}} | 2006 |- |} ==Мәжіліс сыртындағы тіркелген партиялар== {| class="wikitable sortable" |- ! colspan="2" |Атауы ! Қысқ. аты ! Басшысы ! Идеологиясы ! Құрылуы ! Тіркелуі |- | bgcolor="426F39"| | [[Байтақ (партия)|«Байтақ» Жасылдар партиясы]] | <small>''Байтақ''</small> | [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай|Азаматхан Әміртай]] | [[Жасыл саясат]] | 2015 (Төраға сөзінше)<ref>{{Cite web|url=https://vlast.kz/politika/53759-my-ne-kakaa-to-partia-kotoraa-tolko-segodna-poavilas.html|title=«Мы — не какая-то партия, которая только сегодня появилась»|author=Вааль, Тамара|publisher=vlast.kz|lang=ru|access-date=2022-03-04|date=2023-02-04}}</ref> | 2022<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/32155432.html|title=В Казахстане зарегистрирована партия «Байтак»|lang=ru|access-date=2023-01-21|date=2022-11-30|publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref> |- |} ==Тыйым салынған және тіркелмеген партиялар== {| class="wikitable sortable" |- ! colspan="2" |Атауы ! Басшысы ! Идеологиясы ! Құрылуы |- | bgcolor="B4F2E8"| | [[Қазақстан халық конгресі]] | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]]<ref>{{Cite web|url= https://halyq-uni.kz/news/15690-olzhas-suleimenov-kazakstan-khalyk-kongresi-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ |title= Олжас Сүлейменов «Қазақстан халық конгресі» партиясының төрағасы болып сайланды |lang= kk |publisher= Халық үні |date= 2023-02-05 |accessdate= 2024-02-04}}</ref> | [[Либерал-демократия]]<ref>{{Cite web|url= https://masa.media/kz/site/olzhas-sleymenov-zhne-ayta-tirilgen-azastan-khaly-kongresi-partiyasyny-tarikhy |title= ОЛЖАС СҮЛЕЙМЕНОВ ЖӘНЕ ҚАЙТА ТІРІЛГЕН «ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ КОНГРЕСІ» ПАРТИЯСЫНЫҢ ТАРИХЫ |lang= kk |publisher= masa media |accessdate= 2024-02-04}}</ref> | 1991 (тұңғыш рет)<br>2023 (қайта құрылды) |- | bgcolor="008000"| | [[Алаш ұлттық бостандық партиясы]] | ''орны бос'' | [[Ұлтшылдық]]<br>[[Түркішілдік]]<br>[[Исламизм]] | 1990 |- | bgcolor="0083cd"| | [[Қазақстанның демократиялық таңдауы]] | [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов|Мұхтар Әблязов]] | [[Либерализм]]<br>[[Либералды демократия]]<br>[[Популизм]]<br>[[Ұлтшылдық]]<br>[[Вестернизация]] | 2001–2004<br>2017 |- | bgcolor="FE0000"| | [[Қазақстанның Социалистік Қозғалысы]] | Айнұр Құрманов | [[Коммунизм]]<br>[[Марксизм–Ленинизм]] | 2002 (СоҚ)<br>2011 (ҚСҚ) |- | bgcolor="1F1A17"| | [[Қазақстан Пираттық Партиясы]] | Марат Мүлкібаев | [[Пираттық партия]]<br>[[Авторлық және (немесе) сабақтас құқықтар иесі|Авторлық құқықты]] реформалау | 2010 |- | bgcolor="000000"| | [[Oyan, Qazaqstan]] | | Зорлықсыз қарсылық<br>Анти-[[авторитаризм]] | 2019 |- | bgcolor="01AEF3"| | [[Қазақстанның демократиялық партиясы]] | [[Жанболат Мамай]] | Оппозиция | 2019 |- | bgcolor="FFF601"| | [[Көше Партиясы]] | | Анти-[[жемқорлық]]<br>Анти-[[авторитаризм]]<br>[[Электронды демократия|Э-демократия]] | 2020 |- | bgcolor="EF7F1A"| | [[Ел тірегі]] | [[Нұржан Бауыржанұлы Әлтаев|Нұржан Әлтаев]] | [[Национал-либерализм]] | 2020 |- |} == Бұрынғы партиялар == * [[Қазақстан аграрлық партиясы]] * [[Аманат (партия)|Аманат]] * [[Асар партиясы|Асар]] * [[Қазақстан азаматтық партиясы|Азаматтық партия]] * [[Қазақстан патриоттары партиясы]] * [[Руханият (партия)|Руханият]] * [[Әділет (партия, 2002)|Әділет]] (2002) * [[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі партиясы]] * [[Қазақстан кәсіподақтар федерациясы|Кәсіподақтар федерациясы]] * [[Қазақстан Социалистік партиясы|Социалистік партия]] * [[Үйлесім әлеуметтік қозғалысы|Гармония]] * [[Қазақстан шаруалар одағы|Шаруалар одағы]] * [[Адам құқығы демократиялық комитеті]] * [[Қазақстан жастар одағы|Жастар одағы]] ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары| ]] [[Санат:Елдер бойынша саяси партиялардың тізімдері|Қазақстан]] {{Kz-hist-stub}} bxlrv0doiu03tix8iu5s3x73mzkweri 3647292 3647291 2026-08-25T17:01:49Z Casserium 68287 /* Мәжіліс сыртындағы тіркелген партиялар */ 3647292 wikitext text/x-wiki Осы мақалада [[Қазақстан]]ның [[саяси партия]]ларының тізімі көрсетілген. Дәл қазір Қазақстанда 7 заңды тіркелген партия бар. Партияны тіркеу үшін оның мүшесі кемінде 20 000 адам болуы қажет. == Құрылтайда өкілдігі бар партиялар == {| class="wikitable sortable" |- " ! colspan="2" |Атауы ! Қысқ. аты ! Басшысы ! Идеологиясы ! Мәжілістегі орын саны ! Құрылуы |- | bgcolor="purple"| | [[Әділет (партия)|«Әділет» саяси партиясы]] | ''Әділет'' | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | [[Реформизм]] |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} | 2026 |- | bgcolor="0A5C2E"| | [[Ауыл (партия)|«Ауыл» Халықтық-демократиялық патриоттық партиясы]] | ''Ауыл'' | [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] | [[Социал-демократия]]<br />[[Аграризм]] | {{Партия/Орындар|10|145|#0A5C2E}} | 2000 |- | bgcolor="4A77EC"| | [[Respublica|«Respublica» партиясы]] | ''Respublica'' | [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]] | [[Ашық үкімет]]<br>[[Жемқорлық|Анти-жемқорлық]] | {{Партия/Орындар|9|145|#4A77EC}} | 2022<ref>{{Cite web|url=https://m.forbes.kz/process/v_kazahstane_poyavitsya_novaya_respublika/?|title=В Казахстане появится новая «Республика»?|publisher=Forbes|lang=ru|date=2022-08-29|access-date=2023-01-21}}</ref> |- | bgcolor="0A408A"| | [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Қазақстанның демократиялық партиясы]] | ''Ақ жол'' | [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | [[Либералды консерватизм]]<br>[[Қоғамдық ұлтшылдық]]<br>Экономикалық [[либерализм]] |{{Партия/Орындар|8|145|#0A408A}} | 2002 |- | bgcolor="0456F7"| | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | <small>''ЖСДП''</small> | [[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов|Асхат Рақымжанов]] | [[Социал-демократия]]<br>[[Парламентаризм]] | {{Партия/Орындар|8|145|#0456F7}} | 2006 |- |} ==Мәжіліс сыртындағы тіркелген партиялар== {| class="wikitable sortable" |- ! colspan="2" |Атауы ! Қысқ. аты ! Басшысы ! Идеологиясы ! Құрылуы ! Тіркелуі |- | bgcolor="DB241E"| | [[Қазақстан халық партиясы|Қазақстан Халық партиясы]]</small> | ''ҚХП'' | [[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов|Нұрсұлтан Шоқанов]] | [[Социализм]] | 2004 | 2004 {{small|(ҚКХП)}}<br>2020 {{small|(ҚХП)}} |- | bgcolor="426F39"| | [[Байтақ (партия)|«Байтақ» Жасылдар партиясы]] | <small>''Байтақ''</small> | [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай|Азаматхан Әміртай]] | [[Жасыл саясат]] | 2015 (Төраға сөзінше)<ref>{{Cite web|url=https://vlast.kz/politika/53759-my-ne-kakaa-to-partia-kotoraa-tolko-segodna-poavilas.html|title=«Мы — не какая-то партия, которая только сегодня появилась»|author=Вааль, Тамара|publisher=vlast.kz|lang=ru|access-date=2022-03-04|date=2023-02-04}}</ref> | 2022<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/32155432.html|title=В Казахстане зарегистрирована партия «Байтак»|lang=ru|access-date=2023-01-21|date=2022-11-30|publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref> |- |} ==Тыйым салынған және тіркелмеген партиялар== {| class="wikitable sortable" |- ! colspan="2" |Атауы ! Басшысы ! Идеологиясы ! Құрылуы |- | bgcolor="B4F2E8"| | [[Қазақстан халық конгресі]] | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]]<ref>{{Cite web|url= https://halyq-uni.kz/news/15690-olzhas-suleimenov-kazakstan-khalyk-kongresi-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ |title= Олжас Сүлейменов «Қазақстан халық конгресі» партиясының төрағасы болып сайланды |lang= kk |publisher= Халық үні |date= 2023-02-05 |accessdate= 2024-02-04}}</ref> | [[Либерал-демократия]]<ref>{{Cite web|url= https://masa.media/kz/site/olzhas-sleymenov-zhne-ayta-tirilgen-azastan-khaly-kongresi-partiyasyny-tarikhy |title= ОЛЖАС СҮЛЕЙМЕНОВ ЖӘНЕ ҚАЙТА ТІРІЛГЕН «ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ КОНГРЕСІ» ПАРТИЯСЫНЫҢ ТАРИХЫ |lang= kk |publisher= masa media |accessdate= 2024-02-04}}</ref> | 1991 (тұңғыш рет)<br>2023 (қайта құрылды) |- | bgcolor="008000"| | [[Алаш ұлттық бостандық партиясы]] | ''орны бос'' | [[Ұлтшылдық]]<br>[[Түркішілдік]]<br>[[Исламизм]] | 1990 |- | bgcolor="0083cd"| | [[Қазақстанның демократиялық таңдауы]] | [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов|Мұхтар Әблязов]] | [[Либерализм]]<br>[[Либералды демократия]]<br>[[Популизм]]<br>[[Ұлтшылдық]]<br>[[Вестернизация]] | 2001–2004<br>2017 |- | bgcolor="FE0000"| | [[Қазақстанның Социалистік Қозғалысы]] | Айнұр Құрманов | [[Коммунизм]]<br>[[Марксизм–Ленинизм]] | 2002 (СоҚ)<br>2011 (ҚСҚ) |- | bgcolor="1F1A17"| | [[Қазақстан Пираттық Партиясы]] | Марат Мүлкібаев | [[Пираттық партия]]<br>[[Авторлық және (немесе) сабақтас құқықтар иесі|Авторлық құқықты]] реформалау | 2010 |- | bgcolor="000000"| | [[Oyan, Qazaqstan]] | | Зорлықсыз қарсылық<br>Анти-[[авторитаризм]] | 2019 |- | bgcolor="01AEF3"| | [[Қазақстанның демократиялық партиясы]] | [[Жанболат Мамай]] | Оппозиция | 2019 |- | bgcolor="FFF601"| | [[Көше Партиясы]] | | Анти-[[жемқорлық]]<br>Анти-[[авторитаризм]]<br>[[Электронды демократия|Э-демократия]] | 2020 |- | bgcolor="EF7F1A"| | [[Ел тірегі]] | [[Нұржан Бауыржанұлы Әлтаев|Нұржан Әлтаев]] | [[Национал-либерализм]] | 2020 |- |} == Бұрынғы партиялар == * [[Қазақстан аграрлық партиясы]] * [[Аманат (партия)|Аманат]] * [[Асар партиясы|Асар]] * [[Қазақстан азаматтық партиясы|Азаматтық партия]] * [[Қазақстан патриоттары партиясы]] * [[Руханият (партия)|Руханият]] * [[Әділет (партия, 2002)|Әділет]] (2002) * [[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі партиясы]] * [[Қазақстан кәсіподақтар федерациясы|Кәсіподақтар федерациясы]] * [[Қазақстан Социалистік партиясы|Социалистік партия]] * [[Үйлесім әлеуметтік қозғалысы|Гармония]] * [[Қазақстан шаруалар одағы|Шаруалар одағы]] * [[Адам құқығы демократиялық комитеті]] * [[Қазақстан жастар одағы|Жастар одағы]] ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары| ]] [[Санат:Елдер бойынша саяси партиялардың тізімдері|Қазақстан]] {{Kz-hist-stub}} k91b6w7t1e5w3pj1oi5z8rvv8l2cvkb 3647294 3647292 2026-08-25T17:05:38Z Casserium 68287 /* Құрылтайда өкілдігі бар партиялар */ 3647294 wikitext text/x-wiki Осы мақалада [[Қазақстан]]ның [[саяси партия]]ларының тізімі көрсетілген. Дәл қазір Қазақстанда 7 заңды тіркелген партия бар. Партияны тіркеу үшін оның мүшесі кемінде 20 000 адам болуы қажет. == Құрылтайда өкілдігі бар партиялар == {| class="wikitable sortable" |- " ! colspan="2" |Атауы ! Қысқ. аты ! Басшысы ! Идеологиясы ! Мәжілістегі орын саны ! Құрылуы |- | bgcolor="purple"| | [[Әділет (партия)|«Әділет» партиясы]] | ''Әділет'' | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | [[Реформизм]] |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} | 2026 |- | bgcolor="0A5C2E"| | [[Ауыл (партия)|«Ауыл» Халықтық-демократиялық патриоттық партиясы]] | ''Ауыл'' | [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] | [[Социал-демократия]]<br />[[Аграризм]] | {{Партия/Орындар|10|145|#0A5C2E}} | 2000 |- | bgcolor="4A77EC"| | [[Respublica|«Respublica» партиясы]] | ''Respublica'' | [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]] | [[Ашық үкімет]]<br>[[Жемқорлық|Анти-жемқорлық]] | {{Партия/Орындар|9|145|#4A77EC}} | 2022<ref>{{Cite web|url=https://m.forbes.kz/process/v_kazahstane_poyavitsya_novaya_respublika/?|title=В Казахстане появится новая «Республика»?|publisher=Forbes|lang=ru|date=2022-08-29|access-date=2023-01-21}}</ref> |- | bgcolor="0A408A"| | [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Қазақстанның демократиялық партиясы]] | ''Ақ жол'' | [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | [[Либералды консерватизм]]<br>[[Қоғамдық ұлтшылдық]]<br>Экономикалық [[либерализм]] |{{Партия/Орындар|8|145|#0A408A}} | 2002 |- | bgcolor="0456F7"| | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | <small>''ЖСДП''</small> | [[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов|Асхат Рақымжанов]] | [[Социал-демократия]]<br>[[Парламентаризм]] | {{Партия/Орындар|8|145|#0456F7}} | 2006 |- |} ==Мәжіліс сыртындағы тіркелген партиялар== {| class="wikitable sortable" |- ! colspan="2" |Атауы ! Қысқ. аты ! Басшысы ! Идеологиясы ! Құрылуы ! Тіркелуі |- | bgcolor="DB241E"| | [[Қазақстан халық партиясы|Қазақстан Халық партиясы]]</small> | ''ҚХП'' | [[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов|Нұрсұлтан Шоқанов]] | [[Социализм]] | 2004 | 2004 {{small|(ҚКХП)}}<br>2020 {{small|(ҚХП)}} |- | bgcolor="426F39"| | [[Байтақ (партия)|«Байтақ» Жасылдар партиясы]] | <small>''Байтақ''</small> | [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай|Азаматхан Әміртай]] | [[Жасыл саясат]] | 2015 (Төраға сөзінше)<ref>{{Cite web|url=https://vlast.kz/politika/53759-my-ne-kakaa-to-partia-kotoraa-tolko-segodna-poavilas.html|title=«Мы — не какая-то партия, которая только сегодня появилась»|author=Вааль, Тамара|publisher=vlast.kz|lang=ru|access-date=2022-03-04|date=2023-02-04}}</ref> | 2022<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/32155432.html|title=В Казахстане зарегистрирована партия «Байтак»|lang=ru|access-date=2023-01-21|date=2022-11-30|publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref> |- |} ==Тыйым салынған және тіркелмеген партиялар== {| class="wikitable sortable" |- ! colspan="2" |Атауы ! Басшысы ! Идеологиясы ! Құрылуы |- | bgcolor="B4F2E8"| | [[Қазақстан халық конгресі]] | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]]<ref>{{Cite web|url= https://halyq-uni.kz/news/15690-olzhas-suleimenov-kazakstan-khalyk-kongresi-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ |title= Олжас Сүлейменов «Қазақстан халық конгресі» партиясының төрағасы болып сайланды |lang= kk |publisher= Халық үні |date= 2023-02-05 |accessdate= 2024-02-04}}</ref> | [[Либерал-демократия]]<ref>{{Cite web|url= https://masa.media/kz/site/olzhas-sleymenov-zhne-ayta-tirilgen-azastan-khaly-kongresi-partiyasyny-tarikhy |title= ОЛЖАС СҮЛЕЙМЕНОВ ЖӘНЕ ҚАЙТА ТІРІЛГЕН «ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ КОНГРЕСІ» ПАРТИЯСЫНЫҢ ТАРИХЫ |lang= kk |publisher= masa media |accessdate= 2024-02-04}}</ref> | 1991 (тұңғыш рет)<br>2023 (қайта құрылды) |- | bgcolor="008000"| | [[Алаш ұлттық бостандық партиясы]] | ''орны бос'' | [[Ұлтшылдық]]<br>[[Түркішілдік]]<br>[[Исламизм]] | 1990 |- | bgcolor="0083cd"| | [[Қазақстанның демократиялық таңдауы]] | [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов|Мұхтар Әблязов]] | [[Либерализм]]<br>[[Либералды демократия]]<br>[[Популизм]]<br>[[Ұлтшылдық]]<br>[[Вестернизация]] | 2001–2004<br>2017 |- | bgcolor="FE0000"| | [[Қазақстанның Социалистік Қозғалысы]] | Айнұр Құрманов | [[Коммунизм]]<br>[[Марксизм–Ленинизм]] | 2002 (СоҚ)<br>2011 (ҚСҚ) |- | bgcolor="1F1A17"| | [[Қазақстан Пираттық Партиясы]] | Марат Мүлкібаев | [[Пираттық партия]]<br>[[Авторлық және (немесе) сабақтас құқықтар иесі|Авторлық құқықты]] реформалау | 2010 |- | bgcolor="000000"| | [[Oyan, Qazaqstan]] | | Зорлықсыз қарсылық<br>Анти-[[авторитаризм]] | 2019 |- | bgcolor="01AEF3"| | [[Қазақстанның демократиялық партиясы]] | [[Жанболат Мамай]] | Оппозиция | 2019 |- | bgcolor="FFF601"| | [[Көше Партиясы]] | | Анти-[[жемқорлық]]<br>Анти-[[авторитаризм]]<br>[[Электронды демократия|Э-демократия]] | 2020 |- | bgcolor="EF7F1A"| | [[Ел тірегі]] | [[Нұржан Бауыржанұлы Әлтаев|Нұржан Әлтаев]] | [[Национал-либерализм]] | 2020 |- |} == Бұрынғы партиялар == * [[Қазақстан аграрлық партиясы]] * [[Аманат (партия)|Аманат]] * [[Асар партиясы|Асар]] * [[Қазақстан азаматтық партиясы|Азаматтық партия]] * [[Қазақстан патриоттары партиясы]] * [[Руханият (партия)|Руханият]] * [[Әділет (партия, 2002)|Әділет]] (2002) * [[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі партиясы]] * [[Қазақстан кәсіподақтар федерациясы|Кәсіподақтар федерациясы]] * [[Қазақстан Социалистік партиясы|Социалистік партия]] * [[Үйлесім әлеуметтік қозғалысы|Гармония]] * [[Қазақстан шаруалар одағы|Шаруалар одағы]] * [[Адам құқығы демократиялық комитеті]] * [[Қазақстан жастар одағы|Жастар одағы]] ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары| ]] [[Санат:Елдер бойынша саяси партиялардың тізімдері|Қазақстан]] {{Kz-hist-stub}} p9mn4m49v14vlnox53wfohfz50c3apc Санат:Тексеруді қажет ететін өзен мақалалары 14 189058 3647366 3570935 2026-08-26T06:05:15Z Бакытжан Бейсембекова 184968 3647366 wikitext text/x-wiki {{Жасырын санат}} Бұл санатта [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің базасы негізінде [[Уикипедия:Боттар|боттың]] көмегімен жазылған Ресей өзендері мақалаларының тізімі. [[Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] 3bipc26786j9wdanuwwpgqxwshfzrmq 3647406 3647366 2026-08-26T08:54:25Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] ([[User talk:Бакытжан Бейсембекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Wikuiser|Wikuiser]] соңғы нұсқасына қайтарды 3570935 wikitext text/x-wiki {{Жасырын санат}} Бұл санатта [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің базасы негізінде [[Уикипедия:Боттар|боттың]] көмегімен жазылған Ресей өзендері мақалаларының тізімі. [[Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] eif1x7ptstivuysf4q6ajlho8w53scd Ширлинг (Жоғарғы Пфальц) 0 208342 3647369 2887399 2026-08-26T06:31:40Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647369 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ширлинг (Жоғарғы Пфальц) |шынайы атауы = Schierling (Oberpfalz) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Schierling COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=50 |lat_sec=5 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=8 |lon_sec=23 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Регенсбург |кестедегі аудан = Регенсбург (аудан){{!}}Регенсбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 16 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Христиан Киндль |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 77,62 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 381 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7225 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 09451 |пошта индексі = 84069 |пошта индекстері = |автомобиль коды = R |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 3 75 196 |ортаққордағы санаты = Schierling |сайты = http://www.schierling.de/ |сайт тілі = de }} '''Ширлинг (Жоғарғы Пфальц)''' ({{lang-de|Schierling (Oberpfalz)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Жоғарғы Пфальц (округ)|Жоғарғы Пфальц]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Регенсбург (аудан)|Регенсбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7225 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]</ref> Алып жатқан жер аумағы 77,62 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 3 75 196''. Муниципалитеттің басшысы — Христиан Киндль. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 16 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.schierling.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151214054931/http://www.schierling.de/ |date=2015-12-14 }} {{Германия:Регенсбург ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] 4mn41m03fjrs6bu0s8e27xzv9xvuvfx Харслебен 0 208533 3647336 2987844 2026-08-25T22:58:38Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647336 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Харслебен |шынайы атауы = Harsleben |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DE-ST 15-0-85-140 Harsleben COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=52 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=5 |lon_sec=35 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Саксония-Анхальт |кестедегі аймақ = Саксония-Анхальт |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хальберштадт |кестедегі аудан = Хальберштадт (аудан){{!}}Хальберштадт |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хольгер Бауэрмайстер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 27,86 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 123 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2209 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03941 |пошта индексі = 38829 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HZ |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 15 0 85 140 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.bode-holtemme.de/ |сайт тілі = de }} '''Харслебен''' ({{lang-de|Harsleben}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хальберштадт (аудан)|Хальберштадт]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2209 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).<ref>[http://www.statistik.sachsen-anhalt.de/download/stat_berichte/6A102_hj_2010_02.pdf Statistisches Landesamt Sachsen-Anhalt – Bevölkerung der Gemeinden nach Landkreisen; Stand: 31. Dez. 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118091232/http://www.statistik.sachsen-anhalt.de/download/stat_berichte/6A102_hj_2010_02.pdf |date=2012-01-18 }} (PDF; 231 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 27,86 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 85 140''. Муниципалитеттің басшысы — Хольгер Бауэрмайстер. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bode-holtemme.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091211195802/http://www.bode-holtemme.de/ |date=2009-12-11 }} {{Саксония-Анхальт аудандары}} {{Германия:Хальберштадт ауданы:Қалалар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]] grby93nm8ousehlilquq91h214obhb0 Хёхберг 0 210390 3647345 1825293 2026-08-26T04:31:05Z Gliwi 67438 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Höchberg Bavaria.jpg]] → [[File:DEU Höchberg COA.svg]] JPG → SVG 3647345 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хёхберг |шынайы атауы = Höchberg |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Höchberg COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=46 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=52 |lon_sec=54 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Вюрцбург |кестедегі аудан = Вюрцбург (аудан){{!}}Вюрцбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Петер Штихлер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7.55 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 280 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9440 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 0931 |пошта индексі = 97204 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WÜ |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 6 79 147 |ортаққордағы санаты = Höchberg |сайты = http://www.hoechberg.de/ |сайт тілі = de }} '''Хёхберг''' ({{lang-de|Höchberg}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Төменгі Франкония (округ)|Төменгі Франкония]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Вюрцбург (аудан)|Вюрцбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 9440 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]</ref> Алып жатқан жер аумағы 7.55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 6 79 147''. Муниципалитеттің басшысы — Петер Штихлер. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.hoechberg.de/ Ресми сайты] {{Бавария аудандары}} {{Германия:Вюрцбург ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] ca8qz8fqbqfzp2kr81s85d0ke5ij44r Эльшайд 0 213271 3647399 2931940 2026-08-26T08:36:10Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647399 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эльшайд |шынайы атауы = Ellscheid |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Ellscheid COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=9 |lat_sec=8 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=54 |lon_sec=55 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Рейнланд-Пфальц |кестедегі аймақ = Рейнланд-Пфальц |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Вульканайфель |кестедегі аудан = Вульканайфель (аудан){{!}}Вульканайфель |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Альберт Борш |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 5,21 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 450 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 265 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06573 |пошта индексі = 54552 |пошта индекстері = |автомобиль коды = DAU |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 07 2 33 021 |ортаққордағы санаты = Ellscheid |сайты = http://www.ellscheid.de/ |сайт тілі = de }} '''Эльшайд''' ({{lang-de|Ellscheid}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Вульканайфель (аудан)|Вульканайфель]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 265 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 5,21 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 2 33 021''. Муниципалитеттің басшысы — Альберт Борш. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ellscheid.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206102157/http://www.ellscheid.de/ |date=2007-02-06 }} {{Германия:Вульканайфель ауданы:Қалалар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]] knf4ve9f1apfv65qbzmfw9nqtu0bipr Санта-Инес (Мараньян) 0 269808 3647371 1843755 2026-08-26T06:45:42Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Bandeira_santa_inês.jpg]]» деген «[[:File:Bandeira_de_Santa_Inês,_MA.jpg]]» дегенмен алмастырылды. 3647371 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Санта-Инес (Мараньян) |шынайы атауы = Santa Inês |сурет = |жағдайы = |ел = Бразилия |елтаңба = Brasao santa ines.jpg |ту = Bandeira de Santa Inês, MA.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=S |lat_deg=3 |lat_min=40 |lat_sec=1 |lon_dir=W |lon_deg=45 |lon_min=22 |lon_sec=48 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Штаты |аймағы = Мараньян |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Мезорегионы |ауданы = <!-- Батыс Мараньян (мезорегион){{!}}Батыс Мараньян --> |кестедегі аудан = |қауым түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Микрорегионы |қауым = <!-- Пиндаре (микрорегион){{!}}Пиндаре --> |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Раймунду Роберт Бринжел Мартинс |құрылған уақыты = 1967 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 768 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 24 |климаты = тропикалық |ресми тілі = |тұрғыны = 82026 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = 186,8 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = -3 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Санта-Инес (Мараньян)''' ({{lang-pt|Santa Inês}}) — [[Бразилия]]дағы [[муниципалитет]], [[Мараньян (штат)|Мараньян]] штатында орналасқан. [[Батыс Мараньян (мезорегион)|Батыс Мараньян]] мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын [[Пиндаре (микрорегион)|Пиндаре]] экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді. [[2006 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 82026 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 768 км² шамасында. Халық тығыздығы — 186,8 адам/км². == Тарихы == Қала [[1967 жыл]]ы құрылған. {{Пиндаре микрорегионының муниципалитеттері}} {{brazil-geo-stub}} [[Санат:Мараньян елді мекендері]] d2p3lf5o4xzyqoe3au6h7tziiqt27qo Игуату (Сеара) 0 270219 3647370 3645931 2026-08-26T06:43:09Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Bandeira_de_Iguatu.jpeg]]» деген «[[:File:Bandeira_de_Iguatu,_CE.jpg]]» дегенмен алмастырылды. 3647370 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Игуату (Сеара) |шынайы атауы = Iguatu |сурет = |жағдайы = |ел = Бразилия |елтаңба =Brasão de Iguatu, CE.png |ту = Bandeira de Iguatu, CE.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=S |lat_deg=6 |lat_min=21 |lat_sec=32 |lon_dir=W |lon_deg=39 |lon_min=17 |lon_sec=56 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Штаты |аймағы = Сеара |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Мезорегионы |ауданы = <!-- Оңтүстік-орталық Сеара (мезорегион){{!}}Оңтүстік-орталық Сеара --> |кестедегі аудан = |қауым түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Микрорегионы |қауым = <!-- Игуату (микрорегион){{!}}Игуату --> |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Аженор Гомис ди Араужу Нету |құрылған уақыты = 1953 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 1029,002 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 217 |климаты = шөлейт |ресми тілі = |тұрғыны = 92260 |санақ жылы = 2007 |тығыздығы = 89,65 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = -3 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Игуату (Сеара)''' ({{lang-pt|Iguatu}}) — [[Бразилия]]дағы [[муниципалитет]], [[Сеара (штат)|Сеара]] штатында орналасқан. [[Оңтүстік-орталық Сеара (мезорегион)|Оңтүстік-орталық Сеара]] мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын [[Игуату (микрорегион)|Игуату]] экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді. [[2007 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 92260 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1029,002 км² шамасында. Халық тығыздығы — 89,65 адам/км². == Тарихы == Қала [[1953 жыл]]ы құрылған. {{Игуату микрорегионының муниципалитеттері}} {{brazil-geo-stub}} [[Санат:Сеара елді мекендері]] 7p1x91vtpt7xg3265byg5dwf7zz04lw NGC 1970 0 311284 3647333 2894008 2026-08-25T22:42:34Z CommonsDelinker 165 «[[:File:NGC_1970_DSS.jpg|NGC_1970_DSS.jpg]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:Pi.1415926535|Pi.1415926535]] [[commons:File:NGC_1970_DSS.jpg|жойған]], себебі: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:NGC 1970 DSS.jpg|]]. 3647333 wikitext text/x-wiki {{Галактика/Жұлдыздар шоғыры |Түрі = [[галактикалық тұмандық]] |Атауы = NGC 1970 |Сурет = |Сурет атауы = |Ашушы = [[Джон Гершель]] |Ашылу уақыты = [[31 қаңтар]] [[1835]] |Өзге атаулары = ESO 56-SC127, in LMC |Дәуірі = [[J2000.0]] |Шоқжұлдызы = Dorado |Тура шарықтауы = {{RA|05|32|55,1}} |Еңісуі = {{Dec|-68|50|12}} |Көрінерлік өлшемі = |Көрінерлік жұлдыздық шамасы = |Фотографиялық жұлдыздық шамасы = 8 |Типі = EN+OCL |Сәулелік жылдамдығы = |Сәулелік жылдамдығы қате = |Қызыл еңісуі = |Қызыл еңісуі қате = |Айналу жылдамдығы = |Айналу жылдамдығы қате = |Қашықтығы = |Бұрыштық орналасуы = |Жарықтығы = |Абсолюттік жұлдыздық шамасы = |Салмағы = |Радиусы = |Қасиеттері = }} '''NGC 1970''' — [[Dorado (шоқжұлдыз)|Dorado]] шоқжұлдызында орналасқан EN+OCL типті [[галактикалық тұмандық]]. [[Жаңа жалпы каталог]]тың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. == Ашылуы == Бұл нысанды [[1835 жыл]]ы [[31 қаңтар]]да [[Джон Гершель]] астрономы ашқан болатын және [[Жаңа жалпы каталог|NGC]] каталогында 1970 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 56-SC127, in LMC. == Тағы қараңыз == * [[Мессье нысандарының тізімі]] * [[Жаңа жалпы каталог]] * [[Индекс каталог]] == Сыртқы сілтемелер == * «Жаңа жалпы каталог» түпнұсқасындағы [http://www.seds.org/~spider/ngc/ngc.cgi?1970 ағылшынша] және [http://www.seds.org/~spider/ngc/ngc_fr.cgi?1970 французша мәліметтер] * [[Жаңа жалпы каталог#Қайта қаралған Жаңа жалпы каталог|Қайта қаралған Жаңа жалпы каталог]]тағы [http://www.seds.org/~spider/ngc/revngcic.cgi?NGC1970 мәліметтер]{{ref-en}} * [http://simbad.u-strasbg.fr/sim-id.pl?Ident=NGC+1970 SIMBAD базасындағы мәліметтер]{{ref-en}} * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC+1970 VizieR базасындағы мәліметтер]{{ref-en}} * [http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+1970 NASA/IPAC Extragalactic Database базасындағы мәліметтер]{{ref-en}} * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/basic_connect?qsearch=NGC+1970&version=1 NGC 1970 нысанына арналған жарияланымдар] {{galaxy-stub}} {{NGC навигаторы|NGC 1966|NGC 1967|NGC 1968|NGC 1969|NGC 1970|NGC 1971|NGC 1972|NGC 1973|NGC 1974}} [[Санат:NGC нысандары]] [[Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)]] spxtwtd0oyt8yfu05vseda713jwknzs Флажи (Сена және Марна) 0 438059 3647280 2907422 2026-08-25T15:58:14Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647280 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Флажи |шынайы атауы = Flagy |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=48.313056 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=2.922222 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(634)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Иль-де-Франс |кестедегі аймақ = Иль-де-Франс |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Сена және Марна |кестедегі аудан = Сена және Марна (департамент){{!}}Сена және Марна |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Фонтенбло (округ){{!}}Фонтенбло |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Лоррез-ле-Бокаж-Прео (кантон)|Лоррез-ле-Бокаж-Прео]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Jacques Drouhin ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,21 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 69—151 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 634 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 87,93 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 77940 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 77184 |ортаққордағы санаты = Flagy (Seine-et-Marne) |сайты = http://www.flagy.fr |сайт тілі = }} '''Флажи''' ({{lang-fr|Flagy}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Иль-де-Франс]] аймағына қарасты [[Сена және Марна (департамент)|Сена және Марна]] департаментінде орналасқан. [[Фонтенбло (округ)|Фонтенбло]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,21 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''77184'', [[пошта индексі]] — ''77940''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 634 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 87,93 адам/км². {{Демография/FRA/Flagy (Seine-et-Marne)}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=44 | барлығы=632 | е0=40 | ә0=24 | е5=32 | ә5=36 | е10=28 | ә10=32 | е15=8 | ә15=4 | е20=16 | ә20=4 | е25=12 | ә25=20 | е30=24 | ә30=28 | е35=44 | ә35=32 | е40=24 | ә40=20 | е45=20 | ә45=28 | е50=16 | ә50=4 | е55=24 | ә55=16 | е60=16 | ә60=16 | е65=20 | ә65=16 | е70=8 | ә70=4 | е75=0 | ә75=8 | е80=4 | ә80=4 | е85=0 | ә85=0 }} == Тағы қараңыз == * [[Сена және Марна департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Flagy (Seine-et-Marne)|Флажи}} * [http://www.flagy.fr Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100730052536/http://www.flagy.fr/ |date=2010-07-30 }} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=77184-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017200125/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=77184-COM |date=2012-10-17 }} * [http://www.mapquest.com/?q=48.313056,2.922222&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{Сена және Марна департаментінің коммуналары}} [[Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары]] {{France-geo-stub}} 438tgmkrer77a9ckk7w2mnrg5dgrhtn Қажы 0 484691 3647380 3603312 2026-08-26T08:09:18Z Marksscheider 183882 3647380 wikitext text/x-wiki {{Main|Ислам дініндегі діни лауазымдар мен атақтар#Қажы}} {{Қысқа мақала}} '''Қажы''' — Ислам дінінің бес парызының бірі қажылық парызын өтеген мұсылман. {{islam-stub}} [[Санат:Ислам терминдері]] [[Санат:Қажылық]] [[Санат:Ислам дініндегі рухани атақтар]] rqt22uc8qhe39nf82nl06b3co03mu04 Николя Анелька 0 485894 3647267 3474457 2026-08-25T13:59:57Z 1nter pares 146705 3647267 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Николас Себастьян Анелька |толық аты = Николас Себастьян Анелька |лақап аты = Анелька |сурет = Nicolas Anelka 4720.jpg |сурет ені = 200px |атауы = |туған күні = 14.03.1979 |туған жері = [[Франция]] |азаматтығы = {{flagicon|France}} [[Франция]] |бойы = 185 |салмағы = |позиция = |қазіргі клуб = карьерасын аяқтады |номері = |клубтары = {{футбол карьерасы |1994—1997|{{Flagicon|Франция}} [[Пари Сен-Жермен]]|10 (1) |1997—1999|{{Flagicon|Англия}} [[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсенал]] |65 (23) |1999—2000|{{Flagicon|Испания}} [[Реал Мадрид]]|19 (2) |2000—2002|{{Flagicon|Франция}} [[Пари Сен-Жермен]]|39 (10) |2002|→ {{Flagicon|Англия}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]|22 (5) |2002—2004|{{Flagicon|Англия}} [[Манчестер Сити]]|89 (37) |2004—2006|{{Flagicon|Түркия}} [[Фенербахче (футбол клубы)|Фенербахче]]|39 (14)|2006—2008 |{{Flagicon|Англия}} [[Болтон Уондерерс]]|53 (21) |2008—2012|{{Flagicon|Англия}} [[Челси (футбол клубы)|Челси]]|125 (39) |2012—2013|{{Flagicon|Қытай}} Шанхай Шэньхуа|32 (5) |2013|→ {{Flagicon|Италия}} [[Ювентус]] |2 (0) |2013—2014|{{Flagicon|Англия}} [[Вест Бромвич Альбион]]|12 (2) |2014—2015|{{Flagicon|Үндістан}} [[Мумбаи Сити]]|13 (2) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1998—2010|{{футбол|Франция}}|69 (14)}} }} '''Николя Себастьян Анелька''' ([[Француз тілі|фра]]. ''Nicolas Anelka''; 14 наурыз 1979, [[Париж]]) — Француз футболшысы, шабуылшы. 2000 жылғы Еуропа чемпионы. == Мансабы == Карьерасында Франция, Испания, Англия, Түркия, Италия, Қытай, Үндістан клубтарында ойнады. Англия, Италия және Түркия чемпионы атанды. [[Челси (футбол клубы)|Челси футбол клубының]] экс-менеджері [[Карло Анчелотти]] "Анелька шапшаң, ауада допты бақылау икемі жақсы, допты жақсы қабылдап жақсы басқара алатын ойыншы" деп атады.<ref>{{cite web | url = http://www.chelseafc.com/page/LatestNews/0,,10268~1842159,00.html | title = Ancelotti: anelka has it all | publisher = Chelsea FC | date = 31 қазан 2009}}</ref> Ұлттық құрама сапында 1998-2010 жылдары ойнады. [[Футболдан 2000 жылғы Еуропа біріншілігі|2000 жылы Еуропа чемпионы]] атанды. 2008 жылы да [[Футболдан 2008 жылғы Еуропа біріншілігі|Еуропа чемпионатына]] қатысты, бірақ құрама топтық турнирден аса алмады. [[Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі|2010 жылғы әлем біріншілігінде]] бапкер [[Раймон Доменек|Раймон Доменекпен]] кикілжіңге келіп, топтық турнир бітпестен еліне қайтып кетті. Құрамада барлығы 69 ойын өткізіп, 14 гол соқты. == Жетістіктері == <big>'''Командалық'''</big> «'''Арсенал'''» * Англия чемпионы ('''1'''): 1997/98 * Англия кубогы ('''1'''): 1998 * Англия суперкубогы ('''1'''): 1998 «'''Реал Мадрид'''» * Чемпиондар Лигасы ('''1'''): 2000 «'''Пари Сен-Жермен'''» * Интертото кубогы ('''1'''): 2001 «'''Фенербахче'''» * Түркия чемпионы ('''1'''): 2004/05 «'''Челси'''» * Англия чемпионы ('''1'''): 2009/10 * Англия кубогы ('''2'''): 2009, 2010 * Англия суперкубогы ('''1'''): 2009 ; «Ювентус» * Италия чемпионы ('''1'''): 2012/13 === Ұлттық құрама === '''Франция''' * Еуропа чемпионы ('''1'''): 2000 * Конфедерациялар кубогы ('''1'''): 2001 == Статистикасы == {| class="wikitable" ! colspan="3" |Клубтық карьерасы |- |1994—1997 |{{Flagicon|Франция}} [[Пари Сен-Жермен]] |10 (1) |- |1997—1999 |{{Flagicon|Англия}} [[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсенал]] |65 (23) |- |1999—2000 |{{Flagicon|Испания}} [[Реал Мадрид]] |19 (2) |- |2000—2002 |{{Flagicon|Франция}} [[Пари Сен-Жермен]] |39 (10) |- |2002 |→ {{Flagicon|Англия}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]] |22 (5) |- |2002—2004 |{{Flagicon|Англия}} [[Манчестер Сити]] |89 (37) |- |2004—2006 |{{Flagicon|Түркия}} [[Фенербахче (футбол клубы)|Фенербахче]] |39 (14) |- |2006—2008 |{{Flagicon|Англия}} [[Болтон Уондерерс]] |53 (21) |- |2008—2012 |{{Flagicon|Англия}} [[Челси (футбол клубы)|Челси]] |125 (39) |- |2012—2013 |{{Flagicon|Қытай}} [[Шанхай Гринлэнд Шеньхуа|Шанхай Шэньхуа]] |32 (5) |- |2013 |→ {{Flagicon|Италия}} [[Ювентус]] |2 (0) |- |2013—2014 |{{Flagicon|Англия}} [[Вест Бромвич Альбион]] |12 (2) |- |2014—2015 |{{Flagicon|Үндістан}} [[Мумбаи Сити]] |13 (2) |} == Cтатистикасы == === Клубтық === {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Клуб ! rowspan="2" |Маусым ! colspan="3" |Лига ! colspan="2" |Кубок ! colspan="2" |Лига куб ! colspan="2" |Құрлықтық ! colspan="2" |Тағы да ! colspan="2" |Бары |- !Дивизион !О !Г !О !Г !О !Г !О !Г !О !Г !О !Г |- | rowspan="2" |[[Пари Сен-Жермен|Пари-Сен-Жермен]] |1995–96 |[[Футболдан Франция чемпионаты|Лига 1]] |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |2 |0 |- |1996–97 |[[Футболдан Франция чемпионаты|Лига 1]] |8 |1 | colspan="2" |— |1 |0 |1 |0 | colspan="2" |— |10 |1 |- | rowspan="3" |[[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсенал]] |1996–97 |Премьер Лига |4 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |4 |0 |- |1997–98 |Премьер Лига |26 |6 |9 |3 |3 |0 |2 |0 | colspan="2" |— |40 |9 |- |1998–99 |Премьер Лига |35 |17 |5 |0 |0 |0 |5 |1 |1 |1 |46 |19 |- |[[Реал Мадрид|Реал]] |1999–00 |[[Футболдан Испания чемпионаты|Ла лига]] |19 |2 |0 |0 | colspan="2" |— |9 |2 |3 |3 |31 |7 |- | rowspan="2" |[[Пари Сен-Жермен]] |2000–01 |[[Футболдан Франция чемпионаты|Лига 1]] |27 |8 |0 |0 |1 |0 |9 |5 | colspan="2" |— |37 |13 |- |2001–02 |[[Футболдан Франция чемпионаты|Лига 1]] |12 |2 | colspan="2" |— |0 |0 |7 |3 | colspan="2" |— |19 |5 |- |[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]] |2001–02 |Премьер Лига |20 |4 |2 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |22 |5 |- | rowspan="3" |[[Манчестер Сити]] |2002–03 |[[Футболдан Англия чемпионаты|Премьер Лига]] |38 |14 |1 |0 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |41 |14 |- |2003–04 |[[Футболдан Англия чемпионаты|Премьер Лига]] |32 |16 |4 |4 |2 |0 |5 |4 | colspan="2" |— |43 |24 |- |2004–05 |[[Футболдан Англия чемпионаты|Премьер Лига]] |19 |7 | colspan="2" |— |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |19 |7 |- | rowspan="3" |[[Фенербахче (футбол клубы)|Фенербахче]] |2004–05 |Суперлига |14 |4 |2 |0 | colspan="2" |— |2 |0 | colspan="2" |— |18 |4 |- |2005–06 |Суперлига |25 |10 |6 |2 | colspan="2" |— |6 |0 | colspan="2" |— |37 |12 |- |2006–07 |Суперлига | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |2 |0 | colspan="2" |— |2 |0 |- | rowspan="2" |[[Болтон Уондерерс|Болтон]] |2006–07 |[[Футболдан Англия чемпионаты|Премьер Лига]] |35 |11 |3 |0 |1 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |39 |12 |- | rowspan="2" |2007–08 |[[Футболдан Англия чемпионаты|Премьер Лига]] |18 |10 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |4 |1 | colspan="2" |— |22 |11 |- | rowspan="5" |[[Челси (футбол клубы)|Челси]] |Премьер Лига |14 |1 |3 |1 |2 |0 |5 |0 | colspan="2" |— |24 |2 |- |2008–09 |Премьер Лига |37 |19 |5 |4 |0 |0 |12 |2 | colspan="2" |— |54 |25 |- |2009–10 |Премьер Лига |33 |11 |4 |1 |0 |0 |7 |3 |1 |0 |45 |15 |- |2010–11 |Премьер Лига |32 |6 |3 |1 |1 |2 |9 |7 |1 |0 |46 |16 |- |2011–12 |Премьер Лига |9 |1 |0 |0 |2 |0 |4 |0 | colspan="2" |— |15 |1 |- |Шанхай |2012 |Қытай суперлигасы |22 |3 |2 |0 | colspan="2" |— |3 |1 | colspan="2" |— |27 |4 |- |[[Ювентус]] |2012–13 |[[Футболдан Испания чемпионаты|А сериясы]] |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |1 |0 | colspan="2" |— |3 |0 |- |Вест Бромбич |2013–14 |Суперлига |12 |2 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |12 |2 |- | rowspan="2" |Мумбай |2014 |Суперлига |7 |2 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |7 |2 |- |2015 |Суперлига |6 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |6 |0 |- ! colspan="3" |Бары !507 !157 !49 !17 !15 !3 !93 !29 !6 !4 !665 !210 |} === Халықаралық === {| class="wikitable" |+ !Құрама !Жыл !Ойын !Гол |- | rowspan="13" |[[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франция]] |1998 |3 |1 |- |1999 |7 |1 |- |2000 |2 |2 |- |2001 |7 |1 |- |2002 |2 |0 |- |2003 |3 |0 |- |2004 |2 |1 |- |2005 |2 |1 |- |2006 |3 |1 |- |2007 |5 |3 |- |2008 |4 |1 |- |2009 |4 |2 |- |2010 |2 |0 |- ! colspan="2" |Барлығы !50 !14 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ислам дінін қабылдаған футболшылар]] [[Санат:Франция футболшылары]] [[Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары]] [[Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары]] [[Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары]] [[Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары]] [[Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары]] [[Санат:Фенербахче ФК ойыншылары]] [[Санат:Челси ФК ойыншылары]] [[Санат:Ювентус ФК ойыншылары]] [[Санат:Вест Бромвич Альбион ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары]] [[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Болтон Уондерерс ФК ойыншылары]] 2lon4r1rkp4zpycbfvf5yoro1i8doeg Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі 4 491233 3647426 3646893 2026-08-26T09:00:35Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3647426 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35565]||623||26||18||263||28||3||34420||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3017]||283||7||6||393||8||15||2289||0||6||10||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1190]||38||0||0||12||17||0||1111||0||0||12||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 493]||15||0||7||46||6||1||401||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] th7qd2q37531uibdilv56e4569k2zn2 Уикипедия:Белсенді қатысушылар 4 492279 3647187 3646262 2026-08-25T12:02:28Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3647187 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3089}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:999}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 3 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:978}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 4 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:467}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 6 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:238}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 7 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:214}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 8 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:160}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 9 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 10 || [[User:Айткүл|Айткүл]] || [[Special:Contributions/Айткүл|{{formatnum:126}}]] || {{Permissions|Айткүл}} |- | 11 || [[User:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] || [[Special:Contributions/Жадыра Абибуллаевна|{{formatnum:117}}]] || {{Permissions|Жадыра Абибуллаевна}} |- | 12 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:110}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 13 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:79}}]] || {{Permissions|Вилюс М}} |- | 14 || [[User:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] || [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Жанар Чушекова}} |- | 15 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|PushkinVko}} |- | 16 || [[User:Mtdi20|Mtdi20]] || [[Special:Contributions/Mtdi20|{{formatnum:62}}]] || {{Permissions|Mtdi20}} |- | 17 || [[User:Muzeologist|Muzeologist]] || [[Special:Contributions/Muzeologist|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Muzeologist}} |- | 18 || [[User:Dostoevskykz|Dostoevskykz]] || [[Special:Contributions/Dostoevskykz|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Dostoevskykz}} |- | 19 || [[User:Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі]] || [[Special:Contributions/Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}} |- | 20 || [[User:НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА]] || [[Special:Contributions/НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}} |- | 21 || [[User:Таңшебер Ахметбек|Таңшебер Ахметбек]] || [[Special:Contributions/Таңшебер Ахметбек|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Таңшебер Ахметбек}} |- | 22 || [[User:Aidana003|Aidana003]] || [[Special:Contributions/Aidana003|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Aidana003}} |- | 23 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 24 || [[User:Jako2588|Jako2588]] || [[Special:Contributions/Jako2588|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Jako2588}} |- | 25 || [[User:Айнур Мырзабекова|Айнур Мырзабекова]] || [[Special:Contributions/Айнур Мырзабекова|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Айнур Мырзабекова}} |- | 26 || [[User:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] || [[Special:Contributions/Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы}} |- | 27 || [[User:Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] || [[Special:Contributions/Нұрғазықызы Айгерім|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Нұрғазықызы Айгерім}} |- | 28 || [[User:Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] || [[Special:Contributions/Аружан Сағаткен|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Аружан Сағаткен}} |- | 29 || [[User:Садыкова Улболсын|Садыкова Улболсын]] || [[Special:Contributions/Садыкова Улболсын|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Садыкова Улболсын}} |- | 30 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|AlibekKS}} |- | 31 || [[User:Madeniet26|Madeniet26]] || [[Special:Contributions/Madeniet26|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Madeniet26}} |- | 32 || [[User:Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}} |- | 33 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}} |- | 34 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 35 || [[User:Guka1996|Guka1996]] || [[Special:Contributions/Guka1996|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Guka1996}} |- | 36 || [[User:Сейлова Гүлжан|Сейлова Гүлжан]] || [[Special:Contributions/Сейлова Гүлжан|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Сейлова Гүлжан}} |- | 37 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 38 || [[User:KoishibaevaA|KoishibaevaA]] || [[Special:Contributions/KoishibaevaA|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|KoishibaevaA}} |- | 39 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 40 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 41 || [[User:Tansheber|Tansheber]] || [[Special:Contributions/Tansheber|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Tansheber}} |- | 42 || [[User:Karagandanese|Karagandanese]] || [[Special:Contributions/Karagandanese|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Karagandanese}} |- | 43 || [[User:Мадикино|Мадикино]] || [[Special:Contributions/Мадикино|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Мадикино}} |- | 44 || [[User:Jommy3210|Jommy3210]] || [[Special:Contributions/Jommy3210|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Jommy3210}} |- | 45 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 46 || [[User:Ербол Асан|Ербол Асан]] || [[Special:Contributions/Ербол Асан|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Ербол Асан}} |- | 47 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 48 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 49 || [[User:Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] || [[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Садықова Ақгүл}} |- | 50 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 51 || [[User:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] || [[Special:Contributions/Мықтыбек Оразтайұлы|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Мықтыбек Оразтайұлы}} |- | 52 || [[User:L.sarkytbekova|L.sarkytbekova]] || [[Special:Contributions/L.sarkytbekova|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|L.sarkytbekova}} |- | 53 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 54 || [[User:Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова]] || [[Special:Contributions/Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}} |- | 55 || [[User:~2026-41580-45|~2026-41580-45]] || [[Special:Contributions/~2026-41580-45|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-41580-45}} |- | 56 || [[User:Қарақия ауданы|Қарақия ауданы]] || [[Special:Contributions/Қарақия ауданы|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Қарақия ауданы}} |- | 57 || [[User:Аянов|Аянов]] || [[Special:Contributions/Аянов|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Аянов}} |- | 58 || [[User:~2026-42935-53|~2026-42935-53]] || [[Special:Contributions/~2026-42935-53|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-42935-53}} |- | 59 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}} |- | 60 || [[User:Qanattan|Qanattan]] || [[Special:Contributions/Qanattan|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Qanattan}} |- | 61 || [[User:Бекзада Серікахметқызы|Бекзада Серікахметқызы]] || [[Special:Contributions/Бекзада Серікахметқызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Бекзада Серікахметқызы}} |- | 62 || [[User:Tilaqtobe|Tilaqtobe]] || [[Special:Contributions/Tilaqtobe|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Tilaqtobe}} |- | 63 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}} |- | 64 || [[User:Zafer|Zafer]] || [[Special:Contributions/Zafer|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zafer}} |- | 65 || [[User:Айгерім Нұрғазықызы|Айгерім Нұрғазықызы]] || [[Special:Contributions/Айгерім Нұрғазықызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Айгерім Нұрғазықызы}} |- | 66 || [[User:Корлан Майдановна|Корлан Майдановна]] || [[Special:Contributions/Корлан Майдановна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Корлан Майдановна}} |- | 67 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Amherst99}} |- | 68 || [[User:Zama.Dana|Zama.Dana]] || [[Special:Contributions/Zama.Dana|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zama.Dana}} |- | 69 || [[User:Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] || [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Бакытжан Бейсембекова}} {{/end}} k78e0bwbxa3lugb4cmfaz2rirqcyzw5 Футболдан Еуропа чемпионаты 0 492721 3647331 3467902 2026-08-25T21:52:56Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647331 wikitext text/x-wiki {{Футбол турнирінің карточкасы |атауы = Футболдан Еуропа чемпионаты |түпнұсқасы = '''UEFA European Football Championship''' |логотип = |мемлекет = [[Еуропа]] ([[УЕФА]]) |командалар саны = 24 (финал)<br />55 |қаланған = 1960 |қайта ұйымдастырылған = |таратылған = |жеңімпаз атағы = |әрекеттегі чемпион = {{байрақ|Испания}} (4 атақ) |соңғы жеңімпаздың атағы = |соңғы чемпион = {{байрақ|Испания}}|[[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]] (4 атақ) |атағы ең көп = {{байрақ|Испания}}(4 атақ) |телекомпаниялар = |сайт = [http://www.uefa.com/ www.uefa.com] |ағымдағы маусым = [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі]] }} '''Футболдан Еуропа чемпионаты''' ({{lang-en|UEFA European Championship}}) — [[УЕФА]] басшылығымен өткізілетін ұлттық құрамалар арасындағы ең негізгі жарыс. [[Футболдан 1960 жылғы Еуропа біріншілігі|1960]] жылдан бастап жарыс 4 жылда бір рет [[Футболдан әлем чемпионаты|Футболдан әлем чемпионаттарының]] арасында өткізіліп тұрады. Турнир басында '''Еуропа ұлттарының кубогы''' деп аталды, ал [[Футболдан 1968 жылғы Еуропа біріншілігі|1968]] жылы атауын '''Футболдан Еуропа чемпионатына''' ауыстырды, ал турнир болса ресми мәртебесін алды<ref>M. Macho, Zlatá kniha fotbalu. Druhé rozšířené vydání</ref>. == Тарихы == Алғашқы Еуропа чемпионаты [[Футболдан 1960 жылғы Еуропа біріншілігі|1960 жылы]] [[Франция]]да өткізілді. [[Франция]] - Eуропа чемпионатын үш рет өткізген жалғыз ел. [[Футболдан 1984 жылғы Еуропа біріншілігі|1984]], [[Футболдан 2016 жылғы Еуропа біріншілігі|2016]] жылдары да турнир осы елдe өтті. [[Футболдан 1980 жылғы Еуропа біріншілігі|1980 жылға]] дейін финалдық турнирлерге тек төрт құрама ғана қатысты. 1980-1992 жылдары сегіз құрамаға көбейтілді. Ал 1996-2012 жылдары 16 құрама қатысты. [[Футболдан 2016 жылғы Еуропа біріншілігі|2016 жылдан]] бастап 24 құрама қатысатын болды. 1980 жылға дейін үшінші орын иесін анықтау үшін матч өткізіліп тұрды. 1984 жылдан бастап үшінші орын үшін ойналмайтын болды, жартылай финалда жеңілген екі құрама да қола жүлдегер атана беретін болды. {| class="wikitable" |- ! Жыл!! Іріктеуге<br>қатысқан<br>командалар саны !! Іріктеудегі командалар саны !! әр орынға шаққанда |- |[[Футболдан 1960 жылғы Еуропа біріншілігі|1960]]|| 4 | align="center" | 17 | align="center" | 4,25 |- |[[Футболдан 1964 жылғы Еуропа біріншілігі|1964]]|| 4 | align="center" | 28 | align="center" | 7 |- |[[Футболдан 1968 жылғы Еуропа біріншілігі|1968]]|| 4 | align="center" | 31 | align="center" | 7,75 |- |[[Футболдан 1972 жылғы Еуропа біріншілігі|1972]]|| 4 | align="center" | 32 | align="center" | 8 |- |[[Футболдан 1976 жылғы Еуропа біріншілігі|1976]]|| 4 | align="center" | 32 | align="center" | 8 |- |[[Футболдан 1980 жылғы Еуропа біріншілігі|1980]]|| 7 | align="center" | 31 | align="center" | 4,43 |- |[[Футболдан 1984 жылғы Еуропа біріншілігі|1984]]|| 7 | align="center" | 32 | align="center" | 4,57 |- |[[Футболдан 1988 жылғы Еуропа біріншілігі|1988]]|| 7 | align="center" | 32 | align="center" | 4,57 |- |[[Футболдан 1992 жылғы Еуропа біріншілігі|1992]]|| 7 | align="center" | 33 | align="center" | 4,71 |- |[[Футболдан 1996 жылғы Еуропа біріншілігі|1996]]|| 15 | align="center" | 47 | align="center" | 3,13 |- |[[Футболдан 2000 жылғы Еуропа біріншілігі|2000]]|| 14 | align="center" | 49 | align="center" | 3,5 |- |[[Футболдан 2004 жылғы Еуропа біріншілігі|2004]]|| 15 | align="center" | 50 | align="center" | 3,33 |- |[[Футболдан 2008 жылғы Еуропа біріншілігі|2008]]|| 14 | align="center" | 50 | align="center" | 3,57 |- |[[Футболдан 2012 жылғы Еуропа біріншілігі|2012]]|| 14 | align="center" | 51 | align="center" | 3,64 |- |[[Футболдан 2016 жылғы Еуропа біріншілігі|2016]]|| 23 | align="center" | 53 | align="center" | 2,30 |- |[[Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі|2020]] | align="center" |23 | align="center" |55 | align="center" |2,40 |} == Қатысушылар == Финалдық турнирлерге 38 құрама қатысты {| class="wikitable" |- !Турнирге<br>қанша рет<br>қатысқандығы!!Құрама |- |13||{{Flagicon|Германия}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия (ГФР)]] |- |11||{{Футбол|Испания}} <br /> {{Flagicon|Чехия}} [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]] /{{Flagicon|Чехословакия}} [[Чехословакия Ұлттық футбол құрамасы|Чехословакия]] |- |10||{{Flagicon|Франция}} [[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франция]] <br /> {{Футбол|Нидерланд}}<br /> {{Футбол|Италия}} <br /> {{Футбол|Англия}} |- |9||{{Футбол|Дания}} |- |8||{{Футбол|Португалия}} |- |7||{{Футбол|Швеция}} <br /> {{Футбол|Ресей}} / {{Flagicon|CIS}} [[ТМД Ұлттық футбол құрамасы|ТМД]] |- |6||{{Футбол|Бельгия}} <br /> {{Футбол|Хорватия}} |- |5||{{Футбол|КСРО}} <br />{{Футбол|Румыния}} <br /> {{Flagicon|Югославия}} [[Югославия Ұлттық футбол құрамасы|Югославия]] <br /> {{Футбол|Швейцария}} <br /> {{Flagicon|Түркия}} [[Түркия Ұлттық футбол құрамасы|Түркия]] |- |4||{{Flagicon|Грекия}} [[Грекия Ұлттық футбол құрамасы|Грекия]] <br /> {{Flagicon|Венгрия}} [[Мажарстан Ұлттық футбол құрамасы|Мажарстан]]<br />{{Футбол|Польша}} |- |3||{{Flagicon|Ирландия}} [[Ирландия Ұлттық футбол құрамасы|Ирландия]] <br />{{Flagicon|Украина}} [[Украина Ұлттық футбол құрамасы|Украина]] <br /> {{Футбол|Аустрия}} <br /> {{Flagicon|Шотландия}} [[Шотландия Ұлттық футбол құрамасы|Шотландия]] |- |2||{{Flagicon|Болгария}} [[Болгария Ұлттық футбол құрамасы|Болгария]]<br />{{Flagicon|Wales}} [[Уэльс Ұлттық футбол құрамасы|Уэльс]] <br /> {{Футбол|Словакия}} |- |1||{{Flagicon|Норвегия}} [[Норвегия Ұлттық футбол құрамасы|Норвегия]]<br />{{Футбол|Словения}}<br />{{Flagicon|Латвия}} [[Латвия Ұлттық футбол құрамасы|Латвия]]<br />{{Flagicon|Исландия}} [[Исландия Ұлттық футбол құрамасы|Исландия]]<br />{{Flagicon|Northern Ireland}} [[Солтүстік Ирландия Ұлттық футбол құрамасы|Солт. Ирландия]] <br /> {{Flagicon|Албания}} [[Албания Ұлттық футбол құрамасы|Албания]] <br /> {{Flagicon|Солтүстік Македония}} [[Солтүстік Македония Ұлттық футбол құрамасы|Солт. Македония]]<br /> {{Flagicon|Финляндия}} [[Финляндия Ұлттық футбол құрамасы|Финляндия]] |- |} == Жүлдегерлер == {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; width: 100%;" |- !rowspan="2" width="5%"|Жыл !rowspan="2" width="13%"|Өткізілген орны !colspan="3"|Финал !colspan="4"|3 орын үшін !colspan="2"|Голдар |- !width="12%"|Чемпион !width="10%"|есеп !width="12%"|Финалист !width="12%"|3 орын үшін !colspan=2 width="10%"|есеп !width="12%"|4-орын !width="7%"|Барлығы !width="7%"|Орта есеппен |- |[[Футболдан 1960 жылғы Еуропа біріншілігі|1960]] |{{Flagicon|Франция}} [[Франция]] |'''{{Футбол|КСРО}}'''<br /> |'''<big>2:1</big>'''<br />қосымша уақытта |{{Футбол|Югославия}} |{{Футбол|Чехия}} |colspan=2|'''<big>2:0</big>''' |{{Футбол|Франция}} |17 |4,25 |-style="background: #D0E6FF;" |[[Футболдан 1964 жылғы Еуропа біріншілігі|1964]] |{{Flagicon|Испания}} [[Испания]] |'''{{Футбол|Испания}}''' |'''<big>2:1</big>''' |{{Футбол|КСРО}} |{{Футбол|Венгрия}} |colspan=2|'''<big>3:1</big>'''<br />қосымша уақытта |{{Футбол|Дания}} |13 |3,25 |- |[[Футболдан 1968 жылғы Еуропа біріншілігі|1968]] |{{Flagicon|Италия}} [[Италия]] |'''{{Футбол|Италия}}''' |'''<big>1:1</big>'''<br />переигровка <br />'''<big>2:0</big>''' |{{Футбол|Югославия}} |{{Футбол|Англия}} |colspan=2|'''<big>2:0</big>''' |{{Футбол|КСРО}} |7 |1,4 |-style="background: #D0E6FF;" |[[Футболдан 1972 жылғы Еуропа біріншілігі|1972]] |{{Flagicon|Бельгия}} [[Бельгия]] |{{Flagicon|Германия}}'''[[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР]]''' |'''<big>3:0</big>''' |{{Футбол|КСРО}} |{{Футбол|Бельгия}} |colspan=2|'''<big>2:1</big>''' |{{Футбол|Венгрия}} |10 |2,5 |- |[[Футболдан 1976 жылғы Еуропа біріншілігі|1976]] |{{Flagicon|Югославия}} [[Югославия халқының социалистік одағы|Югославия]] |'''{{Футбол|Чехия}}''' |'''<big>2:2</big>'''<br />пен<br />'''<big>(5:3)</big>''' |{{Flagicon|Германия}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР]] |{{Футбол|Нидерланд}} |colspan=2|'''<big>3:2</big>'''<br />қосымша уақытта |{{Футбол|Югославия}} |19 |4,75 |-style="background: #D0E6FF;" |[[Футболдан 1980 жылғы Еуропа біріншілігі|1980]]<br /> |{{Flagicon|Италия}} [[Италия]] |{{Flagicon|Германия}} '''[[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР]]''' |'''<big>2:1</big>''' |{{Футбол|Бельгия}} |{{Футбол|Чехия}} |colspan=2|'''<big>1:1</big>'''<br />пен |{{Футбол|Италия}} |27 |1,93 |- !rowspan="2"|Жыл !rowspan="2"|Өткізілген орны !colspan="3"|Финал !colspan="4"|1/2 финалда жеңілгендер<sup>('''[[#1|1]]''')</sup> !colspan="2"|Голдар |- !Чемпион !есеп !Финалист !colspan="2"|Чемпионнан жеңілген құрама !colspan="2"|Финалистен жеңілген құрама !Барлығы !Орта есеппен |- |[[Футболдан 1984 жылғы Еуропа біріншілігі|1984]] |{{Flagicon|Франция}} [[Франция]] |'''{{Футбол|Франция}}''' |'''<big>2:0</big>''' |{{Футбол|Испания}} |colspan="2"|{{Футбол|Португалия}} |colspan="2"|{{Футбол|Дания}} |41 |2,73 |-style="background: #D0E6FF;" |[[Футболдан 1988 жылғы Еуропа біріншілігі|1988]] |{{Flagicon|Германия}} [[Германия|ГФР]] |'''{{Футбол|Нидерланд}}''' |'''<big>2:0</big>''' |{{Футбол|КСРО}} |colspan="2"|{{Flagicon|Германия}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР]] |colspan="2"|{{Футбол|Италия}} |34 |2,27 |- |[[Футболдан 1992 жылғы Еуропа біріншілігі|1992]] |{{Flagicon|Швеция}} [[Швеция]] |'''{{Футбол|Дания}}''' |'''<big>2:0</big>''' |{{Футбол|Германия |размер=30px}} |colspan="2"|{{Футбол|Нидерланд}} |colspan="2"|{{Футбол|Швеция}} |32 |2,13 |-style="background: #D0E6FF;" |[[Футболдан 1996 жылғы Еуропа біріншілігі|1996]] |{{Flagicon|Англия}} [[Англия]] |'''{{Футбол|Германия}}''' |'''<big>2:1</big>'''<br />алтын гол |{{Футбол|Чехия}} |colspan="2"|{{Футбол|Англия}} |colspan="2"|{{Футбол|Франция}} |64 |2,06 |- |[[Футболдан 2000 жылғы Еуропа біріншілігі|2000]] |{{Flagicon|Бельгия}} [[Бельгия]]/<br />{{Flagicon|Нидерланд}} [[Нидерланд]] |'''{{Футбол|Франция}}''' |'''<big>2:1</big>'''<br />алтын гол |{{Футбол|Италия}} |colspan="2"|{{Футбол|Португалия}} |colspan="2"|{{Футбол|Нидерланд}} |85 |2,74 |- style="background: #D0E6FF;" |[[Футболдан 2004 жылғы Еуропа біріншілігі|2004]] |{{Flagicon|Португалия}} [[Португалия]] |'''{{Футбол|Грекия}}''' |'''<big>1:0</big>''' |{{Футбол|Португалия}} |colspan="2"|{{Футбол|Чехия}} |colspan="2"|{{Футбол|Нидерланд}} |77 |2,48 |- |[[Футболдан 2008 жылғы Еуропа біріншілігі|2008]] |{{Flagicon|Аустрия}} [[Аустрия]]/<br />{{Flagicon|Швейцария}} [[Швейцария]] |'''{{Футбол|Испания}}'''<br /> |'''<big>1:0</big>''' |{{Футбол|Германия}} |colspan="2"|{{Футбол|Ресей}} |colspan="2"|{{Футбол|Түркия}} |77 |2,48 |- |-style="background: #D0E6FF;" |[[Футболдан 2012 жылғы Еуропа біріншілігі|2012]]<br /> |{{Flagicon|Польша}} [[Польша]]/<br />{{Flagicon|Украина}} [[Украина]] |'''{{Футбол|Испания}}'''<br /> |'''<big>4:0</big>''' |{{Футбол|Италия}} |colspan="2"|{{Футбол|Португалия}} |colspan="2"|{{Футбол|Германия}} |76 |2,45 |- |[[Футболдан 2016 жылғы Еуропа біріншілігі|2016]]<br /> |{{Flagicon|Франция}} [[Франция]] |'''{{Футбол|Португалия}}'''<br /> |'''<big>1:0</big>'''<br />қос. уақыт |{{Футбол|Франция}} | colspan="2" |{{Flagicon|Wales}}<br>[[Уэльс Ұлттық футбол құрамасы|Уэльс]] | colspan="2" |{{Футбол|Германия}} |108 |2,12 |- |[[Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі|2020]]<br /> |[[Еуропа]] |{{ту|Италия}} '''[[Италия Ұлттық футбол құрамасы|Италия]]''' |'''1:1'''<br> 3:2 пен. |{{ту|Англия}} [[Англия Ұлттық футбол құрамасы|Англия]] |colspan="2"|{{ту|Дания}} [[Дания Ұлттық футбол құрамасы|Дания]] |colspan="2"|{{ту|Испания}} [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]] |142 |2,78 |- |[[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі|2024]]<br /> |{{Flagicon|Германия}} [[Германия]] |{{ту|Испания}} '''[[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]''' |'''2:1''' |{{ту|Англия}} [[Англия Ұлттық футбол құрамасы|Англия]] |colspan="2"|{{ту|Франция}} [[Франция Ұлттық футбол құрамасы| Франция]] |colspan="2"|{{ту|Нидерланд}} [[Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы|Нидерланд]] |142 |2,78 |- |} == Жалпы медальдар саны == {| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable}} |- |- align=center |'''1'''||align="left"| {{ESP}} |4||1||1||'''6''' |- |- align=center |'''2'''||align=left|{{GER}} |3||3||3||'''9''' |- |'''3'''||align=left|{{ITA}} |2||2||1||'''5''' |- |'''4'''||align="left"|{{FRA}} |2||1||2||'''5''' |- |'''5'''||align="left"|{{URS}} |1||3||0||'''4''' |- |rowspan=2|'''6'''||align="left"|{{TCH}}/{{CZE}} |1||1||3||'''5''' |- |align="left"|{{POR}} |1||1||3||'''5''' |- |'''8'''||align="left"|{{NED}} |1||0||5||'''6''' |- |'''9'''||align="left"|{{DEN}} |1||0||2||'''3''' |- |'''10'''||align="left"|{{GRE}} |1||0||0||'''1''' |- |} == Мергендер == '''14 гол''' * {{ту|Португалия}} [[Криштиану Роналду]] <div style="font-size:10pt;">'''9 гол'''</div> * {{Flagicon|Франция}} [[Мишел Платини|Мишель Платини]] (Франция) <div style="font-size:10pt;"> '''7 гол'''</div> * {{Flagicon|Англия|размер=20px}} [[Алан Ширер]] (Англия) * {{ту|Франция}} [[Антуан Гризманн|Антуанн Гризманн]] (Франция) <div style="font-size:10pt;">'''6 гол'''</div> * {{Flagicon|Франция}} [[Антуан Гризманн]] (Франция) * {{Flagicon|Франция}} [[Тьерри Анри]] (Франция) * {{Flagicon|Швеция}} [[Златан Ибрагимович]] (Швеция) * {{Flagicon|Нидерланд}} [[Патрик Клюйверт]] (Нидерланды) * {{Flagicon|Нидерланд}} [[Руд ван Нистелрой]] (Нидерланды) * {{Flagicon|Португалия}} [[Нуну Гомеш]] (Португалия) * {{Flagicon|Англия}} [[Уэйн Руни]] (Англия) *{{ту|Франция}} [[Ромелу Лукаку]] (Бельгия) <div style="font-size:10pt;">'''5 гол'''</div> * {{Flagicon|Чехия}} [[Милан Барош]] (Чехия) * {{Flagicon|Нидерланд}} [[Марко ван Бастен]] (Нидерланды) * {{Flagicon|Франция}} [[Зинедин Зидан]] (Франция) * {{Flagicon|Германия}} [[Юрген Клинсманн]] (Германия) * {{Flagicon|Югославия}} [[Саво Милошевич]] (Югославия) * {{Flagicon|Испания}} [[Фернандо Торрес]] (Испания) * {{Flagicon|Германия}} [[Марио Гомес]] (Германия) *{{ту|Чехия}} [[Патрик Шик]] (Чехия) == Дереккөздер == <references/> == Сілтемелер == * [http://fannet.org/ Футбол жанкүерлерінің аумағындағы барлық Еуропа чемпионаттарының тарихы мен статистикасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403091855/http://fannet.org/ |date=2012-04-03 }} * [http://www.footballcity.ru/articles/worldcup/1336-chempionat-evropi.html Еуропа чемпионатының өткізілу тарихы мен ережелері] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615225655/http://www.footballcity.ru/articles/worldcup/1336-chempionat-evropi.html |date=2012-06-15 }} * [http://soccer-stat.ru/indexeuro1.html Еуропа чемпионаты soccer-stat.ru сайтында] * [http://goal.net.ua/news/1859.html ГОЛ! сайтындағы Еуропа чемпионаттарының тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231125200042/https://goal.net.ua/news/1859.html |date=2023-11-25 }} {{Футболдан Еуропа чемпионаттары}} {{УЕФА турнирлері}} {{Футболдан Еуропа чемпиондары}} [[Санат:Футбол кубоктары]] [[Санат:Футболдан Еуропа чемпионаты]] [[Санат:Футболдан Ұлттық құрамалар жарыстары]] i2j8adgq6tt9x2q89jev2vklalx2qo7 Флеровий 0 505709 3647285 2955467 2026-08-25T16:31:03Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647285 wikitext text/x-wiki {{Химиялық элемент|нөмірі=114|ковалентті радиус=171–177|тотығу дәрежелері=(0), (+1), (+2), (+4), (+6)|булану жылуы=38|тығыздық=9,928 г/см3 (болжамды)|қайнау температурасы=380 К (107 °C, 224 °F) (болжамды)|балқу температурасы=200 К (-73 °C, -100 °F) (болжамды)|фаза=Сұйықтық|иондалу энергиясы 3=3370|иондалу энергиясы 2=1600|иондалу энергиясы 1=832.2|атом радиусы=180|үсті=[[Қорғасын|Pb]]|электрондық қабықшасы=2, 8, 18, 32, 32, 18, 4|конфигурация=болжам [Rn]&nbsp;5f<sup>14</sup>&nbsp;6d<sup>10</sup>&nbsp;7s<sup><nowiki>2</nowiki></sup>&nbsp;7p<sup><nowiki>2</nowiki></sup>|атомдық масса=[289]|блок=p|период=7|топ=14|атауы=Флеровий|символ=Fl|асты=(Uho)|CAS тіркелу нөмірі=54085-16-4}}[[Сурет:Flerovium.svg|thumb|left|100px|Флеровий / Flerovium]] '''Флеровий''' ([[Латын тілі|лат]]. ''Flerovium''; '''Fl''') — [[Менделеев]]тің [[Периодтық кесте]]сінің 14 тобының 7 периодына жататын [[химиялық элементтер|химиялық элемент]]. Рет нөмірі – 114, атомдық массасы – 289. Өте қатты радиоактивті элемент. '''Флеровий'''<ref>{{cite news | title = Два элемента таблицы Менделеева получили официальные наименования | url = http://lenta.ru/news/2012/06/01/elements/ | work = [[Lenta.ru]] | date = 2012-06-01 | accessdate = 2012-06-02 | language = ru }}</ref> деген атын 30-шы мамыр 2012 жылы ресми түрінде танылған<ref name="press-releaseIUPAC">{{cite web | url = http://www.iupac.org/news/news-detail/article/element-114-is-named-flerovium-and-element-116-is-named-livermorium.html | title = Element 114 is Named Flerovium and Element 116 is Named Livermorium | author = | date = 2012-05-30 | publisher = [[ИЮПАК]] | accessdate = 2012-06-23 | lang = en | archiveurl = http://www.webcitation.org/68ezcXbD4 | archivedate = 2012-06-24 }}</ref><ref name="predl1">{{cite web | url = http://www.iupac.org/web/nt/2011-12-01_name_element_114_116 | title = Start of the Name Approval Process for the Elements of Atomic Number 114 and 116 | author = | date = 2011-12-02 | publisher = [[ИЮПАК]] | accessdate = 2011-12-02 | lang = en | archiveurl = http://www.webcitation.org/65CtGEJjR | archivedate = 2012-02-04 }}</ref><ref name="predl2">{{cite news | author = | title = Химическим элементам 114 и 116 предложили названия | url = http://lenta.ru/news/2011/12/02/elements/ | publisher = [[Lenta.ru]] | date = 2011-12-02 | accessdate = 2011-12-02 | language = ru }}</ref>. Георгий Николаевич Флеров – орыс кеңес физигі, Дубныдағы Ядролық зерттеулердің институтының негізін салушы.<ref>{{cite web|url=http://science-tv.jinr.ru/?p=117|title=ПКК ОИЯИ по ядерной физике|date=2012-03-23|publisher=Объединённый институт ядерных исследований|accessdate=2012-06-30|archiveurl=http://www.webcitation.org/69gGVBIzG|archivedate=2012-08-05}}</ref> Элементтің алғашқы аты '''унунквадий''' болған ({{lang-la|Ununquadium}}, Uuq) – латынша "бір", "бір", "төрт" деген сандардың түбірлерінен қосылған сөз. == Белгілі изотоптар == {| class="standard" |- ! Изотоп ! Массасы ! Жартылай ыдырау мерзімі ! Ыдырау түрі ! Тіркелген саны |- | <sup>286</sup>Fl | 286 | 0,13 с | α-ыдырау, спонтанды бөліну | 24 |- | <sup>287</sup>Fl | 287 | 0,48 с | α-ыдырау <sup>283</sup>Cn | 16 |- | <sup>288</sup>Fl | 288 | 0,80 с | α-ыдырау <sup>284</sup>Cn | 12 |- | <sup>289</sup>Fl | 289 | 2,7 с | α-ыдырау <sup>285</sup>Cn | 8 |} == Алынуы == Басқа да ауыр элементтер сияқты тек ядролық синтез тәсілімен алынуы мүмкін. == Дереккөздер == <references/> ==Тағы қараңыз== * [[Химиялық элементтер тізімі]] * [[Химиялық элементтер]] == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Fl/key.html Флеровий на Webelements]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- * [http://n-t.ru/ri/ps/pb114.htm Флеровий в Популярной библиотеке химических элементов] --> <!--* [http://mgo-rksmb.narod.ru/Science/Db/ Флеровий на сайте «Виртуальная таблица Менделеева»] битая ссылка--> * [http://element114.narod.ru/Projects/112-114-116.html], [https://web.archive.org/web/20060507142756/http://element114.narod.ru/Projects/2002.html] — Флеровий на сайте «Атомная и космическая отрасли России» * [http://159.93.28.88/flnr/elm114p.html О синтезе элемента на сайте ОИЯИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026160839/http://159.93.28.88/flnr/elm114p.html |date=2007-10-26 }}{{commons|Ununquadium}} == Дереккөздер == * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 {{Менделеевтің периодтық кестесі}} [[Санат:Химиялық элементтер]] ei9ba2cbplpfj6ts35fe3u5xpkozj01 Уикипедия:Уикидеңгей 4 537752 3647347 3646616 2026-08-26T05:00:51Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3647347 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96732" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 732] | data-sort-value="1108" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1108] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="86720" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 86 720] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84056" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 056] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55566" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 566] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="49097" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 097] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="35777" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 35 777] | data-sort-value="60" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 60] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="23032" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 23 032] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="22882" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 22 882] | data-sort-value="223" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 223] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="19950" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 950] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17257" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 257] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13765" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11556" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 556] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10155" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 155] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8383" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8383] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8208" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8208] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7952" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7952] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7489" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7489] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7451" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4520" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4520] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4456" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4456] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3767" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3767] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3295" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3295] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3147" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3147] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2931" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2931] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2470" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2147" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2147] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1612" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1612] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1550" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1550] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1177" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1177] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1094" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1094] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="1024" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1024] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="730" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 730] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="701" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="641" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 622] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="596" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 596] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="560" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 560] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 547] | data-sort-value="14" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 14] |2026-07-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |232 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 9bzb9rbi6onkb7b3fenw8tzrzullp3e Санат:1436 жылы құрылған елді мекендер 14 542781 3647205 2359011 2026-08-25T12:24:33Z Marksscheider 183882 3647205 wikitext text/x-wiki {{locestcat|1436}} 5zivxili3h1voz1y1ntaqi613n8vsok Хамза Сарбасов 0 546647 3647334 3637570 2026-08-25T22:49:16Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647334 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Хамза Сарбасов |Шынайы есімі = Хамза Сарбасов |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 1895 |Туған жері = [[Қызылорда облысы]], [[Жалағаш ауданы]], Аламесек (қазіргі [[Есет батыр ауылы|Есет батыр]]) |Мансабы = |Азаматтығы = Қазақстан |Ұлты = қазақ |Қайтыс болған күні = 01.06.1947 |Қайтыс болған жері = [[Қызылорда облысы]], [[Жалағаш ауданы]], Аламесек (қазіргі [[Есет батыр ауылы|Есет батыр]]) |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Хамза Сарбасов''' ([[1895 жыл]], Қышбөгет болысы (Жалағаш ауданы), №23 ауыл, [[Шымқорған]] қыстауы - маусым [[1947]], [[Қызылорда облысы]], [[Жалағаш ауданы]], Аламесек (қазіргі [[Есет батыр ауылы|Есет батыр]]) - қоғам қайраткері. Әке–шешесі - шаруа, мал өсіруші. * 7 жасында, 1904 жылы Аламесектегі орыс–түзем мектебіне түседі. Онда арада үзіліспен 1909 жылы бітіреді. * Хамза Сарбасов түземдік мектепте алған білімін одан әрі жалғастыра алмайды. 1908 жылдың қазанынан 1911 жылдың қарашасына дейін әркімдердің қол астында жұмыс істеуіне тура келеді. * Жалшылықтан шығудың жолын іздеген еті тірі жігіт 1911 -1916 жылдар аралығында [[Ташкент]] қаласындағы мақта зауытына жұмысшы болып орналасады. * 1916 – 1918 жылдары патшаның маусым жарлығы бойынша Ташкенттің 6-шы полк құрамында соғысқа қарсы жұмысқа алынып майдандағы тылда 5-ші инженерлік құрылыс бөлімінде жұмыс істейді. Брест бітімінен кейін Хамза Сарбасов елге оралады. Бірақ бұрынғы патша генералдары мен атамандары [[Дутов]] пен [[Колчак]]тың контрреволюциясы басталады да, Хамза Қызыл армия қатарына қабылданады. * Тыл жұмысында 1918 жылдың 18 ақпанына дейін Винелек губерниясындағы Батыс майданының қарамағында болып, елге оралады. Сол жылы Ташкенттегі құрылысшылар ұйымы мекемесінен Қызыл армияға алынып, 1920 жылдың 14 сәуірінде майдан тараған соң әскерден босанады. * 1918-1920 жылдары Орынбор мен Ақтөбедегі ақтардың бүлікшілігін талқандап, Шығыс майданды жоюға қатысады. Каспий жағасында ақтармен, интервенттерімен шайқасады. Ферғана майданында болып, ерлік іс-қимыл танытады. * Даңқты революционер Фрунзе, Куйбышевтың ең жақын достарының бірі Колузаев, үлкен әскери қайраткер еді. Колузаевтың отряды «Первый отдельный Ташкентский полк» деп аталған. Бүкіл Орта Азияға Кеңес өкіметін орнықтыруда бұл полктің атқарған әскери қызметі айрықша. Революцияның қас дұшпаны Осиповты қуып талқандаған осы полк. Хамза қайда жүрсе де «Қызыл партизан» атанып, революция ісіне бірлігіндегі танытады. * 1920 жылы сәуір айында [[азамат соғысы]] майданында елге келді. Талантты да қабілетті жас мұнда да көзге тез түсіп, Ташкенттегі алты айлық өлкелік педагогтік қырғыздар (қазақтар) курсына жіберілді. Одан кейін сауатты басшылардан тағы да іріктеп, өлкелік маман кадр дайындау жұмысы қолға алынады. Бұл іріктеуде де Хамза Сарбасов қабілетті жастар қатарында танылып, тағы да мұсылмандардың өлкелік алты айлық фельдшерлік курста оқып жүріп науқастанады да, оқудан қол үзіп қалады. * Арада көп уақыт өтпей–ақ Ташкеттегі 2 жылдық педагогикалық институтқа түседі. Оны 1923 жылы бітіріп шығады. * Диплом алысымен [[Қызылорда]] қаласына келіп, 1927 жылдың қазанына дейін Абай атындағы мектепте оқу білімінің меңгерушісі қызметін атқарады. Осы қызметті абыроймен атқара жүріп, 1926 жылдың 14 тамызында коммунистік партияның мүшелігіне қабылданады. * 1928 жылыдың 19 ақпанында Қызылордадағы жұмысшылыр факультетінде мұғалім * 1928 жылы Қазақстан Оқу министрлігі кәсіподағының нұсқаушысы * 1929 – 1930 жылдары Қызылорда аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі бола жүріп, кадрлердің жетіспеуіне байланысты балалар үйінің директорлығы қызметін қосып атқарады. * 1930 жылы Алматы қаласындағы педагогикалық техникумының мұғалімі * 1930 – 1931 жылдары [[Қарақалпақстан]]дағы қазақ аудандарына облыстық оқу бөлімі меңгерушісінің орынбасарлығы қызметін атқарған. * Ташкенттегі Тарих институтының экономика факультетінің курсын бітіріп, 1933 жылдың тамызынан 1934 жылға дейін Алматы музыка мектебінің директоры * 1934 қыркүйегінен [[Алматы педагогика институты]]ның директоры. * 1936 жылдың басынан оқу жылы аяғына дейін Қызылорда медициналық техникумының директоры. * 1936 – 1938 жылдары Қызылордадағы жұмысшылар факультетінің директорлығына, кейіннен Қызылорда облыстық оқу бөлімінің меңгерушілігіне жоғарылатылады. * 1938 жылдың 31 мамыры күні абақтыға қамалып, артынша [[Магадан облысы]]нда әйгілі [[Колыма лагері]]не айдалады. * Азамат соғысының ардагеріне, қаншама жала жабылғанымен, Хамзаның партизандық билеті бүлікші Осиповты қуғандардың бірі болғандығы жөніндегі құжаттар, қолбасшы Колузаевтың полкі солдаттармен түскен суреті және басқа революциялық қызметін айғақтайтын құжаттар оны арашалап қалады. Сөйтіп ол 1942 жылы ақталып шығады. * 1942-1946 жылдары [[Тереңөзек ауданы]]нда кеңшар директоры болып қызмет атқарады да, кейін сырқаттығына байланысты бұл жұмыстан босайды. * 1947 жылғы маусымда туған жері – Аламесекке келіп дүние салады. * Қазір Хамза Сарбасовтың үлкен қызы Зылиха Сарбасова Қызылорда қаласында, ұлдары Алмас, Түгел Аққұм ауылында тұрады. == Марапаттары == Өзбек КСР Орталық атқару комитеті мен Халық Комиссарлары Кеңесінің 1931 жылғы 15 қарашасындағы №118 қаулысы бойынша «Бұрынғы партизандар мен оның отбасына жеңілдік беру туралы» мандатнамасына ие болған. Сонымен бірге «Қазақ КСР-нің 15 жылдығы» төсбелгісімен, Құрмет грамоталарымен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://nekropole.info/ru/Hamza-Sarbasov Хамза Сарбасов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703194931/http://nekropole.info/ru/Hamza-Sarbasov |date=2015-07-03 }} * [http://www.vse-adresa.org/book-of-memory/bukva-17/name-19/surname-128/repression-35 Сарбасов Хамза. Книга Памяти Жертв Коммунистического Террора] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703131349/http://www.vse-adresa.org/book-of-memory/bukva-17/name-19/surname-128/repression-35 |date=2015-07-03 }} * [http://rosgenea.ru/?alf=18&serchcatal=%D1%E0%F0%E1%E0%F1%EE%E2&r=4 Сарбасов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703213121/http://rosgenea.ru/?alf=18&serchcatal=%D1%E0%F0%E1%E0%F1%EE%E2&r=4 |date=2015-07-03 }} * [http://lists.memo.ru/d29/f265.htm Список жертв] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193254/http://lists.memo.ru/d29/f265.htm |date=2016-03-04 }} {{бастама}} [[Санат:Жалағаш ауданында туғандар]] [[Санат:Жалағаш ауданында қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]] 5ffjuae4gxxwjq1t956mop4nwwpwtsa Кепек хан 0 547425 3647299 3646460 2026-08-25T17:19:05Z Sagzhan 29953 /* Шежіресі */ 3647299 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Кепек хан | Шынайы есімі = | Суреті = Кепек. 1414 г..jpg | Атауы = Кепек ханның тиындары | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Алтын Орда]]ның 39-шы ханы | Лақап аты = Бетсабул | Ту = Golden_Horde_flag_1339.svg | Басқара бастады = 1414 | Басқаруын аяқтады = 1414 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Керімберді хан]] | Ізбасары = [[Шөкре хан]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = [[Ислам]] | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1414 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Тоқа Темір әулеті ([[Жошы әулеті]]) | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Тоқтамыс хан]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Шағатай Сұлтан<br />Сарай Мүлік<br />Шырын Бике | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Кебек''' немесе '''Кепек''' (түркі/қыпшақ: کبک) — 1413–1414 жылдары билік құрған [[Алтын Орда]] ханы. == Шығу тегі == Кебек — [[Тоқтамыс хан]]ның ұлы және өзінің алдындағы (әрi кейінгі) ізбасары [[Керімберді хан|Кәрімбердінің]] туған бауыры. Олар [[Шыңғыс хан]]ның ұлы [[Жошы хан|Жошыдан]] тарайтын [[Тоқа Темір|Тоқа-Темірдің]] ұрпақтары болып табылады.<ref>Сабитов Ж. М. Генеалогия Джучидов. Астана, 2008.</ref> == Өмірбаяны == [[1407 жыл]]ы әкелері Тоқтамыс [[Шәдібек хан]] мен [[Едіге]]нің ұлы Нұрадынға қарсы шайқаста қаза тапқаннан кейін, Тоқтамыстың ұлдары жан-жаққа бытырап кетті. Үлкені [[Жәлеләддин хан|Жәлеләддин]] бастаған бір тобы [[Мәскеу]]ге, кейін [[Литва]]ға қашты. Ал Кебек пен оның өзге бауырлары Темір әулетінің қорғауындағы [[Сығанақ]] қаласынан пана тапты. 1409 жылдың басында бауырларының бірі Кәрімберді астана Сарай қаласын қысқа уақытқа басып алды. 1412 жылдың басында Жәлеледдин де сондай қадам жасап, өзінің бәсекелесі [[Темір хан]]ды тақтан тайдырды. Алайда, сол жылдың қазан айында Жәлеледдин өз бауырларының бірінің қолынан қаза тапты; кейбір деректер бойынша оны өлтірген Кебек болатын.<ref>Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. СПб.: Евразия, 2010.</ref> Осыдан кейін Кәрімберді қайтадан хан тағына отырып, Жәлеледдиннің саясатын түбегейлі өзгертті; ол Русь кінәздеріне қолдау көрсетіп, Литваның ұлы кінәзі Витовтқа қарсы позиция ұстанды. Бұған жауап ретінде Витовт Кәрімбердіге қарсы «Бетсабул» есімді тұлғаны хан деп жариялады. Басқа да тарихи дәлелдерді салыстыра келе, зерттеушілер бұл «Бетсабулдың» шын мәнінде Кебек екеніне сенеді. Кебек 1413 жылдың көктемінде Литваның көмегімен Кәрімбердіні Сарайдан қуып шығуға қол жеткізді.<ref>Греков Б. Д., Якубовский А. Ю. Золотая Орда и ее падение. М.-Л., 1950.</ref> Хан тағына отырған Кебек өзінің жебеушісі әрі одақтасы Литва кінәзі Витовтқа бүйрек бұрды. Кебектің билігін бүкіл [[Алтын Орда]] тез арада мойындады. 1413 жылдың жазында ол [[Қырым]]ға жорық жасап, генуялықтардың Каффа бекінісін қоршауға алды, бірақ 12 маусымда қоршауды тоқтатып, кейін шегінді. Оның шегінуіне Едіге тарапынан төнген қауіп себеп болған сияқты. Оған дейін Жәлеледдин және Кәрімбердімен келіссөздер жүргізіп келген Едіге өз тарапынан жаңа қуыршақ хан қоюдан тартынып жүрген еді, бірақ Кебектің тақты тартып алуы оны әрекетке көшуге мәжбүр етті. Ол 1413 жылы Сібір мен Бұлғар ұлысында Тоқа-Темір ұрпағы [[Шөкре хан|Шекрені]] хан деп жариялады. Кебек алғашқы шайқаста Шөкрені жеңгенімен, кейін Едігеден жеңіліс таба бастады. Алайда бұл текетірестен негізгі пайданы Кәрімберді көрді. Бірнеше шайқастан кейін, 1414 жылы Кәрімберді Кебекті жеңіп, қолға түсіріп, басын алды. Бұл жеңіс Кәрімбердіге таққа қайта оралуға мүмкіндік берді, бірақ көп ұзамай Витовт оған қарсы Тоқтамыстың тағы бір ұлы [[Жаппарберді хан|Жаппарбердіні]] бәсекелес хан ретінде шығарды.<ref>Тизенгаузен В. Г. Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды. Т. 2. М.-Л., 1941.</ref> == Ұрпақтары == «Муизз ал-ансаб» (Шежірелерді нұрландырушы) дереккөзіне сәйкес, Кебектің Шағатай-Сұлтан есімді ұлы және Сарай-Мүлік пен Шырын-бике есімді екі қызы болған. Ал «Таварих-и гузида-йи нусрат-наме» еңбегінде тек бірінші және соңғы перзенттерінің есімдері ғана аталады.<ref>Муизз ал-ансаб (Поколенное древо знатных родов). Ответственный редактор А. К. Муминов. Алматы: Дайк-Пресс, 2006.</ref> == Шежіресі == * [[Шыңғыс хан]] * [[Жошы хан]] * [[Тоқа Темір]] * Ұран Темір * Сарыжа * Құйыншық * Құтлық Қожа * [[Түй Қожа]] * [[Тоқтамыс хан]] * '''Кебек''' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == {{Алтын Орда хандары}} [[Санат:Алтын Орда хандары]] hyk5fzpa70003132iesl0cnrobqxooz Қыстақ 0 558487 3647483 3646559 2026-08-26T09:57:18Z Акпарова Корлан 184969 бөлім қостым 3647483 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:К. Я. Крыжицкий. Хутор в Малороссии, 1884.jpg|нобай|Қыстақ 1884 жыл]] '''Қыстақ''' – кішкентай елді мекен. Бір немесе бірнеше үй шаруашылығынан тұрады, жекеленген шаруашылығы бар бөлек диқандық мекен. Қажеттілігіне қарай ауыл немесе селоға үлкейтіледі. Алайда, елдік бекеттің атауында «қыстақ» сөзі қала алады. == Қыстақ аумақтары == Ресей империясының дондық және кубандық казактарында қыстақ – жеке әкімшілік басқаруы жоқ станицаның аумағына мекендеу. Кейбір қыстақ станицаларында (мысалы Елизаветинская станицасы) халқы бойынша тарихи пайда болған орталық мекен көбірек болды. Шығыс казак әскерлеріне қыстаққа үйлестігі станицалық кент болды. Қыстақтың тұрғындарының басты жұмысы, әдеттегідей ауыл шаруашылығы. [[Санат:Еуропа тарихы]] [[Санат:Азия тарихы]] [[Санат:Тарихи география]] sxj3nijxl5qcajtwjdr0jw7opumc687 3647538 3647483 2026-08-26T10:40:48Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] ([[User talk:Акпарова Корлан|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3243487 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:К. Я. Крыжицкий. Хутор в Малороссии, 1884.jpg|нобай|Қыстақ 1884 жыл]] '''Қыстақ''' – кішкентай елді мекен. Бір немесе бірнеше үй шаруашылығынан тұрады, жекеленген шаруашылығы бар бөлек диқандық мекен. Қажеттілігіне қарай ауыл немесе селоға үлкейтіледі. Алайда, елдік бекеттің атауында «қыстақ» сөзі қала алады. Ресей империясының дондық және кубандық казактарында қыстақ – жеке әкімшілік басқаруы жоқ станицаның аумағына мекендеу. Кейбір қыстақ станицаларында (мысалы Елизаветинская станицасы) халқы бойынша тарихи пайда болған орталық мекен көбірек болды. Шығыс казак әскерлеріне қыстаққа үйлестігі станицалық кент болды. Қыстақтың тұрғындарының басты жұмысы, әдеттегідей ауыл шаруашылығы. [[Санат:Еуропа тарихы]] [[Санат:Азия тарихы]] [[Санат:Тарихи география]] 0sh34drerivse7ix7j6gfudwgiugp2u Пасха (тағам) 0 558972 3647482 3641440 2026-08-26T09:53:11Z Акпарова Корлан 184969 3647482 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} [[Сурет:Paskha2.jpg|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|300x300px|Сүзбеден жасалынған пасха]] '''Па́сха''' (''сүзбелі пасха'') — орыс салты бойынша жылына бір рет Пасха мейрамында дайындалатын, сүзбеден жасалынатын ерекше тағам. Дәстүрлі түрде сүзбелі пасханы Ресейдің орталығында және оңтүстігінде жақсы дайындайды. Себебі, ол жерлерде пасха мейрамы тойланады.  == Дәстүр == Пасханың негізгі формасы — Гроб Господеньді білдіретін, қысқарған қызанақ. Дәстүрлі түрде пасханы жасау үшін арнайы өңделген ағаш формасындағы- құмсалғыш қолданылған. Біздің заманымызда жиі басқа да ыдыстарды қолданады. Ресейдегі сатылымда пластмасс құмсалғыштар бар. == Дайындалу тәсілі == Ағаш қалыптар тақтайшалардан жасалып, олардың ішкі жағына «ХВ» әріптері жазылады.. Олар «Христос Воскресе!» деген мағынада жасалынған.  == Қызықты мәліметтер == [[Сурет:Кулич_и_пасха.jpg|right|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|200x200px|Пасханы имитровать ететін қоңыраухана, имитирующая пасху. Троицктағы шіркеу«Кулич и Пасха»]] * Санкт-Петербургте Пресвятой Троицы шіркеуі бар, бұл шіркеу он сегізінші ғасырдан «Кулич и пасха» деген атпен белгілі.  Шіркеудің өзі- собалақтың формасында, ал қоңыраухана- пасханың формасында. == Сілтемелер == * [http://www.pravoslavie.ru/put/2240.htm Пасхальная кухня.] [http://www.pravoslavie.ru/put/2240.htm Пасхи, творожные массы, куличи, крашенки] на сайте Православие.Ru * [http://www.ethnomuseum.ru/section62/2092/2089/4119.htm Творожная пасха] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140417094603/http://www.ethnomuseum.ru/section62/2092/2089/4119.htm |date=2014-04-17 }} // Российский Этнографический Музей [[Санат:Орыс асханасы]] 810fh34dumdokx7pw95jroa7jylgukm Даналық әліппесі 0 559226 3647487 3620655 2026-08-26T10:03:05Z Акпарова Корлан 184969 3647487 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Кино |Қазақша атауы = Даналық әліппесі |Шынайы атауы = სიბრძნის კარავი |Суреті = |Сурет ені = |Жанры = комедия |Режиссёрі = Отар Коберидзе |Продюсері = |Сценарист = Ираклий Гоциридзе |Актерлер =Лия Элиава Зураб Лаперадзе Лаура Рекхвиашвили Иване Сакварелидзе |Операторы = Джимшер Кристесашвили |Композиторы = Джансуг Какидзе |Компания = Грузия-фильм |Бюджеті = |Түсім = |Мемлекет = |Тілі = |Ұзақтығы = 63 мин. |Жыл = 1982 жыл |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = }} '''Даналық әліппесі''' ([[Грузин тілі|груз.]] სიბრძნის კარავი) — [[1982 жыл|1982 жылғы]], грузиялық телефильм, комедия, [[Грузия-фильм]] киностудиясында [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] Гостелерадио тапсырысы бойынша түсірілген. Фильм [[1982 жыл|1982 жылы]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] – да шықты. Фильмді [[Отар Коберидзе]] түсірді. Басты рөлдерде [[Элгуджа Бурдули]], [[Лия Элиава]], [[Зураб Лаперадзе]], [[Лаура Рекхвиашвили]] және [[Иване Сакварелидзе]]. == Мазмұны == Фильмге «Қиял даналығы» кітабынан төрт нақыл алынды. Бұл кітапты [[Сулха́н-Са́ба Орбелиа́ни]] жазды. # Қожа мен күзетші; # Соқыр мен көретін; # Біздің қажетті нан; # Көмбе. == Рөлдерде == * Элгуджа Бурдули * Лия Элиава * Зураб Лаперадзе * Лаура Рекхвиашвили * Иване Сакварелидзе == Түсіру тобы == * Авторы - [[Ираклий Гоциридзе]] * Режисеры - [[Отар Коберидзе]] * Операторы - [[Джимшер Кристесашвили]] * Композиторы - [[Джансуг Какидзе]] == Техникалық мағұлматы == * КСРО, 1982 жыл * Грузия фильмі, КСРО Гостелерадио * Комедия,63 мин * Біртума тіл: Грузия тілі == Басқа атаулары == * Біртума атауы: სიბრძნის კარავი * Грузия атауы латын жазуында: Sibrdznis karavi * Орысша атауы: Азбука мудрости * Ағылшын атауы: The ABC of Wisdom == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3wvl01h8x1vhi9ypuqid2ttcyk1cnaw Елизавета Боуз-Лайон 0 560529 3647511 3619855 2026-08-26T10:31:34Z Акпарова Корлан 184969 3647511 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер|түс=монарх|Қазақша есімі=Елизавета Боуз-Лайон|Шынайы есімі=Елизавета Боуз-Лайон|Суреті=Queen Elizabeth the Queen Mother portrait.jpg|Титулы=Ханшайым|Лақап аты=Елизавета І|Басқарған кезеңі=11 желтоқсан 1936 жыл - 26 қаңтар 1950 жыл|Ізашары=Мария Текская|Ізбасары=Елизавета ІІ|Азаматтығы=Ұлыбритания|Туған күні=4.08.1900|Туған жері={{туғанжері|Лондон|Лондонда}}, Англия, Британ империясы|Қайтыс болған күні=30.03.2002|Қайтыс болған жері=:Ұлыбритания ,Виндзор, Беркшир,|Династия=Виндзоры|Туған кездегі есімі=Елизавета Анджела Маргарет Боуз-Лайон|Әкесі=Клод Джордж Боуз-Лайон|Анасы=Сесилия Нина Кавендиш-Бентинк|Жұбайы=([[Георг 6-шы]]|Балалары=1. ([[ІІ Елизавета]] ( 1926) 2. ([[Маргарет Роуз]] (1930—2002)|Марапаттары=Медаль Альберта (Королевское общество искусств) (1974)}} '''Елизавета Боуз-Лайон''' ({{lang-en|Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon}}) 1900 жылы 4 тамызда туған, 2002 жылы 30 наурызда [[Лондон]]да дүниеден өткен. Елизабета Боуз - Лайон король [[6 Георг]] корольдің жұбайысы - патшайым [[ІІ Елизавета]] ханшайымның анасы. Ирландия құрама Корольдігі 1936-1952 жылдары патшайымы. [[Ұлыбритания]] монархиясындағы ең ұзақ уақыт өмір сүрген патшайымдардың бірі 101 жасқа келіп қайтыс болды. Кіші қызы [[Маргарет Роуз]] қайтыс болған соң арада бір апта өткен соң Елизавета Боуз-Лайон [[2002 жыл]] 30 [[наурызда]] дүниеден өтті. == Өмірбаяны == Елизавета Боуз-Лайон 1900 жылы шотландық Клод Джордж Боуз-Лайон дворянның отбасында дүниеге келген. Ол отбасындағы ең кіші қызы болды. 1904 жылы Елизавета Боуз-Лайон ханым атағын алды. 1923 жылы ([[Георг VI]] тұрмысқа шығады. 1926 жылы үлкен қызы Елизавета дүниеге келеді. 1930 жылы кіші қызы Маргарет-Роуз дүниеге келеді. Елизавета Боуз-Лайон 11 желтоқсан 1936 жылдан бастап - 6 ақпан 1952 жылға дейін Ұлыбританияның ханшайымы болды. == Балалық шағы == Елизавета Боуз-Лайон 4 ағасыда әскерде өз борышын өтеген. Үлкен ағасы Фергус 1915 жылы Лоосе шайқасында көз жұмады. 28 сәуір 1917 жылы тағы бір ағасы Майкл із - түзсіз жоғалып кетеді. == Ханзада Альберт (VI Георг) үйленуі == Ханзада Альберт, кейінгі ([[VI Георг]] , герцог Йоркск , Георга V екінші ұлы болды. Ханзада [[Альберт]] 1921 жылы [[Елизавета Боуз-Лайон]] тұрмысқа шығу туралы ұсыныс жасайды. == Өмірден өткен шағы == Елизавета Боуз-Лайон 30 наурыз 2002 жылы сағат 15:15 ханшайым -ана өзінің қызы Елизаветаның қолында қаза табады. Үш күн ішінде патшайымда жерлеуге 200 мыңнан аса адам келді. Патшайымның табыты [[Вестминстерск қамалынан]] шығарылды. Әскери кавалерия патшайымның табытын катафалкке көтеріп салды. 9 сәуір күні патшайым - ананы жер қойнына тапсырды. == Титулы == *4 шілде 1900 — 16 ақпан 1904: Достопочтенная [[Елизавета Боуз-Лайон]] *16 ақпан 1904 — 26 наурыз 1923: [[Елизавета Боуз-Лайон Ханым]] *26 сәуір 1923 — 11 желтоқсан 1936: Оның Корольдік Мәртебесі[[ Герцогиня]] [[Йорк]] *1 желтоқсанда 1936 — 6 ақпан 1952: ұлы Мәртебелі Патшайым *1 желтоқсанда 1936 — 14 тамыз 1947 : [[Үндістан]] Патшайымы *6 ақпан 1952 — 30 наурыз 2002: Ұлы Мәртебелі Патшайым-ана == Әдебиет == * "Наталия Кулишенко". Елизаветаның өмірбаяны . Сталинград ағылшын патшайымның тарихы — Ғылыми-кітап, 2011. — 200 с. ISBN 978-5-91393-091-0 == Сілтемелер == {{Навигация |Тақырыбы = Елизавета Боуз-Лайон |Портал = |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = en:Elizabeth Bowes-Lyon |Викитека = |Викивиды = |Викиновости = |Метавики = |Жоба = }} * [http://www.royal.gov.uk/HistoryoftheMonarchy/The%20House%20of%20Windsor%20from%201952/QueenElizabethTheQueenMother/Biography.aspx Official site] * [http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/obituaries/queen_mother/funeral_procession/poet.stm Remember This—An Elegy on the death of HM Queen Elizabeth, The Queen Mother] by [[Andrew Motion]], [[Poet Laureate]], at the [[BBC]] * [http://www.gg.ca/media/doc.asp?lang=e&DocID=320 Order of Canada Citation]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930030515/http://www.gg.ca/media/doc.asp?lang=e&DocID=320 |date=2007-09-30 }} * [http://archives.cbc.ca/society/monarchy/topics/2367/ CBC Digital Archives — Their Majesties in Canada: The 1939 Royal Tour] * [http://youtube.com/watch?v=tvglWKl6b1A The Queen Mother's Wedding] on The Royal Channel on YouTube.com [[Санат:Подвязки орденінің кавалерлері]] [[Санат:Ұлыбритания ханшайымдары]] fci1pz0cr2q2o77tayni1yuw67l6btb 3647530 3647511 2026-08-26T10:38:51Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] ([[User talk:Акпарова Корлан|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3619855 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер|түс=монарх|Қазақша есімі=Елизавета Боуз-Лайон|Шынайы есімі=Елизавета Боуз-Лайон|Суреті=Queen Elizabeth the Queen Mother portrait.jpg|Титулы=Ханшайым|Лақап аты=Елизавета І|Басқарған кезеңі=11 желтоқсан 1936 жыл - 26 қаңтар 1950 жыл|Ізашары=Мария Текская|Ізбасары=Елизавета ІІ|Азаматтығы=Ұлыбритания|Туған күні=4.08.1900|Туған жері={{туғанжері|Лондон|Лондонда}}, Англия, Британ империясы|Қайтыс болған күні=30.03.2002|Қайтыс болған жері=:Ұлыбритания ,Виндзор, Беркшир,|Династия=Виндзоры|Туған кездегі есімі=Елизавета Анджела Маргарет Боуз-Лайон|Әкесі=Клод Джордж Боуз-Лайон|Анасы=Сесилия Нина Кавендиш-Бентинк|Жұбайы=([[Георг 6-шы]]|Балалары=1. ([[ІІ Елизавета]] ( 1926) 2. ([[Маргарет Роуз]] (1930—2002)|Марапаттары=Медаль Альберта (Королевское общество искусств) (1974)}} '''Елизавета Боуз-Лайон''' ({{lang-en|Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon}}) 1900 жылы 4 тамызда туған, 2002 жылы 30 наурызда [[Лондон]]да дүниеден өткен. Елизабета Боуз - Лайон король [[6 Георг]] корольдің жұбайысы - патшайым [[ІІ Елизавета]] ханшайымның анасы. Ирландия құрама Корольдігі 1936-1952 жылдары патшайымы. [[Ұлыбритания]] монархиясындағы ең ұзақ уақыт өмір сүрген патшайымдардың бірі 101 жасқа келіп қайтыс болды. Кіші қызы [[Маргарет Роуз]] қайтыс болған соң арада бір апта өткен соң Елизавета Боуз-Лайон [[2002 жыл]] 30 [[наурызда]] дүниеден өтті. == Өмірбаяны == Елизавета Боуз-Лайон 1900 жылы шотландық Клод Джордж Боуз-Лайон дворянның отбасында дүниеге келген. Ол отбасындағы ең кіші қызы болды. 1904 жылы Елизавета Боуз-Лайон ханым атағын алды. 1923 жылы ([[Георг VI]] тұрмысқа шығады. 1926 жылы үлкен қызы Елизавета дүниеге келеді. 1930 жылы кіші қызы Маргарет-Роуз дүниеге келеді. Елизавета Боуз-Лайон 11 желтоқсан 1936 жылдан бастап - 6 ақпан 1952 жылға дейін Ұлыбританияның ханшайымы болды. == Балалық шағы == Елизавета Боуз-Лайон 4 ағасыда әскерде өз борышын өтеген. Үлкен ағасы Фергус 1915 жылы Лоосе шайқасында көз жұмады. 28 сәуір 1917 жылы тағы бір ағасы Майкл із - түзсіз жоғалып кетеді. == Ханзада Альберт (VI Георг) үйленуі == Ханзада Альберт, кейінгі ([[VI Георг]] , герцог Йоркск , Георга V екінші ұлы болды. Ханзада [[Альберт]] 1921 жылы [[Елизавета Боуз-Лайон]] тұрмысқа шығу туралы ұсыныс жасайды. == Өлімі == Елизавета Боуз-Лайон 30 наурыз 2002 жылы сағат 15:15 ханшайым -ана өзінің қызы Елизаветаның қолында қаза табады. Үш күн ішінде патшайымда жерлеуге 200 мыңнан аса адам келді. Патшайымның табыты [[Вестминстерск қамалынан]] шығарылды. Әскери кавалерия патшайымның табытын катафалкке көтеріп салды. 9 сәуір күні патшайым - ананы жер қойнына тапсырды. == Титулы == *4 шілде 1900 — 16 ақпан 1904: Достопочтенная [[Елизавета Боуз-Лайон]] *16 ақпан 1904 — 26 наурыз 1923: [[Елизавета Боуз-Лайон Ханым]] *26 сәуір 1923 — 11 желтоқсан 1936: Оның Корольдік Мәртебесі[[ Герцогиня]] [[Йорк]] *1 желтоқсанда 1936 — 6 ақпан 1952: ұлы Мәртебелі Патшайым *1 желтоқсанда 1936 — 14 тамыз 1947 : [[Үндістан]] Патшайымы *6 ақпан 1952 — 30 наурыз 2002: Ұлы Мәртебелі Патшайым-ана == Әдебиет == * "Наталия Кулишенко". Елизаветаның өмірбаяны . Сталинград ағылшын патшайымның тарихы — Ғылыми-кітап, 2011. — 200 с. ISBN 978-5-91393-091-0 == Сілтемелер == {{Навигация |Тақырыбы = Елизавета Боуз-Лайон |Портал = |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = en:Elizabeth Bowes-Lyon |Викитека = |Викивиды = |Викиновости = |Метавики = |Жоба = }} * [http://www.royal.gov.uk/HistoryoftheMonarchy/The%20House%20of%20Windsor%20from%201952/QueenElizabethTheQueenMother/Biography.aspx Official site] * [http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/obituaries/queen_mother/funeral_procession/poet.stm Remember This—An Elegy on the death of HM Queen Elizabeth, The Queen Mother] by [[Andrew Motion]], [[Poet Laureate]], at the [[BBC]] * [http://www.gg.ca/media/doc.asp?lang=e&DocID=320 Order of Canada Citation]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930030515/http://www.gg.ca/media/doc.asp?lang=e&DocID=320 |date=2007-09-30 }} * [http://archives.cbc.ca/society/monarchy/topics/2367/ CBC Digital Archives — Their Majesties in Canada: The 1939 Royal Tour] * [http://youtube.com/watch?v=tvglWKl6b1A The Queen Mother's Wedding] on The Royal Channel on YouTube.com [[Санат:Подвязки орденінің кавалерлері]] [[Санат:Ұлыбритания ханшайымдары]] 54876zbkmome9yrl9cvmrecgiek2qhj Солтүстік помо 0 560768 3647365 3633106 2026-08-26T05:59:24Z Шугыла Есімханова 185002 3647365 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Солтүстік помо''' (Northern Pomo) — өлі [[үндіс тілі]]. [[Помо тілдер отбасы]]на кіреді. Бұрын бұл тілде [[АҚШ]]- тағы [[Калифорния]] штатының Шервуд аңғарының тұрғындары сөйлейтін. [[Диалект]]ері- гидивильдік және шервудтік. [[1994 жыл]]ы бұл тілде сөйлейтін соңғы адам Эдна Герреро қаза тапты. Алайда Ethnologue кітабының 17 шығарылуына сәйкес [[2007 жыл]]ы Шервуд аңғарында бұл тілді білетін қария адам өмір сүретіні белгілі болды. Қазіргі таңда бұл халық [[ағылшын тілі]]нде сөйлейді. == Сілтемелер == * http://www.ethnologue.com/language/pej 2ymdkttkowe0c0nu194171e5u9y6863 3647409 3647365 2026-08-26T08:54:39Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3610965 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Солтүстік помо''' (Northern Pomo) — өлі [[үндіс тілі]]. [[Помо тілдер отбасы]]на кіреді. Бұрын бұл тілде [[АҚШ]]- тағы [[Калифорния]] штатының Шервуд аңғарының тұрғындары сөйлейтін. [[Диалект]]ері- гидивильдік және шервудтік. [[1994 жыл]]ы бұл тілде сөйлейтін соңғы адам Эдна Герреро қаза тапты. Алайда Ethnologue кітабының 17 шығарылуына сәйкес [[2007 жыл]]ы Шервуд аңғарында бұл тілді білетін қария адам өмір сүретіні белгілі болды. Қазіргі таңда бұл халық [[ағылшын тілі]]нде сөйлейді. == Сілтемелер == * http://www.ethnologue.com/language/pej nllcxs08d7ot252fblh8y36ljrx1qv8 Помо тілдер отбасы 0 560771 3647445 3647028 2026-08-26T09:34:54Z Guka1996 184255 3647445 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Помо тілдер отбасы''' — [[Солтүстік Америка]]дағы үндіс тілдер отбасы. Орталық [[Калифорния]]ның [[солтүстік]]- [[батыс]]ындағы помо үндістері арасында таралған. 2000 жылдың санағы бойынша бүкіл помо тілдерінде сөйлейтіндердің саны 255-ке тең болған. Оның ішінде қырық бесі 5 пен 17 жас аралығындағылар, оның 15-і ағылшынша жақсы сөйлемейді. == Ішкі классификациясы == * Батыс бұтағы * солтүстік топ: [[солтүстік помо]] *оңтүстік топ: [[орталық помо тілі]] (помохабенапо), [[кашая (тілі)]], [[оңтүстік помо]](гальиномеро) * [[солтүстік-шығыс помо]] * [[шығыс помо]] * [[оңтүстік-шығыс помо]] == Сілтемелер == * http://www.native-languages.org/pomo.htm * * http://www.native-languages.org/kashaya.htm * * http://research-it.berkeley.edu/projects/museum-informatics-project {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331234953/http://research-it.berkeley.edu/projects/museum-informatics-project |date=2016-03-31 }} * * http://www.ethnologue.com/browse/families g7ejcj0vcvyfna800ly0a0550itm77n 3647453 3647445 2026-08-26T09:37:09Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Guka1996|Guka1996]] ([[User talk:Guka1996|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3621768 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Помо тілдер отбасы''' — [[Солтүстік Америка]]дағы үндіс тілдер отбасы. Орталық [[Калифорния]]ның [[солтүстік]]- [[батыс]]ындағы помо үндістері арасында таралған. 2000 жылдың санағы бойынша бүкіл помо тілдерінде сөйлейтіндердің саны 255-ке тең болған. Оның ішінде қырық бесі 5 пен 17 жас аралығындағылар, оның 15-і ағылшынша жақсы сөйлемейді. == Ішкі классификациясы == * Батыс бұтағы * солтүстік топ: [[солтүстік помо]] *оңтүстік топ: [[орталық помо тілі]] (помохабенапо), [[кашая (тілі)]], [[оңтүстік помо]](гальиномеро) * [[солтүстік-шығыс помо]] * [[шығыс помо]] * [[оңтүстік-шығыс помо]] == Сілтемелер == * http://www.native-languages.org/pomo.htm * * http://www.native-languages.org/kashaya.htm * * http://research-it.berkeley.edu/projects/museum-informatics-project {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331234953/http://research-it.berkeley.edu/projects/museum-informatics-project |date=2016-03-31 }} * * http://www.ethnologue.com/browse/families fufw4o0e4w2gcsiwfrwxzh3r69cwjz0 Илон Маск 0 560934 3647407 3646774 2026-08-26T08:54:26Z Nurken 111493 /* */ 3647407 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Илон Маск | Шынайы есімі = {{lang-en|Elon Musk}} | Суреті = Elon Musk - 54820081119 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Маск, 2022 жыл | Титулы = [[АҚШ президентінің аға кеңесшісі]] | Ту = Flag of the United States.svg | Ту2 = Greater coat of arms of the United States.svg | Басқара бастады = 20 қаңтар 2025 | Басқаруын аяқтады = 30 мамыр 2025 | Бірігіп басқарушы1 = [[Массад Булос]] | Президент = [[Дональд Трамп]] | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Туған кездегі есімі = Илон Рив Маск<br>{{lang-en|Elon Reeve Musk}} | Туған күні = 28.06.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Претория|Преторияда}}, [[Трансвааль (провинция)|Трансвааль]], [[Оңтүстік Африка Республикасы|ОАР]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Азаматтығы = {{ZAF}}<br>{{CAN}} (1989 бастап)<br>{{USA}} (2002 бастап) | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Джастин Уилсон (2000–2008)<br>Талула Райли (2010–2012, 2013–2016) | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Пенсильвания университеті]] (1995) | Ғылыми дәрежесі = Ғылым бакалавры (1995) | Мамандығы = | Қолтаңбасы = Elon Musk Signature.svg | Сайты = | Commons = Elon Musk | Марапаттары = {{Азаттық ордені (Украина)}} }} '''Илон Рив Маск''' ({{Lang-en|Elon Reeve Musk}}, {{IPA|ˈiːlɒn ˈmʌsk}}; [[28 маусым]] [[1971 жыл]], [[Претория]], [[Оңтүстік Африка Республикасы|ОАР]]) — кәсіпкер және саясаткер, [[Tesla, Inc.]] автокөліктер және [[SpaceX]] ғарыш компанияларындағы рөлі үшін белгілі. 2025 жылғы қаңтар—мамыр айларында ол — [[АҚШ президентінің аға кеңесшісі]], [[Дональд Трамптың екінші кабинеті]]ндегі [[Үкімет тиімділігінің департаменті (АҚШ)|Үкімет тиімділігі департаменті]]нің де-факто басшысы. Ол, оған қоса, [[X Corp.]] компаниясына ([[Twitter|X (бұрын Twitter)]] әлеуметтік желісін басқаратын компания) ие болғаны үшін және [[The Boring Company]], [[xAI]], [[Neuralink]], [[OpenAI]] негізін салушыларының бірі болғаны үшін белгілі. Маск — [[Миллиардерлер тізімі|әлемдегі ең бай адам]]; ''[[Forbes]]'' 2025 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша оның байлығын $421 миллиард деп шамалады.<ref>{{Cite web |title=The Top 10 Richest People In The World (January 2025) |url=https://www.forbes.com/sites/forbeswealthteam/article/the-top-ten-richest-people-in-the-world/ |accessdate=2025-01-06 |publisher=Forbes |language=en}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20120425042103/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/ |date=2012-04-25}}</ref> Бай оңтүстік африкалық [[Масктар отбасы]]ның мүшесі болған ол [[Претория]]да дүниеге келген және көп ұзамай [[Претория университеті]]не баратын. 18 жасында ол [[Канада]]ға көшті де, Канадада туған анасы [[Мэй Маск]] арқылы сол елдің азаматтығын алды. Екі жылдан кейін ол [[Куинс университеті]]нде [[имматрикуляция]]лады. Кейін ол [[Пенсильвания университеті]]не көшіп, ол жерден экономика және физика бойынша бакалавриат алды. 1995 жылы ол [[Стэнфорд университеті]]нде оқимын деп Калифорнияға көшті, алайда еш сабағына бармай, інісі [[Кимбал Маск]]пен бірге [[Zip2]] онлайн қалалық нұсқаулық беретін компанияны құрды. 1999 жылы бұл стартапты $307 миллионға [[Compaq]] сатып алды. Сол жылы Маск [[X.com]] филиалсыз банкін құрды. 2000 жылы X.com Confinity-мен бірікті де, [[PayPal]] пайда болды. 2002 жылы Маск Америка Құрама Штаттарының азаматтығын алды да, сол жылғы қазанда [[eBay]] PayPal-ды $1.5 миллиардқа сатып алды. Бұл жердегі $100 миллионды ол 2002 жылы қолданып, [[SpaceX]] [[ғарыштану]] компаниясын құрды. 2004 жылы Маск [[Tesla, Inc.|Tesla Motors]], Inc. (кейін Tesla, Inc.) [[электр көлік]] өндірушілерінің ерте инвесторы болды, компанияның бастапқы қаржысын ұсынды да, кейін оның төрағасы болды. Ол 2008 жылы бұл компанияның [[CEO]]-сы болды. 2006 жылы Маск [[SolarCity]] күн энергиясы компаниясын құрды, оны 2016 жылы Tesla сатып алды да, ол [[Tesla Energy]] болды. 2013 жылы Маск [[hyperloop]] жылдам [[вакуумдық пойыз]] технологиясын ойлап тапты. 2015 жылы ол [[OpenAI]] коммерциялық емес [[жасанды интеллект]]ті зерттеу компаниясының негізін қалаушыларының бірі болды. Келесі жылы ол [[Neuralink]] [[нейротехнология]] компаниясын және [[The Boring Company]] түнел жасау компаниясын құрды. 2018 жылы АҚШ [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]сы Маскты Tesla-ны жеке басып алу үшін керек қаржыландыруды қамтамасыз еттім деген жалған айтты деп айыптап, соттады да, Маск $20 миллион айыппұл төлеп, компания төрағалығынан кетуге мәжбүр болды. 2022 жылы ол $44 миллиардқа [[Twitter]]-ды сатып алды да, X деп атауын ауыстырып, өзі жаңа құрған [[X Corp.]]-пен оны біріктірді. 2023 жылы ол xAI жасанды зият компаниясын құрды. Масктың әрекеттері мен көзқарасы оны жанжалды тұлғаға айналдырды. Ол ғылымға қарсы және алжастыратын тұжырымдар жасағаны үшін сын көрді, ол [[COVID-19 пандемиясы|COVID-19]] жайлы жалған мәлімет, [[Антисемитизм|антисемит]], [[Гомофобия|гомофоб]], [[Трансфобия|трансфоб]] тұжырымдар мен [[Қастандық теориясы|қастандық теориялары]]н таратады делінеді. Оның Twitter-ді сатып алғаны да түрлі сынға ұшырады, сол кезден бері компанияда қызмет еткен біраз адам жұмыстарынан айырылды, әлеуметтік желіде өшпенділікті тұтандыратын, жалған ақпарат тарататын жазбалар көбейді. [[2024 АҚШ президент сайлауы]]на қарай ол америкалық саясатта белсенді бола кетіп, [[Дональд Трамп]]тың қаржы мен сөзі бойынша үлкен жақтасы болды. 2025 жылғы қаңтарда Трамп оны [[Үкімет тиімділігінің департаменті (АҚШ)|Үкімет тиімділігі департаменті]]нің әкімшісі қылып тағайындады. == Ерте жылдары және мансабы == Илон Маск 1971 жылғы 28 маусымда, [[Претория]]да дүниеге келген. Анасы — канадалық [[Мэй Маск]] және әкесі — оңтүстік африкалық Эррол Маск.<ref>{{cite web|title=Elon Musk Biography: Age, Net Worth, Wife, Family|url=https://quickpedia.com.ng/elon-musk-biography-age-net-worth-wife-family/|lang=en|publisher=Quick Pedia|accessdate=2024-08-17}} {{Wayback|date=2024-08-17|url=https://web.archive.org/web/20240817210110/https://quickpedia.com.ng/elon-musk-biography-age-net-worth-wife-family/}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.newsweek.com/entertainment/celebrity-news/elon-musk-parents-maye-musk-errol-musk-controversies-1993627 |title= What to Know About Elon Musk's Controversial Parents |lang= en |publisher= Newsweek |date= 2024-11-30 |accessdate= 2025-01-22}}</ref> 1981 жылы олар ажырасты да, Маск уақытының көбін Оңтүстік Африка Республикасында әкесімен бірге өткізді.<ref>{{cite web|url=http://www.mercurynews.com/business/ci_25541126/rocket-man-otherworldy-ambitions-elon-musk|lang=en|accessdate=2014-06-13|title=Rocket man: the otherworldly ambitions of Elon Musk|work=San Jose Mercury News|date=2014-04-10}} {{Wayback|date=2014-04-14|url=https://web.archive.org/web/20140414070701/http://www.mercurynews.com/business/ci_25541126/rocket-man-otherworldy-ambitions-elon-musk}}</ref> 17 жастағы Маск 1988 жылы Канадаға көшті де, канадалық анасы арқылы сол елдің азаматтығын алды. Ол оны Оңтүстік Африкадағы әскери қызметінің басталайын деп жатқан кезінде алды. Ол Америка Құрама Штаттарына Оңтүстік Африкадан емес, Канададан көшкенін оңай деп ойлады. 1995 жылы Маск інісі [[Кимбал Маск]]пен бірге [[Zip2]] бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясын құрды. 1999 жылы ол оны сатты да, долларлық миллионер болды. Кейін ол [[X.com]] филиалсыз банкін құрды да, Confinity-мен біріктіріп, [[PayPal]]-ды құрды. X.com атауын PayPal деп ауыстырған Маск сол компанияны дамытумен айналысып кетті.<ref>{{cite web|url=http://www.sfgate.com/news/slideshow/Tesla-Motors-and-PayPal-co-founder-Elon-Musk-buys-54694.php|accessdate=2014-06-13|title=Tesla Motors and PayPal co-founder Elon Musk buys $17 million Bel Air mansion|date=2013-01-04|publisher=San Francisco Chronicle}} {{Wayback|date=2014-04-22|url=https://web.archive.org/web/20140422231749/http://www.sfgate.com/news/slideshow/Tesla-Motors-and-PayPal-co-founder-Elon-Musk-buys-54694.php}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.slate.com/articles/business/billion_to_one/2013/11/solarcity_s_lyndon_rive_elon_musk_s_cousin_making_solar_panels_hot_again.html|accessdate=2014-06-13|title=Something New Under the Sun|lang=en|date=2013-11-05|publisher=Slate}} {{Wayback|date=2014-06-16|url=https://web.archive.org/web/20140616084302/http://www.slate.com/articles/business/billion_to_one/2013/11/solarcity_s_lyndon_rive_elon_musk_s_cousin_making_solar_panels_hot_again.html}}</ref> Ол кейін [[SpaceX]] компаниясын құрды да, [[Tesla, Inc.]] автокөліктер компаниясының [[CEO]]-сы болды. == Білімі == Маск [[Кингстон (Онтарио)|Кингстон]], [[Онтарио]]дағы [[Куинс университеті]]нде екі жыл өткізді. Кейін [[Пенсильвания университеті]]не көшіп, сол жерде экономика және физика бакалавры болды. [[Стэнфорд университеті]]нде докторантура алу ниетімен ол Калифорнияға көшті. Алайда екі-ақ күннен кейін ол кәсіпкерлік іспен айналысамын деп бағдарламадан кетті. Масктың интернет, жаңартылатын энергия мен ғарышпен байланысты бизнеспен айналысқысы келген еді.<ref>{{cite web|url=http://www.oninnovation.com/videos/detail.aspx?video=1259&title=Inspirations|lang=en|accessdate=2014-06-13|title=Inspirations with Elon Musk|publisher=OnInnovation}} {{Wayback|date=2016-02-27|url=https://web.archive.org/web/20160227190037/http://www.oninnovation.com/videos/detail.aspx?video=1259&title=Inspirations}}</ref> 2002 жылы ол Америка Құрама Штаттарының азаматы болды.<ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/features/americans-2012/elon-musk-interview-1212|accessdate=2014-06-13|title=Triumph of His Will|date=2012-11-15|publisher=Esquire}} {{Wayback|date=2015-02-07|url=https://web.archive.org/web/20150207093828/http://www.esquire.com/features/americans-2012/elon-musk-interview-1212}}</ref> == Жобалары == 2017 жылдың соңына қарай Маск түнел мен инфрақұрылыммен айналысатын [[The Boring Company]] компаниясын құрды. Маск сөзінше, компания құрылу себептерінің бірі Лос-Анджелестегі кептеліс болған.<ref>{{Cite web|last=Kay|first=Grace|title=Elon Musk's The Boring Company was launched LA after traffic was driving the founder 'nuts'|url=https://www.businessinsider.com/elon-musk-the-boring-company|access-date=2025-01-11|publisher=Business Insider|language=en}}</ref> 2017 жылғы наурызда Маск адам миын технологиямен байланыстыратын [[Neuralink]] компаниясын құратынын айтты.<ref>{{Cite news|last=Winkler|first=Rolfe|date=2017-03-27|title=Elon Musk Launches Neuralink to Connect Brains With Computers|language=en|publisher=[[Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/elon-musk-launches-neuralink-to-connect-brains-with-computers-1490642652|accessdate=2025-01-11|issn=0099-9660}}</ref> 2018 жылғы сәуірде Масктың байлығы $10 миллионға жетті де, ол ең бай америкалықтар арасында 37-орын алды.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/profile/elon-musk/?list=billionaires|title=List of billionaires|publisher=Forbes|accessdate=2016-05-01}} {{Wayback|date=2017-12-01|url=https://web.archive.org/web/20171201152516/https://www.forbes.com/profile/elon-musk/?list=billionaires}}</ref> Интернеттегі цензураға наразылық білдірген Маск 2022 жылы [[Twitter]] әлеуметтік желісін сатып алды. CEO ретінде бірінші апталарда ол біраз адамнан сын көрді. Олардың көпшілігі оны көптеген қызметкерлерді бірден жұмыстан шығарды, сондай-ақ өшпенділік тұтандыратын жазбаларды модерациялауға қызығушылық танытпайды деп сынады.<ref>{{Cite magazine|last=Knight|first=Will|date=2022-11-25|title=Here's Proof Hate Speech Is More Viral on Elon Musk's Twitter|url=https://www.wired.com/story/heres-proof-hate-speech-is-more-viral-on-elon-musks-twitter/|publisher=Wired|accessdate=2022-11-25}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20221213125832/https://www.wired.com/story/heres-proof-hate-speech-is-more-viral-on-elon-musks-twitter/|date=2022-12-13}}</ref> == Саясат == 2024 жылғы қарашада АҚШ жаңа сайланған президенті [[Дональд Трамп]] Масктың [[Вивек Рамасвами]]мен бірге [[Үкімет тиімділігінің департаменті (АҚШ)|Үкімет тиімділігі департаменті]]не (DOGE) басшылық ететінін жариялады.<ref>{{cite news |title=Trump selects Elon Musk to lead government efficiency department |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/nov/12/trump-appoints-elon-musk-government-efficiency-department |access-date=2024-11-13 |publisher=Guardian |date=2024-11-13}}</ref> Алайда, көп ұзамай, Рамасвами [[Огайо губернаторы]] болып сайлануына ниетін білдірді де, DOGE-тан бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://apnews.com/article/vivek-ramaswamy-doge-ohio-governor-musk-trump-328400a5cc47adde8dd97eb628d18164 |title= Ramaswamy won’t serve on Trump’s government efficiency commission as he mulls run for Ohio governor |language= en |publisher= Associated Press |date= 2025-01-20 |access-date= 2025-01-22}}</ref> 2025 жылғы 20 қаңтарда сол күні Маск DOGE-тың де-факто әкімшісі болды,<ref>{{Cite web|url= https://news.sky.com/story/elon-musks-starring-role-in-donald-trumps-government-confirmed-by-inauguration-proceedings-and-pledge-to-go-to-mars-13293344 |title= Elon Musk's starring role in Donald Trump's government confirmed by inauguration proceedings - and pledge to go to Mars |language= en |publisher= Sky News |date= 2025-01-21 |access-date= 2025-01-22}}</ref> Трамп оны [[АҚШ президентінің аға кеңесшісі|аға кеңесшісі]] етті. 3 айдан кейін, Трамп екеуінің арасындағы кикілжіңнен кейін ол 30 мамырда қызметінен кетті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 2001—2025}} {{DEFAULTSORT:Маск, Илон}} [[Санат:Илон Маск]] [[Санат:Пенсильвания университеті түлектері]] [[Санат:Уортон бизнес мектебі түлектері]] [[Санат:АҚШ миллиардерлері]] [[Санат:АҚШ кәсіпкерлері]] [[Санат:АҚШ саясаткерлері]] [[Санат:АҚШ меценаттары]] [[Санат:АҚШ бағдарламашылары]] [[Санат:АҚШ президентінің аға кеңесшілері]] [[Санат:ОАР кәсіпкерлері]] [[Санат:Канада кәсіпкерлері]] [[Санат:Интернет-кәсіпкерлер]] [[Санат:PayPal қызметкерлері]] [[Санат:Tesla қызметкерлері]] [[Санат:Йель университеті құрметті докторлары]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]] [[Санат:Аспергер синдромымен ауыратындар]] [[Санат:Twitter]] 3ejb3hsc865sm3aonuflbslm3ekh3m1 Кертолғау 0 567864 3647491 3642368 2026-08-26T10:12:47Z Акпарова Корлан 184969 бөлім қостым 3647491 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2016}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Кертолғау»''' — көшпелі [[алаш]] жұртының мәдениетінде өзінің терең мағынасымен бөлек тұрған, салиқалы ойды білдіретін толғаулы [[күй]]. == Тарихы == Күйдің хикаясы көне [[мифология]]дан бастап, орта ғасырдың соңғы шағымен аралықтағы құқық проблемаларын кеңінен қамтиды. Бұл күй жайында қазақ халқы арасында тараған аңыз да бар. Күйдің шығу тарихына қатысты кең тараған аңыздардың бірінде екі жастың тағдыры баяндалады. Ерте заманда бір жігіт пен бір қыз бір-біріне ғашық болады. Бірақ қыздың атастырылған жері бар. Соған қарамастан екеуі сөз байласып, ешкім білмейтін, таба алмайтын бір жаққа қашпақ болады. Айтылған күні жігіт қамыстың ішінде қызды тосып отырады. Күтуден жалыққан жігіт байқамай ұйықтап кетеді. Сол кезде қамыс аралап келе жатқан жолбарыс оның ішін жарып өлтіреді. Аңыз сорабында бұл күй сүйгенін іздеп келген қыздың өліп жатқан жігітті көріп, өкіне жылағанын бейнелейді. Бұл жерде алдымызда ортағасырлық моральдың тұрғандығында ешқандай күмән жоқ. Қыз да, жігіт те ескі жарғыны бұзып, әнтек іске аяқ басқаны үшін жазаланған. Тәңірі қосқан адамдар ұрланып қамыс ішінде емес, ақ төсекте жолығатын болар. Сол себепті Тәңірінің лайықтаған жері емес, Тәңірінің лайықтаған адамдары емес, ата жолымен, елдің ықтиярымен санаспай бәрін өздері кесіп-пішіп, өздері шешкен екі жасқа зауал, қамыс аралаған аш жолбарыс бейнесінде келеді. == Түйіні == Немесе, халықтың қарапайым тілімен айтатын болсақ, біреудің атастырылған адал қосағында нең бар? Түн қатып, қамыс ішінде не жорық? Қамыс жолбарысқа Тәңірінің өзі берген өріс. Ал, жолбарыстың жолында жатсаң, жолбарыстың азуынан қаза тапсаң айтар өкпең не?<ref>''Есенұлы Айтжан, Елеусізқызы Гүлперизат:'' "Күй керуені" — Алматы: "ӨЛКЕ", 1997.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ күйлері]] 7cmaocxir6vcjll1qeywtxrnpx3v46v 3647537 3647491 2026-08-26T10:40:23Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] ([[User talk:Акпарова Корлан|т]]) өңдемелерінен [[User:PushkinVko|PushkinVko]] соңғы нұсқасына қайтарды 3642368 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2016}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Кертолғау»''' — көшпелі [[алаш]] жұртының мәдениетінде өзінің терең мағынасымен бөлек тұрған, салиқалы ойды білдіретін толғаулы [[күй]]. == Тарихы == Күйдің хикаясы көне [[мифология]]дан бастап, орта ғасырдың соңғы шағымен аралықтағы құқық проблемаларын кеңінен қамтиды. Бұл күй жайында қазақ халқы арасында тараған аңыз да бар. Күйдің шығу тарихына қатысты кең тараған аңыздардың бірінде екі жастың тағдыры баяндалады. Ерте заманда бір жігіт пен бір қыз бір-біріне ғашық болады. Бірақ қыздың атастырылған жері бар. Соған қарамастан екеуі сөз байласып, ешкім білмейтін, таба алмайтын бір жаққа қашпақ болады. Айтылған күні жігіт қамыстың ішінде қызды тосып отырады. Күтуден жалыққан жігіт байқамай ұйықтап кетеді. Сол кезде қамыс аралап келе жатқан жолбарыс оның ішін жарып өлтіреді. Аңыз сорабында бұл күй сүйгенін іздеп келген қыздың өліп жатқан жігітті көріп, өкіне жылағанын бейнелейді. Бұл жерде алдымызда ортағасырлық моральдың тұрғандығында ешқандай күмән жоқ. Қыз да, жігіт те ескі жарғыны бұзып, әнтек іске аяқ басқаны үшін жазаланған. Тәңірі қосқан адамдар ұрланып қамыс ішінде емес, ақ төсекте жолығатын болар. Сол себепті Тәңірінің лайықтаған жері емес, Тәңірінің лайықтаған адамдары емес, ата жолымен, елдің ықтиярымен санаспай бәрін өздері кесіп-пішіп, өздері шешкен екі жасқа зауал, қамыс аралаған аш жолбарыс бейнесінде келеді. Немесе, халықтың қарапайым тілімен айтатын болсақ, біреудің атастырылған адал қосағында нең бар? Түн қатып, қамыс ішінде не жорық? Қамыс жолбарысқа Тәңірінің өзі берген өріс. Ал, жолбарыстың жолында жатсаң, жолбарыстың азуынан қаза тапсаң айтар өкпең не?<ref>''Есенұлы Айтжан, Елеусізқызы Гүлперизат:'' "Күй керуені" — Алматы: "ӨЛКЕ", 1997.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ күйлері]] azbrwj8xcww9me4os7m6z14psvp053h Андриан Блаау 0 568608 3647418 3647074 2026-08-26T08:56:02Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] ([[User talk:Бакытжан Бейсембекова|т]]) өңдемелерінен [[User:PushkinVko|PushkinVko]] соңғы нұсқасына қайтарды 3642411 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Андриан Блаау'''- Нидерландық физик және астроном. == Өмірбаяны == 1914 жылы Амстердамда туып, 1938 жылы Лейден университетін аяқтады. 1938-1945 жылдар аралығында Я. К. Каптейн атындағы Гронинген университетініӊ астрономиялық лабораториясында, 1945-1948 жылдары Лейден обсерваториясында жұмыс жасап, 1948-1953 жылдары Лейден университетінде астрономиядан білім берді. 1953-1957 жылдары Чикаго университетінде және Америка Құрама Штаттарындағы Йерк обсерваториясында қызмет атқарды. 1958-1968 жылдары Каптейн атындағы астрономиялық лабораторияның директоры қызметін атқарды. Ал, 1968-1970 жылдары Гронингендік универтитет профессоры және 1970-1974 жылдары Европалық оңтүстік обсерваторияның бас директоры болды. == Ғылым== Негізгі еңбектері жұлдыздарды, соның ішінде айнымалы жұлдыздарды зерттеуге бағытталған. Сонымен қатар Андриан Блаау жұлдыздар шоғырының басты характеристикаларын, галактикалардың жасын, кинематикалық ерекшеліктерін, химиялық құрамын зерттеумен айналысқан. 1948 жылы американдық астроном Отто Струвемен біріге отырып, блажко әсерінің толық циклі кезіндегі RR Лира айнымалысының спектральді өзгерісін егжей-тегжейлі зерттеді. 1953 жылы әріптестерімен бірге β Цефей типіндегі айнымалылардың кезеңдері мен жарықтылығы арасында белгілі бір байланыс орнатты. 1952-1956 жылдары Андриан Блаау О ассоциасиясы қатарындағы жұлдыздардың тұрақсыздық пен ыдырау кезіндегі әрекеттерін зерттеді. == Марапаттары мен атақтары == • Француз астрономиялық қоғамының '''Жюль Жанссен атындағы сыйлығы''' (1978). • Кэтрин Брюс медалі (1989). [[Санат:Астрономдар]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] jhm0anm2827mr600ky7196rxzcu1m3v Попшылдар 0 571241 3647574 3580605 2026-08-26T11:12:18Z Акпарова Корлан 184969 3647574 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Попшылдар''' — қашқан попшылдықтың негізінде пайда болған, өзінің шіркеулік ұйымы бар ескі дәстүрлі бағыттардың бірі. Попшылдардың попшыл еместерден айырмашылығы, олар иерархия мен шіркеудің 7 құпиялық ілімін мойындайды. Орыстың православия шіркеуімен келіспеушілігі негізінен салт-жоралар жағына ғана қатысы болды. Попшыл еместер көзқарасына қарама-қарсы Попшылдар Никонов шіркеуіне және оның дін басыларына антихристің пайда болуы ретінде емес, күпірлер ретінде қарады. Сондықтан Попшылдар Никонов шіркеуінен қашқан поптарды оларды қайта шоқындырғаннан немесе май жаққаннан кейін қабылдауға болады деп санады. Никонов шіркеуінің дін басыларын пайдалануға жол беруді мына жағдай аса қажет етті, себебі Попшылдардың өз арасында епископтар болған жоқ, сондықтан олар дін қызметкерлерінің міндетін өз беттерімен атқара алмады. 1853 жылы Москвада Рогож зиратында Попшылдардың діни орталығы - Москваның және бүкіл Русьтің ескі дәстүрлі архиепископиясы құрылды, бұл Белокриниц иерархиясын біріктірді. Попшылдардың бір бөлігі 1800 жылы ресми шіркеумен келісімге келді, нәтижесінде бір діндегілер деп аталатын пайда болды (құдайға құлшылық ету ескі дәстүрлі ереже бойынша жүргізілді, ал священниктер православие иерархтарының қарамағында болды). Қазіргі кезде көптеген Попшылдар қауымы тарап кеткен, ал попшылдық екі шіркеу - Москваның және бүкіл Русьтің архиепископиясы басқаратын Белокриниц иерархиясы және Беглопоповск шіркеуі (Новозыбков қаласында) түрінде сақталып қалды.<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref><ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} b95hbueg5iygn35165w9wvexjizthj2 ВАЗ 2113 0 573094 3647485 3582410 2026-08-26T10:01:19Z Акпарова Корлан 184969 3647485 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Автокөлік | атауы =ВАЗ-2113 | модель =2113 | фото =VAZ 2113 Cabrio 0390.JPG | өндіруші = [[АвтоВАЗ]] | басқа атауы = «тринашка» | өндіріс жылдары = 1976–2006 | зауыттар = {{flagicon|USSR}} [[Тольятти]], [[КСРО]]<br />{{RUS}} [[АвтоВАЗ|ВАЗ]], [[РосЛада]], [[ИжАвто|Иж]] ([[Тольятти]], [[Сызрань]], [[Ижевск]], [[Ресей]]) <br /> {{UKR}} [[Анто-Рус]], ([[Херсон]], [[Украина]]) | платформа = Lada Samara 2 | класс = | сегмент = В | шанақ типі =3 есікті хэтчбек | шанақ модификациялары = | компоновка =Алдыңғы көлденең орналасқан қозғалтқышы, тіректі тұтас металл корпусы (қорабы) және 5 сатылы механикалық трансмиссиясы бар | дөңгелек формуласы = 4×2 | жетек = | қозғалтқыш =1,5/1,6 | берілістер қорабы =5 сатылы механикалық трансмиссиясы | дөңгелек базасы =2460 | ұзындығы =4122 | ені =1650 | биіктігі =1402 | алдыңғы сорап =1400 | артқы сорап =1370 | клиренс =160-165 | салмағы = 975 | толық салмағы =1400 | жүккөтергіштігі = | жанармай шығыны = 8-9 л/100км | бак көлемі =43 литр | макс.жылдамдық = 160-190 км/сағ | екпін = | аэродинамикалық кедергі коэффициенті = | ұқсас = ВАЗ-2108 | байланысты модельдер = | дизайнер = | ортаққор = VAZ-2113 | модификациялар = | ұрпақ = }} '''ВАЗ-2106 («Жигули-1600»/«Lada-1600»)''' — [[КСРО|кеңес одағының]] және [[Ресей]]дің артқытартушы автокөлігі. Өз уақытысында Кеңес Одағының ең танымал көліктерінің бірі болып саналған. 1975 жылдан 2005 жылға дейін (өндірістен түсірілгенше) көліктің 4,3 млн данасы жасалған<ref>[http://www.august.ru/15048.html За 40 лет АВТОВАЗ выпустил почти 26 млн автомобилей — Радиостанция «Август»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130331010551/http://august.ru/15048.html |date=2013-03-31 }}</ref>. Ізашары ВАЗ-2108, ізбасары ВАЗ-21123. , [] [Хэтчбек] қанатты туралы рестайлинг нұсқасы - '' 'ВАЗ 2113 «[| Сегіз] [ВАЗ-2108]». «Он үшінші моделі», бес есікті хэтчбек жағдайда ретінде [[ВАЗ-2114]], [[ВАЗ-2108]] базалық модельге органның өзгертілмеген артқы бөлігін берген. Ерекшелік бампер және ВАЗ-2114 туралы спойлер болып табылады. Автокөлік ұқсас, құйылған төбелер және ішкі есік панельдер қосымша, [[ВАЗ-2108]], аспаптық панель, негізінен [[ВАЗ-2115]] және [[ВАЗ-2114 қарызға отыр | [Ішкі] [Салондық (автокөлік)] ], бірақ бастапқы шешімдер бар. автокөлік отын-айдалады 1,5-литрлік энергоблокты, тиісті ережелерге жабдықталған «[[Еуро-2]]». 2007 жылдан бастап 1,6 литрлік қозғалтқышы бар жеткізіледі. Тиiстi ережелермен [[Еуро-3]]. Бұл модельдің өндірісі 2013 жылдың маусым айында тоқтатылды. Барлығы 2004 жылдың қыркүйегінде 72359 вагондарын ВАЗ-2113 өндірді. == Қараңыз. Сондай-ақ, == * [[Lada Samara]] [[Санат:ВАЗ автомобильдері]] 95mox3sz5k8ct4767qclygeileoncmy Апокрифтер 0 573178 3647428 3636631 2026-08-26T09:17:50Z Шугыла Есімханова 185002 3647428 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Апокрифтер''' ({{lang-grc|ἀπόκρυφος}} — жасырын, құпия) — шіркеу зиянды, жалған деп жариялаған [[Көне келісім|көне өсиет]]тік және жаңа өсиеттік шығармалар. Мазмұны жөнінен Апокрифтер [[шіркеу]] мойындаған [[Библия|қасиетті жазу]] кітабынан принципті өзгешелігі жоқ. Таураттық әдебиеттердің біраз бөлігінің Апокрифтерге жатқызылуы шіркеу ішіндегі кескілескен күресті көрсетті. Жеңілген діни топтар күпірлер деп жарияланды, ал сонымен бірге олар аса қызығып оқитын шығармалар да осының кебін киді. Көне өсиеттерді заңдастыру кезінде одан көпшілігі апокалиптік мазмұнда болып келетін әлденше ондаған кітаптар шығарылып тасталды. Бізге көне өсиеттік Апокрифтердің аздаған бөлігі ғана жетті. Олардың фрагмент түріндегі біраз бөлігі 1947 жылы [[Өлі теңіз]]дегі үңгірлерден табылды. Жаңа өсиеттерді 364 жылы Лаодикей соборының түпкілікті заңдастыруы кезінде отыз шамалы Інжіл, онға жуық сыр ашулар, бірқатар үндеу хаттар, сөздер және басқа да шығармалар Апокрифтерге қосылды. Жаңа өсиеттік Апокрифтердің үлкен бөлігі сақталмаған. 4 ғасырдан бастап оларды дін басылары жойып отырған, сондықтан олардың шіркеу әкейлерінің шығармаларында келтірілген атаулары мен үзінділері ғана белгілі. Біздің Апокрифтер жөніндегі мәліметтеріміз 1946 жылғы Хенобоскионда ([[Мысыр]]) [[Гностицизм|гностиктер]] сектасының қолжазбалар жинағы ашылғаннан кейін байи түсті. Сондай-ақ орта ғасырларда Апокрифтер көбінесе таураттық сюжеттер негізінде (Русьте бас тарту деп аталатын кітаптар) жасалды.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref><ref> Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет. </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Апокрифтер| ]] [[Санат:Христиандық тарихы]] [[Санат:Діни әдебиет]] teqfvehzo54hsqp6hw30mdahy1mnpz2 3647476 3647428 2026-08-26T09:41:32Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3636631 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Апокрифтер''' ({{lang-grc|ἀπόκρυφος}} — жасырын, құпия) — шіркеу зиянды, жалған деп жариялаған [[Көне келісім|көне өсиет]]тік және жаңа өсиеттік шығармалар. Мазмұны жөнінен Апокрифтер [[шіркеу]] мойындаған [[Библия|қасиетті жазу]] кітабынан принципті өзгешелігі жоқ. Таураттық әдебиеттердің біраз бөлігінің Апокрифтерге жатқызылуы шіркеу ішіндегі кескілескен күресті көрсетті. Жеңілген діни топтар күпірлер деп жарияланды, ал сонымен бірге олар аса қызығып оқитын шығармалар да осының кебін киді. Көне өсиеттерді заңдастыру кезінде одан көпшілігі апокалиптік мазмұнда болып келетін әлденше ондаған кітаптар шығарылып тасталды. Бізге көне өсиеттік Апокрифтердің аздаған бөлігі ғана жетті. Олардың фрагмент түріндегі біраз бөлігі 1947 жылы [[Өлі теңіз]]дегі үңгірлерден табылды. Жаңа өсиеттерді 364 жылы Лаодикей соборының түпкілікті заңдастыруы кезінде отыз шамалы Інжіл, онға жуық сыр ашулар, бірқатар үндеу хаттар, сөздер және басқа да шығармалар Апокрифтерге қосылды. Жаңа өсиеттік Апокрифтердің үлкен бөлігі сақталмаған. 4 ғасырдан бастап оларды дін басылары жойып отырған, сондықтан олардың шіркеу әкейлерінің шығармаларында келтірілген атаулары мен үзінділері ғана белгілі. Біздің Апокрифтер жөніндегі мәліметтеріміз 1946 жылғы Хенобоскионда ([[Мысыр]]) [[Гностицизм|гностиктер]] сектасының қолжазбалар жинағы ашылғаннан кейін байи түсті. Сондай-ақ орта ғасырларда Апокрифтер көбінесе таураттық сюжеттер негізінде (Русьте бас тарту деп аталатын кітаптар) жасалды.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref><ref> Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Апокрифтер| ]] [[Санат:Христиандық тарихы]] [[Санат:Діни әдебиет]] nweuluxeyg7d53hvh9hkhsquifpsf3e Таңыбай батыр Бекназарұлы 0 574042 3647503 3642131 2026-08-26T10:26:05Z Акпарова Корлан 184969 3647503 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Таңыбай Бекназарұлы |Шынайы есімі = |Сурет = |Сипаттамасы1 https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/45/Таңыбай_батыр.jpg |Сурет ені = Таңыбай батырдың бет келбеті |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = |Туылған күні = 1670 |Туылған жері = |Мансабы = [[батыр]] |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = 1755 |Қайтыс болған жері = Түркістан |Әкесі = Бекназар |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = Жәутік, Шыбынжан,Тайна, Бапақ, Сапақ, Тоқбай |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Таңыбай батыр Бекназарұлы''' (1670–1755) [[қазақ]] халқының тәуелсіздігі үшін күрескен, Орта жүз құрамындағы Арғын тайпасынан шыққан батыр. == Қысқаша өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Мойынты болысы|Кәрсөн]] бұтағынан шыққан. Жастайынан әскер ойынын үйренуге тырысып, жаужүрек, қайыспайтын батырға айналған. Таңыбай батыр қол бастап жоңғарлардың қолында қалған біраз жерлерді азат еткен. Жекпе-жекте жоңғардың бас батыры Қапалды жеңген. Сол заманда жаулардың жайлаған жерлері – шешенқара өңірін, Таятқан-Шұнақтағы Батбақсу өзені мен Қалмаққырылған аймағын, Ақ келіншек, Қара келіншек, Қапал таулы мекендерін, Ешкіөлмес, Ойран жерлерін қайысқан жоңғар қолдарынан азат еткен. Таңыбай батыр «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» заманында 1700-1740 жылдары жоңғарларға қарсы Болат тауының маңында, дуана өзенінің бойында жасақ құрған. Әй, деп жасақ құрғанда үш жүзден аса қол, кейін келе бес мыңдай жасақты басқарған ер Таңыбайдың үзенгілес достары Тарақты Наймантай батыр, Тобықты Қараменде батыр, Тарақты Орақ батыр, немере інісі Керней Жарылғап батыр, Тарақты Байғозы батырлармен бірге жауға қарсы тұрған. Таңыбай батыр қартайып, 85 жасында дүниеден өтті. == Шежіресі== Жанарыс б з.д. 2200 ж - Аргын 2-3 ғ.ғ.- Мейрам 8 ғ,- Қаракесек 12 ғ.- Ақша 14 ғ.т,- Сырт Бошан 14-15 ғғ- Машай 15 ғ.- Бораншы 15-16ғғ- Сұраулы 16ғ.т. - Тәңірімберді (Кәрсон)17 ғ.т. - Таңыбай 1680 ж.т [[Санат:Қазақ батырлары]] gts96euu2gyagigaom6v1zj842u7h03 3647600 3647503 2026-08-26T11:33:51Z Акпарова Корлан 184969 бөлім қостым 3647600 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Таңыбай Бекназарұлы |Шынайы есімі = |Сурет = |Сипаттамасы1 https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/45/Таңыбай_батыр.jpg |Сурет ені = Таңыбай батырдың бет келбеті |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = |Туылған күні = 1670 |Туылған жері = |Мансабы = [[батыр]] |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = 1755 |Қайтыс болған жері = Түркістан |Әкесі = Бекназар |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = Жәутік, Шыбынжан,Тайна, Бапақ, Сапақ, Тоқбай |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Таңыбай батыр Бекназарұлы''' (1670–1755) [[қазақ]] халқының тәуелсіздігі үшін күрескен, Орта жүз құрамындағы Арғын тайпасынан шыққан батыр. == Қысқаша өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Мойынты болысы|Кәрсөн]] бұтағынан шыққан. Жастайынан әскер ойынын үйренуге тырысып, жаужүрек, қайыспайтын батырға айналған. == Ерлігі == Таңыбай батыр қол бастап жоңғарлардың қолында қалған біраз жерлерді азат еткен. Жекпе-жекте жоңғардың бас батыры Қапалды жеңген. Сол заманда жаулардың жайлаған жерлері – шешенқара өңірін, Таятқан-Шұнақтағы Батбақсу өзені мен Қалмаққырылған аймағын, Ақ келіншек, Қара келіншек, Қапал таулы мекендерін, Ешкіөлмес, Ойран жерлерін қайысқан жоңғар қолдарынан азат еткен. Таңыбай батыр «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» заманында 1700-1740 жылдары жоңғарларға қарсы Болат тауының маңында, дуана өзенінің бойында жасақ құрған. Әй, деп жасақ құрғанда үш жүзден аса қол, кейін келе бес мыңдай жасақты басқарған ер Таңыбайдың үзенгілес достары Тарақты Наймантай батыр, Тобықты Қараменде батыр, Тарақты Орақ батыр, немере інісі Керней Жарылғап батыр, Тарақты Байғозы батырлармен бірге жауға қарсы тұрған. Таңыбай батыр қартайып, 85 жасында дүниеден өтті. == Шежіресі== Жанарыс б з.д. 2200 ж - Аргын 2-3 ғ.ғ.- Мейрам 8 ғ,- Қаракесек 12 ғ.- Ақша 14 ғ.т,- Сырт Бошан 14-15 ғғ- Машай 15 ғ.- Бораншы 15-16ғғ- Сұраулы 16ғ.т. - Тәңірімберді (Кәрсон)17 ғ.т. - Таңыбай 1680 ж.т [[Санат:Қазақ батырлары]] krhusio959dftmh93h3x7s7nwlt7v1n Деруэнт өзені 0 575151 3647597 3633086 2026-08-26T11:29:09Z Акпарова Корлан 184969 3647597 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Деруэнт''' — Тасмания аралындағы өзен. Сент-Клэр өзенінен бастау алып, оңтүстік-шығыс бағытта Хобарт жеріне қарай құяды. Өзеннің ұзындығы 215 км-ді қамтиды.<ref name="abs">{{cite web |author = |url = https://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/2f762f95845417aeca25706c00834efa/509E9088E1E80537CA2573C5000DA6D6?opendocument |title = Length of major rivers, Tasmania |publisher = Australian Bureau of Statistics — www.abs.gov.au |date = |access-date = 2014-06-07 |lang = en |archive-date = 2014-03-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140306213859/https://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/2f762f95845417aeca25706c00834efa/509E9088E1E80537CA2573C5000DA6D6?opendocument |url-status = live }}</ref> Нью-Норфолк қаласының төменінде өзен үлкейіп, біртіндеп эстуарийге айнала бастайды. Өзеннің зерттелу тарихы Тасманияның тарихымен тікелей байланысты. Себебі, ХІХ ғасырда еуропалық аралға қоныстанушылар осы жерге алғаш көшіп келген. Содан кейін жақын арада Хобарт қаласы пайда болып, қазірде ол Тасманияның астанасына айналған. Деруэнт өзені өзінің маңайындағы халықты ауыз сумен қамтиды және 1930-1960 жылдары салынған гидроэлектростанцияларда энергия өндіріп, халық үшін энергия көзі болып табылады. == Тарихы == ===ХVІІІ ғасыр және одан да ерте уақыт=== Көп жылдар бұрын, өзеннің жағасы ормандарға толы болып, онда тек тасмандықтар өмір сүрді. Олар бұл жерде британдық қоныстар пайда болғанша, 8 000 жыл бойы өмір сүрді.<ref name="australian_travel">{{cite web |author = |url = http://www.australian-travel-guide.com/travel-destinations/hobart.html |title = Exploring Hobart and Tasmania |publisher = www.australian-travel-guide.com |date = |access-date = 2014-06-07 |lang = en |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120704072320/http://www.australian-travel-guide.com/travel-destinations/hobart.html |archive-date = 2012-07-04 }}</ref> 1793 жылдың қаңтар-желтоқсан айлар аралығында Сторм ағысының жанында Жозеф Антуан де Брюни д’Антркасто атты француз теңіз саяхатшысы экспедиция жүргізді. Ағыстың солтүстік бөлігін зерттеу арқылы экспедиция офицері д’Антркасто Шарль-Франсуа Ботан-Бопре және оның көмекшілері үлкен өзеннің келіп құятынын аңғарған. Олар оны Rivière du Nord («солтүстік өзен») деп атаған. 1793 жылы бірнеше айдан соң, осы жерді ағылшын теңіз жүзушісі Джон Хейз зерттеп, Камбриядағы Деруэнт өзенінің құрметіне оны да Деруэнт деп атайды. Ағылшын тілінде Derwent сөзінің көптеген нұсқалары бар. Оның бірі, бұл сөз кельт тілінде «мөлдір су» дегенді білдіреді деп болжаса, бірі бриттік тіл бойынша "еменге толы аумақ" дегенді білдіреді деп болжайды. == Дереккөздер == {{ Дереккөздер }} [[Санат:Алфавит бойынша өзендер]] [[Санат:Аустралия географиясы]] ev52pyg7acbro1jizn1gfw6wnuzr7mh Зоя Фёдоровна Булгакова 0 575342 3647524 3640266 2026-08-26T10:37:25Z Акпарова Корлан 184969 3647524 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Зо́я Фёдоровна Булга́кова''' (24 желтоқсан [[1914 жыл|1914]] жыл, Ново-Николаевск, Томск губерниясы, Ресей империясы – 3 ақпан [[2017 жыл|2017]] жыл, Новосибирск, Ресей) – кеңестік театр актрисасы, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] еңбек сіңірген актрисасы ([[1945 жыл|1945]]). Ресейдің ең үлкен актрисаларының бірі болған. Зоя Булгакова [[1914 жыл|1914]] жылы 24 желтоқсанда Ново-Николаевск қаласында, көпбалалы отбасында дүниеге келген. Әкесі арбакеш, шешесі бес баланы тәрбиелеп, бағып-қаққан отбасы. Глобус атты Новосибирск театрында [[1930 жыл|1930]] жылдан бастап ойнаған, театр студиясының алғашқы түлектерінің бірі. Балалар театрында 30 жыл бойы 70 рөлді сомдап шықты. Актрисаға көбінесе балалардың рөлін ойнау оңайға соққан. == Еңбек жолы == [[1932 жыл|1932]]-жылы Новособирск театрының студиясын аяқтады. [[1930 жыл|1930]]-[[1960 жыл|1960]]-жылдары Новосибирск театрында травести ретінде жұмыс атқарды. [[1940 жыл|1940]],[[1946 жыл|1946]]-жылдары Мәскеу балалар театрында актриса болды. Зоя Фёдоровнаның аты Новосибирск облысы мәдениетінің Алтын кітабына «Честь и достоинство» лауреатының иегері ретінде енгізілді ([[2001 жыл|2001]]). Актрисаның жүзжылдығына арнап [[2014 жыл|2014]]-жылы 19-желтоқсанда театр сахнасында шығармашылық кеш өткізілді. 693zakx7ld98jw4khrq8k69cz0hdpen 3647525 3647524 2026-08-26T10:37:45Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] ([[User talk:Акпарова Корлан|т]]) өңдемелерінен [[User:Абай Мәдениет|Абай Мәдениет]] соңғы нұсқасына қайтарды 3640266 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Зо́я Фёдоровна Булга́кова''' (24 желтоқсан [[1914 жыл|1914]] жыл, Ново-Николаевск, Томск губерниясы, Ресей империясы – 3 ақпан [[2017 жыл|2017]] жыл, Новосибирск, Ресей) – кеңестік театр актрисасы, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] еңбек сіңірген актрисасы ([[1945 жыл|1945]]). Ресейдің ең үлкен актрисаларының бірі болған. Зоя Булгакова [[1914 жыл|1914]] жылы 24 желтоқсанда Ново-Николаевск қаласында, көпбалалы отбасында дүниеге келген. Әкесі арбакеш, шешесі бес баланы тәрбиелеп, бағып-қаққан. Глобус атты Новосибирск театрында [[1930 жыл|1930]] жылдан бастап ойнаған, театр студиясының алғашқы түлектерінің бірі. Балалар театрында 30 жыл бойы 70 рөлді сомдап шықты. Актрисаға көбінесе балалардың рөлін ойнау оңайға соққан. == Еңбек жолы == [[1932 жыл|1932]]-жылы Новособирск театрының студиясын аяқтады. [[1930 жыл|1930]]-[[1960 жыл|1960]]-жылдары Новосибирск театрында травести ретінде жұмыс атқарды. [[1940 жыл|1940]],[[1946 жыл|1946]]-жылдары Мәскеу балалар театрында актриса болды. Зоя Фёдоровнаның аты Новосибирск облысы мәдениетінің Алтын кітабына «Честь и достоинство» лауреатының иегері ретінде енгізілді ([[2001 жыл|2001]]). Актрисаның жүзжылдығына арнап [[2014 жыл|2014]]-жылы 19-желтоқсанда театр сахнасында шығармашылық кеш өткізілді. hl0csnunxedtllfji5d8t6p06z70esg Азия тарихы 0 577472 3647543 3642567 2026-08-26T10:42:39Z Акпарова Корлан 184969 3647543 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Азия тарихы''' — бірнеше тарихи және географиялық өңірлердің, Шығыс Азия, Оңтүстік Азия, Таяу Шығыс пен Еуразия далалары тарихын сипаттауға арналған ұғым. Генетикалық өзгерістерге сүйене отырып, ғалымдар бұл аймаққа адамдардың шамамен 40 000 жыл немесе 50 000 жыл бұрын келгенін анықтаған. Демек бұл жерді адам баласы ерте замандардан бері мекен етіп келеді. Еуразия жазығында Шығыс Азия, Оңтүстік Азия және Таяу Шығыс өзара бір-бірімен тығыз байланысады. Мысырды қоспағанда, Азия құрлығы көптеген ежелгі өркениеттердің бастау алған жері. Мысырдың және Солтүстік Африка жағалауларының ежелгі тұрғындары азиялықтар болуы мүмкін. Олар Америка үндістері мен эскимостарының ата-бабалары болған. Еуропалық ұлттар, ғұндар, түріктер, моңғолдар сияқты азиялық айбатты жауынгерлердің және бұлғарлар, мадиярлар, финдер іспетті азиялық отырықшы халықтардың Батысқа ығысқан басым бөлігінен қалыптасты. Б.з.д. 3500 жыл бұрын Месопотамияның Тигр-Ефрат жазығында ең ежелгі өркениет дамыды. Ол Жерорта теңізінің шығыс жағалауынан Солтүстікке қарай созылған “Құнарлы жарты ай” деген атаумен белгілі. Б.з.д. шамамен 2500 жылдай бұрын Үнді жазығында, қазіргі Пәкістан жерінде және Солтүстік-Батыс Үндістанда тағы бір өркениет дами бастады, Солтүстік және Орталық Қытайда б.з.д. 1700 жыл бұрын, Хуан Хэ және Янцзы жазықтарында басқа да ежелгі өркениеттер қанат жайды. ==Дереккөздер== "Континенттер" энциклопедиясы [[Санат:Азия тарихы]] he1yzqd0z3r8y8ctow8ll9tdfvofd9j 3647544 3647543 2026-08-26T10:43:27Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] ([[User talk:Акпарова Корлан|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3585736 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Азия тарихы''' — бірнеше тарихи және географиялық өңірлердің, Шығыс Азия, Оңтүстік Азия, Таяу Шығыс пен Еуразия далалары тарихын сипаттауға арналған ұғым. Генетикалық өзгерістерге сүйене отырып, ғалымдар бұл аймаққа адамдардың шамамен 40 000 жыл немесе 50 000 жыл бұрын келгенін анықтаған. Демек бұл жерді адам баласы ерте замандардан бері мекен етіп келеді. Еуразия жазығында Шығыс Азия, Оңтүстік Азия және Таяу Шығыс өзара бір-бірімен тығыз байланысады. Мысырды қоспағанда, Азия құрлығы көптеген ежелгі өркениеттердің бастау алған жері. Мысырдың және Солтүстік Африка жағалауларының ежелгі тұрғындары азиялықтар болуы мүмкін. Олар Америка үндістері мен эскимостарының ата-бабалары болған. Еуропалық ұлттар, ғұндар, түріктер, моңғолдар сияқты азиялық айбатты жауынгерлердің және бұлғарлар, мадиярлар, финдер іспетті азиялық отырықшы халықтардың Батысқа ығысқан басым бөлігінен қалыптасты. Б.з.д. 3500 жыл бұрын Месопотамияның Тигр-Ефрат жазығында ең ежелгі өркениет дамыды. Ол Жерорта теңізінің шығыс жағалауынан Солтүстікке қарай созылған “Құнарлы жарты ай” деген атаумен белгілі. Б.з.д. шамамен 2500 жыл бұрын Үнді жазығында, қазіргі Пәкістан жерінде және Солтүстік-Батыс Үндістанда тағы бір өркениет дами бастады, Солтүстік және Орталық Қытайда б.з.д. 1700 жыл бұрын, Хуан Хэ және Янцзы жазықтарында басқа да ежелгі өркениеттер қанат жайды. ==Дереккөздер== "Континенттер" энциклопедиясы [[Санат:Азия тарихы]] pxw43jxh3r76abe6xwtiqdsiiss3qgk Маңғыт әулеті 0 577770 3647441 3630486 2026-08-26T09:32:09Z Шугыла Есімханова 185002 3647441 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Маңғыт әулеті''' — Бұхар хандарының әулеті (1753–1920); Аштархандар әулетін ауыстырып, Мұхаммед Рақым (1753–1758) әмір атанды. Маңғыт әулетінің ''атақты өкілдері'': Даниял би (1758–1785), Шаһ-Мұрад (1785–1800), Хайдар (1800–1826), Насрулла (1826–1860), Мұзаффар әд-Дин (1860–1885). Маңғыт әулеті феодалды бытыраңқылықпен дәйекті түрде күрес жүргізді. Маңғыт әулетінің тұсында феодалды қанаудың күшеюі ірі халық көтерілістеіне қытай-қыпшақ (1821–1825), Самарқан қолөнершілерінің (1826), шаруалардың (1885, 1888, 1889) көтерілісіне әкеп соқты, Мұзаффар әд-Дин әмір тұсында 1868 жылғы келісім мен 1873 жылғы толықтырылған келісім бойынша Бұхара хандығы Россияның протекторатын мойындады. Маңғыт әулеті 1920 жылға дейін билік құрды. Халық революциясының нәтижесінде Маңғыт әулеті құлатылып, Бұхар Халықтық Совет Республикасы орнады.<ref> Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 7-том. 1975 жыл. </ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sv5bvjra4sk9sqnv8a4iu1cf7sdhf2a 3647471 3647441 2026-08-26T09:41:09Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3363525 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Маңғыт әулеті''' — Бұхар хандарының әулеті (1753–1920); Аштархандар әулетін ауыстырып, Мұхаммед Рақым (1753–1758) әмір атанды. Маңғыт әулетінің ''атақты өкілдері'': Даниял би (1758–1785), Шаһ-Мұрад (1785–1800), Хайдар (1800–1826), Насрулла (1826–1860), Мұзаффар әд-Дин (1860–1885). Маңғыт әулеті феодалды бытыраңқылықпен дәйекті түрде күрес жүргізді. Маңғыт әулетінің тұсында феодалды қанаудың күшеюі ірі халық көтерілістеіне қытай-қыпшақ (1821–1825), Самарқан қолөнершілерінің (1826), шаруалардың (1885, 1888, 1889) көтерілісіне әкеп соқты, Мұзаффар әд-Дин әмір тұсында 1868 жылғы келісім мен 1873 жылғы толықтырылған келісім бойынша Бұхара хандығы Россияның протекторатын мойындады. Маңғыт әулеті 1920 жылға дейін билік құрды. Халық революциясының нәтижесінде Маңғыт әулеті құлатылып, Бұхар Халықтық Совет Республикасы орнады.<ref>Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 7-том. 1975 жыл.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1s4fisfkzkwlcs08grah52m8ij1y3sb Бақбақ шарабы 0 578376 3647602 3630485 2026-08-26T11:42:13Z Акпарова Корлан 184969 3647602 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{cleanup}} '''Бақбақ шарабы''' ({{lang-en|Dandelion Wine}}) — америкалық жазушы [[Рэй Брэдбери]] жазған роман. Бұл кітап ең алғаш 1957 жылы жарық көрді. Әлемнің 100 басты кітаптар тізіміне кірген. == Сюжет == Он екі жасар Дуглас әр жазда әр нәрсені ең бірінші рет істеп көреді. Ол бірінші маусымда азанда ерте тұрып, бар ауылды оятады. Дуглас өзінің інісі Томмен, анасымен, әкесімен, екі әжесімен және атасымен Иллинойс штатындағы кішкентай Гринтаун қалашығында тұрады. Осы 1 маусымнан 1928 жылдың қайталанбас жаз айы басталады. Әр жаз сайын Дугластың отбасы ең алғаш іс-әрекеттері бақбақ теруге барады. Осы жазда да Дугласс Томмен, әкесімен бақбақ шарабын жасау үшін бақбақ теруге барады. Бұл күн Дугласс үшін ерекше күн болады. Ол ең алғаш бұл күнде артынан қарап тұрған тылсым күшті сезгендей болады. Алайда артқа қараса ол күш болмағандай барлығы да тынышталып қалады. Осылай екі күн не болып жатқанын түсінбей жүреді. Тек үшінші күні ғана ол бұл күшті сезініп, өзінің тірі екенін, өмір сүретінін түсінеді. Осы жазда ол өзінің інісі Томмен әртүрлі қызыққа батады. Бірақ, қуанышпен бірге қайғы келіп, ол бір әжесінен айырылады. Тек әжесінен емес, бұрыннан танитын қарт адамдармен де қоштасады. Дәл осылай оқиға бірінен соң бірі жалғасып, өрби береді. [[Санат:Рэй Брэдбери туындылары]] [[Санат:Балалар әдебиеті]] bh77jafsbs9kxpozbl9vfs8klr2549q Сақал керей 0 578696 3647586 3566491 2026-08-26T11:21:34Z Акпарова Корлан 184969 3647586 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сақал Керей''' — Орта жүз ''Ашамайлы Керейден'' тараған ру. Шежіре деректері бойынша Асан, Үсен, Сапар деген үш атаға бөлінеді. Окт. соц. революциясына дейін Петропавл у-н, Көлденең Есіл бойындағы жолдыөзек өңірін, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысының Булаев ауданындағы Қарақоға станциясын, "Қызылқорған" к-зын, Керей аулын, Омбы облысының Есілкөл ауданын мекендеген Сақал Керей руы -егіншілікпен, аңшылықпен, қолөнермен, мал шаруашылығымен айналысқан.<ref>Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 9-том.1976</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mzbb6pt35s7jy8rapg2d6dgc0fapic3 Азия-Тынық мұхиттық экономикалық ынтымақтастық ұйымы 0 581782 3647492 3640329 2026-08-26T10:15:21Z Шугыла Есімханова 185002 3647492 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Азия-Тынық мұхиттық экономикалық ынтымақтастық ұйымы''' — Азия-Тынық мұхиты аймағында экономикалық ынтымақтастықты, сауданы және ортақ әл-ауқатты дамыту мақсатында 21 мүше экономиканы біріктіретін өңірлік форум. 1989 жылы құрылған бұл ұйым аймақтағы ортақ мәселелерді шешу үшін диалог пен ынтымақтастық алаңын ұсынады. Ұйым тауарлардың, қызметтердің, инвестициялардың және адамдардың шекаралар арқылы еркін қозғалуын қамтамасыз етуге көмектеседі. Мүше елдер сауданы кедендік рәсімдерді жеделдету, бизнесті жүргізу жағдайларын жақсарту және аймақ бойынша ережелер мен стандарттарды үйлестіру арқылы жеңілдетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.apec.org/|title=Asia-Pacific Economic Cooperation|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}</ref> Штаб- пәтері [[Канберра]]<nowiki/>да орналасқан. == Мүше елдер == {| class="wikitable" |+ |- ! Ел !! Қосылған уақыты |- | Аустралия || 6-7 қараша, 1989 |- | Бруней || 6-7 қараша, 1989 |- | Канада || 6-7 қараша, 1989 |- | Чили || 11-12 қараша, 1994 |- | ҚХР || 12-14 қараша, 1991 |- | Гонконг || 12-14 қараша, 1991 |- | Индонезия || 6-7 қараша, 1989 |- | Жапония || 6-7 қараша, 1989 |- | Корея Республикасы || 6-7 қараша, 1989 |- | Малайзия || 6-7 қараша, 1989 |- | Мексика || 17-19 қараша, 1993 |- | Жаңа Зеландия || 6-7 қараша, 1989 |- | Жаңа Гвинея || 17-19 қараша, 1993 |- | Перу || 14-15 қараша, 1998 |- | Филлипин аралдары || 6-7 қараша, 1989 |- | Ресей || 14-15 қараша, 1998 |- | Сингапур || 6-7 қараша, 1989 |- | Тайпей || 12-14 қараша, 1991 |- | Таиланд|| 6-7 қараша, 1989 |- | АҚШ || 6-7 қараша, 1989 |- | Вьетнам || 14-15 қараша, 1998 |}<ref>{{citeweb|url=https://www.apec.org/who-we-are/our-members|title=Our members|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұйымдар]] [[Санат:Азия]] [[Санат:Тынық мұхит]] gympagv2n71uk6ezvmpa0m7o7nnl3uo 3647498 3647492 2026-08-26T10:21:24Z Акпарова Корлан 184969 бөлім қостым 3647498 wikitext text/x-wiki == географиялық орны == {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Азия-Тынық мұхиттық экономикалық ынтымақтастық ұйымы''' — Азия-Тынық мұхиты аймағында экономикалық ынтымақтастықты, сауданы және ортақ әл-ауқатты дамыту мақсатында 21 мүше экономиканы біріктіретін өңірлік форум. 1989 жылы құрылған бұл ұйым аймақтағы ортақ мәселелерді шешу үшін диалог пен ынтымақтастық алаңын ұсынады. Ұйым тауарлардың, қызметтердің, инвестициялардың және адамдардың шекаралар арқылы еркін қозғалуын қамтамасыз етуге көмектеседі. Мүше елдер сауданы кедендік рәсімдерді жеделдету, бизнесті жүргізу жағдайларын жақсарту және аймақ бойынша ережелер мен стандарттарды үйлестіру арқылы жеңілдетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.apec.org/|title=Asia-Pacific Economic Cooperation|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}</ref> Штаб- пәтері [[Канберра]]<nowiki/>да орналасқан. == Мүше елдер == {| class="wikitable" |+ |- ! Ел !! Қосылған уақыты |- | Аустралия || 6-7 қараша, 1989 |- | Бруней || 6-7 қараша, 1989 |- | Канада || 6-7 қараша, 1989 |- | Чили || 11-12 қараша, 1994 |- | ҚХР || 12-14 қараша, 1991 |- | Гонконг || 12-14 қараша, 1991 |- | Индонезия || 6-7 қараша, 1989 |- | Жапония || 6-7 қараша, 1989 |- | Корея Республикасы || 6-7 қараша, 1989 |- | Малайзия || 6-7 қараша, 1989 |- | Мексика || 17-19 қараша, 1993 |- | Жаңа Зеландия || 6-7 қараша, 1989 |- | Жаңа Гвинея || 17-19 қараша, 1993 |- | Перу || 14-15 қараша, 1998 |- | Филлипин аралдары || 6-7 қараша, 1989 |- | Ресей || 14-15 қараша, 1998 |- | Сингапур || 6-7 қараша, 1989 |- | Тайпей || 12-14 қараша, 1991 |- | Таиланд|| 6-7 қараша, 1989 |- | АҚШ || 6-7 қараша, 1989 |- | Вьетнам || 14-15 қараша, 1998 |}<ref>{{citeweb|url=https://www.apec.org/who-we-are/our-members|title=Our members|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұйымдар]] [[Санат:Азия]] [[Санат:Тынық мұхит]] gyenw93dyn63tj7q05msrbjreyeegc0 3647534 3647498 2026-08-26T10:39:47Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] ([[User talk:Акпарова Корлан|т]]) өңдемелерінен [[User:Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] соңғы нұсқасына қайтарды 3647492 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Азия-Тынық мұхиттық экономикалық ынтымақтастық ұйымы''' — Азия-Тынық мұхиты аймағында экономикалық ынтымақтастықты, сауданы және ортақ әл-ауқатты дамыту мақсатында 21 мүше экономиканы біріктіретін өңірлік форум. 1989 жылы құрылған бұл ұйым аймақтағы ортақ мәселелерді шешу үшін диалог пен ынтымақтастық алаңын ұсынады. Ұйым тауарлардың, қызметтердің, инвестициялардың және адамдардың шекаралар арқылы еркін қозғалуын қамтамасыз етуге көмектеседі. Мүше елдер сауданы кедендік рәсімдерді жеделдету, бизнесті жүргізу жағдайларын жақсарту және аймақ бойынша ережелер мен стандарттарды үйлестіру арқылы жеңілдетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.apec.org/|title=Asia-Pacific Economic Cooperation|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}</ref> Штаб- пәтері [[Канберра]]<nowiki/>да орналасқан. == Мүше елдер == {| class="wikitable" |+ |- ! Ел !! Қосылған уақыты |- | Аустралия || 6-7 қараша, 1989 |- | Бруней || 6-7 қараша, 1989 |- | Канада || 6-7 қараша, 1989 |- | Чили || 11-12 қараша, 1994 |- | ҚХР || 12-14 қараша, 1991 |- | Гонконг || 12-14 қараша, 1991 |- | Индонезия || 6-7 қараша, 1989 |- | Жапония || 6-7 қараша, 1989 |- | Корея Республикасы || 6-7 қараша, 1989 |- | Малайзия || 6-7 қараша, 1989 |- | Мексика || 17-19 қараша, 1993 |- | Жаңа Зеландия || 6-7 қараша, 1989 |- | Жаңа Гвинея || 17-19 қараша, 1993 |- | Перу || 14-15 қараша, 1998 |- | Филлипин аралдары || 6-7 қараша, 1989 |- | Ресей || 14-15 қараша, 1998 |- | Сингапур || 6-7 қараша, 1989 |- | Тайпей || 12-14 қараша, 1991 |- | Таиланд|| 6-7 қараша, 1989 |- | АҚШ || 6-7 қараша, 1989 |- | Вьетнам || 14-15 қараша, 1998 |}<ref>{{citeweb|url=https://www.apec.org/who-we-are/our-members|title=Our members|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұйымдар]] [[Санат:Азия]] [[Санат:Тынық мұхит]] gympagv2n71uk6ezvmpa0m7o7nnl3uo Желілік құрт 0 582859 3647439 3633099 2026-08-26T09:29:47Z Guka1996 184255 3647439 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Желілік құрт''' — жергілікті және ғаламдық [[компьютерлік желіде] өздігінен таралатын компьютерлік вирустың бір түрі. ==Тарихы== [[1978 жылы]] [[Пало-Альтодағы|Пало-Альто]] Xerox зерханалық орталығында Джон Шоч және Йон Хупп компьютерлік құрттарды есептеулерде қолдану туралы зерттеулер жүргізген болатын. «Құрт» термині құрттәріздес бағдарламалар сипатталған Дэвид Героолдтың «Когда ХАРЛИ исполнилось год» (1972) және терминнің өзі енгізілген Джон Браннердің «На ударной волне» (1975) ғылыми-шытырман оқиғаларының әсерінен пайда болды. Ең танымал компьютерлік құрттардың бірі «Моррис құрты» болып табылады. Оны 1988 сол кезде Корнелл университетінің студенті болған кіші Роберт Моррис жазды. Құрттың таралуы 2 қараша күні басталды. Одан кейін компьютерлік құрт шамамен 6200 компьютерге енді (бұл сол кездегі ғаламторға қосылған барлық адамның 10%-ы).. ==Таралу механизмі== Құрттың таралуының барлық механизмдерін («шабуыл векторы») екі ірі топқа бөлуге болады. • Компьютерге орнатылған бағдарламалық жасақтаманың әкімшілік қателіктері мен осалдықтарын пайдалану. Моррис құрты сол кездегі бағдарламалық жасақтаманың кемшіліктерін, атап айтсақ, sendmail пошталық серверін, finger сервисін, пайдалана білді және сөздік бойынша құпиясөз таңдайтын болды. Мұндай құрттар компьютерге толықтай автоматты режимде шабуыл жасау арқылы дербес таралады. • Әлеуметтік инженерия құралдарын қолдану арқылы компьютерді пайдаланушы өзі вирустың іске қосылуына себепші болады. Файлдың қауіпсіздігін дәлелдеу үшін бағдарламаның пайдаланушы интерфейсіндегі кемшіліктер көріне бастайды, мысалы, VBS.LoveLetter құрты Outlook Express-тың файлдарды кеңеюін жасыратындығын өз пайдасына жаратты. Аталған әдіс спам-таратуларда, әлеуметтік желілерде көп қолданылады. Кейде құрбанды таңдау стратегиясы мен таралудың әртүрлі векторларының жиынтығы бар құрттар кездеседі. ==Таралу жылдамдығы== Желілік құрттың таралу жылдамдығы желі топологиясына, осал компьютерлерді іздеу алгоритміне және жаңа көшірменің пайда болуының орташа жылдамдығына тәуелді. TCP/IP протоколдарын тікелей қолдану арқылы желіде таралатын құрт түрлері қарқынды түрде таралады Егер құрттың әр данасы бұрын залалданбаған желі торабының мекенжайын нақты білсе, экспоненттік көбею әбден мүмкін. Мысалы, егер әр дана бір компьютерді 1 секундта залалдайтын болса, бүкіл IPv4 адрестік кеңістігі жарты минуттың ішінде құртқа толы болады. Осындай жылдамдықпен таралатын теориялық құрттың аты – «блицкриг құрты». [[2003 жыл]]ы 75000 серверді 10 минутта залалдандырған SQL Slammer құрты эпидемиясы осы таралу моделіне ұқсайды. Дегенмен, құрттардың көпшілігі тиімсіз тәсілдерді қолданады. Қарапайым құрт түрлері осал желң тораптарын кездейсоқтықтық нәтижесінде ғана табады. Мұндай жағдайда оның таралу қисығы Ферхюльст дифференциалды теңдеуінің шешіміне сәйкес келеді және сигма тәріздес пішінге ие болады. Бұл модельдің дұрыстығы [[2001 жыл]]ғы CodeRed II құрты эпидемиясы кезінде дәлелденді. 28 сағатта құрт 350000 желі торабын залалдандырды. Айта кететіні, соңғы сағаттарда оның таралу жылдамдығы төмен болды, себебі бұрын залалданған тораптарға тіреліп қалатын. Антивирустардың қарсылығы жағдайында эпидемия қисығы Кермак-Маккендрик теңдеулер жүйесінің шешіміне сәйкес келуі тиіс. Мұндай көрініс шынайы өмірде жиі бақыланады. Пошталық протоколдарды қолданатын құрттардың таралу қисығы жоғарыда айтылған қисықтарға ұқсайды, бірақ жалпы таралу жылдамдығы біршама төмен. Өйткені, «пошталық» құрт тікелей кез-келген желі торабына қатынаса алмайды, ол залалданған машинада бар пошталық адреспен ғана байланыса алады. Осындай эпидемия бірнеше айға созылуы мүмкін. ==Құрылымы== Құрттар бірнеше бөліктен тұруы мүмкін. Ерекше атап өтілетіні – жұмыс жасап тұрған бағдарламаны зақымдайтын, қатқыл дискке тиіспей, оперативтік жадыда сақталатын резидентті құрттар. Мұндай құрттардан компьютерді қайта іске қосу арқылы (және сәйкесінше оперативті жадыны тастау арқылы) құтылуға болады. Бұл құрттар негізінде «зақымдайтын» бөліктен, яғни эксплойттан, және толықтай оперативті жадыда орналасатын кішігірім пайдалы жүктемеден (құрттың денесінен) тұрады. Бұндай құрттардың ерекшелігі, олар қарапайым файлдар секілді жүктеле алмайды, өзге бағдарламармен бірге келетін динамикалық кітапхананың ішінде болады. Сондай-ақ, жадыны зақымдағаннан кейін қатқыл дискте кодты сақтап қалып, келесіде қайта іске қосылуға жағдай жасайтын құрттар бар. Ондай құрттардан тек антивирустік бағдарламалық жасақтама немесе сол секілді құралдардың көмегімен арылуға болады. Көп жағдайда бұндай құрттардың эксплойты құрт денесін жеке файл ретінде көрсете алатын шағын пайдалы жүктемені қамтиды. Пошталық құрттардың көп бөлігі бір файл ретінде таралады. Оларға бөлек «зақымдайтын» бөлік керек емес, себебі компьютер пайдаланушысы пошталық клиент немесе ғаламтор-браузер көмегіне жүгіне отырып, өз еркімен толық құртты жүктейді және іске қосады. ==Қорғану тәсілдері== Желілік құрттар компьютер пайдаланушысының жүйесіне ену үшін бағдарламалық жасақтама мен операциялық жүйенің осал тұстарын пайдаланатындықтан, құрттардан қорғану үшін сигнатуралық вирусқа қарсы мониторлар жеткіліксіз. Заманауи құрттардан аулақ болу үшін проактивті қорғанысты қолданған жөн. ==Қосымша== 1. ↑ Воронцов В. В., Котенко И. В. Анализ механизмов обнаружения и сдерживания эпидемий сетевых червей на основе "кредитов доверия" // Известия высших учебных заведений. Приборостроение. — 2015. — № (том 58). == Әдебиет == * Климентьев К.Е. Компьютерные вирусы и антивирусы: взгляд программиста. - М.: ДМК-Пресс, 2013. С. 656. ISBN 978-5-94074-885-4 * John Shoch, Jon Hupp The 'Worm' Programs — Early Experience with a Distributed Computation" (англ.), Communications of the ACM, March 1982 Volume 25 Number 3, pp. 172–180, ISSN 0001—0782 * Nicholas C. Weaver Warhol Worms: The Potential for Very Fast Internet Plagues * RFC 1135 (англ.) — The Helminthiasis of the Internet 8ca4495tmi0pir1dq0kqmx5fd9p2m8t 3647460 3647439 2026-08-26T09:38:15Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Guka1996|Guka1996]] ([[User talk:Guka1996|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3610981 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Желілік құрт''' — жергілікті және ғаламдық [[компьютерлік желі]]де өздігінен таралатын компьютерлік вирустың бір түрі. ==Тарихы== [[1978 жыл]]ы [[Пало-Альтодағы|Пало-Альто]] Xerox зерханалық орталығында Джон Шоч және Йон Хупп компьютерлік құрттарды есептеулерде қолдану туралы зерттеулер жүргізген болатын. «Құрт» термині құрттәріздес бағдарламалар сипатталған Дэвид Героолдтың «Когда ХАРЛИ исполнилось год» (1972) және терминнің өзі енгізілген Джон Браннердің «На ударной волне» (1975) ғылыми-шытырман оқиғаларының әсерінен пайда болды. Ең танымал компьютерлік құрттардың бірі «Моррис құрты» болып табылады. Оны 1988 сол кезде Корнелл университетінің студенті болған кіші Роберт Моррис жазды. Құрттың таралуы 2 қараша күні басталды. Одан кейін компьютерлік құрт шамамен 6200 компьютерге енді (бұл сол кездегі ғаламторға қосылған барлық адамның 10%-ы).. ==Таралу механизмі== Құрттың таралуының барлық механизмдерін («шабуыл векторы») екі ірі топқа бөлуге болады. • Компьютерге орнатылған бағдарламалық жасақтаманың әкімшілік қателіктері мен осалдықтарын пайдалану. Моррис құрты сол кездегі бағдарламалық жасақтаманың кемшіліктерін, атап айтсақ, sendmail пошталық серверін, finger сервисін, пайдалана білді және сөздік бойынша құпиясөз таңдайтын болды. Мұндай құрттар компьютерге толықтай автоматты режимде шабуыл жасау арқылы дербес таралады. • Әлеуметтік инженерия құралдарын қолдану арқылы компьютерді пайдаланушы өзі вирустың іске қосылуына себепші болады. Файлдың қауіпсіздігін дәлелдеу үшін бағдарламаның пайдаланушы интерфейсіндегі кемшіліктер көріне бастайды, мысалы, VBS.LoveLetter құрты Outlook Express-тың файлдарды кеңеюін жасыратындығын өз пайдасына жаратты. Аталған әдіс спам-таратуларда, әлеуметтік желілерде көп қолданылады. Кейде құрбанды таңдау стратегиясы мен таралудың әртүрлі векторларының жиынтығы бар құрттар кездеседі. ==Таралу жылдамдығы== Желілік құрттың таралу жылдамдығы желі топологиясына, осал компьютерлерді іздеу алгоритміне және жаңа көшірменің пайда болуының орташа жылдамдығына тәуелді. TCP/IP протоколдарын тікелей қолдану арқылы желіде таралатын құрт түрлері қарқынды түрде таралады Егер құрттың әр данасы бұрын залалданбаған желі торабының мекенжайын нақты білсе, экспоненттік көбею әбден мүмкін. Мысалы, егер әр дана бір компьютерді 1 секундта залалдайтын болса, бүкіл IPv4 адрестік кеңістігі жарты минуттың ішінде құртқа толы болады. Осындай жылдамдықпен таралатын теориялық құрттың аты – «блицкриг құрты». [[2003 жыл]]ы 75000 серверді 10 минутта залалдандырған SQL Slammer құрты эпидемиясы осы таралу моделіне ұқсайды. Дегенмен, құрттардың көпшілігі тиімсіз тәсілдерді қолданады. Қарапайым құрт түрлері осал желң тораптарын кездейсоқтықтық нәтижесінде ғана табады. Мұндай жағдайда оның таралу қисығы Ферхюльст дифференциалды теңдеуінің шешіміне сәйкес келеді және сигма тәріздес пішінге ие болады. Бұл модельдің дұрыстығы [[2001 жыл]]ғы CodeRed II құрты эпидемиясы кезінде дәлелденді. 28 сағатта құрт 350000 желі торабын залалдандырды. Айта кететіні, соңғы сағаттарда оның таралу жылдамдығы төмен болды, себебі бұрын залалданған тораптарға тіреліп қалатын. Антивирустардың қарсылығы жағдайында эпидемия қисығы Кермак-Маккендрик теңдеулер жүйесінің шешіміне сәйкес келуі тиіс. Мұндай көрініс шынайы өмірде жиі бақыланады. Пошталық протоколдарды қолданатын құрттардың таралу қисығы жоғарыда айтылған қисықтарға ұқсайды, бірақ жалпы таралу жылдамдығы біршама төмен. Өйткені, «пошталық» құрт тікелей кез-келген желі торабына қатынаса алмайды, ол залалданған машинада бар пошталық адреспен ғана байланыса алады. Осындай эпидемия бірнеше айға созылуы мүмкін. ==Құрылымы== Құрттар бірнеше бөліктен тұруы мүмкін. Ерекше атап өтілетіні – жұмыс жасап тұрған бағдарламаны зақымдайтын, қатқыл дискке тиіспей, оперативтік жадыда сақталатын резидентті құрттар. Мұндай құрттардан компьютерді қайта іске қосу арқылы (және сәйкесінше оперативті жадыны тастау арқылы) құтылуға болады. Бұл құрттар негізінде «зақымдайтын» бөліктен, яғни эксплойттан, және толықтай оперативті жадыда орналасатын кішігірім пайдалы жүктемеден (құрттың денесінен) тұрады. Бұндай құрттардың ерекшелігі, олар қарапайым файлдар секілді жүктеле алмайды, өзге бағдарламармен бірге келетін динамикалық кітапхананың ішінде болады. Сондай-ақ, жадыны зақымдағаннан кейін қатқыл дискте кодты сақтап қалып, келесіде қайта іске қосылуға жағдай жасайтын құрттар бар. Ондай құрттардан тек антивирустік бағдарламалық жасақтама немесе сол секілді құралдардың көмегімен арылуға болады. Көп жағдайда бұндай құрттардың эксплойты құрт денесін жеке файл ретінде көрсете алатын шағын пайдалы жүктемені қамтиды. Пошталық құрттардың көп бөлігі бір файл ретінде таралады. Оларға бөлек «зақымдайтын» бөлік керек емес, себебі компьютер пайдаланушысы пошталық клиент немесе ғаламтор-браузер көмегіне жүгіне отырып, өз еркімен толық құртты жүктейді және іске қосады. ==Қорғану тәсілдері== Желілік құрттар компьютер пайдаланушысының жүйесіне ену үшін бағдарламалық жасақтама мен операциялық жүйенің осал тұстарын пайдаланатындықтан, құрттардан қорғану үшін сигнатуралық вирусқа қарсы мониторлар жеткіліксіз. Заманауи құрттардан аулақ болу үшін проактивті қорғанысты қолданған жөн. ==Қосымша== 1. ↑ Воронцов В. В., Котенко И. В. Анализ механизмов обнаружения и сдерживания эпидемий сетевых червей на основе "кредитов доверия" // Известия высших учебных заведений. Приборостроение. — 2015. — № (том 58). == Әдебиет == * Климентьев К.Е. Компьютерные вирусы и антивирусы: взгляд программиста. - М.: ДМК-Пресс, 2013. С. 656. ISBN 978-5-94074-885-4 * John Shoch, Jon Hupp The 'Worm' Programs — Early Experience with a Distributed Computation" (англ.), Communications of the ACM, March 1982 Volume 25 Number 3, pp. 172–180, ISSN 0001—0782 * Nicholas C. Weaver Warhol Worms: The Potential for Very Fast Internet Plagues * RFC 1135 (англ.) — The Helminthiasis of the Internet tq68q6xav1dcchb7zcsaco1rsf1wstx 3647601 3647460 2026-08-26T11:39:41Z Акпарова Корлан 184969 3647601 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Желілік құрт''' — жергілікті және ғаламдық [[компьютерлік желі]]де өздігінен таралатын компьютерлік вирустың бір түрі. ==Тарихы== [[1978 жыл]]ы [[Пало-Альтодағы|Пало-Альто]] Xerox зерханалық орталығында Джон Шоч және Йон Хупп компьютерлік құрттарды есептеулерде қолдану туралы зерттеулер жүргізген болатын. «Құрт» термині құрттәріздес бағдарламалар сипатталған Дэвид Героолдтың «Когда ХАРЛИ исполнилось год» (1972) және терминнің өзі енгізілген Джон Браннердің «На ударной волне» (1975) ғылыми-шытырман оқиғаларының әсерінен пайда болды. Ең танымал компьютерлік құрттардың бірі «Моррис құрты» болып табылады. Оны 1988 жылы сол кезде Корнелл университетінің студенті болған кіші Роберт Моррис жазды. Құрттың таралуы 2 қараша күні басталды. Одан кейін компьютерлік құрт шамамен 6200 компьютерге енді (бұл сол кездегі ғаламторға қосылған барлық адамның 10%-ы).. ==Таралу механизмі== Құрттың таралуының барлық механизмдерін («шабуыл векторы») екі ірі топқа бөлуге болады. • Компьютерге орнатылған бағдарламалық жасақтаманың әкімшілік қателіктері мен осалдықтарын пайдалану. Моррис құрты сол кездегі бағдарламалық жасақтаманың кемшіліктерін, атап айтсақ, sendmail пошталық серверін, finger сервисін, пайдалана білді және сөздік бойынша құпиясөз таңдайтын болды. Мұндай құрттар компьютерге толықтай автоматты режимде шабуыл жасау арқылы дербес таралады. • Әлеуметтік инженерия құралдарын қолдану арқылы компьютерді пайдаланушы өзі вирустың іске қосылуына себепші болады. Файлдың қауіпсіздігін дәлелдеу үшін бағдарламаның пайдаланушы интерфейсіндегі кемшіліктер көріне бастайды, мысалы, VBS.LoveLetter құрты Outlook Express-тың файлдарды кеңеюін жасыратындығын өз пайдасына жаратты. Аталған әдіс спам-таратуларда, әлеуметтік желілерде көп қолданылады. Кейде құрбанды таңдау стратегиясы мен таралудың әртүрлі векторларының жиынтығы бар құрттар кездеседі. ==Таралу жылдамдығы== Желілік құрттың таралу жылдамдығы желі топологиясына, осал компьютерлерді іздеу алгоритміне және жаңа көшірменің пайда болуының орташа жылдамдығына тәуелді. TCP/IP протоколдарын тікелей қолдану арқылы желіде таралатын құрт түрлері қарқынды түрде таралады Егер құрттың әр данасы бұрын залалданбаған желі торабының мекенжайын нақты білсе, экспоненттік көбею әбден мүмкін. Мысалы, егер әр дана бір компьютерді 1 секундта залалдайтын болса, бүкіл IPv4 адрестік кеңістігі жарты минуттың ішінде құртқа толы болады. Осындай жылдамдықпен таралатын теориялық құрттың аты – «блицкриг құрты». [[2003 жыл]]ы 75000 серверді 10 минутта залалдандырған SQL Slammer құрты эпидемиясы осы таралу моделіне ұқсайды. Дегенмен, құрттардың көпшілігі тиімсіз тәсілдерді қолданады. Қарапайым құрт түрлері осал желң тораптарын кездейсоқтықтық нәтижесінде ғана табады. Мұндай жағдайда оның таралу қисығы Ферхюльст дифференциалды теңдеуінің шешіміне сәйкес келеді және сигма тәріздес пішінге ие болады. Бұл модельдің дұрыстығы [[2001 жыл]]ғы CodeRed II құрты эпидемиясы кезінде дәлелденді. 28 сағатта құрт 350000 желі торабын залалдандырды. Айта кететіні, соңғы сағаттарда оның таралу жылдамдығы төмен болды, себебі бұрын залалданған тораптарға тіреліп қалатын. Антивирустардың қарсылығы жағдайында эпидемия қисығы Кермак-Маккендрик теңдеулер жүйесінің шешіміне сәйкес келуі тиіс. Мұндай көрініс шынайы өмірде жиі бақыланады. Пошталық протоколдарды қолданатын құрттардың таралу қисығы жоғарыда айтылған қисықтарға ұқсайды, бірақ жалпы таралу жылдамдығы біршама төмен. Өйткені, «пошталық» құрт тікелей кез-келген желі торабына қатынаса алмайды, ол залалданған машинада бар пошталық адреспен ғана байланыса алады. Осындай эпидемия бірнеше айға созылуы мүмкін. ==Құрылымы== Құрттар бірнеше бөліктен тұруы мүмкін. Ерекше атап өтілетіні – жұмыс жасап тұрған бағдарламаны зақымдайтын, қатқыл дискке тиіспей, оперативтік жадыда сақталатын резидентті құрттар. Мұндай құрттардан компьютерді қайта іске қосу арқылы (және сәйкесінше оперативті жадыны тастау арқылы) құтылуға болады. Бұл құрттар негізінде «зақымдайтын» бөліктен, яғни эксплойттан, және толықтай оперативті жадыда орналасатын кішігірім пайдалы жүктемеден (құрттың денесінен) тұрады. Бұндай құрттардың ерекшелігі, олар қарапайым файлдар секілді жүктеле алмайды, өзге бағдарламармен бірге келетін динамикалық кітапхананың ішінде болады. Сондай-ақ, жадыны зақымдағаннан кейін қатқыл дискте кодты сақтап қалып, келесіде қайта іске қосылуға жағдай жасайтын құрттар бар. Ондай құрттардан тек антивирустік бағдарламалық жасақтама немесе сол секілді құралдардың көмегімен арылуға болады. Көп жағдайда бұндай құрттардың эксплойты құрт денесін жеке файл ретінде көрсете алатын шағын пайдалы жүктемені қамтиды. Пошталық құрттардың көп бөлігі бір файл ретінде таралады. Оларға бөлек «зақымдайтын» бөлік керек емес, себебі компьютер пайдаланушысы пошталық клиент немесе ғаламтор-браузер көмегіне жүгіне отырып, өз еркімен толық құртты жүктейді және іске қосады. ==Қорғану тәсілдері== Желілік құрттар компьютер пайдаланушысының жүйесіне ену үшін бағдарламалық жасақтама мен операциялық жүйенің осал тұстарын пайдаланатындықтан, құрттардан қорғану үшін сигнатуралық вирусқа қарсы мониторлар жеткіліксіз. Заманауи құрттардан аулақ болу үшін проактивті қорғанысты қолданған жөн. ==Қосымша== 1. ↑ Воронцов В. В., Котенко И. В. Анализ механизмов обнаружения и сдерживания эпидемий сетевых червей на основе "кредитов доверия" // Известия высших учебных заведений. Приборостроение. — 2015. — № (том 58). == Әдебиет == * Климентьев К.Е. Компьютерные вирусы и антивирусы: взгляд программиста. - М.: ДМК-Пресс, 2013. С. 656. ISBN 978-5-94074-885-4 * John Shoch, Jon Hupp The 'Worm' Programs — Early Experience with a Distributed Computation" (англ.), Communications of the ACM, March 1982 Volume 25 Number 3, pp. 172–180, ISSN 0001—0782 * Nicholas C. Weaver Warhol Worms: The Potential for Very Fast Internet Plagues * RFC 1135 (англ.) — The Helminthiasis of the Internet 26qyv7h7tay8ltpqq8fz43e16q9xe5i Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы 0 583527 3647500 3647038 2026-08-26T10:23:02Z Акпарова Корлан 184969 3647500 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Университет |Аты = Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы |Қысқартылған аты = |Эмблемасы = |Сурет = |Шынайы аты = |Халықаралық атауы = |Бұрынғы атауы = |Ұраны = |Құрылған жылы = 18.03.1997 |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = Мемлекеттік әскери академия |Бюджет = |Басшы лауазымы = |Басшысы = Жұмабек Хатиоллаұлы Ахметов |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = |Студенттер = |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым докторы = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = Петропавл қаласы, Юбилейная көшесі, 6 |Сайты = https://www.ang.edu.kz/kaz/ |Марапаттары = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы''' – Қазақстан Республикасының [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы|Ұлттық Ұлан]]ына офицерлер дайындайтын жоғары оқу орны. Құрылу уақыты: 1997 жылдың 18 наурыз күні. Басқару орталығы: Қазақстанның Ішкі істер министрлігі. Түрі: Мемлекеттік әскери институт. Мекен-жайы: [[Петропавл]] қ., Юбилейная к-сі, 6. ==Тарихы== Оку орнын құруына ықпал еткен тарихи себептер: Тәуелсіздікті алғаннан кейін [[1992 жыл]]да Қазақстанда ішкі әскери күштерінің қалыптасуы басталды. Бірақ, офицерлердің көп білігі Кеңес Одағының басқа жерлеріне кетуінің əсерінен елімізде олардың жетіспеушілігі пайда болды. 1994 жылдан бастап ішкі әскердің басшылары қысқа мерзімді курстардан кейін прапорщиктерге офицер атақты тағайындауға мәжбүр болды. Сонымен қатар, 90-шы жылдарда криминалдың қарқынды дамуы орын алды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 2 ақпандағы Қаулысымен Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Әскери институты «Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы» болып қайта құрылды.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/kvv/press/news/details/321946?lang=kk Ұлттық ұланының Әскери институты «Ұлттық ұланының Академиясы» болып қайта құрылды]</ref> ==Институттың қалыптасуы== 1997 жылдың басында мемлекет офицерлерді дайындауға арналған əскери училище құруын қарастырды. Орналасу орны ретінде Семей жəне Петропавл қарастырылды. Бірақ, Семей қаласында ресурстардың дайын болмауына байланысты 1997 жылдың 18 наурызда 349-ші бұйрығы бойынша Петропавлда ауыл шаруашылығын механизациялау техникумының комплексінде училище құрылды. ==Оқу тəртібі== Əскери институтта оқуына тек 17-21 жас аралығында əскери қызмет етпеген немесе əскери қызмет еткен 25 жасына дейінгі ерлер алынады. Бүгінгі таңда институтта 7 мамандық бойынша 4 жылдық оқыту бағдарлама өткізіледі. Мысалы: # Ұйымдық тактикалық # Əскери қамтамасыз ету (байланысты қамтамасыз ету) # Тыл қамтамысыз ету (артиллериялық, инженерлі-техникалық, көліктік жəне тыллық қамтамасыз ету) # Əлеуметтік-құқықтық жұмыс офицері ==Институттың басшылары== # Амангелді Резуанұлы Дүкенов — 1997—2001 # Сәбит Қамитұлы Ахметов — 2001—2003 # Мұрат Кенжеғалиұлы Қарағұйшиев — 2003—2004 # Рашид Хабибуллаұлы Фаткуллин — 2004—2006 # Жұмабек Хатиоллаұлы Ахметов — 2006—; == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1997 жылы құрылған университеттер]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысы жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Петропавл]] [[Санат:Әскери оқу орындары]] ru7x7i6olqkrxq8sb9uf10ymp2fcssj Трэвис Каланик 0 583733 3647375 3276877 2026-08-26T07:05:56Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Travis_Kalanick_at_DLD_Munich_2015_-_Image_by_Dan_Taylor_-_dan(at)heisenbergmedia(dot)com.jpg]]» деген «[[:File:Travis_Kalanick,_Munich,_Germany,_January,_18,_2015.jpg]]» дегенмен алмастырылды. 3647375 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Трэвис Каланик |Шынайы есімі = {{Lang-en|Travis Cordell Kalanick}} |Сурет = Travis_Kalanick_at_DLD_Munich_2015_(cropped).jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 6.08.1976 |Туған жері = {{туғанжері|Лос Анжелес|Лос Анжелесте}}, [[Калифорния]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{flagicon|АҚШ}} |Компания 1 = |Лауазымы 1 = |Компания 2 = |Лауазымы 2 = |Компания 3 = |Лауазымы 3 = |Компания 4 = |Лауазымы 4 = |Білімі = Лос-Анджелес Калифорния университеті |Марапаттары = }} '''Трэвис Корделл Каланик''' ({{Lang-en|Travis Cordell Kalanick}}, дүниеге келген 6 тамыз 1976) — американдық кәсіпкер, RedSwoosh пирингтік файлалмасу компанияның және Uber желілік көлік компаниясының құрылтайшысы. 2014 жылы ''[[Forbes]]'' тізімінде 400 ең бай америкалықтардың қатарына енгізілген, онда 6 миллиард долларды құраған капиталмен 290-ші орынға табан тіреді<ref>Forbes Announces Its 33rd Annual Forbes 400 Ranking Of The Richest Americans; 29 September 2014, Forbes.com, accessed 12 November 2014</ref>. == Жастық шағы және білім == Каланик дүниеге 1976 жылы 6 тамызда [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] келген. Ол анасы Бонни, ұлты еврей (қыз кезіндегі тегі Горвиц)<ref>{{Cite web|title=Jewish-Owned Uber Expelled from Spain|url=http://jewishbusinessnews.com/2015/01/01/jewish-owned-uber-expelled-from-spain/|work=Jewish Business News|accessdate=April 22, 2016}}</ref>, ''Los Angeles Daily News'' жарнама бөлімінде, ал оның әкесі Дональд Э. Каланик Лос-Анджелесте инженер-құрылысшы болып жұмыс істеді<ref>[http://www.theguardian.com/theobserver/2014/dec/21/travis-kalanick-uber-cab-app-observer-proifile Guardian: «Travis Kalanick: Uber-capitalist who wants to have the world in the back of his cabs» by Andrew Anthony] 20 December 2014</ref><ref name="Betrothals">[http://www.newspapers.com/newspage/19378172/ Independent Press-Telegram: «BETROTHALS TOLD»] Long Beach, California · Page 118 · January 16, 1966 | ''Two engaged couples reveal wedding plans Veth-Kalanick . ''</ref> және түп тамырлары [[Чехия|чех]] және [[Австриялықтар|австриялық]] [[Католицизм|католик отбасынан]] шыққан<ref>{{Cite web|title=Obituary - Steve Kalanick|url=http://www.havredailynews.com/story/2015/04/03/obituaries/obituary-steve-kalanick/503482.html|work=Havre Daily News|accessdate=April 22, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=Michael Andrew Kalanick (1902 - 1981) - Find A Grave Memorial|url=http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Kalanick&GSbyrel=in&GSdyrel=in&GSob=n&GRid=85438228&|accessdate=April 22, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=John Kalanick (1898 - 1956) - Find A Grave Memorial|url=http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=93497591|accessdate=April 22, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mike A Kalanick in the 1940 Census|url=http://www.ancestry.com/1940-census/usa/California/Mike-A-Kalanick_2mqgt5|accessdate=April 22, 2016}}</ref>. Трэвистің әкесінің басқа әйелінен екі апасы және Кори атты ағасы бар, ол өрт сөндіруші. Нортриджде, Калифорнияда өмір сүрген, онда Гранада-Хиллс мектебін бітірген және [[Калифорния университеті, Лос-Анжелес|Калифорния университетіне]], компьютерлік техника мамандығына колледжіне түскен<ref>{{Cite news|title=Innovator Under 35: Travis Kalanick, 25 - MIT Technology Review|url=http://www2.technologyreview.com/tr35/profile.aspx?TRID=263|publisher=.technologyreview.com|accessdate=2013-01-17}}</ref><ref>{{Cite web|title=Travis Kalanick - DCWEEK 2012|url=http://dcweek2012.sched.org/speaker/traviskalanick1#.UPMZlok3c5w|publisher=Dcweek2012.sched.org|accessdate=2013-01-17}}</ref><ref name="IncResistance">[http://www.inc.com/magazine/201307/christine-lagorio/uber-the-car-service-explosive-growth.html Inc Magazine: «Resistance Is Futile» BY Christine Lagorio-Chafkin] July 2013</ref>. Университетте оқу кезінде студенттік ''Theta Xi'' бауырластығына кірген<ref>{{Cite news|title=Alyson Shontell: All Hail The Uber Man! How Sharp-Elbowed Salesman Travis Kalanick Became Silicon Valley's Newest Star|url=http://www.businessinsider.com/uber-travis-kalanick-bio-2014-1|work=[[Business Insider]]|date=January 11, 2014}}</ref>. == Мансап == [[Сурет:Travis Kalanick, Munich, Germany, January, 18, 2015.jpg|нобай|Каланик DLD 2015 конференцияда [[Мюнхен|Мюнхенде]] ]] === Scour === 1998 жылы Трэвис Каланик және оның екі курстасы, Майкл Тодд және Винс Бьюсам, Дэна Родригестің, файлайырбастағыш Scour жобасын әзірлеуге қосылу үшін университетті тастап кетті<ref>{{Cite news|title=Agent's Role In Music Site May Be Shift In Rights War|last=Richtel|first=Matt|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9400E2D9113AF931A15756C0A9669C8B63|work=[[The New York Times]]|date=May 22, 2000|accessdate=2008-08-22}}</ref><ref>[http://online.wsj.com/article/SB10001424127887324235104578244231122376480.html Wall Street Journal: «Travis Kalanick: The Transportation Trustbuster» by Andy Kessler] January 25, 2013</ref>. 2000 жылы Американдық кинокомпаниялар ассоциациясы, Американдық дыбыс жазу компаниялары ассоциациясы (RIAA) және Ұлттық музыка баспагерлері қауымдастығы (NMPA) Scour иелерін жобаның авторлық құқықты бұғаны үшін қарсы талап арыз берді<ref>{{Cite news|title=Movie and Record Companies Sue a Film Trading Site|last=Richtel|first=Matt|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9503E7DF173AF932A15754C0A9669C8B63|work=[[The New York Times]]|date=July 21, 2000|accessdate=2008-08-22}}</ref>. Сол жылдың қыркүйек айында Scour иелері банкроттық туралы жариялады<ref>{{Cite news|title=Well-scrubbed business plan not enough for Scour|last=Borland|first=John|url=http://news.cnet.com/Well-scrubbed-business-plan-not-enough-for-Scour/2100-1023_3-245445.html|work=[[CNET Networks|CNET]]|date=September 7, 2000|accessdate=2008-08-22}}</ref>. === Red Swoosh === 2001 жылы бұрынғы Scour әзірлеушілер командасы бірге , Каланик Red Swoosh (Қызыл белгі) атты жаңа компаниясын бастады. Бұл қайта пирингтік файлалмасу желісі. Red Swoosh озық технологиялары қолданылды, олардың көмегімен желінің өткізу қабілетін арттыруға мүмкіндік туды, пайдаланушыларға үлкен медиа-файлдармен қоса алғанда, музыкалық файлдар мен бейнеклиптерді алмасуға және саудалауға мүмкіндік берді. 2007 жылы Akamai Technologies Red Swoosh компаниясын 19 миллион долларға сатып алды<ref>{{Cite news|title=Payday for Red Swoosh: $15 million from Akamai|url=http://techcrunch.com/2007/04/12/payday-for-red-swoosh-15-million-from-akamai/|work=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web|title=April 12, 2007 - Akamai Acquires Red Swoosh|url=http://www.akamai.com/html/about/press/releases/2007/press_041207.html|publisher=Akamai.com|date=2007-04-12|accessdate=2013-01-17}}</ref><ref>{{Cite web|title=Uber CEO Travis Kalanick on Failure and Red Swoosh - Liz Gannes - News|url=http://allthingsd.com/20111108/uber-ceo-travis-kalanick-on-how-he-failed-and-lived-to-tell-the-tale/|publisher=AllThingsD|date=2011-11-08|accessdate=2013-01-17}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gigaom - Akamai goes P2P, buys Red Swoosh|url=http://gigaom.com/2007/04/12/akamai-goes-p2p-buys-red-swoosh/|author=Om Malik|accessdate=April 22, 2016}}</ref>. === Uber === 2009 жылы Трэвис Каланик және Гаррет Кэмп[[Uber|, Uber]], мобильдік қосымшасын құрды, бұл жолаушылар мен жалдамалы жүргізушілерді тасымалдау қызметтерді алу үшін байланыстыруға мүмкіндік береді<ref name="wsj">{{Cite news|title=Worth It? An App to Get a Cab|last=Goode|first=Lauren|url=http://blogs.wsj.com/digits/2011/06/17/worth-it-an-app-to-get-a-cab/|work=The Wall Street Journal|date=June 17, 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=Travis Kalanick on Leading Uber, a Car Service|url=http://www.businessweek.com/articles/2012-08-09/travis-kalanick-on-leading-uber-a-car-service|publisher=Businessweek|date=2012-08-09|accessdate=2013-01-17}}</ref><ref>{{Cite web|title=Travis Kalanick: Startup Mixology Conference – D.C. – June 16, 2011|url=http://startupmixology.tech.co/2011-dc/staff/travis-kalanick|publisher=Startupmixology.tech.co|date=2011-06-16|accessdate=2013-01-17}}</ref>. Қазіргі уақытта Uber 58 елде және 300-ден астам бүкіл әлем бойынша қалаларда жұмыс істейді<ref>{{Cite web|title=Uber CEO Travis Kalanick|url=http://splash.suntimes.com/2012/11/16/uber-ceo-travis-kalanick/|work=SPLASH|accessdate=April 22, 2016}}</ref><ref>{{Cite news|title=Uber Tests Cash Payment in Hyderabad; Other Cities to Follow Soon|url=http://thetechportal.in/2015/05/12/uber-tests-cash-payment-in-hyderabad-other-cities-to-follow-soon/|work=Tech-Portal}}</ref><ref>{{Cite web|title=Where is Uber Currently Available?|url=https://www.uber.com/cities|publisher=Uber.com|accessdate=May 26, 2015}}</ref>. Uber-ды дамыту Солтүстік Американың кейбір қалаларында<ref>{{Cite web|title=Uber could take flight, CEO dreams of helicopter and jet rides|url=http://www.geekwire.com/2011/uber-flight-ceo-dreams-helicopter-jet-rides/|author=John Cook|work=GeekWire|accessdate=April 22, 2016}}</ref>, атап айтқанда, Вашингтонда<ref>{{Cite web|title=Fortune.com|url=http://tech.fortune.cnn.com/tag/travis-kalanick/|work=Fortune|accessdate=April 22, 2016}}</ref>, Чикаго<ref>{{Cite news|title=Under new rules, Uber faces Chicago closure|url=http://venturebeat.com/2012/11/01/uber-chicago-rule-changes/|work=VentureBeat}}</ref>, Торонто<ref>{{Cite web|title=Uber Toronto facing new licensing charges related to taxi business|url=http://business.financialpost.com/2012/12/06/uber-toronto-facing-new-licensing-charges-related-to-taxi-business/|author=Christine Dobby|work=Financial Post|date=December 6, 2012|accessdate=April 22, 2016}}</ref> және Нью-Йоркте<ref>{{Cite web|title=App-Powered Car Service Leaves Cabs in the Dust|url=http://www.wired.com/gadgetlab/2011/04/app-stars-uber/|work=WIRED|date=April 5, 2011|accessdate=April 22, 2016}}</ref><ref>[http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/blog/2012/07/dc-official-retreats-on-anti-uber.html D.C. official retreats on fare measure aimed at San Francisco limo firm — San Francisco Business Times]</ref> қарсылыққа тап болды<ref>{{Cite news|title=The trials of Uber|author=Mangalindan, JP|url=http://tech.fortune.cnn.com/2012/02/02/the-trials-of-uber/|date=February 2, 2012}}</ref>. Компания нарықта осындай қызметтерді<ref>{{Cite web|title=Uber CEO: Bring On The Cheap Competition|url=http://www.businessinsider.com/uber-ceo-travis-kalanick-lyft-2012-9|work=Business Insider}}</ref> көрсетушілермен, сондай-ақ өз клондарымен<ref>{{Cite web|title=Look Out, Lyft: Uber CEO Travis Kalanick Says It Will Do Ride Sharing, Too|url=http://techcrunch.com/2012/09/12/uber-ride-sharing/|work=TechCrunch}}</ref>, Лондон сияқты қалаларда<ref>{{Cite web|title=Taxi Tech at Le Web London|url=http://adrianmelrose.com/post/25534730928/taxi-tech-at-le-web-london|archiveurl=https://web.archive.org/20140519111421/http://adrianmelrose.com:80/post/25534730928/taxi-tech-at-le-web-london|archivedate=May 19, 2014|author=Adrian Melrose}}</ref><ref>{{Cite web|title=LeWeb London: Uber and Hailo|url=http://blog.bibrik.com/archives/2012/06/leweb_london_uber_and_hailo.html}}</ref> қатаң бәсекелестік жағдайында жұмыс істейді. 2014 жылдың қараша айында Каланик компанияны басқаруда "кез-келген бағамен ұтып көр" тактикасын жүргізгені үшін сынға ұшырады. 2017 жылғы 21 маусымда Каланик Uber басшылығынан кетті, бірақ директорлар кеңесіндегі орнын сақтап қалды<ref>{{Cite news|title=Глава Uber Трэвис Каланик покинул свой пост|url=https://rns.online/transport/Glava-Uber-Trevis-Kalanik-pokinul-svoi-post--2017-06-21/|language=ru-ru|work=Информационное агентство Рамблер|date=2017-06-21|accessdate=2017-06-21}}</ref>. === Басқа === Трэвис Каланик, TechCrunch Disrupt<ref>{{Cite web|title=Uber CEO Travis Kalanick Is Going To Keep Up The Disruption At Disrupt SF|url=http://techcrunch.com/2012/09/07/uber-ceo-travis-kalanick-is-going-to-keep-up-the-disruption-at-disrupt-sf|date=2012-09-07|accessdate=2013-06-30}}</ref>, Tech Cocktail<ref>{{Cite web|title=‘Hustle Is The Antidote’ When Starting And Running A Business « Tech Cocktail|url=http://tech.co/hustle-is-the-antidote-startup-business-2010-11|author=TechCocktail|publisher=tech.co|date=2010-11-12|accessdate=2013-01-25}}</ref>, DLD және LeWeb қоса алғанда, конференциялар мен іскерлік іс-шараларда жиі сөйлейді<ref>{{Cite web|title=LeWeb'11|url=http://2011.leweb.co/2011/blog/uber-launches-paris-leweb-11|publisher=2011.leweb.co|accessdate=2013-01-17}}</ref><ref>{{Cite web|title=Big Omaha - Travis Kalanick: 'Whatever it is that you're afraid of, go after it'|url=http://www.siliconprairienews.com/2011/05/big-omaha-travis-kalanick-whatever-it-is-that-you-re-afraid-of-go-after-it|publisher=Silicon Prairie News|accessdate=2013-01-17}}</ref><ref>{{Cite web|title=CEO Travis Kalanick Says UberX Numbers Are "Probably At Or Above" Lyft|url=http://techcrunch.com/2012/09/12/ceo-travis-kalanick-says-uberx-numbers-are-probably-at-or-above-lyft/|author=Wednesday, September 12th, 2012|publisher=TechCrunch|date=2012-09-12|accessdate=2013-01-17}}</ref><ref>{{Cite web|title=LeWeb 2010 – Money Roundtable, Moderated by Travis Kalanick, Entrepreneur & Angel Investor. &#124; Startup Angel|url=http://startupangel.investblogs.com/2011/06/21/leweb-2010-money-roundtable-moderated-by-travis-kalanick-entrepreneur-angel-investor/|publisher=Startupangel.investblogs.com|date=2011-06-21|accessdate=2013-01-17}}</ref>. 2016 жылдың желтоқсан айында 16 неғұрлым табысты және беделді американдық [[Табыскер|кәсіпкерлердің]] тобына — стратегия мен саясат бойынша Президенттік форумның құрамына кірді, олардың міндеті — экономикалық өсуіне, жаңа жұмыс орындарын құру және еңбек өнімділігін арттырумен байланысты мәселелер бойынша 45-ші [[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп|Дональд Трампқа]] кеңес берді<ref>{{Cite web|title=Elon Musk, Uber CEO to join Trump’s ‘strategic and policy forum’|url=http://www.marketwatch.com/story/elon-musk-uber-ceo-to-join-trumps-strategic-and-policy-forum-2016-12-14|archiveurl=http://peeep.us/5d5ac241|archivedate=2017-02-02|lang=en|work=MarketWatch.Com|publisher=MarketWatch, Inc.|date=2017-12-14|accessdate=2017-02-02}}</ref>. Алайда, 2017 жылғы ақпан айының басында жаңа әкімшілік басшысының иммиграциялық саясатына қарсы компанияның белсенділері мен қызметкерлері тарапынан қысымның фонында, өзінің кеңестен кету туралы шешімін жариялады<ref>{{Cite web|title=Uber C.E.O. to Leave Trump Advisory Council After Criticism|url=https://www.nytimes.com/2017/02/02/technology/uber-ceo-travis-kalanick-trump-advisory-council.html|last=Isaak|first=Mike.|lang=en|work=NYtimes.Com|publisher=The New York Times Company|date=2017-02-02|accessdate=2016-02-03}}</ref>. == Жеке өмірі == 2015 жылға арналған Деректері бойынша Каланик Габи Хольцвартпен кездеседі, онымен Шервин Пишевар ұйымдастырқан кеште танысқан<ref name="dailymail-holzwarth">{{Cite web|title=Comedian who called Uber CEO's girlfriend a 'b****' and made 'racist' remark at 'Silicon Valley' awards show faces angry backlash|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2948207/Silicon-Valley-star-fire-calling-Uber-CEO-s-girlfriend-b-making-racist-remark-host-tech-industry-awards-show.html|last=Zennie|first=Michael|publisher=''[[Daily Mail]]''}}</ref>. Хольцварт — скрипкашы деп жазады [[The Huffington Post|Huffington Post]]<ref>{{Cite web|title=Gabi Holzwarth|url=http://www.gabiholzwarth.com|accessdate=July 10, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gabi Holzwarth|url=http://www.huffingtonpost.com/gabi-holzwarth/|publisher=''[[Huffington Post]]''|accessdate=July 10, 2015}}</ref>. Пишевар оны Trader Joe's сауда орталығында скрипкада ойнап тұрған кезде жолықтырған<ref name="billionaire-for-billionaires">{{Cite web|title=Playing "Billionaire" for the Billionaires: A Violinist’s Ironic Wink|url=http://recode.net/2014/05/28/playing-billionaire-for-the-billionaires-a-violinists-ironic-wink/|last=Bowles|first=Nellie.|publisher=Vox Media, Inc.|date=May 28, 2014|accessdate=July 18, 2015}}</ref>. == Дереккөздер== {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://angel.co/konatbone/ AngelList] * [http://www.crunchbase.com/person/travis-kalanick/ Crunchbase] * {{Twitter|TravisK}} * [http://www.inc.com/magazine/201307/christine-lagorio/uber-the-car-service-explosive-growth.html Қарсылық пайдасыз], Кристин Лагорио-Чафкин [[Санат:АҚШ миллиардерлері]] [[Санат:6 тамызда туғандар]] o5rpntpzo5be95l8yfpvjbjoab0111v Марихуана 0 584966 3647363 3642571 2026-08-26T05:37:15Z Бакытжан Бейсембекова 184968 3647363 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Marijuana Buds.jpg|thumb|Марихуана]] '''Марихуа́на''' ({{lang-es|marijuana, marihuana}}), ресми атауы '''каннабис''' — [[Кенешөп|кенешөптен]] алынатын психоактивті, [[Есірткілер|есірткілік]] зат. Адам ағзасына әсері [[кенешөп]]тегі [[тетрагидроканнабинол]] сияқты [[каннобиноид]] деген [[психоактив]]ті заттармен байланысты. Мамандар кенешөптің негізгі үш түрін айрықтайды: Cannabis sativa, Cannabis indica және cannabis ruderalis. Соңғысы ең аз мөлшерде тетрагидроканнабинолмен байытылған. <ref>Samuel Obembe. Practical Skills and Clinical Management of Alcoholism & Drug Addiction. Elsvier. 2012. p.21. ISBN 978-0-12-398518-7</ref>. Кенешөпте тетрагидроканнабинолдан басқа 483 қосынды <ref name="Russo2013">{{cite book|author=Ethan B Russo|title=Cannabis and Cannabinoids: Pharmacology, Toxicology, and Therapeutic Potential|url=https://books.google.com/books?id=qH-2Lj9x7L4C&pg=PP28|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-61493-4|page=28}}</ref>, соның ішінде кем дегенде 65 каннабиноид табылады <ref>{{cite book|last1=Newton|first1=David E.|title=Marijuana : a reference handbook|date=2013|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=9781610691499|page=7|url=https://books.google.no/books?id=iWMf95ze8QEC&pg=PA7}}</ref>. Марихуана тәбет ашып, ой өрісін өзгертіп және [[эйфория]] сезімін беретін [[дене]] мен [[Ми|миға]] тигізетін өзіндік әсері үшін қолданылады. <ref>{{cite web|url=http://adai.uw.edu/marijuana/factsheets/appetite.htm |title=Marijuana: Factsheets: Appetite |publisher=Adai.uw.edu |accessdate=2013-07-12}}</ref> Әсері тартылған кезде біраз минут ішінде, тамақпен желінсе 30-60 минут арасында көріне бастайды. 2-6 сағат бойы марихуана денеге ықпал етеді. <ref name=Ri2010>{{cite book|last1=Riviello|first1=Ralph J.|title=Manual of forensic emergency medicine : a guide for clinicians|date=2010|publisher=Jones and Bartlett Publishers|location=Sudbury, Mass.|isbn=9780763744625|page=41|url=https://books.google.ca/books?id=keng9ELAE2IC&pg=PA41}}</ref> Қысқа уақыттағы жанама әсерлері келесі: құрғақ ауыз қуысы, уақытша қысқа мерзім жадының нашарлауы, [[паранойя]], күйгелектік, бұзылған [[моторика]]лық дағдылар, қызыл көздер. <ref name="NLMNIH">{{cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000952.htm |title=Marijuana intoxication: MedlinePlus Medical Encyclopedia |publisher=Nlm.nih.gov |accessdate=2013-07-12}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Crippa|first1=JA|last2=Zuardi|first2=AW|last3=Martín-Santos|first3=R|last4=Bhattacharyya|first4=S|last5=Atakan|first5=Z|last6=McGuire|first6=P|last7=Fusar-Poli|first7=P|title=Cannabis and anxiety: a critical review of the evidence.|url=https://archive.org/details/sim_human-psychopharmacology_2009-10_24_7/page/515|journal=Human psychopharmacology|date=October 2009|volume=24|issue=7|pages=515–23|doi=10.1002/hup.1048|pmid=19693792 | issn=0885-6222 }}</ref> Дағдылану, жасөспірім кезінде қолдана бастағандар арасында ойлау қабылетінің нашарлауы және де екіқабаттық мерзімінде кенешөп тартқан аналардың балаларында қылықтық проблемалар секілді ұзақ уақыттық жанама әсерлері бар. Кенешөп қолданушылар арасында психоз фактілері жиі кездеседі, <ref name=Leweke2016rev>{{cite journal |vauthors=Leweke FM, Mueller JK, Lange B, Rohleder C |title=Therapeutic Potential of Cannabinoids in Psychosis |journal=Biol. Psychiatry |volume=79 |issue=7 |pages=604–12 |year=2016 |pmid=26852073 |doi=10.1016/j.biopsych.2015.11.018 |url=https://www.researchgate.net/publication/285044085_Therapeutic_Potential_of_Cannabinoids_in_Psychosis}}</ref> алайда себеп-салдар мәселесі әлі де қызу талқылануда. <ref name="doi:10.1007/s11920-015-0657-y">{{cite journal|last1=Ksir|first1=C|last2=Hart|first2=CL|title=Cannabis and Psychosis: a Critical Overview of the Relationship.|journal=Current Psychiatry Reports|date=February 2016|volume=18|issue=2|page=12|doi=10.1007/s11920-015-0657-y|pmid=26781550}}</ref> Көбінесе марихуана дем алыс немесе дәрілік мақсатпен қолданылады, бірақ діни-рухани қолданылу да кездеседі. 2013 жылы әлем бойынша 128-232 миллион адам марихуананы қолданды (бұл дегеніміз 15-65 жасқа дейінгі ғалам халқының 2.7%-4.9%). Солайша, марихуана ғаламдағы ең жиі қолданыстағы заңсыз есірткі болып табылады. <ref name=WDR2015>{{cite book|title=World Drug Report 2015|url=http://www.unodc.org/documents/wdr2015/WDR15_Drug_use_health_consequences.pdf|accessdate=26 June 2015|format=PDF|chapter=Status and Trend Analysis of {{sic|nolink=y|Illict}} Drug Markets|page=23}}</ref> Марихуана қолданысы адамзат тарихында б.з.д 3 мыңжылдығында орын алған. <ref name="Booth2003">{{cite book|author=Martin Booth|authorlink=Martin Booth|title=Cannabis: A History|url=https://books.google.com/books?id=Mjn6sCiHoFIC&pg=PA36|year=2003|publisher=Transworld|isbn=978-1-4090-8489-1|page=36}}</ref> 20 ғасырдан бастап, [[Қазақстан]] Республикасын қоса алғанда, әлемнің көптеген елдерінде қолданылуы, сатылуы, сақталуы заңсыз. <ref>{{cite web |url=http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml |title=Cannabis: Legal Status |publisher=Erowid.org |accessdate=2011-10-30}}</ref><ref name="UN-WDR-2010">{{cite book |last1=UNODC |title=World Drug Report 2010 |publisher=United Nations Publication |page=198 |url=http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/WDR-2010.html |accessdate=2010-07-19}}</ref> Дәрігердің кеңесі бойынша келесі елдерде медициналық мақсатпен марихуананы қолдануға рұқсат етілген: [[Канада]], [[Бельгия]], [[Нидерланд]], [[Аустралия|Австралия]], [[Германия]], [[Испания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 23 штаты.<ref>{{cite web|title=23 Legal Medical Marijuana States and DC Laws, Fees, and Possession Limits|url=http://medicalmarijuana.procon.org/view.resource.php?resourceID=000881|website=ProCon|accessdate=8 May 2015}}</ref> == Этимологиясы == Cannabis сөзі сақ (скиф) тілінен шыққан. Ежелгі гректер скифтердің жерлеу рәсімдерін бақылау арқылы оларда каннабисті (қарасораны) қолдану дәстүрін байқаған. Скифтер бұл өсімдікті түрлі рәсімдерде, соның ішінде жерлеу кезінде пайдаланған. Аккад тілінде каннабис "құнубу" (qunubu) деп аталған (𐎯𐎫𐎠𐎭𐏂). Бұл сөз кейін иврит (көне еврей) тіліне "қане босем" (קָנֶה בֹּשׂם) түрінде енген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Психобелсенді заттар]] si7jtye38362rd8totqup9mze5082nu 3647410 3647363 2026-08-26T08:54:48Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] ([[User talk:Бакытжан Бейсембекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3641873 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Marijuana Buds.jpg|thumb|Марихуана]] '''Марихуа́на''' ({{lang-es|marijuana, marihuana}}), ресми атауы '''каннабис''' — [[Кенешөп|кенешөптен]] алынатын психоактивті, [[Есірткілер|есірткілік]] зат. Адам ағзасына әсері [[кенешөп]]тегі [[тетрагидроканнабинол]] сияқты [[каннобиноид]] деген [[психоактив]]ті заттармен байланысты. Мамандар кенешөптің негізгі үш түрін айрықтайды: Cannabis sativa, Cannabis indica және cannabis ruderalis. Соңғысы ең аз мөлшерде тетрагидроканнабинолмен байытылған. <ref>Samuel Obembe. Practical Skills and Clinical Management of Alcoholism & Drug Addiction. Elsvier. 2012. p.21. ISBN 978-0-12-398518-7</ref>. Кенешөпте тетрагидроканнабинолдан басқа 483 қосынды <ref name="Russo2013">{{cite book|author=Ethan B Russo|title=Cannabis and Cannabinoids: Pharmacology, Toxicology, and Therapeutic Potential|url=https://books.google.com/books?id=qH-2Lj9x7L4C&pg=PP28|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-61493-4|page=28}}</ref>, соның ішінде кем дегенде 65 каннабиноид табылады <ref>{{cite book|last1=Newton|first1=David E.|title=Marijuana : a reference handbook|date=2013|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=9781610691499|page=7|url=https://books.google.no/books?id=iWMf95ze8QEC&pg=PA7}}</ref>. Марихуана тәбет ашып, ой өрісін өзгертіп және [[эйфория]] сезімін беретін [[дене]] мен [[Ми|миға]] тигізетін өзіндік әсері үшін қолданылады. <ref>{{cite web|url=http://adai.uw.edu/marijuana/factsheets/appetite.htm |title=Marijuana: Factsheets: Appetite |publisher=Adai.uw.edu |accessdate=2013-07-12}}</ref> Әсері тартылған кезде біраз минут ішінде, тамақпен желінсе 30-60 минут арасында көріне бастайды. 2-6 сағат бойы марихуана денеге ықпал етеді. <ref name=Ri2010>{{cite book|last1=Riviello|first1=Ralph J.|title=Manual of forensic emergency medicine : a guide for clinicians|date=2010|publisher=Jones and Bartlett Publishers|location=Sudbury, Mass.|isbn=9780763744625|page=41|url=https://books.google.ca/books?id=keng9ELAE2IC&pg=PA41}}</ref> Қысқа уақыттағы жанама әсерлері келесі: құрғақ ауыз қуысы, уақытша қысқа мерзім жадының нашарлауы, [[паранойя]], күйгелектік, бұзылған [[моторика]]лық дағдылар, қызыл көздер. <ref name="NLMNIH">{{cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000952.htm |title=Marijuana intoxication: MedlinePlus Medical Encyclopedia |publisher=Nlm.nih.gov |accessdate=2013-07-12}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Crippa|first1=JA|last2=Zuardi|first2=AW|last3=Martín-Santos|first3=R|last4=Bhattacharyya|first4=S|last5=Atakan|first5=Z|last6=McGuire|first6=P|last7=Fusar-Poli|first7=P|title=Cannabis and anxiety: a critical review of the evidence.|url=https://archive.org/details/sim_human-psychopharmacology_2009-10_24_7/page/515|journal=Human psychopharmacology|date=October 2009|volume=24|issue=7|pages=515–23|doi=10.1002/hup.1048|pmid=19693792 | issn=0885-6222 }}</ref> Дағдылану, жасөспірім кезінде қолдана бастағандар арасында ойлау қабылетінің нашарлауы және де екіқабаттық мерзімінде кенешөп тартқан аналардың балаларында қылықтық проблемалар секілді ұзақ уақыттық жанама әсерлері бар. Кенешөп қолданушылар арасында психоз фактілері жиі кездеседі, <ref name=Leweke2016rev>{{cite journal |vauthors=Leweke FM, Mueller JK, Lange B, Rohleder C |title=Therapeutic Potential of Cannabinoids in Psychosis |journal=Biol. Psychiatry |volume=79 |issue=7 |pages=604–12 |year=2016 |pmid=26852073 |doi=10.1016/j.biopsych.2015.11.018 |url=https://www.researchgate.net/publication/285044085_Therapeutic_Potential_of_Cannabinoids_in_Psychosis}}</ref> алайда себеп-салдар мәселесі әлі де қызу талқылануда. <ref name="doi:10.1007/s11920-015-0657-y">{{cite journal|last1=Ksir|first1=C|last2=Hart|first2=CL|title=Cannabis and Psychosis: a Critical Overview of the Relationship.|journal=Current Psychiatry Reports|date=February 2016|volume=18|issue=2|page=12|doi=10.1007/s11920-015-0657-y|pmid=26781550}}</ref> Көбінесе марихуана дем алыс немесе дәрілік мақсатпен қолданылады, бірақ діни-рухани қолданылу да кездеседі. 2013 жылы әлем бойынша 128-232 миллион адам марихуананы қолданды (бұл дегеніміз 15-65 жасқа дейінгі ғалам халқының 2.7%-4.9%). Солайша, марихуана ғаламдағы ең жиі қолданыстағы заңсыз есірткі болып табылады. <ref name=WDR2015>{{cite book|title=World Drug Report 2015|url=http://www.unodc.org/documents/wdr2015/WDR15_Drug_use_health_consequences.pdf|accessdate=26 June 2015|format=PDF|chapter=Status and Trend Analysis of {{sic|nolink=y|Illict}} Drug Markets|page=23}}</ref> Марихуана қолданысы адамзат тарихында б.з.д 3 мыңжылдығында орын алған. <ref name="Booth2003">{{cite book|author=Martin Booth|authorlink=Martin Booth|title=Cannabis: A History|url=https://books.google.com/books?id=Mjn6sCiHoFIC&pg=PA36|year=2003|publisher=Transworld|isbn=978-1-4090-8489-1|page=36}}</ref> 20 ғасырдан бастап, [[Қазақстан]] Республикасын қоса алғанда, әлемнің көптеген елдерінде қолданылуы, сатылуы, сақталуы заңсыз. <ref>{{cite web |url=http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml |title=Cannabis: Legal Status |publisher=Erowid.org |accessdate=2011-10-30}}</ref><ref name="UN-WDR-2010">{{cite book |last1=UNODC |title=World Drug Report 2010 |publisher=United Nations Publication |page=198 |url=http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/WDR-2010.html |accessdate=2010-07-19}}</ref> Дәрігердің кеңесі бойынша келесі елдерде медициналық мақсатпен марихуананы қолдануға рұқсат етілген: [[Канада]], [[Бельгия]], [[Нидерланд]], [[Аустралия|Австралия]], [[Германия]], [[Испания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 23 штаты.<ref>{{cite web|title=23 Legal Medical Marijuana States and DC Laws, Fees, and Possession Limits|url=http://medicalmarijuana.procon.org/view.resource.php?resourceID=000881|website=ProCon|accessdate=8 May 2015}}</ref> == Этимологиясы == Cannabis сөзі сақ (скиф) тілінен шыққан. Ежелгі гректер скифтердің жерлеу рәсімдерін бақылау арқылы оларда каннабисті (қарасораны) қолдану дәстүрін байқаған. Скифтер бұл өсімдікті түрлі рәсімдерде, соның ішінде жерлеу кезінде пайдаланған. Аккад тілінде каннабис "құнубу" (qunubu) деп аталған (𐎯𐎫𐎠𐎭𐏂). Бұл сөз кейін иврит (көне еврей) тіліне "қане босем" (קָנֶה בֹּשׂם) түрінде енген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Психобелсенді заттар]] 0zziggmy1ye3f59m393s82u1imbme32 3647547 3647410 2026-08-26T10:45:43Z Акпарова Корлан 184969 3647547 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Marijuana Buds.jpg|thumb|Марихуана]] '''Марихуа́на''' ({{lang-es|marijuana, marihuana}}), ресми атауы '''каннабис''' — [[Кенешөп|кенешөптен]] алынатын психоактивті, [[Есірткілер|есірткілік]] зат. Адам ағзасына әсері [[кенешөп]]тегі [[тетрагидроканнабинол]] сияқты [[каннобиноид]] деген [[психоактив]]ті заттармен байланысты. Мамандар кенешөптің негізгі үш түрін айрықтайды: Cannabis sativa, Cannabis indica және cannabis ruderalis. Соңғысы ең аз мөлшерде тетрагидроканнабинолмен байытылған. <ref>Samuel Obembe. Practical Skills and Clinical Management of Alcoholism & Drug Addiction. Elsvier. 2012. p.21. ISBN 978-0-12-398518-7</ref>. Кенешөпте тетрагидроканнабинолдан басқа 483 қосынды <ref name="Russo2013">{{cite book|author=Ethan B Russo|title=Cannabis and Cannabinoids: Pharmacology, Toxicology, and Therapeutic Potential|url=https://books.google.com/books?id=qH-2Lj9x7L4C&pg=PP28|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-61493-4|page=28}}</ref>, соның ішінде кем дегенде 65 каннабиноид табылады <ref>{{cite book|last1=Newton|first1=David E.|title=Marijuana : a reference handbook|date=2013|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=9781610691499|page=7|url=https://books.google.no/books?id=iWMf95ze8QEC&pg=PA7}}</ref>. Марихуана тәбет ашып, ой өрісін өзгертіп және [[эйфория]] сезімін беретін [[дене]] мен [[Ми|миға]] тигізетін өзіндік әсері үшін қолданылады. <ref>{{cite web|url=http://adai.uw.edu/marijuana/factsheets/appetite.htm |title=Marijuana: Factsheets: Appetite |publisher=Adai.uw.edu |accessdate=2013-07-12}}</ref> Әсері тартылған кезде біраз минут ішінде, тамақпен желінсе 30-60 минут арасында көріне бастайды. 2-6 сағат бойы марихуана денеге ықпал етеді. <ref name=Ri2010>{{cite book|last1=Riviello|first1=Ralph J.|title=Manual of forensic emergency medicine : a guide for clinicians|date=2010|publisher=Jones and Bartlett Publishers|location=Sudbury, Mass.|isbn=9780763744625|page=41|url=https://books.google.ca/books?id=keng9ELAE2IC&pg=PA41}}</ref> Қысқа уақыттағы жанама әсерлері келесі: құрғақ ауыз қуысы, уақытша қысқа мерзім жадының нашарлауы, [[паранойя]], күйгелектік, бұзылған [[моторика]]лық дағдылар, қызыл көздер. <ref name="NLMNIH">{{cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000952.htm |title=Marijuana intoxication: MedlinePlus Medical Encyclopedia |publisher=Nlm.nih.gov |accessdate=2013-07-12}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Crippa|first1=JA|last2=Zuardi|first2=AW|last3=Martín-Santos|first3=R|last4=Bhattacharyya|first4=S|last5=Atakan|first5=Z|last6=McGuire|first6=P|last7=Fusar-Poli|first7=P|title=Cannabis and anxiety: a critical review of the evidence.|url=https://archive.org/details/sim_human-psychopharmacology_2009-10_24_7/page/515|journal=Human psychopharmacology|date=October 2009|volume=24|issue=7|pages=515–23|doi=10.1002/hup.1048|pmid=19693792 | issn=0885-6222 }}</ref> Дағдылану, жасөспірім кезінде қолдана бастағандар арасында ойлау қабілетінің нашарлауы және де екіқабат кезде кенешөп тартқан аналардың балаларында қылықтық проблемалар секілді ұзақ уақыттық жанама әсерлері бар. Кенешөп қолданушылар арасында психоз фактілері жиі кездеседі, <ref name=Leweke2016rev>{{cite journal |vauthors=Leweke FM, Mueller JK, Lange B, Rohleder C |title=Therapeutic Potential of Cannabinoids in Psychosis |journal=Biol. Psychiatry |volume=79 |issue=7 |pages=604–12 |year=2016 |pmid=26852073 |doi=10.1016/j.biopsych.2015.11.018 |url=https://www.researchgate.net/publication/285044085_Therapeutic_Potential_of_Cannabinoids_in_Psychosis}}</ref> алайда себеп-салдар мәселесі әлі де қызу талқылануда. <ref name="doi:10.1007/s11920-015-0657-y">{{cite journal|last1=Ksir|first1=C|last2=Hart|first2=CL|title=Cannabis and Psychosis: a Critical Overview of the Relationship.|journal=Current Psychiatry Reports|date=February 2016|volume=18|issue=2|page=12|doi=10.1007/s11920-015-0657-y|pmid=26781550}}</ref> Көбінесе марихуана дем алыс немесе дәрілік мақсатпен қолданылады, бірақ діни-рухани қолданылу да кездеседі. 2013 жылы әлем бойынша 128-232 миллион адам марихуананы қолданды (бұл дегеніміз 15-65 жасқа дейінгі ғалам халқының 2.7%-4.9%). Солайша, марихуана ғаламдағы ең жиі қолданыстағы заңсыз есірткі болып табылады. <ref name=WDR2015>{{cite book|title=World Drug Report 2015|url=http://www.unodc.org/documents/wdr2015/WDR15_Drug_use_health_consequences.pdf|accessdate=26 June 2015|format=PDF|chapter=Status and Trend Analysis of {{sic|nolink=y|Illict}} Drug Markets|page=23}}</ref> Марихуана қолданысы адамзат тарихында б.з.д 3 мыңжылдығында орын алған. <ref name="Booth2003">{{cite book|author=Martin Booth|authorlink=Martin Booth|title=Cannabis: A History|url=https://books.google.com/books?id=Mjn6sCiHoFIC&pg=PA36|year=2003|publisher=Transworld|isbn=978-1-4090-8489-1|page=36}}</ref> 20 ғасырдан бастап, [[Қазақстан]] Республикасын қоса алғанда, әлемнің көптеген елдерінде қолданылуы, сатылуы, сақталуы заңсыз. <ref>{{cite web |url=http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml |title=Cannabis: Legal Status |publisher=Erowid.org |accessdate=2011-10-30}}</ref><ref name="UN-WDR-2010">{{cite book |last1=UNODC |title=World Drug Report 2010 |publisher=United Nations Publication |page=198 |url=http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/WDR-2010.html |accessdate=2010-07-19}}</ref> Дәрігердің кеңесі бойынша келесі елдерде медициналық мақсатпен марихуананы қолдануға рұқсат етілген: [[Канада]], [[Бельгия]], [[Нидерланд]], [[Аустралия|Австралия]], [[Германия]], [[Испания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 23 штаты.<ref>{{cite web|title=23 Legal Medical Marijuana States and DC Laws, Fees, and Possession Limits|url=http://medicalmarijuana.procon.org/view.resource.php?resourceID=000881|website=ProCon|accessdate=8 May 2015}}</ref> == Этимологиясы == Cannabis сөзі сақ (скиф) тілінен шыққан. Ежелгі гректер скифтердің жерлеу рәсімдерін бақылау арқылы оларда каннабисті (қарасораны) қолдану дәстүрін байқаған. Скифтер бұл өсімдікті түрлі рәсімдерде, соның ішінде жерлеу кезінде пайдаланған. Аккад тілінде каннабис "құнубу" (qunubu) деп аталған (𐎯𐎫𐎠𐎭𐏂). Бұл сөз кейін иврит (көне еврей) тіліне "қане босем" (קָנֶה בֹּשׂם) түрінде енген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Психобелсенді заттар]] c0tdhj9k6ljd0iyhoechzbqyuz7wgkb Жұмағали Оразалыұлы 0 587823 3647436 3647048 2026-08-26T09:28:29Z Guka1996 184255 3647436 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Жұмағали ахун |Шынайы есімі = Жұмағали Оразалыұлы |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1860 |Туған жері = [[Доңызтау |Доңызтау]] өңірі, [[Байғанин ауданы]], [[Ақтөбе облысы]] |Қайтыс болған күні = 1910 |Қайтыс болған жері = Тасқабақ ауылы, [[Байғанин ауданы]], [[Ақтөбе облысы]] |Азаматтығы = |Ғылыми аясы = Ислам |Жұмыс орны = Жұмағали ишан мешіті |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Әл-Азһар университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = Жиенғали ахун |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Жұмағали Оразалыұлы''' (1860-сыншы жылдары дүниеге келген, [[Доңызтау|Доңызтау]] өңірі, [[Байғанин ауданы]], [[Ақтөбе облысы]] – 1910 жылы, Тасқабақ ауылы, [[Байғанин ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — діни қайраткер, [[ахун]], ағартушы. == Өмірбаяны == Жұмағали Оразалыұлы 1860-ыншы жылдары Ақтөбе облысынының бұрынғы Табын ауданында атақты Оразалы ишанның отбасында дүниеге келген. Жұмағали ахуннің арғы атасы Ербатыр ишан да белгілі ғұлама, би болған кісі. Жұмағали ахун Мысырдың әйгілі оқу орны [[Әл-Азһар университеті|әл-Азһар университетінде]] білім алған.<ref>[https://egemen.kz/article/doszhan-khaziret Досжан хазірет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018192102/https://egemen.kz/article/doszhan-khaziret |date=2017-10-18 }}</ref> Жұмағали ахун Әл-Азһар университетінде оқып жүрген кезде әкесі Оразалы ишан қайтыс болады. Оқуын жалғастыруға қаржысы болмаған Жұмағали жергілікті араб азаматымен келісімшарт жасасады. Келісімшартқа сәйкес, Жұмағали оқуын бітіргеннен кейін араб азаматының медресесінде сабақ беруі керек болады. [[1874]] жылдардың орта шенінде Меккеге қажылық сапармен [[Досжан Қашақұлы]] барады және медресені енді бітіргелі жатқан Жұмағалидің жағдайын естіп, онымен кездеседі. Келісімшарт жасасқан араб азаматымен де сөйлесіп, Жұмағалидің оқуына кеткен қаражатын өтеп береді. Осылайша Досжан хазірет жас ғұлама жігітті елге алып қайтады. Досжан хазірет Шұбарқұдықта өзі салдырған [[Досжан хазірет мешіті|мешітке]] Жұмағалиді имам етіп тағайындайды. Жұмағали ахун араб, парсы, түрік, орыс, француз тілдерін білген. == Петербургқа хат жазу == 1905 жылы Орал және Торғай облысынан Петербургқа депутат болып сайланған дін қайраткерлері мен билері түрлі министрлерге хат жазған. Олар хатта қазақ даласындағы дін мен жер жағдайын айтып, бірнеше ұсыныс айтқан. Хатқа қол қойғандардың ішінде Жұмағали ахун да бар.<ref>[http://zhaikpress.kz/kk/din-ushin-zher-ushin-tarixi-kuzhat ДІН ҮШІН. ЖЕР ҮШІН (тарихи құжат)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915192546/http://zhaikpress.kz/kk/din-ushin-zher-ushin-tarixi-kuzhat |date=2018-09-15 }}</ref> == Жеке өмірі == Жұмағали ахун Досжан хазіреттің жалғыз қызы Үммагүлсімге үйленген. Үммагүлсімнен [[Жиенғали Жұмағалиұлы|Жиенғали]] атты ұлы бар. Жиенғали де әкесінің жолып қуып, жақсы діни білім алған. Жиенғали де ахун дәрежесін алып, Ақтөбе өңіріне белгілі діни қайраткер болған.<ref>[https://baq.kz/kk/news/regmedia/regmedia-54926 Киелі мекен]</ref> == Жұмағали ахун мешіті == Жұмағали ахун 1892 жылға дейін Досжан хазіреттің мешітінде имам болады. Доңызтаудағы Жұмағали ахунның туыстары Досжан хазіретке келіп: "Көрсай" деген жерде мешіт салдырған едік. Сол мешітке өзіміздің елден шыққан Жұмағалиді имам еткіміз келеді, соған рұқсат беріңіз" деп өтініш айтады. Досжан хазіреттің рұқсатын алып, Жұмағали ахун ата қонысы Доңызтауға оралады. Алайда Көрсайдағы мешіт Жұмағали ахунның көңілінен шықпайды. Ахун Тасқабақ деген жерден жаңадан мешіт салып, сол жерде қайтыс болғанға дейін имам болып, бала оқытады. Кеңес үкіметі жылдары Тасқабақтағы мешіті мектеп болған. Кейінірек мешіт қойма, мал ұстайтын қора ретінде де пайдаланылған. Бүгінде мешіттің тек бір қабырғасы ғана сақталған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Тұлғалар]] fb2hq9puh8jwy2sgxzu4ujsqszjljcp 3647461 3647436 2026-08-26T09:38:18Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Guka1996|Guka1996]] ([[User talk:Guka1996|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3643723 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Жұмағали ахун |Шынайы есімі = Жұмағали Оразалыұлы |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1860 |Туған жері = [[Доңызтау |Доңызтау]] өңірі, [[Байғанин ауданы]], [[Ақтөбе облысы]] |Қайтыс болған күні = 1910 |Қайтыс болған жері = Тасқабақ ауылы, [[Байғанин ауданы]], [[Ақтөбе облысы]] |Азаматтығы = |Ғылыми аясы = Ислам |Жұмыс орны = Жұмағали ишан мешіті |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Әл-Азһар университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = Жиенғали ахун |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Жұмағали Оразалыұлы''' (1860-сыншы жылдары дүниеге келген, [[Доңызтау|Доңызтау]] өңірі, [[Байғанин ауданы]], [[Ақтөбе облысы]] – 1910 жылы, Тасқабақ ауылы, [[Байғанин ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — діни қайраткер, [[ахун]], ағартушы. == Өмірбаяны == Жұмағали Оразалыұлы 1860-ыншы жылдары Ақтөбе облысынының бұрынғы Табын ауданында атақты Оразалы ишанның отбасында дүниеге келген. Жұмағали ахуннің арғы атасы Ербатыр ишан да белгілі ғұлама, би болған кісі. Жұмағали ахун Мысырдың әйгілі оқу орны [[Әл-Азһар университеті|әл-Азһар университетінде]] білім алған.<ref>[https://egemen.kz/article/doszhan-khaziret Досжан хазірет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018192102/https://egemen.kz/article/doszhan-khaziret |date=2017-10-18 }}</ref> Жұмағали ахун Әл-Азһар университетінде оқып жүрген кезде әкесі Оразалы ишан қайтыс болады. Оқуын жалғастыруға қаржысы болмаған Жұмағали жергілікті араб азаматымен келісімшарт жасасады. Келісімшартқа сәйкес, Жұмағали оқуын бітіргеннен кейін араб азаматының медресесінде сабақ беруі керек болады. [[1874]] жылдардың орта шенінде Меккеге қажылық сапармен [[Досжан Қашақұлы]] барады және медресені енді бітіргелі жатқан Жұмағалидің жағдайын естіп, онымен кездеседі. Келісімшарт жасасқан араб азаматымен де сөйлесіп, Жұмағалидің оқуына кеткен қаражатын өтеп береді. Осылайша Досжан хазірет жас ғұлама жігітті елге алып қайтады. Досжан хазірет Шұбарқұдықта өзі салдырған [[Досжан хазірет мешіті|мешітке]] Жұмағалиді имам етіп тағайындайды. Жұмағали ахун араб, парсы, түрік, орыс, француз тілдерін білген. == Петербургқа хат жазу == 1905 жылы Орал және Торғай облысынан Петербургқа депутат болып сайланған дін қайраткерлері мен билері түрлі министрлерге хат жазған. Олар хатта қазақ даласындағы дін мен жер жағдайын айтып, бірнеше ұсыныс айтқан. Хатқа қол қойғандардың ішінде Жұмағали ахун да бар.<ref>[http://zhaikpress.kz/kk/din-ushin-zher-ushin-tarixi-kuzhat ДІН ҮШІН. ЖЕР ҮШІН (тарихи құжат)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915192546/http://zhaikpress.kz/kk/din-ushin-zher-ushin-tarixi-kuzhat |date=2018-09-15 }}</ref> == Жеке өмірі == Жұмағали ахун Досжан хазіреттің жалғыз қызы Үммагүлсімге үйленген. Үммагүлсімнен [[Жиенғали Жұмағалиұлы|Жиенғали]] атты ұлы бар. Жиенғали де әкесінің жолып қуып, жақсы діни білім алған. Жиенғали де ахун дәрежесін алып, Ақтөбе өңіріне белгілі діни қайраткер болған.<ref>[https://baq.kz/kk/news/regmedia/regmedia-54926 Киелі мекен]</ref> == Жұмағали ахун мешіті == Жұмағали ахун 1892 жылға дейін Досжан хазіреттің мешітінде имам болады. Доңызтаудағы Жұмағали ахунның туыстары Досжан хазіретке келіп: "Көрсай" деген жерде мешіт салдырған едік. Сол мешітке өзіміздің елден шыққан Жұмағалиді имам еткіміз келеді, соған рұқсат беріңіз" деп өтініш айтады. Досжан хазіреттің рұқсатын алып, Жұмағали ахун ата қонысы Доңызтауға оралады. Алайда Көрсайдағы мешіт Жұмағали ахунның көңілінен шықпайды. Ахун Тасқабақ деген жерден жаңадан мешіт салып, сол жерде қайтыс болғанға дейін имам болып, бала оқытады. Кеңес үкіметі жылдары Тасқабақтағы мешіті мектеп болған. Кейінірек мешіт қойма, мал ұстайтын қора ретінде де пайдаланылған. Бүгінде мешіттің тек бір қабырғасы ғана сақталған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Тұлғалар]] 08m8gswdwj4z50lxohz9fa1108vrv09 Турник 0 588156 3647505 3596128 2026-08-26T10:27:11Z Акпарова Корлан 184969 3647505 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Турник немесе белтемір - спорттық аспап. Турниктегі жаттығулар ер азаматтардың арасында өтетін жарыстардың құрамына да кіреді. Турник көбінесе гимнастикалық аспап ретінде қарастырылады. Турниктегі жаттығулар немесе элементтер өте оңай болғандықтан, турникті барлық спорт зал төрінде көруге болады. Турникте орындалатын элементтерге жай тартылу, қол арасын көбірек ашып тартылу, офицер шығуы, капитан шығуы және т.б. жатады. [[Сурет:Турник.jpg|нобай|Ауладағы қарапайым турник]] == Турник тарихы == Турникті ойлап тапқан "гимнастика әкесі" - деп жазылады шетел ғалымдарының еңбектерінде. Бұл лақап атқа ие болған Фридрих Людвиг Ян. Ол 18-19 ғасырлар аралығында өмір сүрген. Наполеон Пруссия әскерін ойсырата жеңген уақытта, неміс ғалымы өз ұлтының рухын дене шынықтыру арқылы көтермекші болған. Фридрих Ян жаттығуларға арналған алғашқы аппаратураларды ойлап тапты. Турниктен басқа ол кіші ат, бөренелерді ойлап тапқан. == Турник орналасуы == Турниктер алғашында ойықтарда орналасқан. Яғни, қабырғалардың арасында, есік тұсында. Мұндай турниктердің атауы - "есік турнигі". Екі ғасыр ішінде бұл спорттық аспап дамып, түрлі өзгерістерге ұшырады. Қазіргі таңда екі паралелль жазық арасына қойылып, алынатын әмбебап турниктер жетерлік. Жарда орналасқан турниктер кронштейндер арқасында тұрғандықтан, берік болып саналады. == Турниктегі жаттығулардың пайдасы== Турникте асылып тұрудың өзі ағзаға пайдалы. Бұл кезде денемізді бос ұстасақ, омыртқа созылады. Дәрігерлер бұл жаттығуды омыртқасы ауыратын адамдарға ұсынады. Турникте асылып тұру жаттығуын жай тартылумен кезектестіріп жасау қажет. Турникте асылып тұрып аяқтарымызды тоқсан градус шамасына дейін көтеру белге өте пайдалы және бұл жаттығу қарт адамдарға ұсынылады. Сонымен қатар турникте асылу бойдың өсуіне септігін тигізеді. <ref> tvoi-uvelirr.ru сайты</ref> == Дереккөздер == <references/> g75udmoti6rz4l11gqp37w2dltrdfwe 3647532 3647505 2026-08-26T10:39:26Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] ([[User talk:Акпарова Корлан|т]]) өңдемелерінен [[User:Әйгерім Дәуітбекқызы|Әйгерім Дәуітбекқызы]] соңғы нұсқасына қайтарды 3596128 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Турник немесе белтемір - спорттық аспап. Турниктегі жаттығулар ер азаматтардың арасында өтетін жарыстардың құрамына да кіреді. Турник көбінесе гимнастикалық аспап ретінде қарастырылады. Турниктегі жаттығулар немесе элементтер өте оңай болғандықтан, турникті барлық спорт зал төрінде көруге болады. Турникте орындалатын элементтерге жай тартылу, қол арасын көбірек ашып тартылу, офицер шығуы, капитан шығуы және т.б. жатады. [[Сурет:Турник.jpg|нобай|Ауладағы қарапайым турник]] == Турник тарихы == Турникті ойлап тапқан "гимнастика әкесі" - деп жазылады шетел ғалымдарының еңбектерінде. Бұл лақап атқа ие болған Фридрих Людвиг Ян. Ол 18-19 ғасырлар аралығында өмір сүрген. Наполеон Пруссия әскерін ойсырата жеңген уақытта, неміс ғалымы өз ұлтының рухын дене шынықтыру арқылы көтермекші болған. Фридрих Ян жаттығуларға арналған алғашқы аппаратураларды ойлап тапты. Турниктен басқа ол кіші ат, бөренелерді ойлап тапқан. == Турник орналасуы == Турниктер алғашында ойықтарда орналасқан. Яғни, қабырғалардың арасында, есік тұсында. Мұндай турниктердің атауы - "есік турнигі". Екі ғасыр ішінде бұл спорттық аспап дамып, түрлі өзгерістерге ұшырады. Қазіргі таңда екі паралелль жазық арасына қойылып, алынатын әмбебап турниктер жетерлік. Жарда орналасқан турниктер кронштейндер арқасында тұрғандықтан, берік болып саналады. == Турниктегі жаттығулардың пайдасы== Турникте асылып тұрудың өзі ағзаға пайдалы. Бұл кезде денемізді бос ұстасақ, омыртқа созылады. Дәрігерлер бұл жаттығуды сколиозбен ауыратын адамдарға ұсынады. Турникте асылып тұру жаттығуын жай тартылумен кезектестіріп жасау қажет. Турникте асылып тұрып аяқтарымызды тоқсан градус шамасына дейін көтеру белге өте пайдалы және бұл жаттығу қарт адамдарға ұсынылады. Сонымен қатар турникте асылу бойдың өсуіне септігін тигізеді. <ref> tvoi-uvelirr.ru сайты</ref> == Дереккөздер == <references/> rmah1s32m8jan601gs2sjs6egb5z74a Ырғыз өзеніндегі шайқас 0 588237 3647579 3570888 2026-08-26T11:18:28Z Акпарова Корлан 184969 бөлім қостым 3647579 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Жедел жойылсын|26-03-2026}} Қытайдан оралған Шыңғыс хан назарын таяу батысқа тіктеуге тиісті болды. Себебі онда қарақытай державасын зұлымдықпен өзіне қаратқан қас жауы Күшлік хан билікте отырған болатын. Оның үстіне батыс жақтағы Алтайдан Оралға дейінгі кейбір халықты да әлі бағындырып үлгермеген еді. Шыңғыс хан бұл міндетті өзінің таңдаулы қолбасшылары Жебе мен Сүбедейге жүктеді. Жебе Күшліктің қол астындағы діни нанымы үшін қуғындалған мұсылмандардың наразылығын өзіне қарсы шебер қолдана отырып, оның империясын жоюға тиіс болды. Шыңғыс хан екінші тәжірибелі қолбасшысына- Жошыға «меркіттермен шайқасуға көмектес» деп тапсырған болатын. Жошы мен Сүбедей 1216 ж. Моңғолиядан аттанып кетті. Алтай тауының маңында оларға екі мыңдық жасағымен Тоғышар ноян келіп қосылды. Осыдан кейін моңғолдар жергілікті халықтың зәре-құтын қашыра, қыпшақ жеріне басып кірді. Батысқа қарай шегінген меркіттерді Ырғыз өзенінің жанында қуып жетудің сәті түсті. Меркіттер өздерінің уақытша тұрағын арбалармен бекіндіріп, ұрысқа дайындалды. Таң атысымен даланы дабылқағардың дыбысы кезіп, моңғол нөкерлері шабуылдауға көшті. Меркіттер талқандалып, көпшілігі тұтқындалды. Жеңімпаздардың ұрыс даласынан қашықтағаны сол екен, шолғыншылар соңдарына үлкен әскердің түскені туралы хабарлады. Сүбедей мен Жошы белгісіз әскер таяп қалған тұсқа барғанда адырлы далада олардың ізінен алты түмен салт атты(60 000) келе жатқанын көрді. Олардың нені көксегені түсінікті еді. Сүбедей арбалы керуенді тоқтатпастан, тұтқын меркіттерді мейлінше алысқа әкетуді бұйырды. Уақыт ұту және әскердің жауынгерлік сапқа қайта тұруына мүмкіндік беру үшін Жошы жаудың алдынан шықты(меркіттермен шайқасқа дейінгі моңғол әскерінің саны 30 000 адам болса, шайқастан кейін Жошының қол астында 25 000-нан сәл ғана асатын нөкер қалған болуы керек). Жақындап келген кезде, ол бастарына сәлде ораған сақалды жауынгерлерді көрді. Олардың басшылары хорезмшах Мұхаммед болатын. Осыны білген Жошы әкесі Шыңғыс ханның онымен соғыспауды бұйырғанын жеткізді. Бұған жауап ретінде Мұхаммед тәкаппарлықпен былай деп үн қатты:«Алла маған дінсіздерді қайда кезіктірсең де, өлтір деп бұйырған!». Бірі- қарқылдап, екіншілері- ысқыра маза қылған даңғаза топты Жошы тастай сала, кері қарай шауып кетті. Бұл уақытта Сүбедей әскерді сапқа тұрғызып үлгерген. Сосын шайқас басталды. Хорезмдіктер моңғолдардан үш есе көп еді. Оңай жеңістен дәмеленген олар шайқасты бірінші бастады. Бірақ төбелерінен жебелер жаңбырша жауды. Адамадар ыңырсып, аттар оқыранды, жер бетінде шақырлаған, заңылдаған дауысы тұрып алды. == Шайқастары == Моңғолдар Мұхаммед әскерінің сол жақ қанатын қуып тығып, майдан шебінің орталығын бұзды. Хорезмдіктердің Мұхаммед ұлы қолбасшылық еткен оң жақ қанаты моңғолдардң сол жақ қанатын талқандап, өзінің орталығы мен сол жақ қанатына көмектесті. Қараңғылық түскенде шайқас тоқтады. Түнде моңғолдар жауды шатастыру үшін көптеген оттарды жағып, шегініп кетті. Алайда олар өздерін ит етінен жек көретін хорезмдіктердің астамшыл менмендігін басып тастаған еді. Бұл шайқас Мұхаммедке үлкен әсер қалдырды. Ол:«Мен мұндай тамаша әскерді өмірімде көрген емеспін»,- деді. Моңғолдарды көз ұшынан жоғалтып алған Мұхаммед Бұхараға қайтты. Бұдан кейінгі уақытта моңғол-хорезм қатынастары шиеленісіп, оның соңы соғысқа тіреледі. Бұл жағдайдың формалды себебі «Отырар апаты» болды.<ref>"Көшпенділердің ұлы шайқастары" энциклопедиясы</ref> == Дереккөздер == <references/> 9br6g14sqxx5z04mr4yslelx28wyrlj Александр Иванович Мегидь 0 588388 3647533 3585669 2026-08-26T10:39:44Z Акпарова Корлан 184969 3647533 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Александр Иванович Мегидь''' (13 ақпан 1942 жылы Өскемен қаласы) — кеңестік және қазақстандық сәулетші. КСРО сәулетшілер одағының мүшесі, Қазақстан Республикасының Құрметті құрылысшысы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Шығыс Қазақстан техникалық университетінің профессоры. Өскемен қаласының қайта құрылыуна қатысып, тұрғын үйлерді ғана салмай, қала тұрғындары үшің демалыс орындарын да салған. == Өмірбаяны == 1956 жылы жеті жылдық мектепті бітірді. Өскемен құрылыс техникумының кешкі бөлімшесінде оқып жүріп, жұмыс істеді.1961 жылы "техник-құрылысшы" мамандығы бойынша жұмыс жасады. Әскерден кейін 1964 жылы Алматыдағы Қазақ политехникалық институтының сəулет өнері факультетіне оқуға түсіп, 1969 жылы үздік бітіреді. 1969-1972 жылдары— Өскемен облысының Казгорстрой жобасы мен Востокоблсель жобаларының бас сәулетшісі ретінде жұмыс жасайды. 1972-1979 жылдары — сәулет өнері факультетінің деканы, Өскемен құрылыс-жол институтындағы аға оқытушы қызметін атқарады. 1979-1999 жылдары — Шығыс Қазақстан Облысы бас сәулетшісінің орынбасары, содан кейін бас сәулетшісі. 1999-2002 жылдары — профессор, "Сәулет негіздері және дизайн" кафедрасының меңгерушісі , Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетіндегі "Сурет және кескіндеме тарихы мен теориясы" факультетінің меңгерішісі. Сонымен қатар, 1989-2015 жылдары — "Усть-Каменогорскархфонд" шығармашылық-өндірістік бірлестігінің директоры. == Сәулет жобалары == • Су және архитектура; • Өскемен қаласының бас жоспары; • Астана қаласының бас жоспары және оның жаңа орталығы; • Өскемен қаласының орталығы; • Алматы қаласындағы архитекторлар одағының ғимараты; • Үлкен мысырлық пирамидалар мұражайы; • Облыстық театр Өскемен қаласы; • Экопарк Өскемен қаласы; • Аудан жайғасымы Шығыс Қазақстан облысы; • Республикалық шырша Өскемен қаласы; • Этнографиялық музей; • Жапониядағы Ұлттық кітапхана авторы; • Автомобиль жолы архитектурасы: Өскемен-Зайсан-Алексеевка; • Киров атындағы саябақ. == Жеке көрмесі == 20 қаңтар 2005 жыл — "Сәулет — уақыты және орны". Облыстық Этнографиялық музейі, Өскемен қ.<ref>• Онтология • Инфология • Ертіс — Обь</ref> == Шығармашылығы == * [http://www.proza.ru/avtor/karfagen42 Проза.ру] порталындағы шығармалары * [http://www.stihi.ru/avtor/karfagen42 Стихи.ру] порталындағы шығармалары * [https://search.rsl.ru/ru/record/01007987405 2015 жылы шығармалар кітабы жарық көрді] [https://web.archive.org/web/20171113003257/http://infologiz.ru/book/%D0%90.%D0%98.%D0%9C%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%B4%D1%8C%20%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0.pdf «Вот и я, Господи!»] * 2017 жылы туғанына 75 жыл толуына орай [https://web.archive.org/web/20171023063949/http://infologiz.ru/book/Ust-Kamenogorsk.pdf Өскемен қаласының орталығында қала тұрғындарының демалуына арналған кеңістікті ұйымдастыру бойынша соңғы жоба жарияланған журна]шығарылды. == Дереккөздер == [[Санат:Сәулетшілер]] o26dfur1ghj9st1tepxshfcsihi3z60 Батыр Жукембаев 0 589513 3647469 3583026 2026-08-26T09:41:03Z Шугыла Есімханова 185002 3647469 wikitext text/x-wiki {{Машиналық аударма|}} {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Батыржан Жақсыбайұлы Жүкембаев''' (1991 жылы 5 сәуір [[Шу]], [[Жамбыл облысы]], Қазақ КСР, СССР<ref>{{Cite web |url=https://www.sports.kz/tags/batyir-djukembaev |title=Батыр Джукембаев |access-date=2017-10-28 |archive-date=2017-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171028201230/https://www.sports.kz/tags/batyir-djukembaev |url-status=live }}</ref>) - 66,7 келі салмақ дәрежесінде өнер көрсететін Қазақстанның кәсіби боксшысы IBO ұйымының нұсқасы бойынша әлем чемпионы. == Өмірбаяны == Батыржан 1991 жылы 5 сәуірде Қазақстандағы Жамбыл облысының Шу қаласында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.kz/news/chempion-mira-obratilsya-k-batyiru-djukembaevu|title=Чемпион мира обратился к Батыру Джукембаеву|lang=ru|website=Sports.kz|access-date=2025-04-16}}</ref> Бокспен кәсіби түрде Алматыда шұғылдана бастады. Батыр - жастар арасында Қазақстан чемпионы, студенттер арасындағы Қазақстан чемпионы, Қазақстан, Украина, Финляндиядағы халықаралық турнирлердің жеңімпазы. 2019 жылдың қазан айына қарай Джукембаев кәсіби рингте 16 жекпе-жек өткізді және оның 13-і нокаутпен аяқталды. == Кәсіби мансап == Батырдың мансабы 24 жасында кәсіби боксқа көшуімен басталды. Оның промоутері - бұрынғы ресейлік Артур Бетербиевпен бірге жұмыс істеген Анна Рева болды. Батыр Жукембаев 2015 жылы 19 қыркүйекте Монреальдағы кездесуінде Мексикандық Ноэль Мехия Ринконмен жүлдеге таласқан. Бірінші турда жеңіске жеткеннен кейін, Джукембаев тізелеріне құлап, крест байламын қағып алу себебінен кездесу жарамсыз деп танылды. Ресейде орналасқан Қазан қаласында болған операциядан кейін Батыр үш ай бойы гипске оратылған аяқпен жүрді. Боксшы өзін көп күттірмей, екінші дебютын 2016 жылдың 12 наурызында Монреальда қайта өткізбекші болды, бірақ, өкінішке орай, осы жолы оның қарсыласы канадалық Ради Эрнандез жарақат алу себебінен рингке жарамсыз деп танылды. Джукембаевтың нағыз кәсіби бокстағы дебюті ақыры Монреальда тек 2016 жылы 13 мамырда ғана өтті. Ол бірінші раундта Польшалық Камилл Джозеф Вибранецті құлатып, өз жеңіс тізбегін бастады. Батыр қатар нокаут орнату арқылы тағы 5 жеңіске жетіп, 16 қарашада Мексикалық Хуан Мануэль Маресті ұтты. 2017 жылдың 28 қаңтарында Қазақтандық былғары қолғап шебері Мексикалық Дэвид Ранчельді тізе бүктіртіп, IBO (Халықаралық бокс ұйымы) чемпионының бос орынына Мексикадан Косме Риверамен күресуге құқылы болды.<ref>{{Cite web |url=http://vesti.kz/profi/234416/ |title=Казахстанский боксер Батыр Джукембаев нокаутировал мексиканца и завоевал первый титул в профи. |access-date=2017-10-28 |archive-date=2017-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104013116/http://vesti.kz/profi/234416/ |url-status=live }}</ref> Кездесу 6 сәуірде Монреальдағы Метрополис залында өтті. Батыржан қарсыласын 7-ші турда техникалық нокаутпен құлатып, алғаш рет кәсіпқойлар арасында чемпион атағына ие болды. 2017 жылы 27 қазанда Монреаль қаласында Мексикалық Хосе Эмилио Перейге қарсы өткен тағы да бір кездесуде Қазақстандық боксшы 64 секундтта бауырға қарсы соққымен қарсыласын нокауттап, уақытынан ерте ойынды аяқтады.<ref>{{Cite web |url=http://vesti.kz/profi/242498/ |title=Видео нокаута, или как Джукембаев вырубил соперника на 64-й секунде боя. |access-date=2017-10-28 |archive-date=2017-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171028201143/http://vesti.kz/profi/242498/ |url-status=live }}</ref> == Қызықты деректер == 2017 жылдың қаңтарында Батыр Джукембаев Канадалық «12 раунд» журналының номинациясында 2016 жылдың ең перспективті боксшысы деп танылды. Журналда «25 жастағы Қазақстандық талантты боксшы жеті жеңісті жекпе-жегінің алтауын нокаутпен аяқтады, біз оның 2017 жылы рингке өнер көрсетуін асыға күтеміз», - деп жазылған болатын. == Сілтемелер == *[http://allboxing.ru/news/20160522-0921/anna-reva-o-rabote-s-kazahstanskim-bokserom-batyrom-dzhukembaevym|Анна Рева қазақстандық боксшы Батыр Джүкембаевпен жұмысы туралы]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://vesti.kz/profi/234416/|Казахстандық боксшы Батыр Джүкембаев Мексикандықты нокаутқа шығарды және жеңімпаз атанды|]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://vesti.kz/profi/242498/|Джукембаев қалай қарсыласын 64-ші секундта жеңді]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.sports.kz/news/batyir-djukembaev-nadeyus-do-bolshih-boev-ostalos-nemnogo|Батыр Жукембаев: «Үлкен шайқастар үшін көп нәрсе қалды деп үміттенемін»]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://vesti.kz/profi/230526/|Қазақстандық боксшы Батыр Жукембаев 2016 жылдың үздік проспектісін атады]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Дереккөздер== [[Санат:5 сәуірде туғандар]] [[Санат:1991 жылы туғандар]] [[Санат:Мойынқұм ауданында туғандар]] [[Санат:Жеңіліссіз кәсіпқой боксшылар]] [[Санат:Қазақстан боксшылары]] [[Санат:2010 жж. боксшылары]] [[Санат:Бірінші орта салмақ боксшылары]] [[Санат:Халықаралық бокс ұйымы чемпиондары]] [[Санат:Даңғыл боксшылар]] 7l8ihw8a8m8aqkd6y8zi432m9mtujtf 3647477 3647469 2026-08-26T09:41:52Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3557596 wikitext text/x-wiki {{Машиналық аударма|}} {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Батыржан Жақсыбайұлы Жүкембаев''' (1991 жылы 5 сәуір [[Шу]], [[Жамбыл облысы]], Қазақ КСР, СССР<ref>{{Cite web |url=https://www.sports.kz/tags/batyir-djukembaev |title=Батыр Джукембаев |access-date=2017-10-28 |archive-date=2017-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171028201230/https://www.sports.kz/tags/batyir-djukembaev |url-status=live }}</ref>) - 66,7 келі салмақ дәрежесінде өнер көрсететін Қазақстанның кәсіби боксшысы IBO ұйымының нұсқасы бойынша әлем чемпионы. == Өмірбаяны == Батыржан 1991 жылы 5 сәуірде Қазақстандағы Жамбыл облысының Шу қаласында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.kz/news/chempion-mira-obratilsya-k-batyiru-djukembaevu|title=Чемпион мира обратился к Батыру Джукембаеву|lang=ru|website=Sports.kz|access-date=2025-04-16}}</ref> Бокспен кәсіби түрде Алматыда шұғылдана бастады. Батыр - жастар арасында Қазақстан чемпионы, студенттер арасындағы Қазақстан чемпионы, Қазақстан, Украина, Финляндиядағы халықаралық турнирлердің жеңімпазы. 2019 жылдың қазан айына қарай Джукембаев кәсіби рингте 16 жекпе-жек өткізді және оның 13-і нокаутпен аяқталды. == Кәсіби мансап == Батырдың мансабы 24 жасында кәсіби боксқа көшуімен басталды. Оның промоутері - бұрынғы ресейлік Артур Бетербиевпен бірге жұмыс істеген Анна Рева болды. Батыр Жукембаев 2015 жылы 19 қыркүйекте Монреальдағы кездесуінде Мексикандық Ноэль Мехия Ринконмен жүлдеге таласқан. Бірінші турда жеңіске жеткеннен кейін, Джукембаев тізелеріне құлап, крест байламын қағып алу себебінен кездесу жарамсыз деп танылды. Ресейде орналасқан Қазан қаласында болған операциядан кейін Батыр үш ай бойы гипске оратылған аяқпен жүрді. Боксшы өзін көп күттірмей, екінші дебютын 2016 жылдың 12 наурызында Монреальда қайта өткізбекші болды, бірақ, өкінішке орай, осы жолы оның қарсыласы канадалық Ради Эрнандез жарақат алу себебінен рингке жарамсыз деп танылды. Джукембаевтың нағыз кәсіби бокстағы дебюті ақыры Монреальда тек 2016 жылы 13 мамырда ғана өтті. Ол бірінші раундта Польшалық Камилл Джозеф Вибранецті құлатып, өз жеңіс тізбегін бастады. Батыр қатар нокаут орнату арқылы тағы 5 жеңіске жетіп, 16 қарашада Мексикалық Хуан Мануэль Маресті ұтты. 2017 жылдың 28 қаңтарында Қазақтандық былғары қолғап шебері Мексикалық Дэвид Ранчельді тізе бүктіртіп, IBO (Халықаралық бокс ұйымы) чемпионының бос орынына Мексикадан Косме Риверамен күресуге құқылы болды.<ref>{{Cite web |url=http://vesti.kz/profi/234416/ |title=Казахстанский боксер Батыр Джукембаев нокаутировал мексиканца и завоевал первый титул в профи. |access-date=2017-10-28 |archive-date=2017-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104013116/http://vesti.kz/profi/234416/ |url-status=live }}</ref> Кездесу 6 сәуірде Монреальдағы Метрополис залында өтті. Батыржан қарсыласын 7-ші турда техникалық нокаутпен құлатып, алғаш рет кәсіпқойлар арасында чемпион атағына ие болды. 2017 жылы 27 қазанда Монреаль қаласында Мексикалық Хосе Эмилио Перейге қарсы өткен тағы да бір кездесуде Қазақстандық боксшы 64 секундтта бауырға қарсы соққымен қарсыласын нокауттап, уақытынан ерте ойынды аяқтады.<ref>{{Cite web |url=http://vesti.kz/profi/242498/ |title=Видео нокаута, или как Джукембаев вырубил соперника на 64-й секунде боя. |access-date=2017-10-28 |archive-date=2017-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171028201143/http://vesti.kz/profi/242498/ |url-status=live }}</ref> == Қызықты деректер == 2017 жылдың қаңтарында Батыр Джукембаев Канадалық «12 раунд» журналының номинациясында 2016 жылдың ең перспективті боксшысы деп танылды. Журналда «25 жастағы Қазақстандық талантты боксшы жеті жеңісті жекпе-жегінің алтауын нокаутпен аяқтады, біз оның 2017 жылы рингке өнер көрсетуін асыға күтеміз», - деп жазылған болатын. == Сілтемелер == *[http://allboxing.ru/news/20160522-0921/anna-reva-o-rabote-s-kazahstanskim-bokserom-batyrom-dzhukembaevym|Анна Рева қазақстандық боксшы Батыр Джүкембаевпен жұмысы туралы]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://vesti.kz/profi/234416/|Казахстандық боксшы Батыр Джүкембаев Мексикандықты нокаутқа шығарды және жеңімпаз атанды|]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://vesti.kz/profi/242498/|Джукембаев қалай қарсыласын 64-ші секундта жеңді]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.sports.kz/news/batyir-djukembaev-nadeyus-do-bolshih-boev-ostalos-nemnogo|Батыр Жукембаев: «Үлкен шайқастар үшін көп нәрсе қалды деп үміттенемін»]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://vesti.kz/profi/230526/|Қазақстандық боксшы Батыр Жукембаев 2016 жылдың үздік проспектісін атады]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Дереккөздер== [[Санат:5 сәуірде туғандар]] [[Санат:1991 жылы туғандар]] [[Санат:Мойынқұм ауданында туғандар]] [[Санат:Жеңіліссіз кәсіпқой боксшылар]] [[Санат:Қазақстан боксшылары]] [[Санат:2010 жж. боксшылары]] [[Санат:Бірінші орта салмақ боксшылары]] [[Санат:Халықаралық бокс ұйымы чемпиондары]] [[Санат:Даңғыл боксшылар]] dikn4melge8bx9ddp7gsm1vssi6yt54 Шахматты бокс 0 591040 3647508 2813908 2026-08-26T10:29:46Z Акпарова Корлан 184969 3647508 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> ==Шахматты бокс== Шахматты бокс – екі спорт түрінің басын қосқан ерекше спорттық ойындардың бірі. Бокс 11 раундтан тұрады. Қатысушылар раундтың тақ сандарында шахмат (жылдам шахмат) ойнаса, жұп сандарында боксқа көшеді. Әр раундтың арасы 1 минут үзілістен тұрады. Шахмат ойынының әр кезеңі 4 минутқа созылады. Бокстың әр кезеңі алғашқы кездерде 2 минут болған еді. 2007 жылғы Әлем чемпионатынан кейін бокстағы 2 минуттық кезең уақыты 3 минутқа дейін ұзартылды. «Нокаудқа» жіберіп, «мат» қойған спортшыны жеңімпаз деп табады. Егер спортшылар шахматта тең түсіп, бокста нокаут орын алмаса, онда бокстағы жинаған ұпайларына байланысты жеңімпаз анықталады. Шахматты бокста қарапайым шахмат ойынын екі мықты адам ойнайды. Бір қызығы ойын шахмат үстелі орналастырылған рингтің ішінде өтеді. Екі шахматшы да боксшылар секілді киініп, сайысқа шығады. Ойын барысында сөйлеуге, қарсыласын ұруға тыйым салынған. Шахбокстың түрлі бәсекелері 2003 жылдан бері ресми түрде өтіп келеді. Шахбокстың негізі идеясы Энки Билалдың «Froid-Еquateur» атты комикс-романында алғаш пайда болған. Бұны нидерландтық перформансист Ипе Рубинг нақтылы өмірде орындау үшін барын салады. [[Санат:Шахмат]] [[Санат:Спорт]] q2gt0342f85znkdqkk75wpq6h6xewko 3647531 3647508 2026-08-26T10:39:02Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] ([[User talk:Акпарова Корлан|т]]) өңдемелерінен [[User:Сағит Ділназ|Сағит Ділназ]] соңғы нұсқасына қайтарды 2813908 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> ==Шахматты бокс== Шахматты бокс – екі спорт түрінің басын қосқан ерекше спорттық ойындардың бірі. Бокс 11 раундтан тұрады. Қатысушылар раундтың тақ сандарында шахмат (жылдам шахмат) ойнаса, жұп сандарында боксқа көшеді. Әр раундтың арасы 1 минут үзілістен тұрады. Шахмат ойынының әр кезеңі 4 минутқа созылады. Бокстың әр кезеңі алғашқы кездерде 2 минут болған еді. 2007 жылғы Әлем чемпионатынан кейін бокстағы 2 минуттық кезең 3 минутқа ұзартылды. «Нокаудқа» жіберіп, «мат» қойған спортшыны жеңімпаз деп табады. Егер спортшылар шахматта тең түсіп, бокста нокаут орын алмаса, онда бокстағы жинаған ұпайларына байланысты жеңімпаз анықталады. Шахматты бокста қарапайым шахмат ойынын екі мықты адам ойнайды. Бір қызығы ойын шахмат үстелі орналастырылған рингтің ішінде өтеді. Екі шахматшы да боксшылар секілді киініп, сайысқа шығады. Ойын барысында сөйлеуге, қарсыласын ұруға тыйым салынған. Шахбокстың түрлі бәсекелері 2003 жылдан бері ресми түрде өтіп келеді. Шахбокстың негізі идеясы Энки Билалдың «Froid-Еquateur» атты комикс-романында алғаш пайда болған. Бұны нидерландтық перформансист Ипе Рубинг нақтылы өмірде орындау үшін барын салады. [[Санат:Шахмат]] [[Санат:Спорт]] eug6mhdyxywoxwnmu2cvbq1gep8msnk Тағдыр сақинасы 0 591696 3647513 3642659 2026-08-26T10:32:22Z Акпарова Корлан 184969 3647513 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ring of life''' немесе '''Тағдыр сақинасы''' — [[Қытай]] мемлекеті , Фушунь провинциясында орналасқан [[ғимарат]]. Ғимарат өте үлкен сақина пішінінде және шығыршықты, ішкі диаметрі-150 метр, ал сыртқы диаметрі -170 метрді құрайды. Лифт арқылы көтерілетін бақылау алаңы мен жарықтандыру жүйесі бар . Барлығы 12 мың жарықдиодтардан құралады. == Тарихы == 2009 жылдың мамырында дизайнер Гэри Годдард және оның компаниясы Goddard Group муниципальді үкіметтің Фушунь қаласына арналған ортақ ауданы 22 км2 даму аймағының (зона развития) 2 км2 –ті қамтитын Фушуньдық ғимарат салу тапсырысын орындады. Годдард өзінің басқа да жоспарын яғни тематикалық саябақ Dream World саябағының жоспарын Фушунь үшін ұсынды.<ref>{{Cite web |url=http://content.yudu.com/A1ujfn/PWNov2011/resources/28.htm |title=Parkworld Magazine November 2011 |access-date=2012-12-06 |archive-date=2011-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108041629/http://content.yudu.com/A1ujfn/PWNov2011/resources/28.htm |url-status=live }}</ref> Сонымен қатар Годдардтың компаниясы Фушунь қаласы үшін көптеген ғимараттар, сауда-саттық аудандары , рекреациялық аймақтарды салуды жоспарлаған. 2010 жылы Goddard Group Ring of life концепциясын қолға алып, ақпан айында құрылысын бастаған.<ref>[http://www.blooloop.com/PressReleases/The-Goddard-Group-Announces-News-of-Themed-Enterta/3657 The Goddard Group Announces News of Themed Entertainment Projects for IAAPA 2012] {{webarchive|url=https://archive.today/20130102042058/http://www.blooloop.com/PressReleases/The-Goddard-Group-Announces-News-of-Themed-Enterta/3657 |date=2013-01-02 }}</ref> Ғимараттың жоспары аудандық жобалар сайысының жеңімпазы болғандықтан, арнайы туристтік нысан ретінде салынған. Жоба халықаралық деңгейде де қызығушылық тудырады. Өмір сақинасының құрылысы үшін 3,5 тонна болат жұмсалғандықтан жалпыламай $16 миллионға бағалануда. Құрылыстың бірінші кезеңі 2013 жылы аяқталса, ең алғашқы мәліметтер 2012 жылы жарық көрген яғни суреттен мен бейнежазбалар. === Сапаршылдық/бағалары === Ring Life of жоғары бағаланды Мысалы “The Huffington Post" газеті " Таңқалдырғыш " деп жобаға ат қойды, ал National Geographic журналында суретті тарауда 2012" қыркүйектегі үздіктер" атағына ие болды. Алайда, ағылшын журналы Daily Mail "шығыстың тым жасампаздануы" деп бағалады .<ref>1. 3. Goddard Group: Ring of Life Facts (англ.) 2. ↑ Amy Schellenbaum. 515-Foot Ring is China's Latest Piece of Bizarre Architecture. Curbed (16 ноября 2012). Проверено 23 июня 2013. Архивировано 27 июня 2013 года. (англ.) 3. ↑ The Ring of Life: 500-foot steel ring built in Chinese city of Fushun | BelleNews.com, Latest News 4. ↑ Parkworld Magazine November 2011 5. ↑ Construction begins on latest Goddard Group project « Amusement Today | Your Amusement Industry NEWS Source 6. ↑ 'Ring of Life' Lights Up Fushun</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mnbti4p30ys0vko5c34935ik6mwskkj 3647529 3647513 2026-08-26T10:38:49Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] ([[User talk:Акпарова Корлан|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] соңғы нұсқасына қайтарды 3642659 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ring of life''' немесе '''Тағдыр сақинасы''' — [[Қытай]] мемлекеті , Фушунь провинциясында орналасқан [[ғимарат]]. Ғимарат өте үлкен сақина пішінінде және шығыршықты, ішкі диаметрі-150 метр, ал сыртқы диаметрі -170 метрді құрайды. Лифт арқылы көтерілетін бақылау алаңы мен жарықтандыру жүйесі бар . Барлығы 12 мың жарықдиодтардан құралады. == Тарихы == 2009 жылдың мамырында дизайнер Гэри Годдард және оның компаниясы Goddard Group муниципальді үкіметтің Фушунь қаласына арналған ортақ ауданы 22 км2 даму аймағының (зона развития) 2 км2 –ті қамтитын Фушуньдық ғимарат салу тапсырысын орындады. Годдард өзінің басқа да жоспарын яғни тематикалық саябақ Dream World саябағының жоспарын Фушунь үшін ұсынды.<ref>{{Cite web |url=http://content.yudu.com/A1ujfn/PWNov2011/resources/28.htm |title=Parkworld Magazine November 2011 |access-date=2012-12-06 |archive-date=2011-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108041629/http://content.yudu.com/A1ujfn/PWNov2011/resources/28.htm |url-status=live }}</ref> Сонымен қатар Годдардтың компаниясы Фушунь қаласы үшін көптеген ғимараттар, сауда-саттық аудандары , рекреациялық аймақтарды салуды жоспарлаған. 2010 жылы Goddard Group Ring of life концепциясын қолға алып, ақпан айында құрылысын бастаған.<ref>[http://www.blooloop.com/PressReleases/The-Goddard-Group-Announces-News-of-Themed-Enterta/3657 The Goddard Group Announces News of Themed Entertainment Projects for IAAPA 2012] {{webarchive|url=https://archive.today/20130102042058/http://www.blooloop.com/PressReleases/The-Goddard-Group-Announces-News-of-Themed-Enterta/3657 |date=2013-01-02 }}</ref> Ғимараттың жоспары аудандық жобалар сайысының жеңімпазы болғандықтан, арнайы туристтік нысан ретінде салынған. Жоба халықаралық деңгейде де қызығушылық тудырады. Өмір сақинасының құрылысы үшін 3,5 тонна болат жұмсалғандықтан жалпыламай $16 миллионға бағалануда. Құрылыстың бірінші кезеңі 2013 жылы аяқталса, ең алғашқы мәліметтер 2012 жылы жарық көрген яғни суреттен мен бейнежазбалар. === Сапаршылдық/бағалар === Ring Life of жоғары бағаланды Мысалы “The Huffington Post" газеті " Таңқалдырғыш " деп жобаға ат қойды, ал National Geographic журналында суретті тарауда 2012" қыркүйектегі үздіктер" атағына ие болды. Алайда, ағылшын журналы Daily Mail "шығыстың тым жасампаздануы" деп бағалады .<ref>1. 3. Goddard Group: Ring of Life Facts (англ.) 2. ↑ Amy Schellenbaum. 515-Foot Ring is China's Latest Piece of Bizarre Architecture. Curbed (16 ноября 2012). Проверено 23 июня 2013. Архивировано 27 июня 2013 года. (англ.) 3. ↑ The Ring of Life: 500-foot steel ring built in Chinese city of Fushun | BelleNews.com, Latest News 4. ↑ Parkworld Magazine November 2011 5. ↑ Construction begins on latest Goddard Group project « Amusement Today | Your Amusement Industry NEWS Source 6. ↑ 'Ring of Life' Lights Up Fushun</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dbg1bkseelhqukd4lajw87l0sf2kdtp Виктор Егорович Зубарев 0 598233 3647256 3510936 2026-08-25T13:57:21Z 1nter pares 146705 3647256 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Виктор Зубарев |толық аты = Виктор Егорович Зубарев |сурет = |сурет ені = |лақап аты = ''дядя Стёпа''<ref>http://www.kaz-football.kz/fame/zubarev.shtml</ref> |туған күні = 10.04.1973 |қайтыс болған күні = 18.10.2004 |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |туған жері = {{туғанжері|Ақсу|Ақсуда}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақстан|Қазақ ССР-і]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Омбы|Омбыда}}, ([[Ресей]]) |бойы = 198 |салмағы = 78 |позиция = шабуылшы |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1991 |{{ту|КСРО}} [[Металлург (футбол клубы, Ақсу)|Металлург Ақсу]] |}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1993—1996|{{Flagicon|KAZ}} [[Екібастұз (футбол клубы, 1979)|Батыр]]|76 (18) |1997|{{flagicon|KAZ}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]|23 (10) |1998|{{Flagicon|Ресей}} [[Арсенал (футбол клубы, Тула)|Арсенал (Тула)]]|18 (6) |1998|{{Flagicon|Ресей}} [[Локомотив (футббол клубы, Төменгі Новгород)|Локомотив (ТН)]]|18 (4) |1999—2000|{{flagicon|KAZ}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]|34 (25) |2000—2002|{{Flagicon|Кипр}} [[Аполлон (футбол клубы, Лимасол)|Аполлон (Лимасол)]]|42 (23) |2002—2003|{{flagicon|KAZ}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]|34 (8) |2003—2004|{{flagicon|KAZ}} [[Қызылжар (футбол клубы)|Есіл-Богатырь]]|26 (16) |'''1993—2004'''|'''Барлығы'''|'''271 (110)'''}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1997—2002|{{flagicon|KAZ}} [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]]|18 (12)}} }} '''Виктор Егорович Зубарев''' ([[10 сәуір]] 1973, [[Ақсу|Ермак]] — [[18 қазан]] 2004, [[Омбы]]) — қазақстандық футболшы, шабуылшы, «GOAL» журналының сауалнамасы бойынша, [[1999 жыл]]ғы Қазақстанның үздік футболшысы. [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]] құрамасының шабуылшысы. == Мансабы == Әуелі баскетболмен шұғылданып, сосын футболға келген. Футболшы карьерасын [[Екібастұз]]дың "Батыр" клубында бастады. 1997 жылы [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|"Ертіс"]] клубына ауысты. "Ертіс" сапында төрт рет Қазақстан чемпионы және [[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогы]] иегері атанды. Ұлттық құрама сапындағы алғашқы ойынын [[1997 жыл]]ы [[11 маусым]]да [[Пәкістан Ұлттық футбол құрамасы|Пәкістан]] құрамасына қарсы өткізді. Ойынға тыңнан қосылып, [[хет-трик]] жасады. Құрама сапында 18 ойын өткізіп, 12 доп соқты. Бұл — [[Руслан Тахирұлы Балтиев|Руслан Балтиевтен]] кейінгі екінші көрсеткіш. [[2004 жыл]]ы [[18 қазан]]да Ресейдің Омбы қаласында қайтыс болды. == Жеістіктері == === Командалық === ; «Ертіс» * Қазақстан чемпионы (3): 1997, 1999, 2002 ; «Аполлон» * Кипр кубогы (1): 2001 === Жеке === * ''GOAL сауалнамасы бойынша Қазақстанның үздік футбошысы'' (1): 1999 ==Құрама сапындағы матчтары мен голдары== {| class="wikitable" |- !style="background-color:#375197; color:#FFFFFF" align=right width=40 |№ !style="background-color:#375197; color:#FFFFFF" align=right width=80 |Мерзімі !style="background-color:#375197; color:#FFFFFF" align=right width=80 |Қала !style="background-color:#375197; color:#FFFFFF" align=right width=300 |Қарсылас !style="background-color:#375197; color:#FFFFFF" align=right width=50 |Есеп !style="background-color:#375197; color:#FFFFFF" align=right width=30 |Гол |- | '''1. || 11.06.1997 || [[Лаһор]] || {{Байрақ|Пәкістан}} — {{Байрақ|Қазақстан}} || 0:7 || 3 |- | '''2. || 20.09.1997 || [[Алматы]] || {{Байрақ|Қазақстан}}— {{Байрақ|Өзбекстан}} || 1:1 || |- | '''3. || 04.10.1997 || [[Алматы]] || {{Байрақ|Қазақстан}} — {{Байрақ|Жапония}} || 1:1 || 1 |- | '''4. || 11.10.1997 || [[Алматы]] || {{Байрақ|Қазақстан}} — {{Байрақ|Корея Республикасы}}|| 1:1 || |- | '''5. || 18.10.1997 || [[Алматы]] || {{Байрақ|Қазақстан}} — {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} || 3:0 || |- | '''6. || 25.10.1997 || [[Ташкент]] || {{Байрақ|Өзбекстан}}  — {{Байрақ|Қазақстан}} || 4:0 || |- | '''7. || 08.11.1997 || [[Токио]] || {{Байрақ|Жапония}}  — {{Байрақ|Қазақстан}}|| 5:1 || |- | '''8. || 01.12.1998 || [[Сисакет]] || {{Байрақ|Қазақстан}}  — {{Байрақ|Иран}} || 0:2 || |- | '''9. || 03.12.1998 || [[Сисакет]] || {{Байрақ|Қазақстан}} — {{Байрақ|Лаос}} || 5:0 || 4 |- | '''10. || 08.12.1998 || [[Бангкок]] || {{Байрақ|Тайланд}}  — {{Байрақ|Қазақстан}} || 1:1 || 1 |- | '''11. || 10.12.1998 || [[Бангкок]] || {{Байрақ|Катар}} — {{Байрақ|Қазақстан}} || 0:2 || 1 |- | '''12. || 12.12.1998 || [[Бангкок]] || {{Байрақ|Ливан}}  — {{Байрақ|Қазақстан}} || 3:0 || |- | '''13. || 20.03.2000 || [[Манама]] || {{Байрақ|Бахрейн}}  — {{Байрақ|Қазақстан}} || 0:1 || |- | '''14. ||31.03.2000 || [[Доһа]] || {{Байрақ|Иордания}}  — {{Байрақ|Қазақстан}}|| 0:1 || |- | '''15. ||02.04.2000 || [[Доһа]] || {{Байрақ|Катар}}  — {{Байрақ|Қазақстан}} || 3:1 || |- | '''16. ||06.04.2000 || [[Доһа]] || {{Байрақ|Палестина}}  — {{Байрақ|Қазақстан}} || 0:2 || |- | '''17. ||08.04.2000 || [[Доһа]] || {{Байрақ|Пәкістан}}  — {{Байрақ|Қазақстан}} || 0:4 || 2 |- | '''18. ||07.07.2002 || [[Алматы]] || {{Байрақ|Қазақстан}} — {{Байрақ|Эстония}} || 1:1 || |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[http://footballdatabase.eu/football.joueurs.viktor.zubarev.56593.en.html Профилі] [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Ертіс ФК ойыншылары]] [[Санат:Қызылжар ФК ойыншылары]] [[Санат:Екібастұз-1979 ФК ойыншылары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Аполлон Лимасол ФК ойыншылары]] [[Санат:Ақсу (Ақсу) ФК ойыншылары]] kblbzyl7d3cos4u2pe1znb90gvn7f87 Асхат Жетпісбекұлы Қадыркұлов 0 599904 3647263 3472034 2026-08-25T13:59:11Z 1nter pares 146705 3647263 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Асхат Қадырқұлов |толық аты = |лақап аты = |сурет = |сурет ені = |атауы = |туған күні = 14.11.1974 |туған жері = {{туғанжері|Ұзынағаш (Алматы облысы){{!}}Ұзынағаш|Ұзынағашта (Алматы облысы)}} |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |бойы = |салмағы = |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = карьерасын аяқтады |номері = |клубтары = {{футбол карьерасы |1990—1991|{{ту|КСРО}} [[Ақ қанат (футбол клубы)|Ақ-Қанат]]|13 (1) |1993|{{ту|Қазақстан}} [[Намыс (футбол клубы)|Намыс]]|28 (2) |1994—2000|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|СОПФК Қайрат]]|145 (26) |2000|{{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтёр-Испат-Кармет]]|3 (0) |2000—2003|{{ту|Ресей}} [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА]]|9 (0) |2002|{{аренда}}{{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]|9 (1) |2003—2004|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат-Алматы ҚТЖ]]|28 (2) |2005|{{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтёр]]|22 (0) |2006|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат-Алматы ҚТЖ]]|20 (0) |2007|{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|11 (1)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |2012|{{ту|Қазақстан}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Жетісу-Сұңқар]]|асс |2012|{{ту|Қазақстан}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Жетісу-Сұңқар]]|асс |2014|{{ту|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Спартак (Семей)]]|асс |2014|{{ту|Қазақстан}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Жетісу-Сұңқар]]|асс }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1997-2002|{{футбол|Қазақстан}} |24 (3) }} }} '''Асхат Жетпісбекұлы Қадыркұлов''' ([[14 қараша]] [[1974 жыл]], [[Ұзынағаш (Алматы облысы)|Ұзынағаш]], [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]]нда ойнаған. == Мансабы == === Клубтық === Кәсіпқой карьерасын [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] тарамай тұрып "[[Ақ қанат (футбол клубы)|Ақ Қанат]]" (Ұзынағаш) клубында бастаған. 1993 жылы тек қазақ балаларынан құралған [[Намыс (футбол клубы)|"Намыс"]] клубында өнер көрсетті. 2000 жылға дейін [[Қайрат (футбол клубы)|"Қайрат"]], [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|"Шахтер"]] клубтарында доп теуіп, Мәскеудің [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА клубына]] ауысты. Бірақ негізгі құрамнан орын босамай, үш жылда не-бары 9 рет қана алаңға шықты. Ойын практикасын дамыту үшін, 2002 жылы [[Жеңіс (футбол клубы)|"Жеңіске"]] жалға ойнады. Соңғы ойнаған клубы — [[Жетісу (футбол клубы)|"Жетісу"]]. 2007 жылы 33 жасында футболшылық карьерасын аяқтады. === Құрамада === Ұлттық құрама сапында 1997-2002 жылдары ойнап, 24 кездесуде 4 гол соқты<ref>http://footballfacts.ru/players/18658</ref>. 4 голдың үшеуін 2000 жылы [[Палестина Ұлттық футбол құрамасы|Палестинаның]] қақпасына енгізді. Бірақ [[хет-трик]] емес, екі матчта. === Бапкерлік === 2012 жылдан бапкерлікке ауысты. "Сұңқар", "Спартак" (Семей) клубтарында физикалық дайындықты реттейтін бапкер қызметін атқарды. ==Ұлттық құрамадағы голдары== {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- | 1. || 6. 04. 2000 || Аль-Садд, Доһа || Палестина || 2–0 || Азия кубогы-2000 іріктеуі |- | 2. || 28. 05. 2000 || Абдуллах Король стадионы, Амман || Палестина || 3–2 ||Жолдастық кездесу |- | 3. || 28. 05. 2000 || Абдуллах Король стадионы, Амман || Палестина || 3–2 || Жолдастық кездесу |- | 4. || 21. 04. 2001 || Аль-Шабб, Бағдат || Непал || 6–0 || ӘЧ-2002 іріктеуі |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://www.national-football-teams.com/player/3565.html {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:14 қарашада туғандар]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Намыс ФК ойыншылары]][[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]][[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]] [[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]] [[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]] [[Санат:Ақ қанат ФК ойыншылары]] [[Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары]] 9lk4yv2fiaanh0s6boll9jeljos0yka Юрген Клопп 0 602905 3647251 3346406 2026-08-25T13:54:31Z 1nter pares 146705 3647251 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | есімі = Юрген Клопп | сурет = Jürgen Klopp, Liverpool vs. Chelsea, UEFA Super Cup 2019-08-14 04.jpg | толық аты = Юрген Норберт Клопп | туған күні = 16.06.1967 | азаматтығы = {{Ту|Германия}} | туған жері = [[Штутгарт]], [[Германия|ГФР]] | бойы = 194 [[сантиметр|см]] | салмағы = | позиция = шабуылшы | қазіргі клуб = {{Flagicon|Англия|20px}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]] | қызметі = бапкер | жастар клубы = {{футбол карьерасы |1972—1983|{{Flagicon|Германия|20px}} [[Глаттен]]| |1983—1986|{{Flagicon|Германия|20px}} [[Эргенцинген]]|}} | клубтары = {{футбол карьерасы |1986—1987|{{Flagicon|Германия|20px}} Эргенцинген|? (?) |1987|{{Flagicon|Германия|20px}} Пфорцхайм|4 (0) |1987—1988|{{Flagicon|Германия|20px}} [[Айнтрахт (футбол клубы, Майндағы Франкфурт)|Айнтрахт (Франкфурт) II]]|? (?) |1988—1989|{{Flagicon|Германия|20px}} Виктория (Зинлинген)|? (?) |1989—1990|{{Flagicon|Германия|20px}} Рот-Вайсс (Франкфурт)|? (?) |1990—2001|{{Flagicon|Германия|20px}} [[Майнц 05]] |325 (52)}} | бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |1988|{{Flagicon|Германия|20px}} [[Айнтрахт (футбол клубы, Майндағы Франкфурт)|Айнтрахт (Франкфурт)]]| |2001—2008|{{Flagicon|Германия|20px}} [[Майнц 05]]| |2008—2015|{{Flagicon|Германия|20px}} [[Боруссия Дортмунд]]| |2015—2024|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]|}} }} '''Юрген Норберт Клопп''' ({{lang-de|Jürgen Norbert Кlopp}}; [[16 маусым]] [[1967 жыл]], [[Штутгарт]], [[Германия|ГФР]]) — неміс футболшысы, футбол бапкері. == Мансабы == 2001 жылға дейін Германияның бірнеше клубтарында ойнап, "Майнц-05" клубында өнер көрсетіп жүрген жерінен карьерасын аяқтады да, бапкерлік қызметін дәл осы клубтан бастады. Бапкер бола жүріп, [[Германия]] телеарналарының бірінде футбол сарапшысы боп та жұмыс жасады. 2008-15 жылдары "[[Боруссия Дортмунд]]" командасын баптап, клубты біраз күшейтті. Осы аралықта "[[Бавария (футбол клубы)|Баварияға]]" лайықты қарсылас бола біліп, екі рет Германия чемпионы атанды. Тек бір ғана биіктік — [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|УЕФА Чемпиондар Лигасын]] ала алмады. [[УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2013|2013 жылы Чемпиондар Лигасының финалына]] жетіп, дәл сол "Бавариядан" 1:2 есебімен ұтылып қалды. 2014/15 маусымда "Боруссия" жүлдесіз қалды да, Клопп командадан кетті. Сол жылы күзде "Ливерпульдің" тізгінін ұстады. Мерсисайдтық клубтың ойыны оңалғанымен тағы да еурокубоктерде соңғы сәттерде ғана сүрініп жатты, 2016 жылы Еуропа Лигасының финалында "Севильядан", [[УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2018|2018 жылы Чемпиондар Лигасының финалында]] "Реалдан" ұтылып қалды. 2019 жылы бәрібір "Ливерпуль" финалда "Тоттенхэмді" ұтып, УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы атанды. 2024 жылдың 26 қаңтарында Юрген Клопп 2023-2024 футбол маусымы аяқталғанда өз қызметін босататынын мәлімдеп, Англиядағы 9 жылдық еңбегін аяқтап, кейінгі уақытын өзіне және отбасына арнайтынын айтқан болатын<ref>{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Jürgen Klopp announces decision to step down as Liverpool manager at end of season |url=https://www.liverpoolfc.com/news/jurgen-klopp-announces-decision-step-down-liverpool-manager-end-season |access-date=2024-01-26 |website=Liverpool FC |language=en |archive-date=2024-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126105241/https://www.liverpoolfc.com/news/jurgen-klopp-announces-decision-step-down-liverpool-manager-end-season |url-status=live }}</ref>. Клопп басқа Англия жаттықтырмайтынын атап өтті<ref>{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Klopp to leave Liverpool at end of season |url=https://www.espn.in/football/story/_/id/39392653/liverpool-boss-jurgen-klopp-leave-end-season |access-date=2024-01-26 |website=ESPN |language=en |archive-date=2024-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126112539/https://www.espn.in/football/story/_/id/39392653/liverpool-boss-jurgen-klopp-leave-end-season |url-status=live }}</ref>. == Жетістіктері == === Командалық (бапкер ретінде) === '''[[Боруссия Дортмунд|«Боруссия» Дортмунд]]''' * Германия чемпионы ('''2'''): 2010/11, 2011/12 * Германияның вице-чемпионы ('''2'''): 2012/13, 2013/14 * Германия кубогы ('''1'''): 2011/12 * Германия кубогының финалисі ('''2'''): 2013/14, 2014/15 * Германия суперкубогы ('''2'''): 2013, 2014 * Германия Суперкубогының финалисі ('''2'''): 2011, 2012 * УЕФА Чемпиондар Лигасының финалисі ('''1'''): 2012/13 '''[[Ливерпуль (футбол клубы)|«Ливерпуль»]]''' * УЕФА Еуропа Лигасының финалисі ('''1'''): 2015/16 * Футбол лигасы кубогының финалисі ('''1'''): 2015/16 * УЕФА Чемпиондар Лигасының финалисі (1): 2017/18 *УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы (1): 2018/19 *УЕФА Суперкубогы: 2019 === Жеке === * Германиядағы жылдың үздік сарапшысы (HERBERT-Award) ('''3'''): 2007, 2009, 2011 * Германиядағы жылдың үздік бапкері ('''2'''): 2011, 2012 * Англиядағы қыркүйек айының үздік бапкері: 2016 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ==Сілтемелер== *[https://www.liverpoolfc.com/team/mens/staff/jurgen-klopp Ливерпул ФК сайтындағы профилі] [[Санат:Германия футболшылары]] [[Санат:Германия футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Айнтрахт Майндағы Франкфурт ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Айнтрахт Майндағы Франкфурт ФК ойыншылары]] [[Санат:Майнц 05 ФК ойыншылары]] [[Санат:Майнц 05 ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Боруссия Дортмунд ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Ливерпуль ФК жаттықтырушылары]] 22gsqmm0chb85ffm3n2it8wsdz87rwc Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар/маусым 2018 14 603245 3647352 2735246 2026-08-26T05:22:48Z Бакытжан Бейсембекова 184968 3647352 wikitext text/x-wiki [[Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] {{DEFAULTSORT:8}}. ntkhve155agzfzriq3cu002hv6qxg0f 3647416 3647352 2026-08-26T08:55:52Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] ([[User talk:Бакытжан Бейсембекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] соңғы нұсқасына қайтарды 2735246 wikitext text/x-wiki [[Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] {{DEFAULTSORT:8}} 8y9lls49ozctr7hwo9jbugyc4vb73xq Оскар Руджери 0 603528 3647254 3196476 2026-08-25T13:55:45Z 1nter pares 146705 3647254 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Оскар Руджери |толық аты = Оскар Альфредо Руджери |туған күні=26.01.1962 |туған жері=[[Росарио]], [[Аргентина]] |азаматтығы={{ту|Аргентина}} |бойы = 180 |салмағы = |позиция = қорғаушы |қазіргі клуб = ''Карьерасын аяқтады'' |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1970—1980|{{Flagicon|Аргентина}} [[Бока Хуниорс]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1981—1985|{{Flagicon|Аргентина}} [[Бока Хуниорс]]|155 (9) |1985—1988|{{Flagicon|Аргентина}} [[Ривер Плейт]]|81 (4) |1988—1989|{{Flagicon|Испания|20px}} [[Логроньес (футбол клубы)|Логроньес]]|34 (1) |1989—1990|{{Flagicon|Испания|20px}} [[Реал Мадрид]]|31 (2) |1990—1992|{{Flagicon|Аргентина|20px}} [[Велес Сарсфилд]]|55 (5) |1992|{{Flagicon|Италия|20px}} [[Анкона (футбол клубы)|Анкона]]|7 (1) |1992—1993|{{Flagicon|Мексика|20px}} [[Америка (футбол клубы, Мехико)|Америка Мехико]]|27 (4) |1994—1997|{{Flagicon|Аргентина|20px}} [[Сан-Лоренсо де Альмагро|Сан-Лоренсо]]|114 (12) |1997|{{Flagicon|Аргентина|20px}} [[Ланус (футбол клубы)|Ланус]]|13 (2)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы|1983—1994|{{Футбол|Аргентина}}|97 (7)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |1998—2000|{{Flagicon|Аргентина|20px}} [[Сан-Лоренсо де Альмагро|Сан-Лоренсо]]| |2001—2002|{{Flagicon|Мексика|20px}} [[Гвадалахара (футбол клубы)|Гвадалахара]]| |2003|{{Flagicon|Мексика|20px}} [[Эстудиантес Текос|Текос УАГ]]| |2003|{{Flagicon|Аргентина|20px}} [[Индепендьенте]]| |2003—2004|{{Flagicon|Испания|20px}} [[Эльче (футбол клубы)|Эльче]]| |2004|{{Flagicon|Мексика|20px}} [[Америка (футбол клубы, Мехико)|Америка Мехико]]| |2006|{{Flagicon|Аргентина|20px}} [[Сан-Лоренсо де Альмагро|Сан-Лоренсо]]}} }} '''Оскар Альфредо Руджери''' ({{lang-es|Oscar Alfredo Ruggeri}}; [[26 қаңтар]] [[1962 жыл]], [[Росарио]], [[Аргентина]]) — аргентиналық футболшы, [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина құрамасының]] қорғаныс шебінде ойнаған. == Мансабы == Карьерасында жиі клуб ауыстырған. Ең ұзақ ойнаған командасы — "Бока Хуниорс" ([[1981 жыл|1981]]-[[1985 жыл|85]]). Үш бірдей әлем чемпионатына қатысқан. Құрамадағы алғашқы ойынын [[1983 жыл|1983 жылы]] [[Чили Ұлттық футбол құрамасы|Чилиге]] қарсы өткізді. [[1986 жыл|1986 жылы]] әлем чемпионы атанды. Топтық турнирде [[Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Кореяның]] қақпасына бір гол соқты. Футболшылық ғұмырын [[1997 жыл|1997 жылы]] аяқтап, бапкерлікке ауысты. == Жетістіктері == === Командалық === * Аргентина чемпионы (3): [[1981 жыл|1981]] (Метрополитано), [[1985 жыл|1985]]/[[1986 жыл|86]], [[1995 жыл|1995]] (Клаусура) * Испания чемпионы (1): [[1990 жыл|1990]] * Либертадорес кубогы (1): [[1986 жыл|1986]] * Континентаралық кубок (1): [[1986 жыл|1986]] * Америка кубогы (2): [[1991 жыл|1991]], [[1993 жыл|1993]] * Әлем чемпионы (1): [[1986 жыл|1986]] === Жекелей === * Аргентинадағы жыл футолшысы (1): [[1991 жыл|1991]] * Испаниядағы үздік легионер («Don Balón») (1): [[1988 жыл|1988]]/[[1989 жыл|89]] * Оңтүстік Амеркадағы жылдың символикалық құрамасы (2): [[1986 жыл|1986]], [[1991 жыл|1991]] * Оңтүстік Америкадағы жыл футболшысы (1): [[1991 жыл|1991]] == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20071020025232/http://futbolfactory.futbolweb.net/index.php?ff=historicos&f2=00001&idjugador=318 Биографиясы] * [http://www.futbolpasion.com/crrugges.html Статистикасы] [[Санат:Аргентина футболшылары]] [[Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары]] [[Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Бока Хуниорс ФК ойыншылары]] [[Санат:Ривер Плейт ФК ойыншылары]] [[Санат:Логроньес ФК ойыншылары]] [[Санат:Америка Мехико ФК ойыншылары]] [[Санат:Сан-Лоренсо де Альмарго ФК ойыншылары]] [[Санат:Ланус ФК ойыншылары]] [[Санат:Сан-Лоренсо де Альмагро ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Гвадалахара ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Индепендьенте ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Америка Мехико ФК жаттықтырушылары]] pnv6tmdkss342stnmzl96vcmomj4at9 Уго Санчес 0 603671 3647257 2703074 2026-08-25T13:57:37Z 1nter pares 146705 3647257 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Уго Санчес |толық аты = Уго Санчес Маркес |сурет = Huguito.jpg |сурет ені = 250px |лақап аты = ''Пентапичичи'' |туған күні = 11.7.1958 |туған жері = Мехико, [[Мексика]] |азаматтығы = {{Flagicon|Мексика|20px}} [[Мексика]] |бойы = 174 |позиция = шабуылшы |қазіргі клуб = ''карьерасын аяқтады'' |жастар клубы = {{футбол карьерасы ||{{Flagicon|Мексика|20px}} [[УНАМ Пумас]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1976—1981|{{Flagicon|Мексика|20px}} [[УНАМ Пумас]]|189 (97) |1979—1980|{{Flagicon|АҚШ|20px}} [[Сан-Диего Соккерс]]|32 (26) |1981—1985|{{Flagicon|Испания|20px}} [[Атлетико Мадрид]]|111 (54) |1985—1992|{{Flagicon|Мексика|20px}} [[Реал Мадрид]]|207 (164) |1992—1993|{{Flagicon|Мексика|20px}} [[Америка (футбол клубы, Мехико)|Америка (Мехико)]]|29 (11) |1993—1994|{{Flagicon|Испания|20px}} [[Райо Вальекано]]|29 (16) |1994—1995|{{Flagicon|Мексика|20px}} [[Атланте]]|32 (13) |1995—1996|{{Flagicon|Аустрия|20px}} [[Линц (футбол клубы)|Линц]]|20 (7) |1996|{{Flagicon|АҚШ|20px}} [[Даллас (футбол клубы)|Даллас Берн]]|25 (7) |1996—1997|{{Flagicon|Мексика|20px}} [[Селая (футбол клубы)|Селая]]|12 (2) |1976—1997|'''Барлығы'''|'''686 (397)''' }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1977—1998|{{футбол|Мексика}} |58 (29)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |2000—2005|{{Flagicon|Мексика|20px}} [[УНАМ Пумас]]| |2006|{{Flagicon|Мексика|20px}} [[Некакса (футбольный клуб)|Некакса]]| |2007—2008|{{Flagicon|Мексика|20px}} [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]| |2008|{{Flagicon|Мексика|20px}} Мексика (олимп.)| |2008—2009|{{Flagicon|Испания|20px}} [[Альмерия (футбол клубы)|Альмерия]]| |2012|{{Flagicon|Мексика|20px}}[[Пачука (футбол клубы)|Пачука]]|}} }} '''Уго Санчес Маркес''' ({{lang-es|Hugo Sánchez Márquez}}; 11 шілде, 1958, [[Мехико]]) — [[мексика]]лық футболшы, шабуыл шебінде ойнаған. [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика Ұлттық құрамасының]] шабуылшысы, кейін бапкерлікпен айналысқан. == Мансабы == "УНАМ Пумас" футбол клубының түлегі. Кәсіпқой карьерасын 1976 жылы бастады. Келесі жылы ұлттық құрамадағы алғашқы ойынын өткізді. Сол жылы тұңғыш голын да соқты, 1977 жылы 9 қазан күні [[Гаити Ұлттық футбол құрамасы|Гаитидің]] қақпасын дәл көздеді. Бұл — КОНКАКАФ Кубогының іріктеу кездесуі болатын. Уго Санчес 1986 жылы Мексикада өткен әлем біріншілігінде Ұлттық құраманың негізгі ойыншыларының бірі болды. Бірақ шабуылшы тек бір рет қана, [[Бельгия|Бельгиямен]] ойында көзге түсті. Ал екінші турда [[Парагвай Ұлттық футбол құрамасы|Парагваймен]] ойынның 85-минутында пенальтиді соға алмады. Уго 1994 жылғы әлем чемпионатына да қатысты. 40 жасқа дейін футбол ойнаған әлемдегі санаулы футболшылардың бірі. == Жетістіктері == === Ойыншы ретінде === * Мексика чемпионы (1977, 1981) * Испания чемпионы (1986, 1987, 1988, 1989, 1990) * Испания кубогы (1985, 1989) * Испания суперкубогы (1985, 1988, 1989, 1990) * КОНКАКАФ Чемпиондар Лигасының жеңімпазы (1980, 1992) * Копа Интерамерикан жеңімпазы (1981) * УЕФА Кубогы (1986) * КОНКАКАФ чемпионы (1977) === Жеке жетістіктері === * Алтын бутцы иегері (1990 жылы Христо Стоичковпен бірге) * Испания чемпионатының үздік мергені (1985, 1986, 1987, 1988, 1990) * Мексика чемпионатының мергені (1978) * ХХ ғасырдағы Мексиканың үздік спортшысы * ХХ ғасырдағы Мексиканың үздік футболшысы * ФИФА 100 тізімінде бар === Бапкер ретінде === * Мексика чемпионы (2004, Апертура и Клаусура) == Сілтемелер == * [http://nasljerseys.com/Players/S/Sanchez.Hugo.htm Уго Санчес ] [[Санат:Мексика футболшылары]] [[Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары]] [[Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары]] [[Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Америка Мехико ФК ойыншылары]] [[Санат:Райо Вальекано ФК ойыншылары]] [[Санат:Мексика футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары]] [[Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] hk2ffd6h41lrzyq5mhl3fn72ghkxdd8 Марк Овермарс 0 604207 3647264 2842575 2026-08-25T13:59:26Z 1nter pares 146705 3647264 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Марк Овермарс |сурет = |лақап аты = ''[[Спиди Гонсалес]]'', ''[[TGV]]'', ''Марк Нетто'' |туған күні = 29.03.1973 |туған жері = [[Эмст]], [[Эпе]], [[Нидерланд]] |азаматтығы = {{Flagicon|Нидерланд|20px}} [[Нидерланд]] |бойы = 174 |салмағы = |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{Flagicon|Нидерланд|20px}} [[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс]] |қызметі = техникалық директор |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1978—1987|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} Эпе| |1987—1990|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} [[Гоу Эхед Иглс]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1990—1991|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} [[Гоу Эхед Иглс]]|11 (1) |1991—1992|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} [[Виллем II (футбол клубы)|Виллем II]]|31 (1) |1992—1997|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} [[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс]]|135 (36) |1997—2000|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсенал (Лондон)]]|100 (25) |2000—2004|{{Flagicon|Испания|20px}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|97 (15) |2008—2009|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} [[Гоу Эхед Иглс]]|24 (0) |'''1990—2009'''|'''Барлығы'''|'''398 (78)'''}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы|1993—2004|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} [[Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы|Нидерланд]]|86 (17)}} }} '''Марк Овермарс''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Marc Overmars.ogg|Marc Overmars}}}}; [[29 наурыз]] [[1973 жыл]], [[Эмст]], [[Эпе]], [[Гелдерланд]]) — нидерланд футболшысы, жартылай қорғаныста ойнаған. Қазір "Аякс" клубының техникалық директоры. == Мансабы == Клубтық карьерасында жүлделерінің көбін "[[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс]]" сапында ұтып алды. "Аякс" сапында 1992-97 жылдары өнер көрсетті. 1997 жылы "[[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсеналға]]" ауысқан соң келесі маусымда жүлделік "дубль" жасап, Англия чемпиондығы мен кубогына қол жеткізді. 2000-04 жылдары "[[Барселона (футбол клубы)|Барселонада]]" ойнап ештеңе ұта алмады. 2004 жылы 31 жасында-ақ карьерасын аяқтағанымен, 2008 жылы Нидерландының "Гоу Эхед" клубында бір маусымдай доп тепті де, қайтадан футболшылық ғұмырына нүкте қойды. Ұлттық құрама сапында екі рет Еуропа чемпионатының ([[Футболдан Еуропа чемпионаты 2000|2000]], [[Футболдан Еуропа чемпионаты 2004|2004]]), бір рет әлем чемпионатының ([[Футболдан 1998 жылғы әлем біріншілігі|1998]]) жартылай финалына дейін жетті. == Жетістіктері == === Командалық === «Аякс» * Нидерланд чемпионы (3): 1993/94, 1994/95, 1995/96 * Нидерланд кубогы (1): 1992/93 * Нидерланд суперкубогы (2): 1993, 1994 * Чемпиондар Лигасы (1): 1994/95 * УЕФА Суперкубогы (1): 1995 * Құрлықаралық кубок (1): 1995 «Арсенал» * Англия чемпионы (1): 1997/98 * Англия кубогы (1): 1997/98 * Англия суперкубогы (1): 1998 * УЕФА Кубогының финалисі (1): 1999/2000 Нидерланд құрамасы * Әлем чемпионатында 4-орын: 1998 * Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 2000, 2004 ==Сілтемелер== *[http://www.national-football-teams.com/player/4632.html Марк Овермарс. Профилі.] [[Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары]] [[Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары]] [[Санат:Барселона ФК ойыншылары]] [[Санат:Нидерланд футболшылары]] [[Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] 8cqjypqr5gg9v8zlndip8wzcxijebcg Компьютер ойындары 0 606564 3647269 2640002 2026-08-25T14:09:38Z EmausBot 5055 Бот: Шынжырлы айдатуды түзетті → [[Компьютерлік ойын]] 3647269 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Компьютерлік ойын]] gbv2nq655bpmf9c29o27wh5j0o2ppau Сергей Анатольевич Тимофеев 0 607248 3647253 3525670 2026-08-25T13:55:16Z 1nter pares 146705 3647253 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Сергей Тимофеев |сурет = Серге́й Анатольевич Тимофеев.JPG |сурет ені = |толық аты = Сергей Анатольевич Тимофеев |туған күні = 5.3.1965 |туған жері = {{туғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, Қазақ КСР, КСРО |азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} <br>{{байрақ|Ресей}} <br>{{байрақ|Қазақстан}} |бойы = 177 |позиция = қорғаушы |қазіргі клуб = |қызметі = |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1997—2000|{{футбол|Қазақстан}}|6 (0)}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1982—1984|{{ту|КСРО}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Трактор (Павлодар)]]|61 (5) |1985—1990|{{Ту|КСРО}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|115 (3) |1990—1991|{{ту|КСРО}} [[Алания (футбол клубы)|Спартак (Владикавказ)]]|30 (1) |1992|{{ту|Украина}} [[Нива (футбол клубы, Тернополь)|Нива (Тернополь)]]|13 (0) |1992—1994|{{ту|Ресей}} [[Динамо (футбол клубы, Мәскеу)|Динамо (Мәскеу)]]|43 (3) |1995—1997|{{ту|Ресей}} [[Алания (футбол клубы)|Алания]]|67 (3) |1998|{{ту|Ресей}} [[Локомотив (футбол клубы, Төменгі Новгород)|Локомотив (ТН)]]|32 (6) |1999|{{ту|Ресей}} [[Сокол (футбол клубы, Саратов)|Сокол]]|20 (0) |2000—2001|{{ту|Қазақстан}} [[Қызылжар (футбол клубы)|Есіл-Богатырь]]|55 (3) |2002—2003|{{ту|Қазақстан}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]|49 (3) |2004|{{ту|Қазақстан}} [[Екібастұз]]|21 (0)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |2004|{{ту|Қазақстан}} [[Екібастұз (футбол клубы, 1979)|Екібастұз]]| |2004—2005|{{Футбол|Қазақстан}} | |2005|{{ту|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]| |2006|{{ту|Ресей}} [[Ростов (футбол клубы)|Ростов]]|<small>асс</small> |2008|{{ту|Ресей}} [[Луховицы (футбол клубы)|Луховицы]]| |2009|{{ту|Ресей}} [[Петровка, 38-Смена|МВД России-Крылатское]]|<small>асс</small> |2010|{{ту|Ресей}} [[Сахалин (футбол клубы)|Сахалин]]| |2011—2012|{{ту|Ресей}} [[Мостовик-Приморье]]| |2012—2014|{{ту|Ресей}} [[Сахалин (футбол клубы)|Сахалин]]| |2016|{{ту|Қазақстан}} [[Алтай (футбол клубы, Өскемен)|Алтай]]| |2017—2020|{{ту|Қазақстан}} [[Алтай (футбол клубы, Өскемен)|Алтай]]|}} }} '''Сергей Анатольевич Тимофеев''' ([[5 наурыз]] [[1965 жыл|1965]], [[Павлодар]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]])&nbsp;— КСРО және қазақстандық футболшы. Қорғаныста да, жартылай қорғаныста да ойнаған. КСРО-ның спорт шебері (1990). == Мансабы == Павлодар футболының түлегі. 1985 жылы 19 жасында алматылық "[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]" сапына өтті. Командада ойнап жүріп 1988 жылы КСРО Футбол Федерациясы кубогының жеңімпазы атанды. 1986 жылы "Қайрат" [[Футболдан КСРО чемпионаты|КСРО чемпионатында]] 7-орын алып, КСРО чемпионаты тарихындағы ең жоғары жетістігіне қол жеткізгенде, Тимофеев өте белсенді футболшылардың бірі болды. 1990 жылы "Қайрат" КСРО чемпионатының бірінші лигасында сәтсіз ойнады да, Тимофеев командадан кетті. Сол кеткеннен Қазақстанға 2000 жылы бір-ақ оралды. 1995 жылы "Алания" сапында Ресей чемпионы атанды (қазақстандық футболшылар арасында Ресей чемпионы атанған жалғыз футболшы). 2004 жылы "[[Екібастұз (футбол клубы, 1979)|Екібастұз]]" сапында ойнап жүріп, 39 жасында футбол ойнауды доғарды. Сол жылы-ақ бапкерлік карьерасын осы "Екібастұзды" жаттықтырудан бастады. [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]]ның экс-ойыншысы және экс-жаттықтырушысы. Құрама сапында 1997-2000 жылдары өнер көрсетті. 2004-05 жылдары құрама жаттықтырушысы болды. [[Футболдан 2006 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)|ӘЧ-2006 іріктеуінде]] ол баптаған құрама 12 кездесуде 1 ғана ұпай алды да, қызметтен босады. Онан соң он жыл бойы Ресейдің төменгі лигаларындағы командаларға жаттықтырушы болды. 2016 жылы Қазақстанға оралып, Семейдің "Алтай" клубына бапкер болды. == Ойнаған клубтары == {| class="wikitable" |1982—1984 |{{Flagicon|КСРО}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]] |61 (5) |- |1985—1990 |{{Flagicon|КСРО}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]] |115 (3) |- |1990—1991 |{{Flagicon|КСРО}} [[Алания (футбол клубы)|Спартак (Владикавказ)]] |30 (1) |- |1992 |{{Flagicon|Украина}} Нива (Тернополь) |13 (0) |- |1992—1994 |{{Flagicon|Ресей}} [[Динамо (футбол клубы, Мәскеу)|Динамо (Мәскеу)]] |43 (3) |- |1995—1997 |{{Flagicon|Ресей}} [[Алания (футбол клубы)|Алания]] |67 (3) |- |1998 |{{Flagicon|Ресей}} Локомотив (ТН) |32 (6) |- |1999 |{{Flagicon|Ресей}} Сокол |20 (0) |- |2000—2001 |{{Flagicon|Қазақстан}} [[Қызылжар (футбол клубы)|Есіл-Богатырь]] |55 (3) |- |2002—2003 |{{Flagicon|Қазақстан}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]] |49 (3) |- |2004 |{{Flagicon|Қазақстан}} [[Екібастұз (футбол клубы, 1979)|Екібастұз]] |21 (0) |} == Баптаған клубтары == {| class="wikitable" |2004 |[[Екібастұз (футбол клубы, 1979)|Екібастұз]] |- |2004—2005 |[[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]] |- |2005 |[[Атырау (футбол клубы)|Атырау]] |- |2006 |[[Ростов (футбол клубы)|Ростов]] |- |2008 |Луховицы |- |2009 |МВД России-Крылатское |- |2010 |Сахалин |- |2011—2012 |Мостовик-Приморье |- |2012—2014 |Сахалин |- |2016 |Алтай |- |2017— |[[Алтай (футбол клубы, Өскемен)]] |} == Жетістіктері == === Командалық === ; «Динамо» Москва * Ресейдің күміс жүлдегері 1994 * Ресейдің қола жүлдегері 1992, 1993 ; «Алания» * Ресей чемпионы: 1995 * Ресейдің күміс жүлдегері 1996 ; «Аксесс-Голден Грейн»/«Есіл-Богатырь» * Қазақстанның күміс жүлдегері: 2000 * Қазақстанның қола жүлдегері: 2001 ; «Ертіс» * Қазақстан чемпионы: 2002, 2003 === Жеке === * Ресей чемеионатындағы үздік-33: 1993 * Қазақстанның үздік сол қанат қорғаушысы: 2000, 2002, 2003. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://www.caravan.kz/gazeta/dlya-chego-vernulsya-v-kazakhstan-sergejj-timofeev-87854/ Для чего вернулся в Казахстан Сергей Тимофеев] [[Санат:КСРО футболшылары]] [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Ертіс ФК ойыншылары]] [[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]] [[Санат:Нива Тернополь ФК ойыншылары]] [[Санат:Алания ФК ойыншылары]] [[Санат:Екібастұз-1979 ФК ойыншылары]] [[Санат:Қызылжар ФК ойыншылары]] [[Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары]] [[Санат:Сокол ФК ойыншылары]] [[Санат:Екібастұз-1979 ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] [[Санат:Атырау ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Алтай Өскемен ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Ростов ФК жаттықтырушылары]] 6kgqt48wcj8h9wecj1q6su33mqig83j Руй Патрисиу 0 607841 3647249 3523225 2026-08-25T13:53:33Z 1nter pares 146705 3647249 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Руй Патрисиу |толық аты = Руй Педру душ Сантуш Патрисиу |сурет = Rui Patrício 2018.jpg |сурет ені = 220px |туған күні=15.02.1988 |азаматтығы={{байрақ|Португалия}}|туған жері = Марразеш, [[Португалия]] |бойы = 190 |салмағы = 84 |позиция = қақпашы |қазіргі клуб = {{flagicon|Англия|20px}} [[Вулверхэмптон Уондерерс]] |номері = 11 |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1997—2000|{{flagicon|Португалия|20px}} Лейрия (Марразеш)| |2000—2006|{{flagicon|Португалия|20px}} [[Спортинг Лиссабон]]}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2006—2018|{{flagicon|Португалия|20px}} [[Спортинг Лиссабон]]|285 (−243) |2018—|{{flagicon|Англия|20px}} [[Вулверхэмптон Уондерерс]]|4 (-5)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2003—2004|{{flagicon|Португалия|20px}} Португалия-16|5 (−5) |2004—2005|{{flagicon|Португалия|20px}} Португалия-17|11 (−13) |2005—2006|{{flagicon|Португалия|20px}} Португалия-18|4 (−4) |2006—2007|{{flagicon|Португалия|20px}} Португалия-19|10 (−10) |2007|{{flagicon|Португалия|20px}} Португалия-20|8 (−5) |2007—2010|{{flagicon|Португалия|20px}} Португалия-21|14 (−9) |2010—|{{футбол|Португалия}}|75 (−64)}} }} '''Руй Педру душ Сантуш Патрисиу''' ({{lang-pt|Rui Pedro dos Santos Patrício}}; 15 ақпан 1988<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/45026</ref>, [[Марразеш]], [[Португалия]]) — португалиялық футболшы, қақпашы. 2016 жылғы Еуропа чемпионы. == Мансабы == Лиссабонның "Спортинг" клубының түлегі. 2006-18 жылдар аралығында Он екі маусым бойы осы команданың намысын қорғады. 2018 жылы Англияның "Вулверхэмптон" командасына ауысты. Англиялық клубпен төрт жылдық келісім шарт жасасты<ref>https://campeones.ua/61793/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619140813/https://campeones.ua/61793/ |date=2018-06-19 }}</ref>. Португалияның барлық жастағы құрамасында ойнап шықты. Ұлттық құрамамен бірге [[Футболдан Еуропа чемпионаты 2008|2008 жылғы Еуропа чемпионатына]] барғанымен, алғашқы ойынын 2010 жылы қарашада өткізді. Содан бері Португалия құрамасының негізгі қақпашысы боп келеді. 2016 жылғы Еуропа чемпионатында Патрисиудің керемет ойыны командаға чемпиондық атақты әперді. Ширек финалда пенальтилер сериясында польшалық әріптесінен басым түсті. [[Футболдан Еуропа чемпионаты 2016 (финал)|Финалдағы]] Франциямен ойында да Патрисиу бірнеше қауіпті соққының бетін қайтарды. == Жетістіктері == === Командалық === '''Спортинг''' * Португалия кубогы (2): 2007/08, 2014/15 * Португалия суперкубогы (3): 2007, 2008, 2015 * Лига кубогы: 2018 '''Португалия''' * Еуропа чемпионатының жартылай финалисі: 2012 * Еуропа чемпионы: 2016. * Конфедерациялар кубогының қола жүлдегері: 2017 == Қатысқан турнирлері == * Еуропа чемпионаттары: 2008, 2012, 2016 * Әлем чемпионаттары: 2014, 2018 * Конфедерациялар кубогы: 2017 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://portugoal.net/index.php/player-profiles/124-players-p-r/91-player-profile-rui-patricio Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522131743/http://portugoal.net/index.php/player-profiles/124-players-p-r/91-player-profile-rui-patricio |date=2013-05-22 }} [[Санат:Португалия футболшылары]] [[Санат:Спортинг Лиссабон ФК ойыншылары]] [[Санат:Вулверхэмптон Уондерерс ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары]] [[Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] 1tg75gh1p7topp8p2qdau2fe0zcu2lg Феликс Надар 0 618111 3647419 3647058 2026-08-26T08:56:27Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] ([[User talk:Бакытжан Бейсембекова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3608636 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Надар''' (Nadar, нақты атауы - Гаспар Феликс Турнашон, Gaspard-Félix Tournachon, 1820 жылғы 6 сәуір – 1910 жылғы 21 наурыз) — [[француздар|француз]] фотографы, мультипликатор, романист, журналист және аэронавт. Фотографиялық портреттің ең үлкен шебері. Надар жасаған фотосуреттер үлкен мемлекеттік фото жинақтарда сақталады. == Өмірбаяны == Надар 1820 жылы [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B6 Парижде] дүниеге келген. 1853 жылы ол бірінші фотосуреттерді түсіре бастады, 1858 жылы Парижден жоғары ұшып, ауеден әлемнің алғашқы фотосуретін жасады. Ол [[Чарльз Бодельер]], [[Гюстава Курбе]], [[Сара Бернард]], [[Эрнест Шаклтон]] және басқаларының фотосуреттерін жасады. Үлкен француз классицист суретшісі Энгра Надарның өтініші бойынша суретші суретке түскісі келетін адамдардың портреттерін түсірді. Өз өмірбаяны Э.Де Мирриктің куәлігіне сәйкес, Интре осы фотосуреттерден портреттерін суретке түсіруді қажет етпестен тартты. Нарды «Фотосуреттін Тицианы» деп атады. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 Театр] арқасында Надар фотокамераны қолына алды - театр драматургі болды. Суретші ретінде ол беделді портрет суретшісі болған. Журналист ретінде "Шаривари" журналында мультфильмде Думермен жұмыс істеді. 1850 жылы, 30 жасында, Надарды әйгілі бульварлардың фавориті болды, бірақ театр да, көркемсурет салоны да, журнал да өмір сүруге жеткілікті қаржы бермеді. 1852 жылы ол ағасы Адриеннің фото студиясын 1852 жылы иеленді, бірақ бұл серіктестік жақында сот ісіне аяқталды. 1854 жылы Надар "Пантеон Надарды" жариялады, 240 карикатурасынан тұратын үлкен [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F литография], төрт топтың алғашқы жоспарлары. Алғашында өз клиенттерін суретке түсіруді жоспарлаған, содан кейін карикатураларды салуды жоспарлаған. Ол былай деп жазды: «Фотосурет - керемет жаңалық ... Теорияны бір сағаттан кейін, технологияның негіздері бір күнде зерттеп алуға болады ... Бірақ нені үйренуге болмайды - жарық сезімі. Жарықтың тұлғаның бетіне түсіп кету тәсілі, сіз оны өзіңіз ұстап алуыңыз керек. Ұқсастықты алу үшін, қарапайым портрет емес, позамен араласып, оның ойларын және оның мінезін сезіну керек». Оның портреттерінің стилі қарапайым және қатал болды. Әдетте, ол адамдарға жалдады, жоғарғы жарық пен монофониялық фон ғана қолданды. Ол модельдің жеке ерекшеліктерін анықтауға тырысып, бетіне, қимылына, позаға назар аударды. Кейінірек, ол электр жарығындағы фотосуреттерін алды. Надар Париждің катакомбы туралы суреттер сериясын жасады. Шарды суретке түсіру идеясын патенттеді. 1900 жылы ол фотосурет туралы естеліктер кітабын жариялады. 1910 жылғы 21 наурызда қайтыс болған, Пер-Лашез зиратында жерленген. ==Экспрессии Пьеро== XIX ғасырдың көркемдік және интеллектуалды мәдениетінде кеңінен таралған [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%8C%D0%B5%D1%80%D0%BE Пьероның] лирикалық имиджінің құрушысы және атақты актеры және Батиста Дебюрордың ұлы Чарльз Дебюродың сериясы болды. Дебюро жасаған кейіпкер лирикалық кейіпкер Альберт Гираудтың поэтикалық циклында Лунар Пьеро прототипі болып табылады, бұл өз кезегінде осы атаумен Арнольд Шёенбергтің операсының негізі болған деп есептеледі. Пьероның жанжал мен шекаралы бейнесін Надар қолдады - ол Commedia dell'Arte дәстүрлі кейіпкерлерін басшылыққа алмай, күрделі және иеліктен айырылған психологиялық портретті білдіреді. Pierrot фотографиялық сериясы, Expression 1855 жылы Парижде өткен Дүниежүзілік көрмесінде алтын медальін жеңіп алған. ==Надар Розалинда Краусты зерттеулерінде== Надар суреттері қазіргі заманғы өнердің ең ірі американдық теоретигі Росалинд Краустың негізгі тақырыптарының бірі болды - оның «Надарды іздерінен кейінгі» туындылары. Краустың мәтіндері патрикалық психологиялық портрет шеберлері немесе Парижді әуе шарларынан атып жіберген жаратылыс ғалымы ретінде қабылданған фотографтың жұмысының айқын көрінісін өзгертті. Краустың туындыларында Надардың суреттері күрделі контексте ұсынылған: Шведборгтың метафизикасы, Хьюго қайтыс болғаннан кейінгі портреттері, Канттың идеялары, Бальзак ырымдары, Лафатердің физиогномиясы . Осының бәрі ерекше жағдайға ие, ол рационалист, зерттеуші және кәсіпкер емес, керісінше, көріністер, рухтар мен арбалар туралы алаңдатарлық оқиғалардың бастамашысы және фигурасы болып табылады. Зерттеу Краусус өзінің бақылауларының арқасында өнердің табиғаты мен фотосуретінің иррационалды көрінісі ретінде қабылданатын Нарды суреттерінің көрінісін өзгертеді. rxnirek3q2fxbcgriicy3oyz4nv1gv1 Байбатыр Ержанұлы 0 621503 3647484 3642030 2026-08-26T09:59:15Z Шугыла Есімханова 185002 3647484 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} ''' Байбатыр Ержанұлы''' — ХХ ғасырдың басында «Тұр, қазақ», «Оқуға, махаббат» атты кітаптарды жарыққа шығарған жазба әдебиет өкілдерінің бірі. == Өмірбаяны == Байбатыр Ержанұлы 1895 жылы [[Солтүстік Қазақстан]] облысының [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] дүниеге келген. Ол тек өлеңдер ғана емес, «Есентай» атты пьеса жазған. Байбатыр Ержанұлы қазіргі [[Ақмола облысы]] [[Ерейментау ауданы]]нда алтын кенінде директордың орынбасары болып жұмыс істеген. Семей қаласында тау-кен техникумында мұғалім қызметін атқарған. == Шығармашылық == «Тұр, қазақ» кітабының шымылдығы «Сөз бастармен» ашылып, келесі тұста «Ояну...» деген өлең жолдарымен тізбектелген. Халықтың табиғатына жақын мақсатты туынды жазу керек екенін жете түсінген қаламгер жазылған дүниесінен ғибрат алуға жарамайтын болса, қазақтар оған көз қиығымен де қарамайтының ұғады. Сондықтан болар, әр сөзіне мән беруге тырысқандығы байқалады. Ол, әу басына бұл еңбекті жазудағы мақсатын-елінің пайдасын ойлап, «тұмсығымен бір тамшы су әкелген қарлығаштай» әйтеуір бір септігі тиеді ме екен, деген ниеттен туындағанын өзі айтып өтеді. Сонымен қатар, негізгі міндет- жастардың білімге деген құштарлығын оятып, қараңғылықтан құтылып, білім алуға, сол арқылы өзгелерге де тәлім беру қажеттілігін көрсету. Ол бар жүрегімен елінің сол кездегі бар ауыртпалық жағдайын ұғына отырып, іші оттай жанатынын айтқан. == Сілтемелер == * https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/top-10-samyih-populyarnyih-pisateley-kazahstana-357046/ n036n0vtt3tq6zk5n78n2lcceusdopz 3647523 3647484 2026-08-26T10:37:19Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3642030 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} ''' Байбатыр Ержанұлы''' — ХХ ғасырдың басында «Тұр, қазақ», «Оқуға, махаббат» атты кітаптарды жарыққа шығарған жазба әдебиет өкілдерінің бірі. == Өмірбаяны == Байбатыр Ержанұлы 1895 жылы [[Солтүстік Қазақстан]] облысының [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] дүниеге келген. Ол тек өлеңдер ғана емес, «Есентай» атты пьеса жазған. Байбатыр Ержанұлы қазіргі [[Ақмола облысы]] [[Ерейментау ауданы]]нда алтын кенінде директордың орынбасары болып жұмыс істеген. Семей қаласында тау-кен техникумында мұғалім қызметін атқарған. == Шығармашылық == «Тұр, қазақ» кітабының шымылдығы «Сөз бастармен» ашылып, келесі тұста «Ояну...» деген өлең жолдарымен тізбектелген. Халықтың табиғатына жақын мақсатты туынды жазу керек екенін жете түсінген қаламгер жазылған дүниесінен ғибрат алуға жарамайтын болса, қазақтар оған көз қиығымен де қарамайтының ұғады. Сондықтан болар, әр сөзіне мән беруге тырысқандығы байқалады. Ол, әу басына бұл еңбекті жазудағы мақсатын-елінің пайдасын ойлап, «тұмсығымен бір тамшы су әкелген қарлығаштай» әйтеуір бір септігі тиеді ме екен, деген ниеттен туындағанын өзі айтып өтеді. Сонымен қатар, негізгі міндет- жастардың білімге деген құштарлығын оятып, қараңғылықтан құтылып, білім алуға, сол арқылы өзгелерге де тәлім беру қажеттілігін көрсету. Ол бар жүрегімен елінің сол кездегі бар ауыртпалық жағдайын ұғына отырып, іші оттай жанатынын айтқан. == Сілтемелер == * https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/top-10-samyih-populyarnyih-pisateley-kazahstana-357046/ n4t67tif50tnzicz55w0l1agwpjb2r5 Фабиньо (футболшы 1993) 0 622158 3647259 3163899 2026-08-25T13:58:05Z 1nter pares 146705 3647259 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | есімі = Фабиньо | сурет = Fabinho (43934382122) (cropped).jpg | туған жері = {{туғанжері|Кампинас|Кампинаста}}, [[Бразилия]]|азаматтығы={{ту|Бразилия}}|туған күні=23.10.1993 | бойы = 188 | салмағы = 78 | позиция = жартылай қорғаушы | қазіргі клуб = {{flagicon|Англия|20px}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]] | номері = 3 | жастар клубы = {{футбол карьерасы |2006—2011|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Паулиния]]| |2011—2012|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Флуминенсе]]|}} | клубтары = {{футбол карьерасы |2012—2015|{{flagicon|Португалия|20px}} [[Риу Аве (футбол клубы)|Риу Аве]]|0 (0) |2012—2013|{{аренда}}{{flagicon|Испания|20px}} [[Реал Мадрид Кастилья]]|30 (2) |2012—2013|{{аренда}}{{flagicon|Испания|20px}} [[Реал Мадрид]]|1 (0) |2013—2015|{{аренда}}{{flagicon|Франция|20px}} [[Монако (футбол клубы)|Монако]]|62 (1) |2015—2018|{{flagicon| Франция|20px}} [[Монако (футбол клубы)|Монако]]|105 (22) |2018—|{{flagicon|Англия|20px}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]|28 (1) }} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы ||{{flagicon|Бразилия|20px}} Бразилия-20|6 (0) |2015—|{{Футбол|Бразилия}} |5 (0)}} }} '''Фабио Энрике Таварес''' ({{lang-pt|Fábio Henrique Tavares}}; [[23 қазан]] [[1993 жыл]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/225693</ref>, [[Кампинас]]), қысқаша '''Фабиньо''' ({{lang-pt|Fabinho}}), — бразилиялық футболшы, "[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]" клубының жартылай қорғаушысы. == Мансабы == "Паулиниа" клубының түлкегі, кейін "Флуминенсе" мектебіне ауысты. Бірақ кәсіпқой карьерасын "Риу-Аве" клубында 2012 жылы бастады. Алайда ол клубта бір ойын да өткізбестен "Реал Мадрид Кастилья" клубына жалға кетті. 2012-13 жылғы маусымда "Реал" сапында бір ойында алаңға шықты. 2013-15 жылғы маусымдарды "Монако" сапында арендада өткізді. 2015 жылы біраз тәжірибелі футболшыға айналған Фабиньюді монаколық клуб түпкілікті сатып алды. 2018 жылы жазда 45 млн. еуроға "Ливерпульге" өтті. === Ұлттық құрама === Ұлттық құрама сапында тым аз ойнаған. 2015, 2016 жылғы Америка кубоктарына барғанымен, қосалқы құрам ойыншысы ретінде алаңға дерлік шықпады. == Жетістіктері == * Франция чемпионы: 2016/17 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.liverpoolfc.com/team/mens/player/fabinho Профилі] {{ref-en}} [[Санат:Бразилия футболшылары]] [[Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Риу Аве ФК ойыншылары]] [[Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары]] [[Санат:Монако ФК ойыншылары]] [[Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары]] ld28c6g6xh9utq3nwbv43taqnfadyzv Абака кітабы 0 622277 3647443 3629311 2026-08-26T09:33:59Z Guka1996 184255 3647443 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Абака кітабы''' ({{lang-lat|Liber abaci}}) — [[Фибоначчи]]дің (Пизалық Леонардоның) ондық арифметиканы баяндауға және насихаттауға арналған басты еңбегі. Кітап 1202 жылы жазылған, 1228 жылы екінші рет өңделіп, [[Майкл Скотт]]қа<ref>{{Citation|first=T. C.|last=Scott|first2=P.|last2=Marketos|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html|title=Michael Scot|publisher=MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews|format=html|access-date=2015-04-09|archive-date=2015-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324235654/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html|url-status=live}} {{Cite web |url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html |title=Источник |access-date=2015-04-09 |archive-date=2015-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150324235654/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html |url-status=unfit }}</ref><ref>{{Citation|first1=T. C.|last1=Scott|first2=P.|last2=Marketos|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf|title=On the Origin of the Fibonacci Sequence|publisher=MacTutor History of Mathematics archive, University of St. Andrews|format=PDF|date=2014-03|access-date=2015-04-09|archive-date=2019-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918155822/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf|url-status=live}} {{Cite web |url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf |title=Источник |access-date=2015-04-09 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918155822/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf |url-status=unfit }}</ref> арналған. Біздің күнге дейін тек екінші нұсқасы жетті. Пизалық Леонардо Абака деп арифметикалық есептеулерді атаған. Леонардо араб аудармасы арқылы ежелгі гректер мен үнділердің жетістіктерімен жақсы таныс болды. Ол өз кітабында олардың елеулі бөлігін жүйелендірді. Фибоначчидің кітабы қарапайым тілде жазылғандығы және практикалық есеппен айналысатындарға — бірінші кезекте саудагерлерге арналғандығы маңызды. Оның анық, толымдылығы мен тереңдігі бойынша баяндалуы барлық антикалық және ислам прототиптерінен бірден жоғары ұсынысқа ие болды және ұзақ уақыт бойы, [[Декарт]] уақытына дейін, теңдесі жоқ ғылым болды.<ref name="HSTM">{{Cite encyclopedia | publisher = Springer| pages = 4–5| last = Sesiano| first = Jacques| title = Abū Kāmil | encyclopedia = Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures| date = 1997-07-31}}</ref> <br> Кітап 15 тараудан (кітаптардан) тұрады. <br> '''I кітабы''' араб-үнді сандарын енгізеді, көбейту алгоритмін бірден сипаттайды (ол жаңа жүйеде ескі, римдік санға қарағанда өлшенбейді) және ескі жүйеден жаңа жүйеге санды қалай өзгертуді көрсетеді. Айта кететін жайт, [[Фибоначчи]] аты "zephirum"-дан, латын формасындағы "ас-сифр" (бос) түріндегі нөл (zero) дербес саны ретінде енгізеді. <br> '''II кітабы''' ақша есебінің көптеген практикалық мысалдарын қамтиды. <br> '''III кітапта''' әртүрлі математикалық есептер туралы баяндалады. <br> Мысалы: қалдықтар туралы қытай теоремасы, сандар, прогрессиялар және т. б. <br> '''IV кітапта''' басқа да иррационалдық сандарды жуықтап есептеу мен түбірін геометриялық салу әдістері арқылы беріледі. Одан әрі әртүрлі қосымшалар мен теңдеулерді шешуі қарастырылады. Бірнеше бөлігі-қатарларды қосуы туралы жазылған. Модуль бойынша есептеулерде де 2, 3, 5, 9-ға бөлінгіштік белгілері келтіріледі. Бөлінгіштік теориясы, соның ішінде ең үлкен ортақ бөлгіш пен ең кіші ортақ еселігі туралы мазмұндалған. Бұл жерде атақты [[Фибоначчи]] қатарына қатысты қояндар туралы мәліметтерде бар. Көптеген маңызды есептер алғаш рет [[Леонардо Пизанский|Леонардо]] кітабынан белгілі болғанмен, алайда классикалық есептерді баяндаған кезде де ол көптеген жаңа нәрселерді енгізді. Теңдеулерді шешу әдістерінде символика жоқ болғанмен, мәні бойынша алгебралық нақты түрде беріледі. Көптеген сұрақтарда [[Леонардо Пизанский|Леонардо]] қытайлықтарданда көп жаңалық ашты. [[Фибоначчи]]-Еуропада бірінші рет-үнді стилінде теріс сандарды еркін түсіндіре алды. Бірнеше сандық әдістерді өз бетінше ашты (олардың кейбіреулері арабтарда да белгілі еді). '''Абака кітабы''' Еуропада математикалық білімнің таралуына үлкен әсер етті, оқулық пен анықтама ретінде және еуропалық ғалымдардың шабыт көзі болды. Әсіресе Еуропада ондық жүйе мен үнді сандарының жылдам таралуында маңызды рөл атқарды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Математика кітаптары]] [[Санат:XIII ғасыр кітаптары]] by3n5vdnt529qq284v0hf0fifnq0w1k 3647454 3647443 2026-08-26T09:37:12Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Guka1996|Guka1996]] ([[User talk:Guka1996|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3608823 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Абака кітабы''' ({{lang-lat|Liber abaci}}) — [[Фибоначчи]]дің (Пизалық Леонардоның) ондық арифметиканы баяндауға және насихаттауға арналған басты еңбегі. Кітап 1202 жылы жазылған, 1228 жылы екінші рет өңделіп, [[Майкл Скотт]]қа<ref>{{Citation|first=T. C.|last=Scott|first2=P.|last2=Marketos|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html|title=Michael Scot|publisher=MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews|format=html|access-date=2015-04-09|archive-date=2015-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324235654/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html|url-status=live}} {{Cite web |url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html |title=Источник |access-date=2015-04-09 |archive-date=2015-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150324235654/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html |url-status=unfit }}</ref><ref>{{Citation|first1=T. C.|last1=Scott|first2=P.|last2=Marketos|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf|title=On the Origin of the Fibonacci Sequence|publisher=MacTutor History of Mathematics archive, University of St. Andrews|format=PDF|date=2014-03|access-date=2015-04-09|archive-date=2019-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918155822/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf|url-status=live}} {{Cite web |url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf |title=Источник |access-date=2015-04-09 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918155822/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf |url-status=unfit }}</ref> арналған. Біздің күнге дейін тек екінші нұсқасы жетті. Пизалық Леонардо Абака деп арифметикалық есептеулерді атаған. Леонардо араб аудармасы арқылы ежелгі гректер мен үнділердің жетістіктерімен жақсы таныс болды. Ол өз кітабында олардың елеулі бөлігін жүйелендірді. Фибоначчидің кітабы қарапайым тілде жазылғандығы және практикалық есеппен айналысатындарға — бірінші кезекте саудагерлерге арналғандығы маңызды. Оның анық, толымдылығы мен тереңдігі бойынша баяндалуы барлық антикалық және ислам прототиптерінен бірден жоғары ұсынысқа ие болды және ұзақ уақыт бойы, [[Декарт]] уақытына дейін, теңдесі жоқ ғылым болды.<ref name="HSTM">{{Cite encyclopedia | publisher = Springer| pages = 4–5| last = Sesiano| first = Jacques| title = Abū Kāmil | encyclopedia = Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures| date = 1997-07-31}}</ref> <br> Кітап 15 тараудан (кітаптардан) тұрады. <br> '''I кітабы''' араб-үнді сандарын енгізеді, көбейту алгоритмін бірден сипаттайды (ол жаңа жүйеде ескі, римдік санға қарағанда өлшенбейді) және ескі жүйеден жаңа жүйеге санды қалай өзгертуді көрсетеді. Айта кететін жайт, [[Фибоначчи]] аты "zephirum"-дан, латын формасындағы "ас-сифр" (бос) түріндегі нөл (zero) дербес саны ретінде енгізеді. <br> '''II кітабы''' ақша есебінің көптеген практикалық мысалдарын қамтиды. <br> '''III кітапта''' әртүрлі математикалық есептер туралы баяндалады. <br> Мысалы: қалдықтар туралы қытай теоремасы, сандар, прогрессиялар және т. б. <br> '''IV кітапта''' басқа да иррационалдық сандарды жуықтап есептеу мен түбірін геометриялық салу әдістері арқылы беріледі. Одан әрі әртүрлі қосымшалар мен теңдеулерді шешуі қарастырылады. Бірнеше бөлігі-қатарларды қосуы туралы жазылған. Модуль бойынша есептеулерде де 2, 3, 5, 9-ға бөлінгіштік белгілері келтіріледі. Бөлінгіштік теориясы, соның ішінде ең үлкен ортақ бөлгіш пен ең кіші ортақ еселігі туралы мазмұндалған. Бұл жерде атақты [[Фибоначчи]] қатарына қатысты қояндар туралы мәліметтерде бар. Көптеген маңызды есептер алғаш рет [[Леонардо Пизанский|Леонардо]] кітабынан белгілі болғанмен, алайда классикалық есептерді баяндаған кезде де ол көптеген жаңа нәрселерді енгізді. Теңдеулерді шешу әдістерінде символика жоқ болғанмен, мәні бойынша алгебралық нақты түрде беріледі. Көптеген сұрақтарда [[Леонардо Пизанский|Леонардо]] қытайлықтарданда көп жаңалық ашты. [[Фибоначчи]]-Еуропада бірінші рет-үнді стилінде теріс сандарды еркін түсіндіре алды. Бірнеше сандық әдістерді өз бетінше ашты (олардың кейбіреулері арабтарда да белгілі еді). '''Абака кітабы''' Еуропада математикалық білімнің таралуына үлкен әсер етті, оқулық пен анықтама ретінде және еуропалық ғалымдардың шабыт көзі болды. Әсіресе Еуропада ондық жүйе мен үнді сандарының жылдам таралуында маңызды рөл атқарды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Математика кітаптары]] [[Санат:XIII ғасыр кітаптары]] iaht1pi5n5ij8zpeitfea3zxe2b47hm Тимоти Кастань 0 622619 3647250 3054921 2026-08-25T13:53:51Z 1nter pares 146705 3647250 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | есімі = Тимоти Кастань | туған күні = 5.12.1995 | азаматтығы = {{flagicon|Бельгия|20px}} [[Бельгия]] | бойы = 185 | салмағы = 80 | позиция = қорғаушы | қазіргі клуб = {{ту|Англия}} [[Лестер Сити]] | номері = 21 | жастар клубы = {{футбол карьерасы |2002—2004|{{flagicon|Бельгия|20px}} Вальсин| |2004—2006|{{flagicon|Бельгия|20px}} Женесс Лорайн Арлонез| |2006—2011|{{flagicon|Бельгия|20px}} Рояль Эксельсиор (Виртон)| |2011—2014|{{flagicon|Бельгия|20px}} [[Генк (футбол клубы)|Генк]]| }} | клубтары = {{футбол карьерасы |2013—2017|{{flagicon|Бельгия|20px}} [[Генк (футбол клубы)|Генк]]|80 (1) |2017—|{{flagicon|Италия|20px}} [[Аталанта (футбол клубы)|Аталанта]]|75 (5) |2020—|{{ту|Англия}} [[Лестер Сити]] |1 (1) }} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2018—|{{flagicon|Бельгия|20px}} [[Бельгия Ұлттық футбол құрамасы|Бельгия]]|8 (2) }} |сурет=Timothy Castagne 01.jpg}} '''Тимоти Кастань''' ({{lang-fr|Timothy Castagne}}; [[5 желтоқсан]] [[1995 жыл]], [[Арлон]], [[Бельгия]]) — [[Бельгия|бельгиядық]] футболшы, «[[Лестер]]» клубы мен [[Бельгия Ұлттық футбол құрамасы|Бельгия ұлттық футбол құрамасының]] қорғаушысы. == Клубтық мансабы == "[[Генк (футбол клубы)|Генк]]" футбол клубының түлегі. 2013-17 жылдары төрт маусым осы клубта ойнады. 2017 жылы жаздан бері "[[Аталанта (футбол клубы)|Аталантаның]]" футболшысы. 10 қыркүйекте "[[Сассуоло (футбол клубы)|Сассуолоға]]" қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/09/10/italy/serie-a/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2538797/|title=Аталанта VS. Сассуоло 2:1|publisher=soccerway.com|date=2017-09-10|lang=en}}</ref>. 2018 жылы 27 тамыз күні клубы "[[Рома (футбол клубы)|Рома]]" қақпасына клуб сапындағы тұңғыш голын соқты<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/27/italy/serie-a/as-roma/atalanta-bergamo/2863774/|title=Рома VS. Аталанта 3:3|publisher=soccerway.com|date=2018-08-16|lang=en}}</ref>. 2020 жылы жазда "Лестер Ситиге" ауысты. 13 қыркүйекте Англия чемпионатының бірінші турында "[[Вест Бромвич Альбион|Вест Бромвичке]]" қарсы тұңғыш рет жаңа клубы сапында алаңға шығып, бір гол соқты<ref>https://football.kulichki.net/worldnews/news.htm?618701</ref>. == Халықаралық карьерасы == 2018 жылы 7 қыркүйек күні [[Шотландия Ұлттық футбол құрамасы|Шотландияға]] қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында алаңға шықты<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/07/world/friendlies/scotland/belgium/2765554/|title=Шотландия VS. Бельгия 0:4|publisher=soccerway.com|date=2018-09-07|lang=en}}</ref>. 2019 жылы 8 маусым күні [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстанның]] қақпасына тұңғыш голын соқты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == СІлтемелер == * [https://www.sports.ru/tags/155089604/ Профилі] * [http://static.belgianfootball.be/project/publiek/jrinteren/speler_PH_6392.htm#itop Belgium profile] at Belgian FA [[Санат:Бельгия футболшылары]] [[Санат:Бельгия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Генк ФК ойыншылары]] [[Санат:Аталанта ФК ойыншылары]] [[Санат:Лестер Сити ФК ойыншылары]] 0boyvrtdlin0lo1d6ebu6qrseheeos5 Хесус Корона 0 623027 3647262 2697823 2026-08-25T13:58:54Z 1nter pares 146705 3647262 wikitext text/x-wiki {{Футболшы|есімі=Хесус Корона|толық аты=Хесус Мануэль Корона Руис|сурет=Jesús Manuel Corona.jpg|туған күні=6.01.1993|азаматтығы={{ту|Мексика}}|лақап аты=''Текатито'' ({{lang-es|El Tecatito}})|туған жері={{туғанжері|Эрмосильо|Эрмосильода}}, [[Мексика]]|бойы=173|салмағы=63|позиция=шабуылшы|қазіргі клуб={{flagicon|Португалия|20px}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|номері=17|жастар клубы={{футбол карьерасы |2008—2011|{{flagicon|Мексика|20px}} [[Монтеррей (футбол клубы)|Монтеррей]]|}}|клубтары={{футбол карьерасы |2010—2013|{{flagicon|Мексика|20px}} [[Монтеррей (футбол клубы)|Монтеррей]]|46 (4) |2013—2015|{{flagicon|Нидерланд|20px}} [[Твенте (футбол клубы)|Твенте]]|46 (11) |2015—|{{flagicon|Португалия|20px}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|91 (15) }}|ұлттық құрамы={{футбол карьерасы |2013|{{flagicon|Мексика|20px}} Мексика-20|15 (5) |2014—|{{Футбол|Мексика}} |40 (7) }}}}'''Хесус Мануэль Корона Руис''' ({{lang-es|Jesús Manuel Corona Ruíz}}; [[6 қаңтар]] [[1993 жыл]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/125165</ref>, [[Эрмосильо]]) — [[Мексика|мексикалық]] футболшы, [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы]] мен "[[Порту (футбол клубы)|Порту]]" клубының шабуылшысы. == Мансабы == === Халықаралық === Мексика құрамасы сапында 2014 жылдан бері ойнап келеді. 2015 жылғы [[КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2015 (финал)|КОНКАКАФ Алтын Кубогының]] жеңімпазы. [[Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі|2018 жылғы әлем чемпионатына]] қатысқан. 2015 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының финалында [[Ямайка Ұлттық футбол құрамасы|Ямайканың]] қақпасына бір гол соқты. Бұл ойында Мексика 3:1 есебімен жеңіске жетті. Осы турнирде "Келешегі жарқын футболшы" номинациясын жеңіп алды. == Жетістіктері == === Клубтық === «'''Монтеррей'''» * Мексика чемпионы — Апертура 2010 * Клубтар арасындағы әлем чемпионының қола жүлдегері — 2012 «'''Порту'''» * Португалия чемпионы — 2017/2018 === Халықаралық === '''Мексика''' * КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы — 2015 '''Мексика-23''' * Жастар арасындағы КОНКАКАФ чемпионы — 2013 * Лев Яшин кубогы 2012 === Жеке === * КОНКАКАФ Алтын кубогы 2015: Келешегі жарқын футболшы жүлдесі == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://espndeportes.espn.go.com/futbol/jugador/_/id/150533/jesus-corona-ruiz Профилі] * [http://www.rayados.com/home/perfiles.html Профилі] [[Санат:Мексика футболшылары]] [[Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Монтеррей ФК ойыншылары]] [[Санат:Твенте ФК ойыншылары]] [[Санат:Порту ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары]] sw0oxujgiq08efpfhv72o71grun2a47 Ришарлисон де Андраде 0 623922 3647268 3054033 2026-08-25T14:00:31Z 1nter pares 146705 3647268 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Ришарлисон |сурет = Richarlison de Andrade 2017.jpg |туған күні = 10.05.1997 |туған жері = [[Нова-Венесия]], [[Эспириту-Санту]], [[Бразилия]] |азаматтығы = {{байрақ|Бразилия}} |бойы = 179 [[сантиметр|см]] |салмағы = 71 [[килограмм|кг]] |позиция = [[шабуылшы]] |қазіргі клуб = {{ту|Англия}} [[Тоттенхэм Хотспур|Тоттенхэм]] |номері = 9 |жастар клубы = {{футбол карьерасы |2013—2014|{{ту|Бразилия}} Реал Нороэсте| |2014—2015|{{ту|Бразилия}} [[Америка Минейро]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2015—2016|{{ту|Бразилия}} [[Америка Минейро]]|24 (9) |2016—2017|{{ту|Бразилия}} [[Флуминенсе]]|42 (9) |2017—2018|{{ту|Англия}} [[Уотфорд (футбол клубы)|Уотфорд]]|38 (5) |2018—2022|{{ту|Англия}} [[Эвертон (футбол клубы)|Эвертон]]|135 (43) |2022—|{{ту|Англия}} [[Тоттенхэм Хотспур|Тоттенхэм]]|0 (0)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2016—2017|{{ту|Бразилия}} Бразилия U20|10 (3) |2021|{{ту|Бразилия}} Бразилия (олимп.)|6 (5) |2018—|{{футбол|Бразилия}}|36 (14)}} |медальдары = {{турнир|[[Жазғы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]]}} {{медаль|Алтын|[[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Токио 2020]]}} {{турнир|[[Футболдан Америка кубогы|Америка кубогы]]}} {{медаль|Алтын|[[Футболдан Америка кубогы 2019|Бразилия 2019]]}} {{медаль|Күміс|[[Футболдан Америка кубогы 2021|Бразилия 2021]]}} |Commons = Richarlison }} '''Ришарлисон де Андраде''' ({{lang-pt|Richarlison de Andrade}}; [[1997 жыл]]ы [[10 мамыр]]да туған<ref>[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/378710 Профилі] — transfermarkt.com</ref>, [[Нова-Венесия]], [[Бразилия]]) — бразилиялық футболшы, "[[Тоттенхэм Хотспур|Тоттенхэм]]" клубы мен [[Бразилия Ұлттық футбол құрамасы|Бразилия құрамасының]] шабуылшысы. == Мансабы == Ұлттық құрамадағы алғашқы ойынын 2018 жылы қыркүйекте [[АҚШ Ұлттық футбол құрамасы|АҚШ-қа]] қарсы жолдастық кездесуде өткізді. 2019 жылғы [[Футболдан Америка кубогы|Америка кубогының]] жеңімпазы, [[Футболдан Америка кубогы 2019 (финал)|финалда]] [[Перу Ұлттық футбол құрамасы|Перудің]] қақпасына үшінші голды пенальтиден енгізді. 2017 жылы жастар арасындағы әлем чемпионатына қатысқан. Карьерасында Бразилия және Англия клубтарында ойнап келеді. 2018 жылы маусым айында "[[Уотфорд (футбол клубы)|Уотфордтан]]" "[[Эвертон (футбол клубы)|Эвертонға]]" 50 млн. фунтқа ауысты. Ришарлисон [[Футболдан Англия чемпионаты 2019/2020|2019/20 маусымында]] "Эвертонның" үздік ойыншысы атанды. 2022 жылы 1 шілдеде Ришарлисонның ауысуы туралы ресми түрде ағылшындық "[[Тоттенхэм Хотспур]]" футбол клубы жариялады<ref name="spurs">{{cite web|url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2022/june/richarlison-joins-from-everton/|title=Richarlison joins from Everton|publisher=«Тоттенхэм Хотспур» ФК ресми сайты|date=1 шілде 2022|lang=en}}</ref>. Футболшы клубпен 2027 жылға дейін келісімшартқа қол қойды<ref name="spurs"/>. == Статистикасы == === Клубтық === : ''21 сәуір 2019.'' {| class="wikitable" ! colspan="3" | ! colspan="2" |Лига ! colspan="2" |Кубок ! colspan="2" |Құрлықтық кубоктар ! colspan="2" |Басқа да ! colspan="2" |Бары |- !Клуб !Лига !Сезон !Ойын !Гол !Ойын !Гол !Ойын !Гол !Ойын !Гол !Ойын !Гол |- | rowspan="2" | '''Америка Минейро''' | rowspan="1" |Серия B |2015 |24 |9 |0 |0 |0 |0 |0 |0 !24 !9 |- | colspan="2" |'''Бары''' !24 !9 !0 !0 !0 !0 !0 !0 !24 !9 |- | rowspan="3" | '''Флуминенсе''' | rowspan="2" |Серия А |2016 |28 |4 |3 |0 |0 |0 |0 |0 !31 !4 |- |2017 |14 |5 |6 |0 |4 |2 |12 |8 !36 !15 |- | colspan="2" |'''Бары''' !42 !9 !9 !0 !4 !2 !12 !8 !67 !19 |- | rowspan="2" | '''Уотфорд''' | rowspan="1" |Премьер-лига |2017/18 |38 |5 |3 |0 |0 |0 |0 |0 !41 !5 |- | colspan="2" |'''Бары''' !38 !5 !3 !0 !0 !0 !0 !0 !41 !5 |- | rowspan="2" | '''Эвертон''' | rowspan="1" |Премьер-лига |2018/19 |33 |13 |3 |1 |0 |0 |0 |0 !36 !14 |- | colspan="2" |'''Бары''' !33 !13 !3 !1 !0 !0 !0 !0 !36 !14 |- ! colspan="3" |Барлығы !137 !36 !15 !1 !4 !2 !12 !8 !168 !47<br /> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=106787 Клубтағы статистикасы] — soccerbase.com * [http://www.national-football-teams.com/player/71781.html Ұлттық құрамадағы статистикасы] — national-football-teams.com {{бастама}} [[Санат:Бразилия футболшылары]] [[Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Америка Минейро ФК ойыншылары]] [[Санат:Флуминенсе ФК ойыншылары]] [[Санат:Уотфорд ФК ойыншылары]] [[Санат:Эвертон ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары]] [[Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары]] 56lgtyi9byqc5rtmnk1tvlgyjjbzh8w Уриэль Антуна 0 624125 3647223 3193184 2026-08-25T12:43:53Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647223 wikitext text/x-wiki {{футболшы |азаматтығы = {{ту|Мексика}} [[Мексика]] |бойы = 174|туған күні=21.8.1997 |позиция =жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{ту|Мексика}} [[Крус Асуль]] |номері = 7 |клубтары = {{футбол карьерасы |2017|{{ту|Мексика}} [[Сантос Лагуна]]|1 (0) |2017—2019|{{ту|Англия}} [[Манчестер Сити]]|0 (0) |2017—2018|{{аренда}}{{ту|Нидерланд}} [[Гронинген (футбол клубы)|Гронинген]]|20 (0) |2019|{{аренда}}{{ту|АҚШ}} [[Лос-Анжелес Гэлакси]]|31 (6) |2020—2021|{{ту|Мексика}} [[Гвадалахара (футбол клубы)|Гвадалахара]]|62 (6) |2022—|{{ту|Мексика}} [[Крус Асуль]]|55 (10) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2019—|{{футбол|Мексика}} |49 (11) }} }} '''Карлос Уриэль Антуна Ромеро''' ({{lang-es|Carlos Uriel Antuna Romero}}; [[21 тамыз]] [[1997 жыл]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/355998</ref>, [[Дуранго (штат)|Дуранго]], [[Мексика]]) — мексикалық футболшы, [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы]] мен "[[Манчестер Сити]]дің" "Лос Анжелес Гэлаксиге" жалға берілген жартылай қорғаушысы. "Манчестер Сити" сапына 2017 жылы жазда "Сантос Лагунадан" ауысқанымен әлі күнге бір ойын да өткізбеді, себебі, дереу "Гронингенге" жалға кетті. 2019 жылы қаңтарда тағы да "Лос Анжелес Гелаксиге" жалға берілді. == Жетістіктері == === Халықаралық === * КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы: 2019, 2023 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.ligabancomer.mx/cancha/jugador/92971 Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627002837/http://www.ligabancomer.mx/cancha/jugador/92971 |date=2019-06-27 }}{{ref-es}} * [http://www.futbol360.com.ar/jugadores/mexico/antuna-carlos/ Профилі]{{ref-es}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Мексика футболшылары]] [[Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Сантос Лагуна ФК ойыншылары]] [[Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары]] [[Санат:Гронинген ФК ойыншылары]] [[Санат:Лос-Анжелес Гэлакси ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары]] [[Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері]] [[Санат:Крус Асуль ФК ойыншылары]] ntw12tb2r8a8rl70kutbtre1zdn7ue6 Футболдан клубтар арасындағы әлем біріншілігі 2015 (финал) 0 631025 3647279 3471419 2026-08-25T15:42:17Z LCont5 150191 3647279 wikitext text/x-wiki {{Футбол матчы | атауы =Футболдан клубтар арасындағы әлем біріншілігі 2015 (финал) | шынайы атауы = | логотип = | ені = | сипаттама = | турнир =[[Футболдан клубтар арасындағы әлем біріншілігі 2015]] | команда1 =[[Ривер Плейт]] | команда2 =[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] | команда1ел = {{Flagicon|Аргентина}} | команда2ел ={{Flagicon|Испания}} | команда1есеп =0 | команда2есеп = 3 | дата =20 желтоқсан 2015 | стадион ={{Flagicon|Жапония}} [[Ниссан (стадион)|Халықаралық]] | қала =[[Иокогама|Йокогама]] | 1аматч ойыншысытитул = | 1аматч ойыншысы = | 1бматч ойыншысытитул = | 1бматч ойыншысы = | арбитр = | көрермендер =66 853 | ауа райы = | алдыңғы =[[Футболдан клубтар арасындағы әлем біріншілігі 2014 (финал)|2014]] | келесі =[[Футболдан клубтар арасындағы әлем біріншілігі 2016 (финал)|2016]] }} {{Толық мақала|Футболдан клубтар арасындағы әлем біріншілігі 2015}} '''Футболдан клубтар арасындағы 2015 жылғы әлем біріншілігінің финалы''' 20 желтоқсан күні [[Иокогама]]дағы ([[Жапония]]) [[Ниссан (стадион)|Халықаралық стадионда]] өтіп, "[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]" ([[Испания]]) 3:0 есебімен "[[Ривер Плейт]]ті" ([[Аргентина]]) ұтты. Бұл "Барселонаның" турнир тарихындағы үшінші жеңісі. == Матч == === Детальдар === {{Матч туралы есептеме |мерзімі={{Start date|2015|12|20|df=y}}<br>19:30 (UTC+9) |стадион=[[Ниссан (стадион)|Халықаралық стадион]], [[Иокогама]] |команда1=[[Ривер Плейт]] {{Flagicon|Аргентина}} |команда2= {{Flagicon|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] |есеп=0:3 (0:1)<ref>http://www.fifa.com/clubworldcup/index.html</ref> |голдар2= [[Лионель Месси]] {{гол|36}}<br>[[Луис Суарес]] {{гол|49}} {{гол|68}} |көрермендер=66 853 |төреші={{Flagicon|Иран}} [[Алиреза Фагани]] |bg= }} {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _river1415h |pattern_b = _river1415h5 |pattern_ra = _river1415h |pattern_sh = _river1415h |pattern_so = _river1415h |leftarm = ffffff |body = ffffff |rightarm = ffffff |shorts = 000000 |socks = FFFFFF | title = Ривер Плейт }} |{{Football kit |pattern_la = _fcbarcelona1516h |pattern_b = _fcbarcelona1516home |pattern_ra = _fcbarcelona1516h |pattern_sh = _fcbarcelona1516h |pattern_so = _fcbarcelona1516h |leftarm = 000060 |body = 000060 |rightarm = 000060 |shorts = BB0000 |socks = 062a78 |title = Барселона }} |} {| style="width:100%" |style="vertical-align:top; width:50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |ҚҚ ||'''1''' || {{Flagicon|Аргентина}} [[Марсело Бароверо]] (К) |- |ҚР ||'''25'''|| {{Flagicon|Аргентина}} [[Габриэль Меркадо]] |- |ҚР ||'''2''' || {{Flagicon|Аргентина}} [[Хонатан Майдана]] |- |ҚР ||'''3''' || {{Flagicon|Колумбия}} [[Эдер Альварес Баланта]] |- |ҚР ||'''21'''|| {{Flagicon|Аргентина}} [[Леонель Ванджони]] |- |ЖҚ ||'''5''' || {{Flagicon|Аргентина}} [[Матиас Краневиттер]] || {{СҚ|10}} |- |ЖҚ ||'''8''' || {{Flagicon|Уругвай}} [[Карлос Санчес]] |- |ЖҚ ||'''19'''|| {{Flagicon|Уругвай}} [[Табаре Вьюдес]] || || {{алаңнан|56}} |- |ЖҚ ||'''23'''|| {{Flagicon|Аргентина}} [[Леонардо Понцио]] || {{СҚ|32}} || {{алаңнан|46}} |- |Ш ||'''7''' || {{Flagicon|Уругвай}} [[Родриго Мора]] || || {{алаңнан|46}} |- |Ш ||'''13'''|| {{Flagicon|Аргентина}} [[Лукас Аларио]] |- |colspan=3|'''Алаңға шыққандар:''' |- |ЖҚ ||'''10'''|| {{Flagicon|Аргентина}} [[Гонсало Мартинес]] || || {{алаңға|46}} |- |ЖҚ ||'''27'''|| {{Flagicon|Аргентина}} [[Лучо Гонсалес]] || || {{алаңға|46}} |- |Ш ||'''22'''|| {{Flagicon|Аргентина}} [[Себастьян Дриусси]] || || {{алаңға|56}} |- |colspan=3|'''Жаттықтырушы:''' |- |colspan=4|{{Flagicon|Аргентина}} [[Марсело Гальярдо]] |} |style="vertical-align:top"| |style="vertical-align:top; width:50%"| {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="font-size:90%; margin:auto;" |- !width=25| !!width=25| |- |ҚҚ ||'''13'''|| {{Flagicon|Чили}} [[Клаудио Браво]] |- |ҚР ||'''6''' || {{Flagicon|Бразилия}} [[Даниэл Алвес|Дани Алвес]] |- |ҚР ||'''3''' || {{Flagicon|Испания}} [[Жерар Пике]] |- |ҚР ||'''14'''|| {{Flagicon|Аргентина}} [[Хавьер Маскерано]] || || {{алаңға|81}} |- |ҚР ||'''18'''|| {{Flagicon|Испания}} [[Жорди Альба]] || {{СҚ|16}} |- |ҚР ||'''4''' || {{Flagicon|Хорватия}} [[Иван Ракитич]] || {{СҚ|43}} || {{алаңға|67}} |- |ЖҚ ||'''5''' || {{Flagicon|Испания}} [[Серхио Бускетс]] |- |ЖҚ ||'''8''' || {{Flagicon|Испания}} [[Андрес Иньеста]] (к) |- |Ш ||'''10'''|| {{Flagicon|Аргентина}} [[Лионель Месси]] |- |Ш ||'''9''' || {{Flagicon|Уругвай}} [[Луис Суарес]] |- |Ш ||'''11'''|| {{Flagicon|Бразилия}} [[Неймар]] || {{СҚ|61}} || {{алаңнан|89}} |- |colspan=3|'''Алаңға шыққандар:''' |- |ҚР ||'''23'''|| {{Flagicon|Бельгия}} [[Томас Вермален]] || || {{алаңға|81}} |- |ҚР ||'''24'''|| {{Flagicon|Франция}} [[Жереми Матьё]] || || {{алаңға|89}} |- |ЖҚ ||'''20'''|| {{Flagicon|Испания}} [[Серхи Роберто]] || {{СҚ|72}} || {{алаңға|67}} |- |colspan=3|'''Жаттықтырушы:''' |- |colspan=4|{{Flagicon|Испания}} [[Луис Энрике]] |} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == [http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=275784/match=300338750/index.html Матч туралы есептеме] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714170558/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=275784/match=300338750/index.html |date=2017-07-14 }} {{Футболдан клубтар әлем біріншілігі}} [[Санат:2015 жылғы футбол]] [[Санат:Барселона ФК ойындары]] [[Санат:Ривер Плейт ФК ойындары]] [[Санат:Жапониядағы футбол]] [[Санат:Футболдан клубтар әлем біріншілігінің финалдары]] foljwmg14ii7ilgp9az3wfrrfv0mhyg Ақ тұтқын 0 631903 3647446 3588146 2026-08-26T09:35:37Z Шугыла Есімханова 185002 3647446 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Кино|Қазақша атауы= Ақ тұтқын|Шынайы атауы=|Суреті=|Сурет ені=|Жанры=[[Драма (жанр)|драма]]|Режиссёрі=[[Маршалл, Фрэнк Уилтон|Фрэнк Маршалл]]|Продюсері=[[Кроули, Патрик]]|Сценарист=[[Ди Джиллио, Дэвид]]|Актерлер=[[Пол Уокер]]<br>[[Брюс Гринвуд]]<br>[[Джейсон Биггз]]<br>[[Мун Бладгуд]]|Операторы=[[Дон Бёрджесс]]|Композиторы=[[Френсис, Кирк]]<br>[[Айшем, Марк]]|Компания=[[Walt Disney Pictures]]<br>[[Spyglass Entertainment]]|Бюджеті= 40 млн. [[Доллар США|$]]|Түсім=120 млн. [[Доллар США|$]]|Мемлекет={{USA}}|Тілі=|Ұзақтығы=120 мин|Жыл=2005|Алдыңғы фильм=|Келесі фильм=|imdb_id=0397313}} '''Ақ тұтқын ({{lang-en|Eight Below}};''' және «Антарктика»''')''' - Антарктидадағы иттердің аман қалуы туралы 2005 жылғы көркем фильм. Нақты оқиғаларға негізделген 1983 ж. Жапондық фильмнің ремейкі. == Сюжеті == Фильм 1993 жылы Антарктиканың кең кеңістігінде орын алады. Антарктикалық станцияның қызметкері Джерри Шеппард және университет профессоры Дэвис МакЛарен Мельбурн тауындағы Меркурийден қалған метеоритті іздеп ит шанамен экспедицияға шығады. Экспедиция тобы мұздықтардың үстінен өте бергенде, қарлы боранның астында қалып, жұқа мұздыққа тап болады. Осы тұста аяғы тайып кеткен профессор МакЛарен мұздың астына құлап, аяғын сындырып алады. Иттердің көмегімен аман қалған топ, лагерьге қайта оралады. Күрт өзгерген ауа-райы жағдайынан топқа станциядан эвакуациялану қажеттігі туындайды. Алайда, эвакуация ұшағының сыйымдылығының шектеулігінен иттер станцияда байлаулы түрде қалуға мәжбүр болады. Антарктиканың сұм қысының басталып кетуінен экспедиция иттерді эвакуациялау үшін қайта орала алмайды. Осылайша иттердің Антарктиканың қатал табиғат заңдарына қарсы күресі басталады. Антарктикалық қыста иттер алты айдай қараусыз қалған американдық және ресейлік экспедиция базаларын мекендеп жан бағады. Алайда, шынжырынан босай алмай үсіп қалған Джек пен қорек іздеп жүріп жартастан құлап кеткен Дьюи ажал құшады. Америкаға оралғаннан соң Джерри иттерді құтқару оперциясын жүзеге асыру үшін барын салады. Жұмыстан шығып, демеушілер мен МакЛареннің арқасында Джерри көктемде мұз ерігенде Антарктикаға оралады. Нәтижесінде экcпедиция аман қалған алты итпен қауышып, оларды эвакуациялайды.<ref>{{citeweb|url=https://grokipedia.com/page/Eight_Below#ref-7|title=Eight Below|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable" style="background:#f9f9f9; float:center;" ! style="background:#C6C9FF" |Актер ! style="background:#C6C9FF" |Рөлі |- |[[Пол Уокер]] |''[[Джерри Шеппард]]'' |- |[[Мун Бладгуд]] |''Кэти'' |- |[[Джейсон Биггз]] |''Чарли Купер'' |- |[[Брюс Гринвуд]] |''Дэвис МакЛарен'' |- |} == Түсірілім барысы == Фильмді түсіруге 30-дан астам ит қатысты. Макс, Майя, Джек және Бак бұрын-соңды иттер туралы тағы бір фильмде, Қарлы иттермен ойнаған.Иттердің негізгі жаттықтырушысы Майк Александр болды. Фильм «Үздік фильм музыкасы үшін» ASCAP сыйлығын алды. 2006 жылы фильм «Жастарға арналған ең жақсы DVD басылымы» аталымы бойынша Спутниктік сыйлыққа ұсынылды.Телевизиялық сұхбатында Пол Уокер фильмдегі барлық ит-кейіпкерлердің жиынтығында Шортанды ең жақсы көретінін айтты == Сілтемелер == * <nowiki>https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BD</nowiki><br /> fjjak40bsrpe9rjqyw0dmwsyvgij9xi 3647470 3647446 2026-08-26T09:41:07Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3583133 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Кино|Қазақша атауы=Ақ тұтқын|Шынайы атауы=|Суреті=|Сурет ені=|Жанры=[[Драма (жанр)|драма]]|Режиссёрі=[[Маршалл, Фрэнк Уилтон|Фрэнк Маршалл]]|Продюсері=[[Кроули, Патрик]]|Сценарист=[[Ди Джиллио, Дэвид]]|Актерлер=[[Пол Уокер]]<br>[[Брюс Гринвуд]]<br>[[Джейсон Биггз]]<br>[[Мун Бладгуд]]|Операторы=[[Дон Бёрджесс]]|Композиторы=[[Френсис, Кирк]]<br>[[Айшем, Марк]]|Компания=[[Walt Disney Pictures]]<br>[[Spyglass Entertainment]]|Бюджеті=40 млн. [[Доллар США|$]]|Түсім=120 млн. [[Доллар США|$]]|Мемлекет={{USA}}|Тілі=|Ұзақтығы=120 мин|Жыл=2005|Алдыңғы фильм=|Келесі фильм=|imdb_id=0397313}} '''Ақ тұтқын ({{lang-en|Eight Below}};''' және «Антарктика»''')''' - Антарктидадағы иттердің аман қалуы туралы 2005 жылғы көркем фильм. Нақты оқиғаларға негізделген 1983 ж. Жапондық фильмнің ремейкі. == Сюжеті == Фильм 1993 жылы Антарктиканың кең кеңістігінде орын алады. Антарктикалық станцияның қызметкері Джерри Шеппард және университет профессоры Дэвис МакЛарен Мельбурн тауындағы Меркурийден қалған метеоритті іздеп ит шанамен экспедицияға шығады. Экспедиция тобы мұздықтардың үстінен өте бергенде, қарлы боранның астында қалып, жұқа мұздыққа тап болады. Осы тұста аяғы тайып кеткен профессор МакЛарен мұздың астына құлап, аяғын сындырып алады. Иттердің көмегімен аман қалған топ, лагерьге қайта оралады. Күрт өзгерген ауа-райы жағдайынан топқа станциядан эвакуациялану қажеттігі туындайды. Алайда, эвакуация ұшағының сыйымдылығының шектеулігінен иттер станцияда байлаулы түрде қалуға мәжбүр болады. Антарктиканың сұм қысының басталып кетуінен экспедиция иттерді эвакуациялау үшін қайта орала алмайды. Осылайша иттердің Антарктиканың қатал табиғат заңдарына қарсы күресі басталады. Антарктикалық қыста иттер алты айдай қараусыз қалған американдық және ресейлік экспедиция базаларын мекендеп жан бағады. Алайда, шынжырынан босай алмай үсіп қалған Джек пен қорек іздеп жүріп жартастан құлап кеткен Дьюи ажал құшады. Америкаға оралғаннан соң Джерри иттерді құтқару оперциясын жүзеге асыру үшін барын салады. Жұмыстан шығып, демеушілер мен МакЛареннің арқасында Джерри көктемде мұз ерігенде Антарктикаға оралады. Нәтижесінде экcпедиция аман қалған алты итпен қауышып, оларды эвакуациялайды.<ref>{{citeweb|url=https://grokipedia.com/page/Eight_Below#ref-7|title=Eight Below|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable" style="background:#f9f9f9; float:center;" ! style="background:#C6C9FF" |Актер ! style="background:#C6C9FF" |Рөлі |- |[[Пол Уокер]] |''[[Джерри Шеппард]]'' |- |[[Мун Бладгуд]] |''Кэти'' |- |[[Джейсон Биггз]] |''Чарли Купер'' |- |[[Брюс Гринвуд]] |''Дэвис МакЛарен'' |- |} == Түсірілім барысы == Фильмді түсіруге 30-дан астам ит қатысты. Макс, Майя, Джек және Бак бұрын-соңды иттер туралы тағы бір фильмде, Қарлы иттермен ойнаған.Иттердің негізгі жаттықтырушысы Майк Александр болды. Фильм «Үздік фильм музыкасы үшін» ASCAP сыйлығын алды. 2006 жылы фильм «Жастарға арналған ең жақсы DVD басылымы» аталымы бойынша Спутниктік сыйлыққа ұсынылды.Телевизиялық сұхбатында Пол Уокер фильмдегі барлық ит-кейіпкерлердің жиынтығында Шортанды ең жақсы көретінін айтты == Сілтемелер == * <nowiki>https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BD</nowiki><br /> j4ksw8f751545y27yyk1i4rncv9m23e Владимир Шмицер 0 632640 3647255 2733885 2026-08-25T13:56:32Z 1nter pares 146705 3647255 wikitext text/x-wiki {{Футболшы|есімі=Владимир Шмицер|азаматтығы={{ту|Чехия}}|туған күні=24.05.1973|сурет=Vladimir Smicer.jpg|туған жері=Дечин, [[Чехословакия]]|бойы=180|позиция=жартылай қорғаушы|қазіргі клуб=|клубтары={{футбол карьерасы |1992—1996|{{flagicon|Чехия|20px}} [[Славия (футбол клубы, Прага)|Славия (Прага)]]|81 (26) |1996—1999|{{flagicon|Франция|20px}} [[Ланс (футбол клубы)|Ланс]]|91 (16) |1999—2005|{{flagicon|Англия|20px}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]|121 (10) |2005—2007|{{flagicon|Франция|20px}} [[Бордо (футбол клубы)|Бордо]]|28 (3) |2007—2009|{{flagicon|Чехия|20px}} [[Славия (футбол клубы, Прага)|Славия (Прага)]]|28 (5)}}|ұлттық құрамы={{футбол карьерасы |1993|{{Футбол|Чехословакия}} |1 (0) |1995—2006|{{Футбол|Чехия}} |81 (27)}}|бапкер клубтары={{футбол карьерасы |2014|{{flagicon|Чехия|20px}} [[Славия (футбол клубы, Прага)|Славия (Прага)]]|асс }}}}'''Владимир Шмицер''' ({{lang-cs|Vladimír Šmicer}}; [[24 мамыр]] [[1973 жыл|1973]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/3217</ref>, [[Дечин]]) — чехиялық футболшы, жартылай қорғаушы. Үш бірдей Еуропа чемпионатында (1996, 2000, 2004) гол соққан тұңғыш чех футболшысы. == Мансабы == 1992 жылы Праганың "[[Славия (футбол клубы, Прага)|Славия]]" клубында кәсіпқой карьерасын бастады. 1996 жылға дейін ойнап, 1996 жылғы Еуропа чемпионатынан соң "Лансқа" ауысты. 1999-2005 жылғы маусымдарда "[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпульде]]" ойнады. 2001 және 2005 жылдар Шмицер үшін табысты болды, 2001 жылы бес бірдей титулға ие болды ''(төменде — "[[Владимир Шмицер#Жетістіктері|Жетістіктері]]")''. 2004/05 жылғы [[УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2005|УЕФА Чемпиондар Лигасының финалында]] "Ливерпуль" "[[Милан (футбол клубы)|Миланмен]]" ойнады, бірінші таймда англиялық клуб 0:3 есебімен ұтылып тұрды, есесіне екінші таймда есепті 3:3-ке жеткізді, үш голдың бірін Шмицер соқты. Шмицер матчтан соңғы пенальтилер сериясында да өз соққысын дәл орындан клубтың жеңісіне үлес қосты. Осы керемет финал оның "Ливерпуль" сапындағы соңғы матчы еді. Ұзамай "[[Бордо (футбол клубы)|Бордоға]]" ауысты. 2009 жылы туған клубы "Славияда" ойнап жүріп карьерасын аяқтады. == Жетістіктері == ; Славия * Чехия чемпионы (3): 1995/96, 2007/08, 2008/09 ; Ланс * Франция чемпионы (1): 1997/98 * Лига кубогы (1): 1998/99 ; Ливерпуль * Чемпиондар лигасы (2005) * Англия кубогы (2001) * УЕФА кубогы (2001) * Лига кубогы (2001, 2003) * УЕФА суперкубогы (2001) * Англия суперкубогы (2001) ; Бордо * Лига кубогы (1): 2006/07 ; Чехия * Еуропа чемпионатының финалисі (1996) * Еуропа чемпионатының қола жүлдегері (2004) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[http://www.lfchistory.net/player_profile.asp?player_id=412 Профилі мен статистикасы] [[Санат:Чехословакия футболшылары]] [[Санат:Чехословакия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Чехия футболшылары]] [[Санат:Чехия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Славия Прага ФК ойыншылары]] [[Санат:Ланс ФК ойыншылары]] [[Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары]] 7ixmsvce9y7oxpusnykzyhsx7chxco9 Берти Фогтс 0 632727 3647252 3634299 2026-08-25T13:55:02Z 1nter pares 146705 3647252 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Берти Фогтс |сурет = Berti Vogts 1.JPG |туған күні = 30.12.1946 |лақап аты = ''Терьер'', ''Мак-Берти''<ref>{{cite web|url=http://www.sport-express.ru/newspaper/2003-10-14/1_1/|title=С Уэльсом нас!|author=Ефим Шаинский.|date=2003-10-14|work=|publisher=«[[Спорт-Экспресс]]»|accessdate=2011-11-20|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/65uHmUjaw|archivedate=2012-03-04}}</ref> |туған жері = Карст, [[Германия]] |азаматтығы = {{flagicon|Германия|20px}} [[Германия]] |бойы = 168 |позиция = қорғаушы |қазіргі клуб = карьерасын аяқтады |клубтары = {{футбол карьерасы |1965—1979|{{flagicon|Германия|20px}} [[Боруссия (футбол клубы, Менхенгладбах)|Боруссия (М)]]|419 (32)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1967—1978|{{flagicon|Германия|20px}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ФРГ]]|96 (1)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |1979—1990|{{flagicon|Германия|20px}} ГФР-21| |1990—1998|{{футбол|Германия}}| |2000—2001|{{flagicon|Германия|20px}} [[Байер 04]]| |2001—2002|{{футбол|Кувейт}}| |2002—2004|{{футбол|Шотландия}}| |2007—2008|{{футбол|Нигерия}}| |2008—2014|{{футбол|Әзірбайжан}}| |2014|{{футбол|АҚШ}}|бапкер-консультант}} }} '''Ханс-Хуберт Фогтс''' ({{lang-de|Hans-Hubert Vogts}}; 30 желтоқсан 1946, [[Бюттген]], [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]]) — германиялық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. == Мансабы == === Жетістіктіктері жайлы === [[Футболдан 1974 жылғы әлем біріншілігі|1974 жылғы әлем чемпионы]], [[Футболдан 1972 жылғы Еуропа біріншілігі|1972 жылғы Еуропа чемпионы]], [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970 жылғы әлем чемпионатының]] қола жүлдегері. 1996 жылы [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия құрамасының]] бас бапкер ретінде Еуропа чемпионы атанған. Сондай-ақ 1992 жылы Германия құрамасының бас бапкері ретінде Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері атанды. === Бапкерлік мансабы === Германия құрамасынан бөлек [[Шотландия Ұлттық футбол құрамасы|Шотландия]], [[Кувейт Ұлттық футбол құрамасы|Кувейт]], [[Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасы|Әзірбайжан]], [[Нигерия Ұлттық футбол құрамасы|Нигерия]] құрамаларын және "[[Байер 04]]" клубын жаттықтырған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://www.national-football-teams.com/player/16663/Berti_Vogts.html Статистикасы] {{Бастама}} [[Санат:Германия футболшылары]] [[Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] [[Санат:Германия футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК ойыншылары]] [[Санат:Байер 04 ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Кувейт Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] [[Санат:Шотландия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] [[Санат:Нигерия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] [[Санат:Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] afch3l9urzhl76hgv3p6k3lu2zarnyz Хави Мартинес 0 633231 3647258 3176831 2026-08-25T13:57:50Z 1nter pares 146705 3647258 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Хави Мартинес |сурет = Javi Martinez Training 2018-01-28 FC Bayern Muenchen-1.jpg |туған күні = 2.09.1988 |азаматтығы = {{байрақ|Испания}} |бойы = 192<ref>http://www.fcbayern.de/en/teams/first-team/javier-martinez/index.php</ref> |салмағы = 86 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{flagicon|Катар}} [[Катар СК]] |номері = 8 |клубтары = {{Футбол карьерасы |2005—2006|{{flagicon|Испания|20px}} [[Осасуна B]]|32 (3) |2006—2012|{{flagicon|Испания|20px}} [[Атлетик Бильбао]]|201 (22) |2012—2021|{{flagicon|Германия|20px}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]]|165 (9) |2021—|{{flagicon|Катар}} [[Катар СК]]|21 (3)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2010—2014|{{Футбол|Испания||20px}}|18 (0)}} }} '''Хави (Хавьер) Мартинес Агинага''' ({{lang-eu|Javier «Javi» Martínez Aginaga}}; 2 қыркүйек 1988<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/44017</ref>, Эстелья, Наварра) — испаниялық футболшы, [[Катар СК]] клубының жартылай қорғаушысы. [[Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі|2010 жылғы әлем]], [[Футболдан 2012 жылғы Еуропа біріншілігі|2012 жылғы Еуропа чемпионы]]. == Мансабы == === Клубтық === "[[Осасуна]]" клубының түлегі. 2005/06 жылғы маусымды "Осасунаның" екінші клубында өткізді. 2006 жылы 17 жасында 6 млн еуроға бағаланып, "[[Атлетик Бильбао|Атлетик Бильбаоға]]" ауысты. 2012 жылы тамызда 40 миллион еуроға "[[Бавария (футбол клубы)|Баварияға]]" ауысты. 2012/13 жылғы маусымда клубтың негізгі футболшысына айналды, маусым қорытындысында [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2012/13|УЕФА чемпиондар лигасын]] жеңіп алды. Клубқа [[Хосеп Гвардиола]] бапкер боп келген соң Хави орталық қорғаныс шебіне ауысты. Бірақ 2017 жылы [[Юпп Хайнкес]] оны қайтадан бұрынғы позициясы жартылай қорғанысқа ауыстырды. 2017 жылы клубтың вице-капитаны боп тағайындалды. 2021 жылы жазда Катар СК клубына ауысты. === Ұлттық === Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2010 жылы алаңға шықты. [[Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі|2010 жылғы әлем біріншігінің]] топтық кезеңіндегі Чилимен ойында да алаңға шықты. [[Футболдан 2014 жылғы әлем біріншілігі|2014 жылғы әлем чемпионатында]] бір ойында алаңға шықты. [[Футболдан 2016 жылғы Еуропа біріншілігі|2016 жылғы Еуропа чемпионатына]] жарақатының кесірінен бара алмады. Ал 2018 жылы оны құрамға қоспады. == Жетістіктері == === Командалық === '''Бавария''' * Германия чемпионы (7): 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2020/21 * Германия кубогы (3): 2012/13, 2013/14, 2015/16 * Германия суперкубогы (3): 2016, 2017, 2018 * УЕФА чемпиондар лигасы: 2012/13, 2019/20 * УЕФА суперкубогы: 2013, 2020 * Клубтар әлем чемпионаты: 2013, 2020 '''Испания-19''' * Еуропа чемпионы: 2007 '''Испания-21''' * Еуропа чемпионы: 2011 '''Испания''' * Әлем чемпионы: 2010 * Еуропа чемпионы: 2012 * Кофедерациялар кубогы: 2013 === Жеке === * Испанияның үздік жас ойыншысы («Don Balón»): 2010 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://www.fussballdaten.de/person/javi-martinez/ Профилі] [[Санат:Испания футболшылары]] [[Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Атлетик Бильбао ФК ойыншылары]] [[Санат:Бавария ФК ойыншылары]] [[Санат:Катар СК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан әлем чемпиондары]] [[Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары]] 0ajaibja1wcq3p3el486c8egz6orsvx Раушан Жабайханқызы Әбділдина 0 634094 3647348 3644330 2026-08-26T05:10:51Z Бакытжан Бейсембекова 184968 3647348 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым|Есімі=Әбділдина Раушан Жабайханқызы|Туған күні=1963 жыл 10-мамыр (56 жас)|Туған жері=Қазақ КСР|Ғылыми аясы=философ|Жұмыс орны=МГУ|Ғылыми дәрежесі=Философия ғылымының докторы|Ғылыми атағы=Профессор ҚР ҰҒА корреспондент мүшесі|Альма-матер=Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті}} <br /> '''Раушан Жабайханқызы Әбділдина''' — қазақстандық философ, ғылымтану саласының маманы. ==Өмірбаяны== *[[1963 жыл|1963]] жылы 10 мамырда дүниеге келген. *[[1985 жыл|1985]] жылы [[С. М. Киров]] атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]] философия факультетін тәмамдаған. *[[1985—1989]] жылы —КСРО ҒА [[философия]] институтының аспирантурасын аяқтайды.<ref>* Человек и его свобода в контексте культурно-исторического процесса. – Астана, 2004.– 218 б.</ref> *[[1989 жыл|1989]] жылы — [[философия]] ғылымдарының ғылыми дәрежесін алу үшін «Адамның марксистік концепциясындағы қызмет принципі» атты диссертациясын қорғады. [[Ғылыми]] жетекшісі - Лекторский, Владислав Александрович *[[2004 жыл|2004]] жылы — философия [[ғылымдарының|ғылым]] ғылыми дәрежесін алу үшін «[[Мәдени]] және тарихи процесс жағдайында адамның, жеке тұлғаның және даралық эволюциясының дамуы» атты диссертациясын қорғады. Бірнеше ондаған жылдар бойы ол [[Қазақстан]] Республикасы Ұлттық ғылым академиясы Философия институтының «[[Әлеуметтік философия]]» бөлімінде жұмыс істеді. Л.Н. [[Гумилева]] атындағы ЕҰУ-нің философия және әлеуметтану кафедрасының меңгерушісі болып қызмет атқарды. *[[2016 жыл|2016]] жылдан бастап [[М.В. Ломоносов]] атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Қазақстандағы филиалында [[Әлеуметтік]]-гуманитарлық пәндер кафедрасын басқарады. IAAS ғылым жөніндегі [[ғылыми|ғылым]] кеңесіне мүше.<ref> Демократия. – Алматы, 2012. – 503 б.</ref> ==Отбасы== Әкесі - [[Жабайхан Мүбәрәкұлы Әбділдин|Әбділдин, Жабайхан Мүбаракұлы]] - академик.<ref>*Философия тарихы. – Алматы, 2010.– 532 б. </ref> == Дереккөздері == 8p44a3d491vo5at7ngmixj49kmzcy5p 3647417 3647348 2026-08-26T08:55:54Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] ([[User talk:Бакытжан Бейсембекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] соңғы нұсқасына қайтарды 3644330 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым|Есімі=Әбділдина Раушан Жабайханқызы|Туған күні=1963 жыл 10-мамыр (56 жас)|Туған жері=Қазақ КСР|Ғылыми аясы=философ|Жұмыс орны=МГУ|Ғылыми дәрежесі=Философия ғылымының докторы|Ғылыми атағы=Профессор ҚР ҰҒА корреспондент мүшесі|Альма-матер=Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті}} <br /> '''Раушан Жабайханқызы Әбділдина''' — қазақстандық философ, ғылымтану саласының маманы. ==Өмірбаяны== *[[1963 жыл|1963]] жылы 10 мамырда дүниеге келген. *[[1985 жыл|1985]] жылы [[С. М. Киров]] атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]] философия факультетін тәмамдаған. *[[1985—1989]] жылы —КСРО ҒА [[философия]] институтының аспирантурасын аяқтайды.<ref>* Человек и его свобода в контексте культурно-исторического процесса. – Астана, 2004.– 218 б.</ref> *[[1989 жыл|1989]] жылы — [[философия]] ғылымдарының ғылыми дәрежесін алу үшін «Адамның марксистік концепциясындағы қызмет принципі» атты диссертациясын қорғады. [[Ғылыми]] жетекшісі - Лекторский, Владислав Александрович *[[2004 жыл|2004]] жылы — философия [[ғылымдарының|ғылым]] ғылыми дәрежесін алу үшін «[[Мәдени]] және тарихи процесс жағдайында адамның, жеке тұлғаның және даралық эволюциясының дамуы» атты диссертациясын қорғады. Бірнеше ондаған жылдар бойы ол [[Қазақстан]] Республикасы Ұлттық ғылым академиясы Философия институтының «[[Әлеуметтік философия]]» бөлімінде жұмыс істеді. Л.Н. [[Гумилева]] атындағы ЕҰУ-нің философия және әлеуметтану кафедрасының меңгерушісі болып қызмет атқарды. *[[2016 жыл|2016]] жылдан бастап [[М.В. Ломоносов]] атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Қазақстандағы филиалында [[Әлеуметтік]]-гуманитарлық пәндер кафедрасын басқарады. IAAS ғылым жөніндегі [[ғылыми|ғылым]] кеңесіне мүше.<ref> Демократия. – Алматы, 2012. – 503 б.</ref> ==Отбасы== Әкесі - [[Жабайхан Мүбәрәкұлы Әбділдин|Әбділдин, Жабайхан Мүбаракұлы]] - академик.<ref>*Философия тарихы. – Алматы, 2010.– 532 б. </ref> == Дереккөздері == 1yhzb33fg607vn7mfki53dgu59qlvzh Гүлвира Тұрсынқызы Рузиева 0 634219 3647447 3614881 2026-08-26T09:35:40Z Guka1996 184255 3647447 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант |Есімі = Гүлвира Тұрсынқызы Рузиева |Шынайы есімі = {{lang-ug|Gul’vira Tursunovna Raziyeva}},<br />''گۈلۋىرا تۇرسۇنوۋنا رازىيېۋا'' |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 19.7.1936 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 1963—қ.у. |Мемлекет = {{USSR}} →<br />{{KAZ}} |Мамандықтары = әнші |Дауыс түрі = [[Сопрано|сопрано]] |Аспаптары = |Жанрлары = [[Романс|романс]], ұйғыр халық әндері |Лақап аттары = Қазақстанның тұңғыш ұйғыр халық әртісі |Ұжымдары = [[Қазақ теледидары мен радиосының камералық оркестрі|Теледидар мен радионың қазақ эстрадалы-симфониялық оркестрі]]<br />[[Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры|Ұйғыр музыкалық комедия театры]] |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Парасат ордені}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{ҚР Конституциясына 20 жыл}}|{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Қазақ КСР халық әртісі}} }} |Сайты = |Commons = }} '''Гүлвира Тұрсынқызы Рузиева''' ({{lang-ug|گۈلۋىرا تۇرسۇنوۋنا رازىيېۋا, Gul’vira Tursunovna Raziyeva}} [[19 шілде]] [[1936 жыл|1936]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — кеңестік қазақ және ұйғыр әншісі. [[Қазақстан|Қазақстанның]] алғашқы [[Ұйғырлар|ұйғыр халық әртісі]] ([[1981]]). == Өмірбаяны == Әкесі — Разиев Тұрсынғазыұлы. Анасы — Алиева Гульвазир Жетписпаевна. Жұбайы — Омаров Алмас Бидалжанұлы, инженер-металлург болып жұмыс істеді. Ұлы — Омаров Руслан, қызы — Уварова Рената. [[1964]] жылы [[Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясы]]ның вокалдық факультетін бітірді. Вокалист. [[1958]] жылдан Ұйғыр музыкалық комедия театрының (қазіргі [[Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры]]) солисті. [[1964]] — [[1991]] жылдары — ҚР эстрадалық-симфониялық оркестрінің солисті. Ұйғыр, қазақ және орыс тілдерін меңгерген. [[Парасат ордені|"Парасат" ордені]]мен марапатталған ([[2006]]). [[Алматы облысы]]ның Құрметті азаматы. [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президенті]] сыйлығының стипендиаты.<ref>Кто есть кто в Республике Казахстан - [[2011]]. Справочник в 2 томах. Алматы, [[2011]] - 1312с.(на каз., рус.яз.) ISBN 978-601-278-475-6</ref> == Шығармашылығы == * Ұйғыр театрының сахнасында "Анархан", "Герим-Санам", "Проделки Майсары", "Аршин Мал-Алан" және т.б. спектакльдерде жетекші партиялар ойнады. * Қазақ радиосының алтын қорына оның орындауындағы 500 шығарма енді. "Мұнайма" компакт-дискісін ([[2002]]), "Уйгур кизи" аудиокассетасын ([[2002]]) шығарды. * [[2007]] — "Сәнъитим менен-ааятим менен" кітабының авторы. == Марапаттар == * Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі * Қазақ КСР Халық әртісі ([[1981]]) * Алматы облысының Құрметті азаматы * ҚР мәдениет саласындағы президенттік сыйлықтың лауреаты * [[2006]] — [[Парасат ордені|Парасат Ордені]]нің Кавалері * [[2011]] — [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|"Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл" медалі]] * [[2016]] — Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті-Елбасының мәдениет саласындағы мемлекеттік шәкіртақысының иегері == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Әншілер]] qalhr0mklcxoskrveat9j47gmzw4c1m 3647452 3647447 2026-08-26T09:37:04Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Guka1996|Guka1996]] ([[User talk:Guka1996|т]]) өңдемелерінен [[User:NaziraBimakova|NaziraBimakova]] соңғы нұсқасына қайтарды 3614881 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант |Есімі = Гүлвира Тұрсынқызы Рузиева |Шынайы есімі = {{lang-ug|Gul’vira Tursunovna Raziyeva}},<br />''گۈلۋىرا تۇرسۇنوۋنا رازىيېۋا'' |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 19.7.1936 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 1963—қ.у. |Мемлекет = {{USSR}} →<br />{{KAZ}} |Мамандықтары = әнші |Дауыс түрі = [[Сопрано|сопрано]] |Аспаптары = |Жанрлары = [[Романс|романс]], ұйғыр халық әндері |Лақап аттары = Қазақстанның тұңғыш ұйғыр халық әртісі |Ұжымдары = [[Қазақ теледидары мен радиосының камералық оркестрі|Теледидар мен радионың қазақ эстрадалы-симфониялық оркестрі]]<br />[[Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры|Ұйғыр музыкалық комедия театры]] |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Парасат ордені}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{ҚР Конституциясына 20 жыл}}|{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Қазақ КСР халық әртісі}} }} |Сайты = |Commons = }} '''Гүлвира Тұрсынқызы Рузиева''' ({{lang-ug|گۈلۋىرا تۇرسۇنوۋنا رازىيېۋا, Gul’vira Tursunovna Raziyeva}} [[19 шілде]] [[1936 жыл|1936]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — кеңестік қазақ және ұйғыр әншісі. [[Қазақстан|Қазақстанның]] алғашқы [[Ұйғырлар|ұйғыр халық әртісі]] ([[1981]]). == Өмірбаяны == Әкесі — Разиев Тұрсынғазыұлы. Анасы — Алиева Гульвазир Жетписпаевна. Жұбайы — Омаров Алмас Бидалжанұлы, инженер-металлург болып жұмыс істеді. Ұлы — Омаров Руслан, қызы — Уварова Рената. [[1964]] жылы [[Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясы]]ның вокалдық факультетін бітірді. Вокалист. [[1958]] жылдан Ұйғыр музыкалық комедия театрының (қазіргі [[Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры]]) солисті. [[1964]] — [[1991]] жылдары — ҚР эстрадалық-симфониялық оркестрінің солисті. Ұйғыр, қазақ және орыс тілдерін меңгерген. [[Парасат ордені|"Парасат" ордені]]мен марапатталған ([[2006]]). [[Алматы облысы]]ның Құрметті азаматы. [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президенті]] сыйлығының стипендиаты.<ref>Кто есть кто в Республике Казахстан - [[2011]]. Справочник в 2 томах. Алматы, [[2011]] - 1312с.(на каз., рус.яз.) ISBN 978-601-278-475-6</ref> == Шығармашылығы == * Ұйғыр театрының сахнасында "Анархан", "Герим-Санам", "Проделки Майсары", "Аршин Мал-Алан" және т.б. спектакльдерде жетекші партиялар ойнады. * Қазақ радиосының алтын қорына оның орындауындағы 500 шығарма енді. "Мұнайма" компакт-дискісін ([[2002]]), "Уйгур кизи" аудиокассетасын ([[2002]]) шығарды. * [[2007]] — "Сәнъитим менен-ааятим менен" кітабының авторы. == Марапаттар == * Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі * Қазақ КСР Халық әртісі ([[1981]]) * Алматы облысының Құрметті азаматы * ҚР мәдениет саласындағы президенттік сыйлықтың лауреаты * [[2006]] — [[Парасат ордені|Парасат Ордені]]нің Кавалері * [[2011]] — [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|"Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл" медалі]] * [[2016]] — Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті-Елбасының мәдениет саласындағы мемлекеттік шәкіртақысының иегері == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Әншілер]] 3ey8swyk0nlkyq0pjlzouxxjcbrpss3 Наталья Алимжанова Вячеславовна 0 634314 3647507 3593806 2026-08-26T10:28:35Z Шугыла Есімханова 185002 3647507 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Наталья Алимжанова |Шынайы есімі = |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Наталья Алимжанова Вячеславовна |Туған күні = 04.10.1968 |Туған жері = [[Кемерово]], [[КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = Қазақстандық жеңіл атлетші |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Наталья Алимжановна Вячеслановна''' ([[4 қазан]] [[1968 жыл|1968]]) — қазақстандық жеңіл атлетші, 400 метр қашықтыққа жүгіруден ХДСШ-і. Республиканың әлденеше мәрте [[Чемпион|чемпионы]] әрі [[Рекордшы|рекордшысы]]. == Өмірбаяны == [[Азия]] ([[1993]], [[Шығыс Азия]] елдері ойындарының [[1997]]), Азия ойындарының ([[1998]] [[Бангкок]], [[Тайланд]], [[2002]] [[Пусан]] [[Оңтүстік Корея]]) Азияның 5 дүркін чемпионы. [[1994]] жылы [[Лондон|Лондонда]] өткен 28-ші [[Олимпиада ойындары|Олимпияда]] ойындарының (5-ші орын) қатысушысы. [[1994]] жылы [[Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тасталуы|Хиросимада]] өткен Азия ойындарың қола жүлдегері. <ref>Жолымбетов Ө., Құлназаров А. [[Қазақстан|ҚАЗАҚСТАН]] - спортшылар елі. [[Энциклопедия|Энциклопедиялық]] анытамалық. – [[Алматы]]: «[[Сөздік]]-Словарь», [[2009]]. – 880 бет</ref> === Балалық шағы === Наталья жеңіл атлетикамен Кемерово қаласында әкесінің (Вячеслав Александрович Торшин) үйінде айналыса бастады. Дәрігерлер анасына климатты өзгертуге ұсынды, осыған байланысты отбасы Жамбылға көшіп келді. Әкесі мен анасы бірге Натальяны институттың екінші курсына дейін жаттықтырып, дайындады. Алматыға келген соң Наталья Любовь Ивановнаға және Владимир Иванович Никитенкоға ауысты. Ал құрама команда құрамында Наташаны Александр Дениско жаттықтырды. == Мансабы == Азияның екі дүркін чемпионы, Азия ойындарының үш дүркін жеңімпазы. Шығыс Азия ойындары мен Афро-Азия ойындарының жеңімпазы. Халықаралық турнирлердің және Қазақстан Республикасының ұлттық чемпионатының бірнеше мәрте жеңімпазы. 1993 жылы [[Ресей чемпионатында]] өнер көрсетіп, қола жүлдеге ие болды. 1996, 2000 және 2004 жылдардағы [[Олимпиада]] ойындарының қатысушысы. [[Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері]]. 400 метрге кедергілер арқылы жүгіруден [[Қазақстанның қолданыстағы рекордының]] иегері. == Марапаттары == * Екі дүркін [[Азия]] чемпионы, Азия ойындарының үш дүркін жеңімпазы. * [[Шығыс Азия]] ойындары мен [[Афро-Азия ойындары|Афро-Азия]] ойындарының жеңімпазы. * Халықаралық турнирлердің, Қазақстан Ұлттық чемпионатының бірнеше дүркін жеңімпазы. * [[1993]] жылы [[Ресей]] чемпионатында қола медаль жеңіп алды. * [[1996]], [[2000]] және [[2004]] жылдардағы олимпиадалардың қатысушысы. * [[Қазақстан Республикасы|Қазақстан Республикасының]] халықаралық дәрежедегі спорт шебері. * 400 метрге жүгіруде қазіргі [[Қазақстан]] рекордының иегері. == Дереккөздер == a1jc77mxrrfn9hymjyionhvtbhd0vp5 3647520 3647507 2026-08-26T10:37:07Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3581729 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Наталья Алимжанова |Шынайы есімі = |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Наталья Алимжанова Вячеславовна |Туған күні = 04.10.1968 |Туған жері = [[Кемерово]], [[КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = Қазақстандық жеңіл атлетші |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Наталья Алимжановна Вячеслановна''' ([[4 қазан]] [[1968 жыл|1968]]) — қазақстандық жеңіл атлетші, 400 метр қашықтыққа жүгіруден ХДСШ-і. Республиканың әлденеше мәрте [[Чемпион|чемпионы]] әрі [[Рекордшы|рекордшысы]]. == Өмірбаяны == [[Азия]] ([[1993]], [[Шығыс Азия]] елдері ойындарының [[1997]]), Азия ойындарының ([[1998]] [[Бангкок]], [[Тайланд]], [[2002]] [[Пусан]] [[Оңтүстік Корея]]) Азияның 5 дүркін чемпионы. [[1994]] жылы [[Лондон|Лондонда]] өткен 28-ші [[Олимпиада ойындары|Олимпияда]] ойындарының (5-ші орын) қатысушысы. [[1994]] жылы [[Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тасталуы|Хиросимада]] өткен Азия ойындарың қола жүлдегері. <ref>Жолымбетов Ө., Құлназаров А. [[Қазақстан|ҚАЗАҚСТАН]] - спортшылар елі. [[Энциклопедия|Энциклопедиялық]] анытамалық. – [[Алматы]]: «[[Сөздік]]-Словарь», [[2009]]. – 880 бет</ref> === Балалық шағы === Наталья жеңіл атлетикамен Кемерово қаласында әкесінің (Вячеслав Александрович Торшин) үйінде айналыса бастады. Дәрігерлер анасына климатты өзгертуге ұсынды, осыған байланысты отбасы Жамбылға көшіп келді. Әкесі мен анасы бірге Натальяны институттың екінші курсына дейін жаттықтырып, дайындады. Алматыға келген соң Наталья Любовь Ивановнаға және Владимир Иванович Никитенкоға ауысты. Ал құрама команда құрамында Наташаны Александр Дениско жаттықтырды. == Мансабы == Азияның екі дүркін чемпионы, Азия ойындарының үш дүркін жеңімпазы. Шығыс Азия ойындары мен Афро-Азия ойындарының жеңімпазы. Халықаралық турнирлердің және Қазақстан Республикасының ұлттық чемпионатының бірнеше мәрте жеңімпазы. 1993 жылы [[Ресей чемпионатында]] өнер көрсетіп, қола жүлдеге ие болды. 1996, 2000 және 2004 жылдардағы [[Олимпиада]] ойындарының қатысушысы. [[Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері]]. 400 метрге кедергілер арқылы жүгіруден [[Қазақстанның қолданыстағы рекордының]] иегері. == Марапаттары == * Екі дүркін [[Азия]] чемпионы, Азия ойындарының үш дүркін жеңімпазы. * [[Шығыс Азия]] ойындары мен [[Афро-Азия ойындары|Афро-Азия]] ойындарының жеңімпазы. * Халықаралық турнирлердің, Қазақстан Ұлттық чемпионатының бірнеше дүркін жеңімпазы. * [[1993]] жылы [[Ресей]] чемпионатында қола медаль жеңіп алды. * [[1996]], [[2000]] және [[2004]] жылдардағы олимпиадалардың қатысушысы. * [[Қазақстан Республикасы|Қазақстан Республикасының]] халықаралық дәрежедегі спорт шебері. * 400 метрге жүгіруде қазіргі [[Қазақстан]] рекордының иегері. == Дереккөздер == ikjhfs65roong47do8ad5r185gh3735 Рауль Гарсия 0 634747 3647260 3536073 2026-08-25T13:58:21Z 1nter pares 146705 3647260 wikitext text/x-wiki {{Футболшы|есімі=Рауль Гарсия|сурет=Raúl García - 01.jpg|азаматтығы={{ESP}}|толық аты=Рауль Гарсия Эскудеро |туған күні = 11.07.1986|туған жері=Памплона, [[Испания]]|бойы=184<ref>https://www.athletic-club.eus/jugadores/ander-iturraspe-derteano</ref>|салмағы=83<ref>https://www.athletic-club.eus/jugadores/ander-iturraspe-derteano</ref>|позиция=шабуылшы |қазіргі клуб= |клубтары={{футбол карьерасы |2004—2005|{{flagicon|Испания|20px}} Осасуна Б|28 (3) |2005—2007|{{flagicon|Испания|20px}} [[Осасуна]]|68 (9) |2007—2015|{{flagicon|Испания|20px}} [[Атлетико Мадрид]]|216 (27) |2011—2012|{{аренда}}{{flagicon|Испания|20px}} [[Осасуна]]|33 (11) |2015—2024|{{flagicon|Испания|20px}} [[Атлетик Бильбао]]|292 (65)}} |ұлттық құрамы={{футбол карьерасы |2004—2005|{{flagicon|Испания|20px}} Испания-19|7 (4) |2006—2009|{{flagicon|Испания|20px}} Испания-21|20 (1) |2014|{{flagicon|Испания|20px}} [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]|2 (0)}}|обновление данных о клубе=08.09.2019|обновление данных о сборной=}}'''Рауль Гарсия Эскудеро''' ({{lang-es|Raúl García Escudero}}; [[11 шілде]] [[1986 жыл]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/34601</ref>, [[Памплона]], [[Испания]]) — испаниялық футболшы, шабуылшы. == Мансабы == 2004 жылы туған клубы "Осасуна" сапында кәсіби карьерасын бастады. 28 қазанда [[Барселона (футбол клубы)|"Барселонаға]]" қарсы сырт алаңда тұңғыш рет алаңға шықты. Бұл ойында "Осасуна" 0:3 есебімен ұтылды. 2007 жылы байырғы бапкері Хавьер Агирре ("Осасуна" сапында да бапкері болған) "[[Атлетико Мадрид|Атлетико Мадридке]]" шақырды. Біраз жыл негізгі құрамда ойнады да, клубқа [[Тьягу Мендиш|Тиагу Мендеш]] келген соң алаңға сирек шығатын болды. Соның нәтижесінде 2011/12 жылғы маусымды туған клубы "[[Осасуна|Осасунада]]" арендада өткізді. 2015 жылдан бері "[[Атлетик Бильбао|Атлетик Бильбаода]]" ойнап келеді. == Жетістіктері == === [[Атлетико Мадрид]] === * Испания чемпионы: 2013/14 * Испания кубогы: 2012/13 * Испания суперкубогы: 2014 * УЕФА Еуропа лигасы: 2009/10 * УЕФА суперкубогы (2): 2010, 2012 * Чемпиондар лигасының финалисі: 2013/14 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== *[http://www.national-football-teams.com/player/56849.html Профилі (www.national-football-teams)] *[https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=39936 Профилі (www.soccerbase.com)] *http://www.bdfutbol.com/en/j/j2294.html [[Санат:Испания футболшылары]] [[Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Осасуна ФК ойыншылары]] [[Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары]] [[Санат:Атлетик Бильбао ФК ойыншылары]] bg7vg7ab82fua6t1rj5bn9iy9i2we8k Өкілдік демократия 0 635492 3647356 3641742 2026-08-26T05:28:56Z Бакытжан Бейсембекова 184968 3647356 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Басқару формалары}} '''Өкілдік демократия''' — [[демократия]] типіндегі [[саяси режим]], онда [[халық]] [[билік]]<nowiki/>тің негізгі көзі ретінде танылады, бірақ мемлекетті басқару мүшелерін азаматтар сайлайтын әртүрлі өкілді органдарға беріледі. Қазіргі демократиялық қоғамда осы екі түр өзара бірін-бірі толықтырады. Заңды күші тұрғысынан басымдыққа тікелей демократия жолымен қабылданған шешімдер ие болады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> Өкілдік демократияда халықтың еркі [[депутат]]тарға және биліктің өкілетті органдарына беріледі. Азаматтар өздерінің көзқарастарының, мақсаттарының, бағдарламаларының ниеттестігіне байланысты депутаттарды сайлайды, оларға өз мүдделерін қорғауды сеніп тапсырады. Қазіргі [[Қазақстан Республикасы]]нда демократиялық белгілер бар, қазір соны жүзеге асыру үшін көптенген жұмыстар жүргізілуде. Қазақстан Республикасы өзін егеменді, зайырлы, демократиялық, құқықтық мемлекет ретінде деп жариялады. Қабылданып жатқан заңдарда адамдардың негізгі [[құқық]]тары мен бостандықтары көрсетіліп, заң мен сот алдында теңдестірілген. Әркім өзінің жанына жақын саяси мұраттарды ұстануға ерікті. [[Сөз бостандығы|Сөз және баспасөз бостандығы]], соның ішінде сынау құқығы да [[заң]] жүзінде бекітілген. Экономика саласында жеке мешікке үлкен жол ашылды. Халық демократиялық жағдайда өмір сүруге үйренуде. Дамыған батыс Еуропа елдеріндегі тарихи тәжірибелерін демократия орнату жолындағы рәсімдерін, тәртіп, қағидаларын енгізіп, тиімді және нысаналы пайдаланған абзал.<ref>https://kitaphana.kz/refkaz/238-sayasattanu/3272-demokratia.html</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Демократия]] [[Санат:Конституциялық құқық]] 3lmtnsqe74j28ger9ici8h6km384oqo 3647415 3647356 2026-08-26T08:55:49Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] ([[User talk:Бакытжан Бейсембекова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3635566 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Басқару формалары}} '''Өкілдік демократия''' — [[демократия]] типіндегі [[саяси режим]], онда [[халық]] [[билік]]<nowiki/>тің негізгі көзі ретінде танылады, бірақ мемлекетті басқару мүшелерін азаматтар сайлайтын әртүрлі өкілді органдарға беріледі. Қазіргі демократиялық қоғамда осы екі түр өзара бірін-бірі толықтырады. Заңды күші тұрғысынан басымдыққа тікелей демократия жолымен қабылданған шешімдер ие болады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> Өкілдік демократияда халықтың еркі [[депутат]]тарға және биліктің өкілетті органдарына беріледі. Азаматтар өздерінің көзқарастарының, мақсаттарының, бағдарламаларының ниеттестігіне байланысты депутаттарды сайлайды, оларға өз мүдделерін қорғауды сеніп тапсырады. Қазіргі [[Қазақстан Республикасы]]нда демократиялық белгілер бар, қазір соны жүзеге асыру үшін көптенген жұмыстар жүргізілуде. Қазақстан Республикасы өзін егеменді, зайырлы, демократиялық, құқықтық мемлекет ретінде деп жариялады. Қабылданып жатқан заңдарда адамдардың негізгі [[құқық]]тары мен бостандықтары көрсетіліп, заң мен сот алдында теңдестірілген. Әркім өзінің жанына жақын саяси мұраттарды ұстануға ерікті. [[Сөз бостандығы|Сөз және баспасөз бостандығы]], соның ішінде сынау құқығы да [[заң]] жүзінде бекітілген. Экономика саласында жеке мешікке үлкен жол ашылды. Халық демократиялық жағдайда өмір сүруге үйренуде. Дамыған батыс Еуропа елдеріндегі тарихи тәжірибелерін демократия орнату жолындағы рәсімдерін, тәртіп, қағидаларын енгізіп, тиімді және нысаналы пайдаланған абзал.<ref>https://kitaphana.kz/refkaz/238-sayasattanu/3272-demokratia.html</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Демократия]] [[Санат:Конституциялық құқық]] psvdu8xuflcoihwv5zlg3k8m9pb0gck Ажар Хакімқызы Ыбыраева 0 635762 3647493 3646803 2026-08-26T10:17:16Z Акпарова Корлан 184969 3647493 wikitext text/x-wiki {{Уикилендірілсін}} {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ажар Хакімкызы Ыбыраева''' (1928, [[Солтүстік Қазақстан облысы]], Сергеев ауданы – 1999) — [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Алматы шет тілдері институты]]ның ректоры (1962–1967). == Еңбек жолы == * [[Шымкент облысы]], [[Сарыағаш]] ауылында орта мектепті бітірген соң, [[1949 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты]]на оқуға түсіп, тарих факультетін үздік аяқтады. Сол жылы [[коммунистік партия]] мүшелігіне өтеді. *[[1949 жыл]]дан [[1950 жыл]]ға дейін осы институттың [[марксизм-ленинизм]] кафедрасында ұстаздық етті. *[[1959 жыл]]ы өзі оқыған Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтына [[ректор]] болып қызметке тағайындалды. *[[1962]]–[[1967]] жылдары [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Шет тілдер институты]]нда ректор болып қызмет істеді.<ref>http://www.wikiwand.com/ru/Казахский_университет_международных_отношений_и_мировых_языков_имени_Абылай_хана</ref> *[[1967]]–[[1975]] жылдары [[ҚазССР]] Жоғары және арнаулы орта білім министрлігінде жоғары оқу орындарын басқару бөлімінде коллегия мүшесі болды.<ref>17 Қазақ қыздарының парасат мектебі: Фотоальбом. – Алматы: Өнер, 2004 – 160 бет ISBN 9965-595-76-3</ref> == Марапаттары == 30-дан аса ғылыми еңбектері және ғылыми-методикалық жұмыстары жарияланды. Ажар Хакімқызы Ыбыраева “Даңқ белгісі” орденімен, “Қажырлы еңбегі үшін” медалімен, [[ҚазССР]] Жоғары Советінің мақтау қағазымен, Бүкілодақтық Ленин комсомолы Жастар Одағы сыйлығымен марапатталды. Ажар Хакімқызы екі рет ҚазССР Жоғарғы Советінің [[депутат]]тығына сайланды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Әдебиет == * http://www.ablaikhan.kz 6zzx1x5ay6v7qdmequeovtmak1tbnsk Әскери даңқ мұражайы 0 640421 3647560 3641442 2026-08-26T11:02:19Z Акпарова Корлан 184969 3647560 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Әскери даңқ мұражайы»''' — 2011 жылдың 25 қаңтарында [[Алматы облысы]], [[Жаркент қаласы]], Қастеев көшесі, 12 мекен-жайында салынған. == Сипаттамасы == Мұражай Алматы аймағының облыстық әкімшілігінің негізінде тұрғызылды. Мұражайдың негізгі қоры өлкенің тарихына қатысты тарихи және мәдени маңызы бар заттардан тұрады. Мұражайда 364 бірлік х - музейлік маңызы бар, сондай - ақ 781 негізгі қор және 286 қосалқы қормен толыққан. Мұражайдың басты міндеті: халықты өлкенің өткен тарихымен және қазіргі өмірімен таныстыру, жас ұрпаққа Отанға деген сүйіспеншілік пен адамгершілік құндылықтарға тәрбиелеу.<ref>[http://kultura.zhetisu.gov.kz/pages/31/ Алматы облысының мәдениет, мұрағаттар және құжаттама басқармасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429134517/http://kultura.zhetisu.gov.kz/pages/31/ |date=2020-04-29 }}</ref> == Экспозициялары == '''Музей 4 экспозициялық залдар мен мазмұны жағынан бірнеше бөлімдерден тұрады:''' * Фойе – «Тәуелсіздік шежіресі» * І зал – Тақырып: «Ел ішіндегі атақты Жетісулық батыр бабалар». * ІІ залда «Қазақ хандығының құрылуы». * III зал Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мұражайлары]] gsvdmqw88qvfqa739cs5i4t2mfytqzx Джон Оби Микел 0 645310 3647261 2909427 2026-08-25T13:58:38Z 1nter pares 146705 3647261 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | есімі = Джон Оби Микел | туған күні = 22.04.1987 | сурет = Mikel John Obi 2016.jpg | азаматтығы = {{ту|Нигерия}}, [[Нигерия]] | бойы = 188<ref>{{cite news|url=http://www.premierleague.com/page/PlayerProfile/0,,12306~33408,00.html|title = Premier League Player Profile|accessdate =30 April 2011|publisher = Premier League}}</ref> | салмағы = 83<ref name="Chelsea FC profile">{{cite news |url=http://www.chelseafc.com/page/PlayerProfileDetail/0,,10268~33408,00.html |title=Chelsea FC profile |publisher=Chelsea FC |date=16 July 2008 |accessdate=16 July 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080715212549/http://www.chelseafc.com/page/PlayerProfileDetail/0%2C%2C10268~33408%2C00.html |archivedate=2008-07-15 |deadlink=yes }}</ref> | позиция = жартылай қорғаушы | қазіргі клуб = {{ту|Англия}} [[Сток Сити]] | номер = ? | клубтары = {{футбол карьерасы |2005—2006|{{ту|Норвегия}} [[Люн]]|6 (1) |2006—2017|{{ту|Англия}} [[Челси (футбол клубы)|Челси]]|249 (1) |2017—2018|{{ту|Қытай}} [[Тянзың Тэда]]|31 (3) |2019|{{ту|Англия}} [[Мидлсбро (футбол клубы)|Мидлсбро]]|18 (1) |2019—2020|{{ту|Түркия}} [[Трабзонспор (футбол клубы)|Трабзонспор]]|19 (0) |2020—|{{ту|Англия}} [[Сток Сити]]|0 (0) }} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2005—|{{Футбол|Нигерия}} |90 (6)}} }} '''Джон Майкл Нчеквубе Обинна''' ({{lang-en|John Michael Nchekwube Obinna}}; 22 сәуір 1987 жыл<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/30739</ref>, [[Джос]], [[Нигерия]]), '''Микел Джон Оби''', '''Джон Оби Микел''' немесе '''Джон Микел Оби''' ретінде танымал — нигериялық футболшы, [[Нигерия Ұлттық футбол құрамасы]] мен "[[Сток Сити]]" клубының жартылай қорғаушысы. == Мансабы == === Клубтық === ФА Пепси, "Плато Юнайтед" клубтарының түлегі. 2004 жылы Кейптаунның "Аякс" клубына ауысып, бір жыл ойнады. Кәсіпқой карьерасын 2005 жылы Норвегияның "Люн" клубында бастады. 2006 жылы Англиялық "[[Манчестер Юнайтед]]" пен "[[Челси (футбол клубы)|Челси"]] нигериялық жас талантты өз клубтарында көргесі келіп, жарыса келіссөздер жүргізді. Бұл бәсекеде "Челси" жеңіп шығып, Микелді өз құрамына қосты. 2006 жылы 12 қыркүйекте тұңғыш рет "Челси" сапында алаңға шығып, [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2006/07|УЕФА Чемпиондар лигасында]] "[[Левски (футбол клубы)|Левскиге]]" қарсы ойнады. 2017 жылы Қытайдың "Тянзың Тэда" клубына ауысты. === Құрамада === 2005 жылы 17 тамызда [[Либерия Ұлттық футбол құрамасы|Либерияға]] қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет [[Нигерия Ұлттық футбол құрамасы|Нигерия құрамасы]] сапында алаңға шықты. 2006 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы 2006|Африка Ұлттары кубогына]] барды, екінші турда Зимбабвеге қарсы ойында екінші таймда алаңға шықты. Кейін [[Африка Ұлттары Кубогы 2008|2008]], [[Африка Ұлттары Кубогы 2010|2010]], [[Африка Ұлттары Кубогы 2013|2013]], [[Африка Ұлттары Кубогы 2019|2019]] жылдары да осы турнирге қатысты. Сондай-ақ 2013 жылы Конфедерациялар кубогында, [[Футболдан 2014 жылғы әлем біріншілігі|2014 жылғы әлем чемпионатында]] да өнер көрсетті. [[Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі|2010 жылғы әлем чемпионатына]] жарақатының кесірінен бара алмады. == Жетістіктері == === Командалық === '''[[Челси (футбол клубы)|«Челси»]]''' * Англия чемпионы (2): 2009/10, 2014/15 * Англия кубогы (4): 2007, 2009, 2010, 2012 * Лига кубогы (2): 2007, 2015 * Чемпиондар лигасы: 2012 * Еуропа лигасы: 2013 * Англия суперкубогы: 2009 '''[[Нигерия Ұлттық футбол құрамасы|Нигерия]]''' * Африка Ұлттары кубогы: 2013 === Жеке === * Африкадағы футбол таланты: 2005 * «Челсидің» үздік жас ойыншысы (2): 2007, 2008 * Нигериядағы жыл спортшысы: 2013 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == *[http://www.football-lineups.com/footballer/623/ Профилі] [[Санат:Нигерия футболшылары]] [[Санат:Нигерия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Африка чемпиондары]] [[Санат:Челси ФК ойыншылары]] [[Санат:Тянзың Тэда ФК ойыншылары]] [[Санат:Трабзонспор ФК ойыншылары]] [[Санат:Мидлсбро ФК ойыншылары]] [[Санат:Сток Сити ФК ойыншылары]] [[Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері]] quaszzuyr16anj47fh749vl9gpiqf08 Теміржан Ерқасұлы Айтбаев 0 647126 3647556 3647052 2026-08-26T10:58:58Z Акпарова Корлан 184969 бөлім қостым 3647556 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Теміржан Ерқасұлы Айтбаев''' ([[1 қараша]], [[1962 жыл]], [[Алматы облысы]], [[Алакөл ауданы]]) — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] академигі, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы.<ref>[https://nauka-nanrk.kz/ru/news/obv2020.html Национальная академия наук Республики Казахстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812061305/https://nauka-nanrk.kz/ru/news/obv2020.html |date=2020-08-12 }}</ref> == Өмірбаяны == * [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]н тәмамдаған. Мамандығы бойынша - [[топырақтану]]шы-[[агрохимик]]. * Еңбек жолын [[Қазақ картоп және көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты]]нда кіші ғылыми қызметкер болып бастаған. * Ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі, ғалым-хатшы және 2004-2018 жж. аралығында аталған институт бас директоры қызметтерін атқарған.<ref>[http://novaera.kz/%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B8%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%E2%80%93-70!.html КазНИИКО – 70 ЛЕТ !] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508182513/http://novaera.kz/%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B8%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%E2%80%93-70%21.html |date=2021-05-08 }}</ref> * Қазіргі таңда [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]] КеАҚ "Көкөніс және бау шаруашылығы ғылыми орталығының директоры және "Жеміс-көкөніс және жаңғақ шаруашылығы" кафедрасының меңгерушісі қызметтерін атқарады.<ref>[http://www.kaznau.kz/page/department/?name=zhemis_kokonis_zhane_zhangak_sharuashylygy&var=kafedra_mengerushisi_330&lang=kz Айтбаев Теміржан Ерқасұлы - Кафедра меңгерушісі]{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * == Марапаттары == "Тәуелсіздікке 25 жыл" орденімен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Академиктер]] [[Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторлары]] q63vp6w9rf9lix2isv5ogffnjqmyfl7 Көкжиек тұстары 0 650642 3647553 3642744 2026-08-26T10:53:37Z Акпарова Корлан 184969 бөлім қостым 3647553 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Көкжиек тұстарының бағыттары.png|250px|right|thumb|Көкжиек тұстарының бағыттары]] [[География|Географияда]] '''көкжиек тұсы''' дегеніміз негізгі төрт бағыттың бірі ([[солтүстік]], оңтүстік, [[батыс]], [[шығыс]]). == Көкжиек тұстарын анықтау == Солтүстік пен оңтүстік бағыттары [[Географиялық полюс|Жердің полюстерімен]], ал шығысы мен батысы (ғаламшардың өз шеңберінің айналасында айналуымен байланысты) аспан денелерінің айқын көтерілуі мен төмендеуімен анықталады. Ежелгі дәуірден бастап адам оңтүстік бағытты - күннің шарықтау шегінде орналасуымен, шығысты - шығатын жерімен, ал батысты - күн бататын жермен анықтады; ал солтүстік бағыты (солтүстік жарты шарда) Поляр жұлдызымен анықталды. Қазіргі карталарда солтүстік жағы әдетте жоғарғы жағында, оңтүстік төменгі жақта, батыс сол жақта, шығыс оң жақта орналасқан. Ескі карталарда оңтүстігі немесе шығысы жоғарғы жақ ретінде көрсетілуі мүмкін. Жұлдызды аспан карталары, ереже бойынша жер бетінің карталарынан айырмашылығы, аспанда (аспан сферасы) бақылаушының астында емес, оның үстінде көрінетін етіп бейнеленген. Бұл жағдайда аспан экваторының бағытына қарап тұрған бақылаушы үшін оңтүстік алдыңғы, солтүстік артқы, шығыс сол жақта және батыста оң жақта болады. == Қағидалары == Адамды кеңістікке бағдарлау кезінде төрт жақ қағидасы қолданылады: «алдыңғы жақ», «артқы жақ», «сол жақ», «оң жақ». Бұл жағдайда бағыттар бекітілмейді және адамның өзіне қатысты таңдалады. Қоршаған әлемді танудағы адам үшін жер бетінде төрт бағытты бағдарлау қағидасы маңызды кезең болды. '''Төрт қағидасы''' фольклорда, әдет-ғұрыпта, көптеген халықтардың, соның ішінде славяндықтардың діни жораларында көрінеді: *«Төрт жағыңа бар»; («пойти на все четыре стороны») *Төрт бөліктен тұратын трипильдік құрбандықтар төрт крестпен кардинальды нүктелерге дәл бағытталды, тіпті егер бұл бағыт үйдің қабырғаларының бағытынан өзгеше болса да, т.б. Шеңберді төрт бағытқа - солтүстік, оңтүстік, батыс, шығысқа бөлуден басқа, бағдарлау мәселелері дамыған сайын, аралық бағыттары бар қосымша бөлімдер енгізілді: солтүстік-батыс, солтүстік-шығыс, оңтүстік-батыс, оңтүстік-шығыс; барлығы сегіз бағыт болды. Кейінірек келесі аралық бөлімдер енгізілді: бағыттар санын 16-ға дейін жеткізетін солтүстік-солтүстік-батыс, батыс-солтүстік-батыс және т.б. === Негізгі нүктелерді бейнелейтін түстер === Магнитті солтүстікке бағытталған компас инесінің дәстүрлі түсі қызыл. == Шартты белгі == Негізгі нүктелерді белгілеу үшін 4 латын әрпі жиі қолданылады: '''''N, S, E, W''''', (бұл ағылшын тіліндегі негізгі нүктелер атауларының бірінші әріптеріне сәйкес келеді - Солтүстік, Оңтүстік, Шығыс, Батыс) немесе ''С, О, Ш, Б'' қазақ тіліндегі негізгі нүктелер атауларының әріптері - Солтүстік, Оңтүстік, Шығыс, Батыс). Сонымен қатар, ресейлік теңіз навигациясы тарихында ұзақ уақыт бойы неміс тілдерінің негізгі нүктелері жиі қолданылған (олар бүгінгі күнге дейін де қолданылып келеді) - Nord, Süd, Ost, West (Норд, Зюд, Ост, Вест). Бұл Петр дәуірінде - Ресей империясының әскери-теңіз күштері дүниеге келген 18 ғасырдың басында - орыс тіліне көптеген терминдер голланд тілінен енген болатын, және негізгі нүктелер үндес болатын келесі атауларлармен аталды. Оларға қатысты неміс тілі: N — noord (норд), O — oost (ост), Z — zuid (зюйд), W — west (вест). == Тағы қараңыз == # [[Жел өрнегі]] # [[Жел өрнегі (мағыналары)]] [[Санат:География]] [[Санат:Желдер]] 189o6jtnydij04ug65d8128bbrkxq1p Корали Колмез 0 651350 3647433 3538827 2026-08-26T09:24:27Z Шугыла Есімханова 185002 3647433 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі= Корали Колмез |Шынайы есімі=Coralie Colmez |Суреті= Coralie Colmez (2009).jpg |Сурет ені=|Сурет тақырыбы= |Туған күні= 05.03.1988 |Қайтыс болған күні= |from=|nocat= |Туған жері= [[Париж]], [[Франция]]|Қайтыс болған жері=|Азаматтығы= француз|Ғылыми аясы= [[математика]]|Жұмыс орны=|Ғылыми дәрежесі=|Ғылыми атағы=|Альма-матер= [[Кэмбридж университеті]] |Ғылыми жетекші= |Атақты шәкірттері= |Несімен белгілі=|Марапаттары=|Сайты=|Қолтаңбасы=|Қолтаңба ені=|Уикидәйек=|Уикиқайнар=|Commons=}} '''Корали Колмез''' ([[Француз тілі|фр.]] ''Coralie Colmez''; [[5 наурыз]] [[1988 жыл]], [[Франция]]) —  [[француз]] жазушысы, [[математика]] және математикалық білім беру мұғалімі. ==Жастық шағы== Корали Колмез - Пьер Колмес пен Лейла Шнепстің қызы, математиктер отбасында дүниеге келген<ref>[https://www.economist.com/prospero/2013/05/02/allow-me-to-explain-your-honour "Allow me to explain, Your Honour". The Economist. ]</ref>. Колмез Францияның [[Париж]] қаласында бойжетті. Колмез Париждегі орта білімін аяқтағаннан кейін, Ұлыбританияға бет алды, [[Кембридж университеті|Кембридж университетінің]] Гонвилл және Кай колледжіне ''Cambridge European Trust'' стипендиясы бойынша оқып, математика бойынша бірінші дәрежелі гуманитарлық ғылым бакалавры дәрежесін иеленіп, жоғарғы математика бойынша ''Райан сыйлығының'' иегері атанды.<ref>http://www.andrewlownie.co.uk/authors/coralie-colmez</ref> ==Мансабы== Колмез бір жыл ішінде [[Ұлыбритания]] үкіметінің тапсырмасы бойынша Ұлыбританиядағы математикалық білім беру жағдайын зерттеу үшін Кэрол Вердерманның арнайы жұмыс тобының ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді және Біріккен математикалық кеңеске нәтижелерді ұсынуға көмектесті.<ref>[https://cme.open.ac.uk/cme/JMC/JMC%20Minutes%2023rd%20February%202010.htm Minutes of JMC Council Meeting held at the Royal Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416032848/http://cme.open.ac.uk/cme/JMC/JMC%20Minutes%2023rd%20February%202010.htm |date=2016-04-16 }}</ref> Ол жеке репетиторлық фирмада математика пәнінің мұғалімі және «жағдайы төмен отбасылардың балаларына жоғары оқу орындарына баруға көмектесетін» ''The Access Project ұйымында'' қызмет атқарды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/education-and-careers/0/access-areas-project-helping-disadvantaged-children-top-universities/ "Access all areas - the project helping disadvantaged children into top universities"]</ref> Қазіргі таңда, студенттерге жоғары оқу орындарын таңдауға және мұғалімдерге студенттердің үлгерімін бақылауға көмектесетін ''Unifrog'' ұйымының директоры қызметін атқаруда.<ref>[https://schoolsimprovement.net/decision-time-are-your-students-choosing-the-best-universities-for-them/ "Decision time: are your students choosing the best universities for them?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200329201256/https://schoolsimprovement.net/decision-time-are-your-students-choosing-the-best-universities-for-them/ |date=2020-03-29 }}</ref> ==Шығармашылығы== [[Сурет:Coralie Colmez lecturing students.jpg|нобай|оңға|Корали Колмез студенттерге лекция өтуде]] Колмез өзінің анасы, [[математик]] Лейла Шнепстің қатысуымен ''«Math on Trial: Сандарды сот залында қалай пайдалану және теріс пайдалану туралы»'' еңбек жазған.Кең оқырман қауымына арналған бұл кітапта математиканың, әсіресе [[Статистика|статистиканың]], қылмыстық процестің нәтижелеріне, әсіресе дұрыс пайдаланылмаған немесе дұрыс түсіндірілмеген кезде қалай әсер етуі мүмкін екендігін бейнелейтін он тарихи мысал келтірілген.Бұл оқулық ретінде жазылмағанымен, кейбір рецензенттер студенттерге тақырыпқа кіріспе ретінде және «оларды көтерілген мәселелер туралы ойлауға, сөйлеуге және тіпті дауласуға мәжбүр етеді» деп тапты, ал екіншісі «олар маманға егжей-тегжейлерін тексеру үшін жеткілікті математиканы қамтамасыз етудің дұрыс тепе-теңдігін сақтады, бірақ жалпы оқырманды есеңгіретпеді» деп тапты, тағы біреуі «жасөспірімдерге математиканы оқуда қолдауға тырысатын ата-аналарға арналған - немесе шын мәнінде заң» үшін қолайлы кітап деп тапты.Пікірлердің көпшілігі оң болғанымен, кейбіреулер бұл кітапты математиканың күрделі сот процестеріне әсерін тым жеңілдеткен деп сынға алды. Бір рецензент кітаптың математиканың әлсіз жақтарын сипаттауы дұрыс болғанымен, қазіргі заманғы сот ісін жүргізудегі математиканың рөлін толық шеше алмады деп санайды, ал екіншісі кітаптың қарама-қайшы дәлелдерге шабуыл жасайтын адвокаттардың тепе-теңдік тәжірибесіне жеткіліксіз салмақ береді деп болжайды.<ref>[http://www.ams.org/notices/201307/rnoti-p910.pdf "Burden of Proof: A Review of Math on Trial"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415215317/http://www.ams.org/notices/201307/rnoti-p910.pdf |date=2016-04-15 }}</ref> ==Қоғамдағы қызметі== [[Сурет:Coralie Colmez at QEDcon 2014.jpg|нобай|оңға|Корали Колмез 2014 ші QEDCon конференциясында сөйлеуде]] Колмез ''Math on Trial'' басылымынан бастап Ұлыбританиядағы ғылыми-зерттеу және білім беру іс-шараларына [[спикер]] болды. Ол Этикалық қоғамның өкілі ретінде ''Конвей Холлда, [[Кембридж университеті|Кембридждің]] Алтыншы'' дәрежелі ғылыми-зерттеу орталығында және бірнеше ''Maths Inspiration'' көрмесінде, соның ішінде Кембридж Университетінде және [[2014]] ші жылғы ''QED'' конференциясында қатысқан. Ол [[BBC]] Radio 4-тің ''Бүгінгі Бағдарлама'' атты бағдарламада математиканы дұрыс қолданбаған немесе жеткіліксіз қолданған қылмыстық процестер туралы кітабын<ref>[https://www.bbc.co.uk/programmes/b01rg21w/live "Today - Tuesday 26 March"]</ref> және BBC Radio 4 подкастында ''Аманда Нокс'' ісіне қатысты тақырыпты талқылады. == Музыка == Shallowmar<ref>[https://shallowmar.bandcamp.com/album/shallowmar Shallowmar Bandcamp]</ref> - алты адамнан тұратын, әр түрлі музыкалық мекемелер мен клубтарда өнер көрсетін Бруклиндік инди-рок тобы. 2020 жылдың 15 мамырында жарық көрген 3 тректі EP — топтың фортепиано, гитара және скрипканың үйлесімімен жан-жақты ән жазуына дәлел деп айтсақ болады. Топтың скрипкашысы және альбомның мұқабасының суретшісі — Корали. Ол топтың қойылымдарына етене араласып, [[Facebook]]<ref>[https://www.facebook.com/public/Coralie-Colmez Facebook Coralie-Colmez]</ref> әлеуметтік желісінде жанкүйерлерімен керекті ақпараттарды бөліседі. ==Дереккөздер== ''{{дереккөздер}}'' [[Санат:Британдық скептиктер]] [[Санат:Франция математиктері]] [[Санат:Ғылыми байланысшылар]] [[Санат:Әйел математиктер]] [[Санат:Әйел ғалымдар]] [[Санат:5 наурызда туғандар]] [[Санат:1954 жылы туғандар]] [[Санат:Тірі адамдар]] [[Санат:Кембридж университеті түлектері]] pwtzrzntj6i2e8k5qbf87eob3b2myi2 3647473 3647433 2026-08-26T09:41:21Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3538827 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі= Корали Колмез |Шынайы есімі=Coralie Colmez |Суреті= Coralie Colmez (2009).jpg |Сурет ені=|Сурет тақырыбы= |Туған күні= 05.03.1988 |Қайтыс болған күні= |from=|nocat= |Туған жері= [[Париж]], [[Франция]]|Қайтыс болған жері=|Азаматтығы= француз|Ғылыми аясы= [[математика]]|Жұмыс орны=|Ғылыми дәрежесі=|Ғылыми атағы=|Альма-матер= [[Кэмбридж университеті]] |Ғылыми жетекші= |Атақты шәкірттері= |Несімен белгілі=|Марапаттары=|Сайты=|Қолтаңбасы=|Қолтаңба ені=|Уикидәйек=|Уикиқайнар=|Commons=}} '''Корали Колмез''' ([[Француз тілі|фр.]] ''Coralie Colmez''; [[5 наурыз]] [[1988 жыл]], [[Франция]]) —  [[француз]] жазушысы, [[математика]] және математикалық білім беру мұғалімі. ==Жастық шағы== Корали Колмез - Пьер Колмес пен Лейла Шнепстің қызы, математиктер отбасында дүниеге келген<ref>[https://www.economist.com/prospero/2013/05/02/allow-me-to-explain-your-honour "Allow me to explain, Your Honour". The Economist. ]</ref>. Колмез Францияның [[Париж]] қаласында бойжетті. Колмез Париждегі орта білімін аяқтағаннан кейін, Ұлыбританияға бет алды, [[Кембридж университеті|Кембридж университетінің]] Гонвилл және Кай колледжіне ''Cambridge European Trust'' стипендиясы бойынша оқып, математика бойынша бірінші дәрежелі гуманитарлық ғылым бакалавры дәрежесін иеленіп, жоғарғы математика бойынша ''Райан сыйлығының'' иегері атанды.<ref>http://www.andrewlownie.co.uk/authors/coralie-colmez</ref> ==Мансабы== Колмез бір жыл ішінде [[Ұлыбритания]] үкіметінің тапсырмасы бойынша Ұлыбританиядағы математикалық білім беру жағдайын зерттеу үшін Кэрол Вердерманның арнайы жұмыс тобының ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді және Біріккен математикалық кеңеске нәтижелерді ұсынуға көмектесті.<ref>[https://cme.open.ac.uk/cme/JMC/JMC%20Minutes%2023rd%20February%202010.htm Minutes of JMC Council Meeting held at the Royal Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416032848/http://cme.open.ac.uk/cme/JMC/JMC%20Minutes%2023rd%20February%202010.htm |date=2016-04-16 }}</ref> Ол жеке репетиторлық фирмада математика пәнінің мұғалімі және «жағдайы төмен отбасылардың балаларына жоғары оқу орындарына баруға көмектесетін» ''The Access Project ұйымында'' қызмет атқарды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/education-and-careers/0/access-areas-project-helping-disadvantaged-children-top-universities/ "Access all areas - the project helping disadvantaged children into top universities"]</ref> Қазіргі таңда, студенттерге жоғары оқу орындарын таңдауға және мұғалімдерге студенттердің үлгерімін бақылауға көмектесетін ''Unifrog'' ұйымының директоры қызметін атқаруда.<ref>[https://schoolsimprovement.net/decision-time-are-your-students-choosing-the-best-universities-for-them/ "Decision time: are your students choosing the best universities for them?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200329201256/https://schoolsimprovement.net/decision-time-are-your-students-choosing-the-best-universities-for-them/ |date=2020-03-29 }}</ref> ==Шығармашылығы== [[Сурет:Coralie Colmez lecturing students.jpg|нобай|оңға|Корали Колмез студенттерге лекция өтуде]] Колмез өзінің анасы, [[математик]] Лейла Шнепстің қатысуымен ''«Math on Trial: Сандарды сот залында қалай пайдалану және теріс пайдалану туралы»'' еңбек жазған.Кең оқырман қауымына арналған бұл кітапта математиканың, әсіресе [[Статистика|статистиканың]], қылмыстық процестің нәтижелеріне, әсіресе дұрыс пайдаланылмаған немесе дұрыс түсіндірілмеген кезде қалай әсер етуі мүмкін екендігін бейнелейтін он тарихи мысал келтірілген.Бұл оқулық ретінде жазылмағанымен, кейбір рецензенттер студенттерге тақырыпқа кіріспе ретінде және «оларды көтерілген мәселелер туралы ойлауға, сөйлеуге және тіпті дауласуға мәжбүр етеді» деп тапты, ал екіншісі «олар маманға егжей-тегжейлерін тексеру үшін жеткілікті математиканы қамтамасыз етудің дұрыс тепе-теңдігін сақтады, бірақ жалпы оқырманды есеңгіретпеді» деп тапты, тағы біреуі «жасөспірімдерге математиканы оқуда қолдауға тырысатын ата-аналарға арналған - немесе шын мәнінде заң» үшін қолайлы кітап деп тапты.Пікірлердің көпшілігі оң болғанымен, кейбіреулер бұл кітапты математиканың күрделі сот процестеріне әсерін тым жеңілдеткен деп сынға алды. Бір рецензент кітаптың математиканың әлсіз жақтарын сипаттауы дұрыс болғанымен, қазіргі заманғы сот ісін жүргізудегі математиканың рөлін толық шеше алмады деп санайды, ал екіншісі кітаптың қарама-қайшы дәлелдерге шабуыл жасайтын адвокаттардың тепе-теңдік тәжірибесіне жеткіліксіз салмақ береді деп болжайды.<ref>[http://www.ams.org/notices/201307/rnoti-p910.pdf "Burden of Proof: A Review of Math on Trial"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415215317/http://www.ams.org/notices/201307/rnoti-p910.pdf |date=2016-04-15 }}</ref> ==Қоғамдағы қызметі== [[Сурет:Coralie Colmez at QEDcon 2014.jpg|нобай|оңға|Корали Колмез 2014 ші QEDCon конференциясында сөйлеуде]] Колмез ''Math on Trial'' басылымынан бастап Ұлыбританиядағы ғылыми-зерттеу және білім беру іс-шараларына [[спикер]] болды. Ол Этикалық қоғамның өкілі ретінде ''Конвей Холлда, [[Кембридж университеті|Кембридждің]] Алтыншы'' дәрежелі ғылыми-зерттеу орталығында және бірнеше ''Maths Inspiration'' көрмесінде, соның ішінде Кембридж Университетінде және [[2014]] ші жылғы ''QED'' конференциясында қатысқан. Ол [[BBC]] Radio 4-тің ''Бүгінгі Бағдарлама'' атты бағдарламада математиканы дұрыс қолданбаған немесе жеткіліксіз қолданған қылмыстық процестер туралы кітабын<ref>[https://www.bbc.co.uk/programmes/b01rg21w/live "Today - Tuesday 26 March"]</ref> және BBC Radio 4 подкастында ''Аманда Нокс'' ісіне қатысты тақырыпты талқылады. == Музыка == Shallowmar<ref>[https://shallowmar.bandcamp.com/album/shallowmar Shallowmar Bandcamp]</ref> - алты адамнан тұратын, әр түрлі музыкалық мекемелер мен клубтарда өнер көрсетін Бруклиндік инди-рок тобы. 2020 жылдың 15 мамырында жарық көрген 3 тректі EP — топтың фортепиано, гитара және скрипканың үйлесімімен жан-жақты ән жазуына дәлел деп айтсақ болады. Топтың скрипкашысы және альбомның мұқабасының суретшісі — Корали. Ол топтың қойылымдарына етене араласып, [[Facebook]]<ref>[https://www.facebook.com/public/Coralie-Colmez Facebook Coralie-Colmez]</ref> әлеуметтік желісінде жанкүйерлерімен керекті ақпараттарды бөліседі. ==Дереккөздер== ''{{дереккөздер}}'' [[Санат:Британдық скептиктер]] [[Санат:Франция математиктері]] [[Санат:Ғылыми байланысшылар]] [[Санат:Әйел математиктер]] [[Санат:Әйел ғалымдар]] [[Санат:5 наурызда туғандар]] [[Санат:1954 жылы туғандар]] [[Санат:Тірі адамдар]] [[Санат:Кембридж университеті түлектері]] 58jwxgf6tseaayitumaxlwfs0kkew5f Комако Кимура 0 651782 3647432 3641954 2026-08-26T09:21:23Z Шугыла Есімханова 185002 3647432 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}}{{Жазушы |Есімі=Комако Кимура |Шынайы есімі= Komako Kimura |Суреті=Kimura Komako.jpg |Ені= |Суреттің аты= Комако Кимура, 1917 жылы, Нью-Йорктан |Туған кездегі есімі= |Лақап аты= |Туған күні= |Қайтыс болған күні= |from=|nocat= |Туған жері=А |Қайтыс болған жері= |Азаматтығы= |Ұлты= |Мансабы= |Шығармашылық жылдары= |Бағыты= |Жанры= |Шығармалардың тілі= |Дебюті= |Марапаттары= |Сыйлықтары= |Қолтаңбасы=| Сайты= |Commons=}} '''Комако Кимура''' (木村 駒子, Кимура Комако, 1887–1980) жапон актрисасы, биші, театр менеджері және журнал редакторы, әйелдер құқығы мен әйелдердің сайлау құқығын қорғаушы. Оның әдеби және театрлық жұмыстары Жапониядағы әйелдер құқығы мен әйелдердің сайлау құқығы қозғалысын қалыптастырды. ==Ерте өмірі== Комако Кимура Токиода 1887 жылы 29 шілдеде дүниеге келген және үш апалы – сіӊлініӊ кенжесі болған. Ол көркемдік білімін жас кезінен алды және Нихон Байоды үш жасында, ал кабукиді бес жасында оқи бастады. Өрт сөндіру сорғысы сатушысының бас хатшысы болған оның әкесі барлық ақшасын несие акуласы бопсалаумен жоғалтты, оны жұмыс іздеп Тайваньға кетуге және сегіз жасында отбасынан бас тартуға мәжбүр етті. Комако өзінің би және театр жаттығуларын Кумамотодағы гастрольдік театрға қосылу арқылы отбасын асырау үшін пайдаланды. Жас кезінде ол Джунко Такедзаки құрған мектепте оқыды, онда қыздар тек жапондық дәстүрдегі әйел мен ана болуға шақырылып қана қоймай, сонымен қатар «жеке тұлға болуға» үйретілді. Ол Гете, Байрон, Метерлинк, Уайлд және Эмерсон сияқты ер ойшылдарды мектепте оқығаннан кейін шабыттанды. Оған швед феминисті Эллен Кейдің идеялары да үлкен әсер етті. ==Мансап== Комако Кимура өз уақытында театр өміріндегі және әйелдердің сайлау қозғалысын ілгерілетудегі арандатушылық әрекеттері үшін даулы болды. ==Ерте мансап== Комако Кимура мен Кимура Хидео 1908 жылы некесіз бала туды. Комако бұл үшін қоғамнан шеттетілді, бұл оның жұмысын қиындатты. Ол өзі социалистік болмаса да, ол Жапонияда ой мен өнердің ашықтығын қалаған, сондықтан ол социалистік журналға жазды Kumamoto hyóron. Алайда олар 1908 жылдың қаңтарынан кейін оның тұрмысқа шықпағаны туралы белгілі болғаннан кейін оның есімін мақалаларда жариялауға құлықты болмады. Сол сияқты, ол Императорлық актрисаларды даярлау мектебіне қабылданды, бірақ отбасын құрмағаны және баласы бар екені белгілі болғаннан кейін оны қуып жіберді. ==Театр қызметі== Ол Токиодағы екі театрдың, Кимура Комако театрының және Токиваза театрының менеджері болды. Ол өзі бүкіл өмірінде 500 пьесада Шекспирлік кейіпкер ретінде және Ла Тоска, Монна Ванна және Камилла сияқты рөлдерде ойнады. Ол сахнаны жақсы көрді, өйткені бұл ерлер басым болатын қоғамда әйелдердің өркендеуінің бірнеше жолы болды, «тек сахнада ғана әйелдер ер адамдармен бизнес туралы сөйлесу мүмкіндігіне ие» және бұл құқық тіпті олардың әйелдеріне де берілмейді. Сахнада және спектакльдерден кейін ол өзін кем санамады. Ол өз кезегінде оның пікірін тыңдайтын және оның ықпалында болған беделді ер адамдармен сөйлесе алатын. ==Нағыз жаңа әйелдер қауымдастығы== Комако Кимура, тағы екі әйелмен бірге Нишикава Фумико (1882-1960) және Миядзаки Мицуко, олардың айырмашылықтарына қарамастан, Нағыз Жаңа Әйелдер Ассоциациясы деп аталатын қозғалыс құрды (жапон Шин-шинфужинкай). Олар бірге «Жаңа шынайы әйелдер» (жапон Шиншинфуджин тілінде) атты дәрістер мен журналдар жасады. Комаконың алғашқы сөзі 1913 жылы болды және ол «Әйелдерге деген сүйіспеншілік пен өзін-өзі тану» деп аталды. Ол New True Woman журналын Америкада, Жапонияда және Еуропада таратуға ұмтылды. Өзінің алғашқы журнал басылымында Комако заңды өзгертіп, қағаз бетінде ерлер мен әйелдерге тең құқықтар беруді жай қаламайтынын сипаттады. Оның мақсаты әйелдерді еркектермен тең дәрежеде білім алатын және өмірінде енді өздері үшін шешім қабылдауда ер адамдарға қарап отырудың қажеті жоқ ерік-жігері мен ойластырылған феминисті болуға үйрету болды. Ол 1917 жылы Америкаға барған кезде, ол Жапонияда бес жыл бойы сайлау құқығына қол жеткізу үшін еш нәтижесіз жұмыс істеді. Қаржыландыру проблемалары, үкіметтің қарсыласуы және Жапонияда әйелдер құқығы қозғалысы үшін прецеденттің болмауы Комакоға үлкен жетістіктерге жетуге кедергі болды. Ол Америкаға өзінің жеке киімін көрсету үшін, киімдері мен макияжын қолданғанына сүйсінетін американдық әйелдерден шабыт алу үшін келді. Ол жапон қоғамын әйелдерді бір сағат ішінде шаштары мен киімдерін мәжбүрлеп сәйкестендіреді деп сынады, содан кейін дәстүрлі жапондық киімнің шектеулі сипатына байланысты олар күндіз еркін қозғала алмады. Сапар барысында ол Конгресстің алғашқы әйел мүшесі Жанетт Ранкинмен, сондай-ақ президент Вудроу Вилсонмен кездесті. [16] Ол сондай-ақ 1917 жылы 27 қазанда Нью-Йорктегі сайлау құқығы шеруімен танымал болды. ==Америка және одан тыс жерлерде== Соттан кейін біраз уақыттан соӊ Кимуралар Америкаға көшіп, сегіз жыл бойы сол жерде өмір сүрді. Осы уақыт аралығында Комако өзінің актерлік мансабын жалғастырды және әйелдердің сайлау құқығын қорғады. Атап айтқанда, ол Карнеги Холл мен Бродвейде өнер көрсетті. Олар 1925 жылы Америкаға оралды және ол медитация және тыныс алу техникасы туралы бірнеше кітап жазды, оның ішінде «Өнер биі оқулығы» және «Каннон өнері» кітаптары бар. ==Жеке өмір== Комако өзінің күңі болу үшін ата-анасына ақша ұсынған адамға тұрмысқа шыға жаздады, бірақ ол үйленбей тұрып қашып кетті. Бірнеше ақпарат көздері оны үйлену күні қашып кетті деп мәлімдейді, бірақ бұл газеттер үшін сенсациялық алыпсатарлық болды ма, белгісіз. Ол Кумамотодағы алғашқы телефон операторынан мұғалімге дейін әртүрлі рөлдерде жұмыс істей берді, ал оның құрбысы соя соусын жасап байыған Кимура Бансаку қолдады. Ол осы уақытта үш жыл бойы Нагояда гейша ретінде оқыған болуы мүмкін. Алайда, ол әлі де актриса ретінде жарқын да қанық өмір сүргісі келді. Ол Калифорния, Беркли Университетінде діни білім алып, кейінірек емдеуде гипноз сияқты әдістерді қолдана отырып жұмыс істеген Бансакудың немере інісі, ажырасқан ағасы Кимура Хидеоға ғашық болды. 1908 жылы ақпанда олардың Шодзи есімін иеленген некесіз ұлы болды. Комаконың айтуынша, оның аты «өмір мен өлім» дегенді білдірген, өйткені «ол адамның тарихын жинақтайды». Отбасы 1909 жылы мамырда Токиоға қоныс аударды, олар заңды түрде некеге тұрды және 1911 жылдың күзіне дейін тағы бір бала туды. Комако ол жерде актерлік сабақтарға қатысқан, бірақ 1912 жылы бір жасар қызы қайтыс болған кезде оны тастап кеткен. Кимуралар қалаға көшіп келді. Нью-Йоркте 1917 жылғы сайлау құқығынан кейін біраз уақыттан соӊ жапондық дәстүрге сай тәртіппен діни рәсімдер өткізді. ==Мұра== Комако Кимураның хаттары, сөйлеген сөздері — жапондық сайлау қозғалысының ажырамас бөлігі болды, оның нәтижесі 1945 жылғы сайлау туралы заңға жапон әйелдеріне дауыс беруге мүмкіндік беру болды. Сонымен қатар, оның әйелдердің ерлермен теңесуіне деген ұмтылысы, оның дәуіріндегі гендерлік рөлдермен шектелген, феминистік мәтіндері мен идеялары әлі де талқылануда. 8izurw9rwhdjgk9o1rwhtkkr5tyetdj 3647474 3647432 2026-08-26T09:41:27Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА]] соңғы нұсқасына қайтарды 3641954 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}}{{Жазушы |Есімі=Комако Кимура |Шынайы есімі= Komako Kimura |Суреті=Kimura Komako.jpg |Ені= |Суреттің аты= Комако Кимура, 1917 жылы, Нью-Йорктан |Туған кездегі есімі= |Лақап аты= |Туған күні= |Қайтыс болған күні= |from=|nocat= |Туған жері=А |Қайтыс болған жері= |Азаматтығы= |Ұлты= |Мансабы= |Шығармашылық жылдары= |Бағыты= |Жанры= |Шығармалардың тілі= |Дебюті= |Марапаттары= |Сыйлықтары= |Қолтаңбасы=| Сайты= |Commons=}} '''Комако Кимура''' (木村 駒子, Кимура Комако, 1887–1980) жапон актрисасы, биші, театр менеджері және журнал редакторы, әйелдер құқығы мен әйелдердің сайлау құқығын қорғаушы. Оның әдеби және театрлық жұмыстары Жапониядағы әйелдер құқығы мен әйелдердің сайлау құқығы қозғалысын қалыптастырды. ==Ерте өмірі== Комако Кимура Токиода 1887 жылы 29 шілдеде дүниеге келген және үш апалы – сіӊлініӊ кенжесі болған. Ол көркемдік білімін жас кезінен алды және Нихон Байоды үш жасында, ал кабукиді бес жасында оқи бастады. Өрт сөндіру сорғысы сатушысының бас хатшысы болған оның әкесі барлық ақшасын несие акуласы бопсалаумен жоғалтты, оны жұмыс іздеп Тайваньға кетуге және сегіз жасында отбасынан бас тартуға мәжбүр етті. Комако өзінің би және театр жаттығуларын Кумамотодағы гастрольдік театрға қосылу арқылы отбасын асырау үшін пайдаланды. Жас кезінде ол Джунко Такедзаки құрған мектепте оқыды, онда қыздар тек жапондық дәстүрдегі әйел мен ана болуға шақырылып қана қоймай, сонымен қатар «жеке тұлға болуға» үйретілді. Ол Гете, Байрон, Метерлинк, Уайлд және Эмерсон сияқты ер ойшылдарды мектепте оқығаннан кейін шабыттанды. Оған швед феминисті Эллен Кейдің идеялары да үлкен әсер етті. ==Мансап== Комако Кимура өз уақытында театр өміріндегі және әйелдердің сайлау қозғалысын ілгерілетудегі арандатушылық әрекеттері үшін даулы болды. ==Ерте мансап== Комако Кимура мен Кимура Хидео 1908 жылы некесіз бала туды. Комако бұл үшін қоғамнан шеттетілді, бұл оның жұмысын қиындатты. Ол өзі социалистік болмаса да, ол Жапонияда ой мен өнердің ашықтығын қалаған, сондықтан ол социалистік журналға жазды Kumamoto hyóron. Алайда олар 1908 жылдың қаңтарынан кейін оның тұрмысқа шықпағаны туралы белгілі болғаннан кейін оның есімін мақалаларда жариялауға құлықты болмады. Сол сияқты, ол Императорлық актрисаларды даярлау мектебіне қабылданды, бірақ отбасын құрмағаны және баласы бар екені белгілі болғаннан кейін оны қуып жіберді. ==Театр қызметі== Ол Токиодағы екі театрдың, Кимура Комако театрының және Токиваза театрының менеджері болды. Ол өзі бүкіл өмірінде 500 пьесада Шекспирлік кейіпкер ретінде және Ла Тоска, Монна Ванна және Камилла сияқты рөлдерде ойнады. Ол сахнаны жақсы көрді, өйткені бұл ерлер басым болатын қоғамда әйелдердің өркендеуінің бірнеше жолы болды, «тек сахнада ғана әйелдер ер адамдармен бизнес туралы сөйлесу мүмкіндігіне ие» және бұл құқық тіпті олардың әйелдеріне де берілмейді. Сахнада және спектакльдерден кейін ол өзін кем санамады. Ол өз кезегінде оның пікірін тыңдайтын және оның ықпалында болған беделді ер адамдармен сөйлесе алатын. ==Нағыз жаңа әйелдер қауымдастығы== Комако Кимура, тағы екі әйелмен бірге Нишикава Фумико (1882-1960) және Миядзаки Мицуко, олардың айырмашылықтарына қарамастан, Нағыз Жаңа Әйелдер Ассоциациясы деп аталатын қозғалыс құрды (жапон Шин-шинфужинкай). Олар бірге «Жаңа шынайы әйелдер» (жапон Шиншинфуджин тілінде) атты дәрістер мен журналдар жасады. Комаконың алғашқы сөзі 1913 жылы болды және ол «Әйелдерге деген сүйіспеншілік пен өзін-өзі тану» деп аталды. Ол New True Woman журналын Америкада, Жапонияда және Еуропада таратуға ұмтылды. Өзінің алғашқы журнал басылымында Комако заңды өзгертіп, қағаз бетінде ерлер мен әйелдерге тең құқықтар беруді жай қаламайтынын сипаттады. Оның мақсаты әйелдерді еркектермен тең дәрежеде білім алатын және өмірінде енді өздері үшін шешім қабылдауда ер адамдарға қарап отырудың қажеті жоқ ерік-жігері мен ойластырылған феминисті болуға үйрету болды. Ол 1917 жылы Америкаға барған кезде, ол Жапонияда бес жыл бойы сайлау құқығына қол жеткізу үшін еш нәтижесіз жұмыс істеді. Қаржыландыру проблемалары, үкіметтің қарсыласуы және Жапонияда әйелдер құқығы қозғалысы үшін прецеденттің болмауы Комакоға үлкен жетістіктерге жетуге кедергі болды. Ол Америкаға өзінің жеке киімін көрсету үшін, киімдері мен макияжын қолданғанына сүйсінетін американдық әйелдерден шабыт алу үшін келді. Ол жапон қоғамын әйелдерді бір сағат ішінде шаштары мен киімдерін мәжбүрлеп сәйкестендіреді деп сынады, содан кейін дәстүрлі жапондық киімнің шектеулі сипатына байланысты олар күндіз еркін қозғала алмады. Сапар барысында ол Конгресстің алғашқы әйел мүшесі Жанетт Ранкинмен, сондай-ақ президент Вудроу Вилсонмен кездесті. [16] Ол сондай-ақ 1917 жылы 27 қазанда Нью-Йорктегі сайлау құқығы шеруімен танымал болды. ==Америка және одан тыс жерлерде== Соттан кейін біраз уақыттан соӊ Кимуралар Америкаға көшіп, сегіз жыл бойы сол жерде өмір сүрді. Осы уақыт аралығында Комако өзінің актерлік мансабын жалғастырды және әйелдердің сайлау құқығын қорғады. Атап айтқанда, ол Карнеги Холл мен Бродвейде өнер көрсетті. Олар 1925 жылы Америкаға оралды және ол медитация және тыныс алу техникасы туралы бірнеше кітап жазды, оның ішінде «Өнер биі оқулығы» және «Каннон өнері» кітаптары бар. ==Жеке өмір== Комако өзінің күңі болу үшін ата-анасына ақша ұсынған адамға тұрмысқа шыға жаздады, бірақ ол үйленбей тұрып қашып кетті. Бірнеше ақпарат көздері оны үйлену күні қашып кетті деп мәлімдейді, бірақ бұл газеттер үшін сенсациялық алыпсатарлық болды ма, белгісіз. Ол Кумамотодағы алғашқы телефон операторынан мұғалімге дейін әртүрлі рөлдерде жұмыс істей берді, ал оның құрбысы соя соусын жасап байыған Кимура Бансаку қолдады. Ол осы уақытта үш жыл бойы Нагояда гейша ретінде оқыған болуы мүмкін. Алайда, ол әлі де актриса ретінде жарқын да қанық өмір сүргісі келді. Ол Калифорния, Беркли Университетінде діни білім алып, кейінірек емдеуде гипноз сияқты әдістерді қолдана отырып жұмыс істеген Бансакудың немере інісі, ажырасқан ағасы Кимура Хидеоға ғашық болды. 1908 жылы ақпанда олардың Шодзи есімін иеленген некесіз ұлы болды. Комаконың айтуынша, оның аты «өмір мен өлім» дегенді білдірген, өйткені «ол адамның тарихын жинақтайды». Отбасы 1909 жылы мамырда Токиоға қоныс аударды, олар заңды түрде некеге тұрды және 1911 жылдың күзіне дейін тағы бір бала туды. Комако ол жерде актерлік сабақтарға қатысқан, бірақ 1912 жылы бір жасар қызы қайтыс болған кезде оны тастап кеткен. Кимуралар қалаға көшіп келді. Нью-Йоркте 1917 жылғы сайлау құқығынан кейін біраз уақыттан соӊ жапондық дәстүрге сай тәртіппен діни рәсімдер өткізді. ==Мұра== Комако Кимураның хаттары, сөйлеген сөздері — жапондық сайлау қозғалысының ажырамас бөлігі болды, оның нәтижесі 1945 жылғы сайлау туралы заңға жапон әйелдеріне дауыс беруге мүмкіндік беру болды. Сонымен қатар, оның әйелдердің ерлермен теңесуіне деген ұмтылысы, оның дәуіріндегі гендерлік рөлдермен шектелген, феминистік мәтіндері мен идеялары әлі де талқылануда. 54max293gd8a4dph85qac7410v2skkc Мақсұт Құлмұхаммедұлы Оразай 0 652019 3647554 3641547 2026-08-26T10:56:39Z Акпарова Корлан 184969 3647554 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Мақсұт Құлмұхаммедұлы Оразай | Шынайы есімі = | Суреті = MaksutOrazai.jpg | Сурет ені = 400 | Туған күні = 27.12.1938 | Туған жері = [[Табақсай ауылы]], [[Бостандық ауданы (Өзбекстан) | Бостандық ауданы]] | Әкесі = [[Құлмұхаммед Жармұхаммедұлы Оразай]] (1890—1968) | Анасы = Рабиға Оразай (1905—1998) | Жұбайы = Кубашева Дариға Қабидоллақызы | Балалары = Азамат, Іскендер; Уалихан, Алуа | Қызметі = Қоғам қайраткері | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Мақсұт Құлмұхаммедұлы Оразай''' (27 желтоқсан 1938 ж.т., [[Бостандық ауданы (Өзбекстан)|Бостандық ауданы]], [[Табақсай]] ауылында) — Қазақстан Республикасының қоғам қайраткері, қазақтың ұлттық құндылықтарын қорғаушысы, қазақ тілінің жанашыры, бірнеше қазақ мектептерінің директоры болған. 2005 жылы Қазақстанда Президенттікке [[Тәуелсіз үміткер|тәуелсіз]] үміткер ретінде ұсынылған<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=1744 Қазақстан Республикасы Президенттігіне кандидат ретінде ұсыну туралы өтінішті М.Оразай берді]</ref><ref>[https://kaz.caravan.kz/zhangalyqtar/bugin-prezidenttikten-umitkerlerding-atyn-usynu-sharasy-ayaqtalady-39105/ Бүгін президенттіктен үміткерлердің атын ұсыну шарасы аяқталады]</ref>. Тіркелмеген Гуманистік партиясының ұйымдастырушысы, бірнеше кітаптардің авторы. == Өмірбаяны == * 1960 жылы Қызылорда педагогикалық институтын «Орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі» мамандығы бойынша бітірді. * 1980 жылы Қазақ КСР Білім министрлігінің ҒЗИ-да қызмет етеді. * 1981 жылдан 1987 жылға дейін Қазақ КСР Білім министрлігінде жұмыс істеді. * 1987-1991 жылдары — Алматыдағы [[Ғабит_Махмұтұлы_Мүсірепов | Ғабит Мүсірепов]] атындағы №86 қазақ орта мектебінің директоры.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FNHEcjH8mqU Видеомұрағат — №86 қазақ мектебі. Алматы, 1989 жыл]</ref><ref>[https://www.facebook.com/maksutorazay/posts/1083090715098209 Менің өмірлік ұстанымдарымның қалыптасуына бірден-бір оң ықпал еткен Ұстазым]</ref><ref>[https://massaget.kz/okushyilarga/mektep_omiri/48925/ Мектеп тарихы сыр шертеді... #4]</ref> * 1991-1997 жылдары — Алматыдағы [[Абай_Құнанбайұлы | Абай]] атындағы Республикалық мамандандырылған дарынды балаларға арналған қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын орта мектеп-интернатының директоры.<ref>[https://abaimektep.kz/portfolio/ma-s-t-lm-hamed-ly-orazaj/ Абай атындағы Республикалық мамандандырылған дарынды балаларға арналған қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын орта мектеп-интернаты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120123607/https://abaimektep.kz/portfolio/ma-s-t-lm-hamed-ly-orazaj/ |date=2021-01-20 }}</ref><ref>[https://www.facebook.com/daniyar.moldakhmet/posts/3224184264300386 Мен қалай қазақ болдым. 5 бөлім.]</ref><ref>[https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=682291105673948&id=100016791936104 Мақсұт Құлмұхаммедұлы медальді төсіме қадады]</ref> == Қоғамдық қызметі == * 2002 жылы Қазақстандағы Түркістан мен Бағыс ауылдарын Өзбекстан өзіне жайғағанда, сол мәселені мемлекеттік деңгейге бірінші көтеріп, қорғауға белсене қатысқан адамдардың бірі еді.<ref>[https://qazaquni.kz/2013/05/22/16380.html «Нағыз намыс-от қойған қамыстан қауіпті!»]</ref> * 2004 жылы Мақсұт Оразай «Аргументы и факты - Казахстан» газетіне қарсы іс қозғады. Бұған зейнеткер бірнеше рет хабарлаған Қазақстандағы қалалардың атауларының басылымының әдейі бұрмалануы себеп болды. «Аргументы и Факты» сол кезге дейін кеңестік атаулардың транскрипциясын қолданған: Алматы орнына Алма-Ата, Ақтөбе орнына Актюбинск, Шымкенттің орнына Чимкент, Тараздың орнына Джамбул және т.б. Редакторға бірнеше ескерілмеген хаттардан кейін М.Оразай сотқа жүгінуге мәжбүр болды. 18 қазанда Алматы қаласының Медеу аудандық соты талапкердің пайдасына шешім шығарды және газетке мемлекеттік транскрипцияны сақтау міндеттелді. Бұл үдерістің салдары - ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі Ақпарат және архивтер комитетінің төрағасы Сламбек Тәуекелдің 2005 жылғы 17 қаңтарда республиканың бұқаралық ақпарат құралдарының басшыларына жазған хатында, ол мемлекеттік міндетті транскрипцияға шақырды. Хатта министрлік өкілі Алматы сотының Мақсұт Оразайдың пайдасына шешуіне тікелей сілтеме жасайды.<ref>[http://vernoye-almaty.kz/aty-ata/pochemu.shtml?fbclid=IwAR2KXOz6iQqPYfuuhb_A6A9vV7yzmiYp1UsUogkJag8R6N-Fl0qFZk_7igo "Алматы" деп неге жазу керек (орысша)]</ref> Осы оқиғалардан кейін Қазақстанның барлық ақпарат құралдарында қалалардың ресми атауларын бұрмалау тоқталды.</i><ref>[http://vernoye-almaty.kz/aty-ata/aif.shtml Енді қалай атаймыз? (орысша)]</ref><ref>[http://old-2.internews.kz/index.php-itemid=375&catid=18.htm «Аргументтер мен фактілерге» қарсы аргумент (орысша)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230909123845/http://old-2.internews.kz/index.php-itemid%3D375%26catid%3D18.htm |date=2023-09-09 }}</ref> * 2005 жылы [[КТК (телеканал)|КТК телеарнасы]] қазақ тіліндегі материалдарды күндіз көрсетпей түнде ғана көрсететін. Әуелі пикет арқылы наразылық көрсетіп, кейін телеарнаны сотқа берген. Сот, телеарна заңды бұзбаған, бірақ та заңның кемістігі бар деген шешімге келеді.<ref>[https://www.azattyq.org/a/1160423.html Алматыда мемлекеттік тіл жанашыры наразылық пикетін өткізді]</ref><ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30031349 Көрермен КТК-ға қарсы шықты (орысша)]</ref><ref>[https://turkystan.kz/article/49778-ltty-telearnada-ltty-na-ysh/ ҰЛТТЫҚ ТЕЛЕАРНАДА ҰЛТТЫҚ НАҚЫШ]</ref> * 2006 жылы [[Қазақстан Ұлттық банкі]] жаңа теңге шығарады. Оның ішінде бірнеше қателіктер табылады. Соған қарсы сотқа беруші болады<ref>[https://turkystan.kz/article/49873-te-geni-zhyry-li-bitpejdi/ ТЕҢГЕНIҢ ЖЫРЫ ӘЛI БIТПЕЙДI]{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://zonakz.net/2006/12/08/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA-28/ Гражданин Казахстана Максут Оразай намерен подать иск в суд на Национальный банк РК]{{Deadlink|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2007 жылы Қазақстанды күлкі қылған, Борат, расист фильмі шығады. Қазақстанда ол фильмге тыйым салынады. Мақсұт Оразай фильмді түсірген "20th Century Fox Film Company" компаниясына қарсы заңды талап дайындайды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/1171451.html Қазақстандық азамат «Борат» фильмін шығарғандарды сотқа бермек]</ref><ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30089622 Максут Оразай VS Кинокомпания «ХХ век»]</ref>. * "РУХ" клубын ұйымдастырып оның төрағасы болады.<ref>[https://www.facebook.com/maksutorazay/posts/2133913196682617 Бұрынғы "РУХ" клубының мүшелері]</ref> * Қазақстанда тіркелмеген Гуманистік партияның ұйымдастырушысы.<ref>[https://www.facebook.com/maksutorazay/posts/2488928794514387 Адамгершілік партиясының манифесті мен бағдарламасы]</ref> * Басқа да көптеген саяси-қоғамдық мәселелерге бас қосатын кісі.<ref>[https://www.ktk.kz/ru/news/video/2008/12/19/2457/ Қоғам кайраткерлері Республика алаңына көрінісін қалпына келтіруін талап етеді]</ref><ref>[https://qazaquni.kz/2010/03/04/1113.html Тоталитарлық мемлекетіндегі нағыз патриот (орысша)]</ref><ref>[http://toiganbayev.kz/press/na-lidera-natsii-nazarbaev-ne-tyanet/ Назарбаев ұлт көшбасшысы болмас (орысша)]{{Deadlink|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://tirek.info/dir/3979/maksut-orazaj/ ТIРЕК Альянсы — Қазақстандағы саяси қуғын-сүргін туралы ақпарат - Мақсұт Оразай]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://rus.azattyq.org/a/nazarbaev_v_dekabre_1986_goda/1759919.html Назарбаев пен Желтоқсан. Нұрсұлтанның алғашқы үлкен құпиясы (орысша)]</ref> == Кітаптары == * Тіней шежіресі. <i>2001 ж.<ref>[[Қазақ_шежірелерінің_тізімі | Қазақ шежірелерінің тізімі]]</ref> Таралымы 2000 дана. "Бағалы қағаздар" баспасы - 480004, Алматы қ. Абылайхан д., 56-үй.</i><ref>[https://drive.google.com/file/d/1RRmHGHy8Rb1CWxepqsbb0ZsVFescY8lM/view?usp=sharing Найман Ақтаз Тіней шежіресі, 2001 ж.]</ref> * Қазақ халқының салт дәстүрлері. <i>1994 ж. Таралымы 50 000 дана. "Рауан" баспасы, 480124 Алматы қ., Абай д-лы, 143-үй.</i> * Мал тап, күн көр: бақытты бол. <i>2013 ж. ISBN 978-601-06-2524-2. "BC-Print-Technology" баспанасы, Алматы қ., Мамыр-1, 6 үй.</i> * Қазақ кешкі мектебіне арналған 9-11 Орыс тілі оқулығы. <i>1987 ж. Таралымы 22500 дана. "Мектеп" баспасы, 480124 Алматы қ., Абай д-лы, 143-үй.</i> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:27 желтоқсанда туғандар]] [[Санат:1938 жылы туғандар]] [[Санат:Бостандық ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] i2s2we40j302yx89uoakqgwz6y6m5ad Хельмут Шён 0 652033 3647337 2829811 2026-08-25T23:06:12Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647337 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |позиция=шабуылшы |туған күні=15.09.1915 |қайтыс болған күні=23.02.1996 |азаматтығы={{ту|Германия}} [[Германия]] |клубтары = {{футбол карьерасы |1932—1950|{{ту|Германия}} [[Дрезден-Фридрихштадт (футбол клубы)|Дрезднер]]|? (?) |1946—1947|{{аренда}}{{ту|Германия}} [[Санкт-Паули (футбол клубы)|Санкт-Паули]]|? (?) |1950—1951|{{ту|Германия}} [[Герта (футбол клубы, Берлин)|Герта (Берлин)]]|? (?) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1937—1941|{{Футбол|Германия}} |16 (17)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |1952—1956|{{flagicon|Саар}} [[Саар Ұлттық футбол құрамасы|Саар]]| |1956—1964|{{ту|Германия}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР]]|асс |1964—1978|{{ту|Германия}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР]]| |1980—1981|{{ту|Германия}} [[Герта (футбол клубы, Берлин)|Герта]]| }} }} '''Хельмут Шён''' ({{lang-de|Helmut Schön}}, [[15 қыркүйек]] [[1915 жыл]], [[Дрезден]] — [[23 ақпан]] [[1996 жыл]]<ref>https://www.discogs.com/artist/1029201</ref>, [[Висбаден]]) — германиялық футболшы, футбол жаттықтырушысы. == Карьерасы == 1937-41 жылдары [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия Ұлттық футбол құрамасында]] ойнады. 1964-78 жылдары [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР Ұлттық құрамасын]] жаттықтырып, 1972 жылы Еуропа, 1974 жылы әлем чемпионы атанды. Бұдан бөлек Шен жаттықтырған жылдары құрама [[Футболдан әлем чемпионаты|әлем]] және [[Футболдан Еуропа чемпионаты|Еуропа чемпионатының]] финалына шықты (1966 және 1976) және қола жүлдегері атанды (1970). 1978 жылы құрама әлем чемпионатында жүлдесіз қалды да, 14 жыл басқарған Шен қызметтен босады. Құрама тарихындағы үшінші бапкер. == Әдебиет == * ''Helmut Schön''. Fußball. Erinnerungen. — Ullstein Verlag, 1978. — ISBN 3-550-07676-2. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.germanfootball.org/history.php?id=1191 Гельмут Шён] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712050845/http://www.germanfootball.org/history.php?id=1191 |date=2015-07-12 }} {{ref-ru}} {{Бастама}} [[Санат:Германия футболшылары]] [[Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Германия футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] [[Санат:Санкт-Паули ФК ойыншылары]] [[Санат:Герта Берлин ФК ойыншылары]] [[Санат:Саар Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] [[Санат:Герта Берлин ФК жаттықтырушылары]] lqmqs6zm9t9iln2uq1g50xh4uswnwue Асыл Ұланұлы Сағымбеков 0 652059 3647571 3647047 2026-08-26T11:09:30Z АРАЙЛЫМ 184244 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3647571 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Асыл Ұланұлы Сағымбеков''' (12.07.[[1967 жыл|1967]])туған. — «[[Казахстанская правда]]» республикалық газетінің бас редакторы ([[2017 жыл|2017]] жылдан бастап).<ref>https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33510509#pos=1;-16</ref> == Еңбегі == Жұмысын «Литер» республикалық қоғамдық-саяси газетінің бас редакторы ретінде бастаған. Кейін «ҚазАқпарат» ақпараттық агенттігінде, «Труд» газеттерінде жұмыс істеген. Одан кейін «Вечерний Алматы» газеті бас редакторының орынбасары болған. 2017 жылдың 1 тамызынан бастап «Казахстанская правда» газетінің бас редакторы болып тағайындалды. Басылымның бұрынғы бас редакторы [[Татьяна Васильевна Костина|Татьяна Костина]] зейнеткерлікке шықты.<ref>https://lenta.inform.kz/kz/kazahstanskaya-pravda-gazetinin-bas-redaktory-auysty_a3050743 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170807011300/http://lenta.inform.kz/kz/kazahstanskaya-pravda-gazetinin-bas-redaktory-auysty_a3050743 |date=2017-08-07 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] rd9k2h8inpq7wuukzr2i4v6a2qi614d Ескі Жаңа Жыл 0 653066 3647367 3646757 2026-08-26T06:09:46Z Шугыла Есімханова 185002 3647367 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} '''Ескі Жаңа Жыл''' — Джулиан күнтізбесіндегі [[Жаңа жыл]] (ескі стиль). Бұл мейрам 13-14 қаңтарда тойланады және Рождествоны атап өтетін елдерде кең таралған. == Тарихы == Бұл мереке хронологияның өзгеруі нәтижесінде пайда болды. Еуропалық мемлекеттердің барлығы 18-ғасырда күнтізбеден бірнеше күнді алып тастап, Григориан хронологиясына көшті. XX ғасырға қарай орыс күнтізбесі Григориан күнтізбесіне ауысқан Еуропадан 13 күн артта қалды. Осы алшақтықты жою үшін 1918 жылы Халық Комиссарлары Кеңесінің жарлығымен Григориан күнтізбесіне - жаңа стильге көшу жасалды. Шындығында, 31 қаңтардан кейін бұл 14 ақпан болды. Нәтижесінде 14 қаңтар — Әулие Василий күні ескі Жаңа жыл болып шықты. == Салт-дәстүрлер == Көптеген дәстүрлер мен [[әдет-ғұрыптар]] Ресейдегі ескі Жаңа жылмен байланысты. Әулие Василий күнінде олар болашақ егінмен байланысты болатын ауылшаруашылық мерекесін атап өтті және дәндерді себу рәсімін жасады, демек, мереке «овсень» немесе «авсень» деп аталды. Ескі Жаңа жыл түнінде қыздар өздерінің болашақ махаббатына сәуегейлік жасаған. Өйткені, христмастид кезеңі жалғасты, кез-келген сәуегейлік пен болжам жасау үшін жылдың ең жақсы кезеңі. Халық арасында 13 қаңтардан 14 қаңтарға қараған түні болашақ жарыңды түсіңде көре аласың деген сенім болған. === Наным-сенім мен ырымдар === * Ақшадан тарықпау үшін бұл күні қарызға ақша бермеген. Ал керісінше, ақша алу жақсы ырым саналып, жаңа жылда табыс мол болады деп сенген. * Жыл бойы жақсы киініп жүру үшін Василий кешінде Жаңа жылды жаңа киіммен қарсы алу керек деген наным болған. * Ескі Жаңа жыл қарсаңындағы ашық әрі жұлдызды аспан жидек мол болады дегенді білдірген. Ал 13 қаңтар кешіндегі қатты боран жаңғақтың мол өнімінің белгісі саналған. == Сыртқы сілтемелер == * [https://ru.sputnik.kz/spravka/20200113/8719200/staryj-novyj-god-istoriya-tradicii.html Старый Новый год: история и традиции праздника] [[Санат:Жаңа жыл]] c19b79l9pxin6krdb96546q5ujvtt6o 3647408 3647367 2026-08-26T08:54:33Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3642332 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} '''Ескі Жаңа Жыл''' — Джулиан күнтізбесіндегі [[Жаңа жыл]] (ескі стиль). Бұл мейрам 13-14 қаңтарда тойланады және Рождествоны атап өтетін елдерде кең таралған. == Тарихы == Бұл мереке хронологияның өзгеруі нәтижесінде пайда болды. Еуропалық мемлекеттердің барлығы 18-ғасырда күнтізбеден бірнеше күнді алып тастап, Григориан хронологиясына көшті. XX ғасырға қарай орыс күнтізбесі Григориан күнтізбесіне ауысқан Еуропадан 13 күн артта қалды. Осы алшақтықты жою үшін 1918 жылы Халық Комиссарлары Кеңесінің жарлығымен Григориан күнтізбесіне - жаңа стильге көшу жасалды. Шындығында, 31 қаңтардан кейін бұл 14 ақпан болды. Нәтижесінде 14 қаңтар — Әулие Василий күні ескі Жаңа жыл болып шықты. == Салт-дәстүрлер == Көптеген дәстүрлер мен [[әдет-ғұрыптар]] Ресейдегі ескі Жаңа жылмен байланысты. Әулие Василий күнінде олар болашақ егінмен байланысты болатын ауылшаруашылық мерекесін атап өтті және дәндерді себу рәсімін жасады, демек, мереке «овсень» немесе «авсень» деп аталды. Ескі Жаңа жыл түнінде қыздар өздерінің болашақ махаббатына сәуегейлік жасаған. Өйткені, христмастид кезеңі жалғасты, кез-келген сәуегейлік пен болжам жасау үшін жылдың ең жақсы кезеңі. Халық арасында 13 қаңтардан 14 қаңтарға қараған түні болашақ жарыңды түсіңде көре аласың деген сенім болған. === Наным-сенім мен ырымдар === * Ақшадан тарықпау үшін бұл күні қарызға ақша бермеген. Ал керісінше, ақша алу жақсы ырым саналып, жаңа жылда табыс мол болады деп сенген. * Жыл бойы жақсы киініп жүру үшін Василий кешінде Жаңа жылды жаңа киіммен қарсы алу керек деген наным болған. * Ескі Жаңа жыл қарсаңындағы ашық әрі жұлдызды аспан жидек мол болады дегенді білдірген. Ал 13 қаңтар кешіндегі қатты боран жаңғақтың мол өнімінің белгісі саналған. == Сыртқы сілтемелер == * [https://ru.sputnik.kz/spravka/20200113/8719200/staryj-novyj-god-istoriya-tradicii.html Старый Новый год: история и традиции праздника] [[Санат:Жаңа жыл]] biujo49jbpvsdnxryfams2dbitbbnky Еңбек Қызыл Ту ордені 0 653448 3647378 3520181 2026-08-26T07:57:09Z Marksscheider 183882 «[[Еңбек Қызыл Туы ордені]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3647378 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Еңбек Қызыл Туы ордені]] i4qjn8ebyocz5kefzv8695pz0v5ziru Родриго Морено Машадо 0 653719 3647266 3543245 2026-08-25T13:59:43Z 1nter pares 146705 3647266 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | туған күні = 6.03.1991 | азаматтығы = {{байрақ|Испания}} | сурет = Rodrigo 2018 2.jpg | лақап аты = ''Родри'' (Rodri)<ref>[http://www.goal.com/br/people/spain/38734/rodrigo Профиль (goal.com)]</ref> | бойы = 181 | позиция = шабуылшы | қазіргі клуб = {{ту|Англия}} [[Лидс Юнайтед]] | номері = 20 | клубтары = {{футбол карьерасы |2009|{{ту|Испания}} [[Реал Мадрид С]]|4 (1) |2009—2010|{{ту|Испания}} [[Реал Мадрид Кастилья]]|18 (5) |2010—2015|{{ту|Португалия}} [[Бенфика]]|68 (27) |2010—2011|{{аренда}}{{ту|Англия}} [[Болтон Уондерерс]]|17 (1) |2014—2015|{{аренда}}{{ту|Испания}} [[Валенсия (футбол клубы)|Валенсия]]|31 (3) |2015—2020|{{ту|Испания}} [[Валенсия (футбол клубы)|Валенсия]]|138 (35) |2020—|{{ту|Англия}} [[Лидс Юнайтед]]|11 (2) }} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2014—|{{футбол|Испания}}|25 (8)}} }} '''Родриго Морено Машадо (Мачадо)''' ({{lang-pt|Rodrigo Moreno Machado}}; {{lang-es|Rodrigo Moreno Machado}}; 6 наурыз 1991, {{туғанжері|Рио-де-Жанейро|Рио-де-Жанейрода}}) — бразилиялық және испаниялық футболшы, "Лидс Юнайтед" клубының шабуылшысы. Немере туысы [[Тьяго Алькантара]] да футболшы. == Мансабы == Родрига [[Рио-де-Жанейро|Рие-до-Жанейрода]] дүниеге келген. 11 жасында "[[Фламенго]]" клубының академиясына қабылданды. 2003 жылдан кейін бірнеше испандық клубтың академиясынан өтті. 2009 жылы "[[Реал Мадрид|Реал]]" академиясына ауысты. 2010 жылы "Реал С" клубы сапында кәсіпқой карьерасын бастаған соң Испания азаматтығын алды. 2010 жылы "Бенфикаға" ауысып, бес маусым ойнаса, соның екі маусымын "Болтон Уондерерс" пен "Валенсия" сапында арендада өткізді. 2015 жылы "[[Валенсия (футбол клубы)|Валения]]" футболшыны түпкілікті сатып алды. 2014 жылы [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания құрамасы]] сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. [[Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі|2018 жылғы әлем чемпионатына]] қатысты. Топтық кезеңдегі үш кездесуге қатысты. Сол жылы күзде [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2018/19|УЕФА Ұлттар лигасына]] да қатысты. 2020 жылы араға 17 маусым салып ағылшын премьер лигасына оралған "[[Лидс Юнайтед|Лидске]]" ауысты. == Жетістіктері == ; «Бенфика» * Португалия чемпионы: 2013/14 * Лига кубогы: 2011/12, 2013/14 * Португалия кубогы: 2013/14 ; «Валенсия» * Испания кубогы: 2018/19 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://www.thefinalball.com/player.php?id=126962 Профилі]{{Deadlink|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Испания футболшылары]] [[Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Реал Мадрид Кастилья ФК ойыншылары]] [[Санат:Бенфика ФК ойыншылары]] [[Санат:Болтон Уондерерс ФК ойыншылары]] [[Санат:Валенсия ФК ойыншылары]] [[Санат:Лидс Юнайтед ФК ойыншылары]] 26sxjl91j83fgj27k16070i8s0o9x08 Жаушы жіберу 0 654712 3647517 3640077 2026-08-26T10:35:54Z Акпарова Корлан 184969 3647517 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жаушы жіберу''' салты — салт-дәстүрдің бірі. Қазақ халқында келін түсіру дәстүрі. Сондықтан болашақ жарды таңдауға үлкен жауапкершілікпен қарап, ата-аналар мен жақын туыстар ақылдаса отырып, «қыз көру», «жар таңдау» салтын ұстанған. Кей өңірлерде ежелден сақталған «жаушы жіберу» дәстүрі бар. Жаушы – жігіт жағының атынан қыздың ата-анасына барып, құда түсуге ұсыныс білдіретін сенімді адам. Ол қыздың ата-анасымен келіссөз жүргізіп, «қыз айттыру» рәсімін орындайды. Егер екі жақтың келісімі болса, құда түсу уақыты белгіленіп, екі әулет құдандалы болады. == Мысалдар == Қазақ халқының қонақжайлық дәстүрі бойынша жаушыны ерекше құрметпен қарсы алады. Арнайы дастарқан жайылып, мал сойылып, қонаққа табақ тартылады. Қыз бен оның ата-анасы келісімін берген жағдайда, жаушының ұсынысы қабылданып, екі жақ құдалыққа уағдаласады. «Құдалық берік болсын!» деген ізгі тілекпен жаушыға шапан жауып, сый-сияпат көрсетіп, ризашылықтарын білдіреді. Осыдан кейін жігіт жағы құда түсуге, ал қыз жағы қыз ұзату рәсіміне дайындық жұмыстарын бастайды. Кей жағдайларда қыз ата-анасының келісімінсіз сүйген жігітіне қосылып кетуі мүмкін. Мұндай кезде жігіт жағы арнайы жаушы немесе хабаршы жіберіп, болған жағдайды ресми түрде хабарлайды. Олар қыздың өз қолымен жазылған хатын, кешірім сұраған сәлемін және дәстүр бойынша берілетін кәде-сыйларын жеткізеді. Қыздың өз еркімен барғанына көз жеткізу үшін оның туған-туыстары арасынан қуғыншы жіберіледі. Көбіне бұл міндетті қыздың ағасы мен жеңгесі атқарады. == Тарихы == Қуғыншылар қыздың өз қалауымен барғанына толық көз жеткізген соң, оның шешімін құрметтеп, ата-анасына болған жағдайды жеткізеді. Өз кезегінде жігіт жағы қуғыншыларды құрметпен күтіп, сый-құрмет көрсетіп, қызға өз отбасындағы қызындай қамқорлық жасайтындарын білдіреді. Қуғыншылар елге оралғаннан кейін, олардың жеткізген хабарынан соң қыздың ата-анасы жаушыны құда ретінде қабылдап, кешірімін түсіністікпен қабылдайды. Бұл шешім жақын туыстарымен ақылдаса отырып қабылданып, кейін екі жақтың құдалық рәсімдері ресми түрде жалғасады. <ref>http://www.kuttybolsyn.kz/724-ylenu-toyynda-oryndalatyn-salt-dtrler.html</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] ri5k8qzclh51t8pbikbmv54dx3zq0ca Пьер Луи Мария Шанель 0 654894 3647464 3640108 2026-08-26T09:38:23Z Акпарова Корлан 184969 3647464 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Peter Chanel.jpg|нобай|Пьер Луи Мария Шанель]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2021}} '''Пьер-Луи-Мари Шанель''' ({{lang-fr|Pierre-Louis-Marie Chanel}}, "Пьер-Луи-Мари Шанель"; 12 маусым, 1803, La Potiere, Belle коммуна, бөлімі Эн, [[Франция]] - 18 сәуір, 1841, Футуна ) - француздық католик діни қызметкер және миссионер. Католик шіркеуі қасиетті және шейіт ретінде құрметтейді. == Өмірбаяны == 1819 жылдан бастап, Пьер Шанель оқыған семинариясында бастап, 1823 коммунасының кіші семинариясында - Мексимьё және 1824 жылы Брусеминариясында кіші семинариясы болған. Семинарияны 24 басқа бітірушілермен бірге Пьер Шанель 1827 жылы 15 шілдеде епископ Дэви арқылы діни қызметкер болып тағайындалды. Содан кейін ол біраз уақыт Амберюде діни қызметкердің көмекшісі ретінде болды. Онда ол Клод Бретті кездестірді, ол оның досы және Мария қоғамының негізін қалаушылардың бірі болды. Пьер Шанель жас кезінен миссионер болуды армандады және бұл армандар Амберудағы бұрынғы викардың [[Үндістан]]да миссионер болған хаттарымен бекітілді. 1828 жылы Пьер Шанель епископ Беллиге хат жолдап, оны миссияға жіберуді өтінді. Епископ одан бас тартып, оны Кроцетке діни қызметкер етіп тағайындады. Сол уақытта ол жаңа миссияны ұйымдастырғалы жатқан епархиялық діни қызметкерлер тобымен кездесті. 1831 жылы ол шетелде миссионерлік қызметке бет бұрған Мэри қоғамының мүшесі болды. Қоғам оның таланттарын жергілікті жерде пайдалануға шешім қабылдады және бес жыл бойы ол Bell семинариясының рухани әкесі болды. 1833 жылы Шанель әкесі Жан-Клод Колинмен бірге Римге еріп барды, онда олар жаңадан құрылған қоғамға бата іздеу үшін саяхаттады. 1836 жылы Рим Папасы Григорий XVI миссионерлік қоғамды мақұлдады, ол бірден Тынық мұхитының оңтүстік-батысындағы аралдарға миссия жіберуді сұрады. 24 қыркүйекте Монашеской ант алды. Chanel бойынша 1836 жылы жүзіп миссионерлердің тобын басқарды. 1836 жылғы 24 желтоқсандағы Гавр туралы . Олармен бірге Папа Григорий XVI Батыс Океания епископын басқаруға бұйырған епископ Жан Батист Помпалье еріп жүрді. Ол 1838 жылы [[Жаңа Зеландия|Жаңа Зеландияд]] аяқталды, ал 1848 жылы Оклендтің алғашқы епископы болды. Жолда әкесі Клод Брет ауырып, 1837 жылы 20 наурызда қайтыс болды. Миссияның штаб-пәтері екі миссионерді тастап кеткен Увеа аралы болуы керек еді. Шанель өзі жақын саяхат Футуна олар бойынша іріктелген еді. Mary-Nizir Delorma және Томас Boag, сүйемелдеуімен, Тонга аралдарының. Олар сайтқа 1837 жылы 8 қарашада жетті. == Шейіт болу == Бастапқыда миссионерлер тобын король Ало Ниулики жақсы қабылдады, содан кейін ол бүкіл аралға иелік етті. Бірақ миссионерлер жергілікті тілді үйреніп, уағыз айта бастағанда, патша өзінің наразылығын білдіре бастады. Ол христиан діні оған бас діни қызметкер және патша ретінде кедергі болады деп сенді. Мейтела патшаның ұлы шомылдыру рәсімінен өтуді шешкенде, король бұған жол бермеу үшін өзінің ең жақсы жауынгері, күйеу баласы Мусумусуды жібереді. Мусумусу басында Мейтелаға барды және олар шайқасты. Ұрыста жараланған Мусумусу медициналық көмекке зәру болып, Шанельге барды. Пьер Шанель оған құрметтесіп жатқанда, Мусумусу Шанельдің басына балтамен ұрған. Қасиетті әкесі алған жарақатынан 1841 жылы 28 сәуірде қайтыс болды. Пьер Шанельдің өлімі туралы хабар бірнеше айдан кейін ғана сыртқы әлемге жеткен жоқ. Франциядағы Мэри қоғамының мүшелері бұл туралы білгенге дейін шамамен бір жыл өтті. Қастандық жасалғаннан кейін екі апта, Американдық сауда кемесі Уильям Гамильтон, басқарма Mary Nizir, Boaga және басқалар бойынша алып, аралында оларды әкелді Uwea (келді 18 мамыр, 1841 ). Содан кейін ол Морис -Низир Помпальердің өкілі Жан-Батист Эпальға Пьер Әулие, Петр Шанель, Марист діни қызметкер және шейіт. == Естеліктер == Шанельдің қайтыс болғанын білген епископ Помпальер әкесі Филипп Виармен бірге Санта-Мария шхунымен 1841 жылы 19 қарашада Валлис және Футуна аралдарына жүзіп кетті. Олар Увейге 1841 жылы 30 желтоқсанда келді. Жергілікті миссионерлік, Әке батальоны, аралында қалуға епископ үгіттеп, Филип Viard барды Футуна ол келді, 18 қаңтар, бойынша 1842. Жергілікті бас Агили Шанельдің денесін эксгумациялауға келісім берді. Виардтың өтініші бойынша кеме дәрігері денені тексеріп, Шанельдің Мэри-Низир айтқандай өлгенін растады. Әулиенің денесін бальзамдап, матаға орап, бөшкеге салған. Бұл формада ол 1842 жылы 3 мамырда Жаңа Зеландияға жеткізілді. Жаңа Зеландияда қалдықтар «сапалы ағаш» табытқа салынып, 1849 жылға дейін сол жерде болды. 1849 жылы 15 сәуірде олар Оклендтен Маукинге кетіп, 4 мамырда Сиднейге жетті. 1850 жылы 1 ақпанда әкесі Бернин сүйектерімен бірге Францияға кетті, олар 1850 жылы 1 маусымда келді. == Футунаға қайта келу == Пьер Шанель өзінің шейіт болғанына қарамастан, өз миссиясын орындады. Помпальер әкелерді Екатерина Сервант, Франсуа Рулло-Дубиньон және ағасы Мэри-Низирді аралға оралуға шақырды. Олар 1842 жылы 9 маусымда келді. Аралдың барлығы дерлік католик дінін қабылдады . Тіпті Мусумусу сенді. Пьер Шанельді құрметтеу үшін Поидегі шіркеуге барғандар оның қабірінің үстінен өтіп кетуі үшін оны жерлеуді өтінді. == Деректер мен болжамдар == Әулиенің агиографиясындағы маңызды мәселе - арал тұрғындары өте тез сенді. (Рас, Шанельдің қайтыс болуы мен діни қызметкерлердің келуі арасында аралдықтардың көтерілісі басталды, ол әскери күшпен басылды, сондықтан католик халқының көп пайызы католик еместерінің өлімінен де, халықтың репрессияны болдырмас үшін католицизмді қабылдауынан да туындауы мүмкін). Сондықтан, қазірдің өзінде 1889 жылы Шанель шейіт ретінде ұрып-соғылды және 1954 жылы Рим Папасы [[Пий XII]] канонизациялады (Океанияның қамқоршысы болды). Оның 3 дәптерінің 2-сі сақталған, оны миссионер ретіндегі жұмысын бағалауға болады. Көптеген адамдар Шанельдің шейіт болған жерін шатастырып, Футуна (Вануату) аралын Жаңа Гебридтер аралдар тобынан ( Вануату мемлекетіне тиесілі ) атайды. Өкініштің бір түрі ретінде футунандар Пьер Шанельге арнайы ән мен би арнады, ол Тонга аралдарында да орындалады. 28 сәуір - Уоллис және Футуна аралдарында ресми мереке. Әулие жәдігерлері 1977 жылы аралға қайтарылды. Сол кезден бастап олар Поидағы басты шіркеудің жанындағы сегіз бұрышты капеллада сақталады. Реликвиялар кіреберістің жанындағы шыны қорапқа, ал жақын күміс қорапқа әулиенің бас сүйегі салынған. Шіркеу еденіндегі тастар оның қай жерде өлтірілгенін белгілейді. Витринаның артындағы мұражайдың кішкентай бөлмесінде қасиетті әкенің заттары бар. == Дұға == «Святой Пьер Шанель, вы покинули родную страну, чтобы проповедовать Иисуса, Спасителя мира, народам Океании. Направляемый Божьим духом, благородной силой, вы несли любовь даже ценой своей жизни. Сделайте так, чтобы мы могли прожить свою жизнь в мире, радости и любви. Может ваши молитвы и ваш пример приблизят царство Божье на земле». == Сілтемелер == * Әулие Петр Шанель, Марист діни қызметкер және шейіт * Әулие Пьер Шанель {{Суретсіз мақала}} hgtjhuxvqerwwl4imsccvcu9ystrlnj Бадер-Мейнхоф құбылысы 0 655457 3647357 3643610 2026-08-26T05:30:51Z Бакытжан Бейсембекова 184968 3647357 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Қысқа мақала}} [[Сурет:Cognitive bias codex en.svg|нобай]] '''Бадер феномені-Мейнхоф''' (ағылш. Baader-Meinhof phenomenon), сондай-ақ жиілік Елесі (ағылш. frequency illusion) — когнитивті бұрмалану, онда қысқа уақыттан кейін пайда болған жаңадан танылған ақпарат әдеттен тыс жиі қайталанатын ретінде қабылданады. Бұл құбылыс бір зат туралы білген бойда барлық жерде бірден байқай бастайсыз дегенді білдіреді. Ғаламтордан кез келген жаңа сөзді немесе құбылысты табыңыз. Сіз оны қайда барсаңыз да көре бастағаныңызды түсінесіз. Бұл кездейсоқтық емес. Сіз үшін жаңа сөздер, құбылыстар, бұрын болған, бірақ сіз ақпарат ағымында байқамадыңыз. Cіз жаңа сөзді, затты немесе идеяны алғаш кездестіргенде оны бейсаналы түрде байқай бастайсыз. Бұл бір бағытты зейіннің көмегімен іске асады. Затты қайтадан көрген сайын осы объектінің барлық жерде болатындығының қосымша дәлелі ретінде қабылдайсыз.<ref>[https://businessfm.kz/podcasts/marketing/fenomen-baadera-majnhof-ili-chastotnaya-illyuziya?utm_source=businessfm Бадер-Мейнхоф құбылысы туралы мәліметтер(орысша)]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құбылыстар]] [[Санат:Психология]] [[Санат:Жалған әсер]] as855vdq6plt7m4qw2sk9487cf64t35 3647414 3647357 2026-08-26T08:55:47Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] ([[User talk:Бакытжан Бейсембекова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3643610 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Қысқа мақала}} [[Сурет:Cognitive bias codex en.svg|нобай]] '''Бадер феномені-Мейнхоф''' (ағылш. Baader-Meinhof phenomenon), сондай-ақ жиілік Елесі (ағылш. frequency illusion) — когнитивті бұрмалану, онда қысқа уақыттан кейін пайда болған жаңадан танылған ақпарат әдеттен тыс жиі қайталанатын ретінде қабылданады. Бұл құбылыс бір зат туралы білген бойда барлық жерде бірден байқай бастайсыз дегенді білдіреді. Ғаламтордан кез келген жаңа сөзді немесе құбылысты табыңыз. Сіз оны қайда барсаңыз да көре бастағаныңызды түсінесіз. Бұл кездейсоқтық емес. Сіз үшін жаңа сөздер, құбылыстар, бұрын болған, бірақ сіз ақпарат ағымында байқамадыңыз. Cіз жаңа сөзді, затты немесе идеяны алғаш кездестіргенде оны бейсаналы түрде байқай бастайсыз. Бұл бір бағытты зейіннің көмегімен іске асады. Затты қайтадан көрген сайын осы объектінің барлық жерде болатындығының қосымша дәлелі ретінде қабылдайсыз.<ref>[https://businessfm.kz/podcasts/marketing/fenomen-baadera-majnhof-ili-chastotnaya-illyuziya?utm_source=businessfm Бадер-Мейнхоф құбылысы туралы мәліметтер(орысша)]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құбылыстар]] [[Санат:Психология]] [[Санат:Жалған әсер]] 3sk9zqezfb54481uflj68hc49gk7bl0 Зейнеп Жұманова 0 657652 3647479 3646282 2026-08-26T09:45:21Z Акпарова Корлан 184969 3647479 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Зейнеп Жұманова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 10.02.1939 |Туған жері = [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], {{туғанжері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]] |Мансабы = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Джакиев Жұман |Анасы = Үркия |Жұбайы = [[Дініш Дияров]] |Балалары = Лязат, Айвар |Марапаттары = {{Құрмет Белгісі ордені}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Зейнеп Жұманова''' ([[10 ақпан]] [[1939]], [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], [[Қызылқоға ауданы]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]) — қазақстандық ғалым-математик, педагог, физика-математика ғылымдарының кандидаты (1978), философия докторы, профессор. Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі, «Құрмет белгісі» орденінің иегері. == Өмірбаяны == Жұманова Зейнеп 1939 жылы 10 ақпанда [[Атырау облысы|Атырау облысының]] [[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданындағы]] [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылында]] дүниеге келген. Руы — Шоңай [[Адай]]. Әкесі — Джакиев Жұман, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] алғашқы күндерінде әскерге шақырылып, 1943 жылы қаза тапқан. Анасы — Үркия, көпбалалы ана. Отбасында тоғыз бала дүниеге келіп, жетеуі өмір сүрген. Зейнеп — солардың кенжелерінің бірі. Балалардың барлығы жоғары білім алған, олардың үшеуі ғылым кандидаты дәрежесіне ие болған (екеуі — физика–математика, бірі — экономика ғылымдары). Үлкен ағаларының бірі — Ұлы Отан соғысының ардагері, мектепте оқу ісініӊ меӊгерушісі, тарихшы. === Білімі === 1955–1960 жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің]] (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) механика-математика факультетінде білім алып, математик мамандығын тәмамдады. 1973 жылы «Араласпайтын сұйықтар шекарасын математикалық модельдеу» тақырыбында (орыс тілінде) диссертация қорғап, физика-математика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды. 1988 жылы Халықаралық аймақтық конвенция комиссиясының шешімімен философия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесі берілді. === Еңбек жолы === Еңбек жолын 1960 жылы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] Математика институтында кіші ғылыми қызметкер болып бастады. 1965–1983 жылдары қазіргі [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университетінде]] оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1983 жылдан бастап [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті|Ш.Есенов атындағы Ақтау мемлекеттік университетінде]] (қазіргі Каспий технологиялар және инжиниринг университеті) доцент, жоғары математика кафедрасының меңгерушісі, кейін университет профессоры (1988) болып еңбек етті. == Ғылыми еңбектері == Зейнеп Жұманованың 60-тан астам ғылыми және ғылыми-әдістемелік еңбегі жарық көрген. Оның ішінде 15-тен астамы қазақ тілінде жазылған оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдар. Ғылыми еңбектері математикалық модельдеу, экономикалық есептер, экология, мұнай өндіру және қолданбалы математика мәселелеріне арналған. == Марапаттары мен атақтары == * «Құрмет белгісі» ордені (1981ж.) * «Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі» (1993ж.) * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001 ж.) * А. Байтұрсынов атындағы медаль — жоғары білім беру саласына қосқан үлесі үшін (2011ж.) * «Ардагер» атағы (2010 ж.) * «Маңғыстау облысының білім беру жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» Құрмет грамотасы (2006 ж.) * Бірқатар ведомстволық және алғыс грамоталар == Отбасы == Жұбайы — [[Дініш Дияров]] (1938–1985 жж.), техника ғылымдарының кандидаты, мұнай кен орындарын игеру және жер асты гидродинамикасы саласының маманы. Қызы — Лязат Диярова, физика-математика ғылымдарының кандидаты, профессор, Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университетінің оқытушысы, «Білім беру ісінің құрметті қызметкері». Ұлы — Айвар Дияров, Қазақстан Республикасының кеден қызметінің еңбек сіңірген қызметкері, «Ерен еңбек үшін» медалінің иегері. == Әдебиет == * Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Атамұра», 1997, 259-бет. ISBN 5-89800-123-9 * Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Қазақ энциклопедиясы», 2008, 302-бет. ISBN 9965-893-13-6 [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]] [[Санат:Физика-математика ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан математиктері]] [[Санат:Қазақстан педагогтары]] tlr0ecmdjhlojtcna7fratxz9eovu90 3647539 3647479 2026-08-26T10:40:59Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] ([[User talk:Акпарова Корлан|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3581512 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Зейнеп Жұманова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 10.02.1939 |Туған жері = [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], {{туғанжері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]] |Мансабы = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Джакиев Жұман |Анасы = Үркия |Жұбайы = [[Дініш Дияров]] |Балалары = Лязат, Айвар |Марапаттары = {{Құрмет Белгісі ордені}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Зейнеп Жұманова''' ([[10 ақпан]] [[1939]], [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], [[Қызылқоға ауданы]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]) — қазақстандық ғалым-математик, педагог, физика-математика ғылымдарының кандидаты (1978), философия докторы, профессор. Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі, «Құрмет белгісі» орденінің иегері. == Өмірбаяны == Жұманова Зейнеп 1939 жылы 10 ақпанда [[Атырау облысы|Атырау облысының]] [[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданындағы]] [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылында]] дүниеге келген. Руы — Шоңай [[Адай]]. Әкесі — Джакиев Жұман, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] алғашқы күндерінде әскерге шақырылып, 1943 жылы қаза тапқан. Анасы — Үркия, көпбалалы ана. Отбасында тоғыз бала дүниеге келіп, жетеуі өмір сүрген. Зейнеп — солардың кенжелерінің бірі. Балалардың барлығы жоғары білім алған, олардың үшеуі ғылым кандидаты дәрежесіне ие болған (екеуі — физика–математика, бірі — экономика ғылымдары). Үлкен ағаларының бірі — Ұлы Отан соғысының ардагері, мектепте оқу ісініӊ меӊгерушісі, тарихшы. === Білімі === 1955–1960 жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің]] (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) механика-математика факультетінде білім алып, математик мамандығын тәмамдады. 1973 жылы «Араласпайтын сұйықтар шекарасын математикалық модельдеу» тақырыбында (орыс тілінде) диссертация қорғап, физика-математика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды. 1988 жылы Халықаралық аймақтық конвенция комиссиясының шешімімен философия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесі берілді. === Еңбек жолы === Еңбек жолын 1960 жылы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] Математика институтында кіші ғылыми қызметкер болып бастады. 1965–1983 жылдары қазіргі [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университетінде]] оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1983 жылдан бастап [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті|Ш.Есенов атындағы Ақтау мемлекеттік университетінде]] (қазіргі Каспий технологиялар және инжиниринг университеті) доцент, жоғары математика кафедрасының меңгерушісі, кейін университет профессоры (1988) болып еңбек етті. == Ғылыми еңбектері == Зейнеп Жұманованың 60-тан астам ғылыми және ғылыми-әдістемелік еңбегі жарық көрген. Оның ішінде 15-тен астамы қазақ тілінде жазылған оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдар. Ғылыми еңбектері математикалық модельдеу, экономикалық есептер, экология, мұнай өндіру және қолданбалы математика мәселелеріне арналған. == Марапаттары мен атақтары == * «Құрмет белгісі» ордені (1981) * «Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі» (1993) * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001) * А. Байтұрсынов атындағы медаль — жоғары білім беру саласына қосқан үлесі үшін (2011) * «Ардагер» атағы (2010) * «Маңғыстау облысының білім беру жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» Құрмет грамотасы (2006) * Бірқатар ведомстволық және алғыс грамоталар == Отбасы == Жұбайы — [[Дініш Дияров]] (1938–1985), техника ғылымдарының кандидаты, мұнай кен орындарын игеру және жер асты гидродинамикасы саласының маманы. Қызы — Лязат Диярова, физика-математика ғылымдарының кандидаты, профессор, Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университетінің оқытушысы, «Білім беру ісінің құрметті қызметкері». Ұлы — Айвар Дияров, Қазақстан Республикасының кеден қызметінің еңбек сіңірген қызметкері, «Ерен еңбек үшін» медалінің иегері. == Әдебиет == * Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Атамұра», 1997, 259-бет. ISBN 5-89800-123-9 * Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Қазақ энциклопедиясы», 2008, 302-бет. ISBN 9965-893-13-6 [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]] [[Санат:Физика-математика ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан математиктері]] [[Санат:Қазақстан педагогтары]] o7u3vpnn2809mqf178l7chzxim13i1u Алтыншаш Өскенбайқызы Нұрғожинова 0 657980 3647478 3641545 2026-08-26T09:41:59Z Акпарова Корлан 184969 3647478 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Нұрғожинова Алтыншаш Өскенбайқызы|Туған күні=1924|Қайтыс болған күні=02.10.1944|Туған жері=Мәскеу қаласы|Қайтыс болған жері=Польшадағы Краков воеводствосының Лугмян ауданындағы «Гуто-Полянск»|Ұлты=Қазақ|Мансабы=Гвардия лейтенанты}} Гвардия лейтенанты '''Алтыншаш Өскенбайқызы Нұрғожинова''' [[1924]] жылы [[Мәскеу]] қаласында дүниеге келген. 1941 жылдың тамызынан Қызыл армия қатарында. Әскерге Мәскеу қаласының Сталин аудандық әскери комисариаты арқылы шақырылған. Комсомол ұйымдастырушыларының алты айлық курсын тәмамдаған соң Орталық, [[Воронеж]] және [[Украина]] майдандарында жаумен шайқасқан<ref>Канапьянов, Б. (2007). Звали ее Алтыншаш. Педагогический журнал "Коллеги". http://collegy.ucoz.ru/publ/7-1-0-355</ref>. == Майдандағы қызметі == Алғаш 8-гвардиялық дивизияның бiрiншi батальонының [[комсорг]]ы болады. 1942 жылғы желтоқсанда жараланып, госпитальға түседi. Госпитальдан шыққаннан кейiн бiрiншi танк армиясының 24-іншi жеке механикаландырылған құрамының санитарлық бөлiмiнде медбике болып iстейдi. 1943 жылғы қарашада қайтадан жараланады. Ауыр жарақаттан жазылып шығысымен 1944 жылдың наурызында 237-атқыштар дивизиясының 835-атқыштар полкiнiң бiрiншi батальонына комсорг болып барады. Ең ақырында 1944 жылғы шiлдеде 70-атқыштар дивизиясының 207-атқыштар полкiнiң екiншi батальонына комсорг болады. [[1944]] жылғы 2 қазанда қаза тапты. [[Польша]]дағы Краков воеводствосының Лугмян ауданындағы «Гуто-Полянск» елдi мекенiнiң терiстiк-батыс жағына жерлендi. Қаза болғаннан кейiн «[[Қызыл Жұлдыз» орденi]]мен марапатталды<ref>Қаһарман қыз Алтыншаш немесе ақын аузынан естiген аңыз. Ана тілі. 1 Мамыр, 2014.http://anatili.kazgazeta.kz/news/19508</ref>. == Майдандағы ерлігі == 1944 ж. дивизиялық «[[Патриот Родины]]» газетiнде «Фашистiң екi танкiсiнiң күлiн көкке ұшырған комсомолка Алтыншаш Нұрғожинованың рухына» атты өлең жарияланған. Оның авторы – Одесса университетінің профессоры [[Михаил Левченко]]. Өзі былай деп жазады: "Ол кезде мен «Патриот Родины» газетінің қатардағы қызметкері едім. Майданда материал жинап жүріп, бір топ солдаттармен және офицерлермен бірге неміс фашистерінің қоршауында қалып қойдым. Меніңше, бұл Катовице маңында болса керек. Жағдай тым қиын еді. Кенет жауынгерлердің арасынан қаршадай бір қазақ қызы шыға келді де, қорғаныс ұйымдастырып, алға ұмтылды. Гранатамен жаудың бір танкісін отқа орады. Орнынан тұрып, «алға» деп ілгері ұмтылғанда, тасадан екінші темір тажал шыға келгені ғой. Әлгі қыз әй-шайға қарамастан, соған қарсы ұмтылды. Өзі де мерт болды. Жолдастарына да жол ашты. Ол осы батальонның комсоргі Алтыншаш Нұрғожинова екен. Өлгеннен кейін оны Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынды". Алайда, Алтыншаш Нұрғожиноваға "[[Кеңес Одағының Батыры]]" атағы берілмеді. <ref>Өзіміз емес, өзгелер білген батыр офицер қыз – Алтыншаш Нұрғожинова. Алаш айнасы. 26.07.2010. https://alashainasy.kz/society/ozmz-emes-ozgeler-blgen-batyir-ofitser-kyiz--altyinshash-nurgojinova-9510/{{Deadlink|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Ұлы Отан соғысы]] [[Санат:Соғыс ардагерлері]] [[Санат:1924 жылы туғандар]] [[Санат:1944 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Соғыста қайтыс болғандар]] ajndymn6wxe9gsblcz31mulvzmpbemc Африканың отарлық бөлінуі 0 659971 3647501 3633081 2026-08-26T10:24:53Z Шугыла Есімханова 185002 3647501 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:ColonialAfrica.png|thumb|Еуропалық отаршыл державалар бақылайтын Африканың аймақтары (Бельгия, [[Британ империясы|Британия]], Француз, Германия, Италия, Португалия және Испания империялары)]] '''Африканың бөлінуі''', сондай-ақ '''Африка үшін жарыс''' немесе '''Африка үшін күрес''' ([[ағылшын тілі|ағыл.]] Scramble for Africa, [[француз тілі|фр.]] Partage de l'Afrique, [[португал тілі|порт.]] Partilha de África) — Африканың бөлінуі, сонымен қатар Африка үшін жарыс немесе Африка үшін күрес - бұл XIX ғасырдың ортасынан бастап [[бірінші дүниежүзілік соғыс]]тың басталуына дейін [[Еуропа]]дағы империалистік державалардың [[Африка]]да зерттеу және әскери операциялар жүргізу үшін қарқынды бәсекелестік кезеңі, сайып келгенде, отаршылдық аумақтарды басып алуға бағытталған. Еуропалық отарлаушылардың көптеген себептері болды. Соның ішінде бүкіл континентте қол жетімді құнды ресурстарға ұмтылу, ұлттық билікті нығайту, еуропалық державалар арасындағы шиеленіс, діни миссионерлік құлшыныс және Африка елдерінің ішкі саясаты. ХІХ ғасырдың соңғы ширегінде Африканы бөлу кезінде еуропалық империялар арасындағы саяси және экономикалық бәсекелестік. Еуропалықтарға оған байланысты тікелей соғыстардан аулақ болуға мүмкіндік берді<ref>R. Robinson, J. Gallagher and A. Denny, Africa and the Victorians, London, 1965, p. 175.</ref>. XIX ғасырдың кейінгі жылдарында әскери ықпал мен экономикалық үстемдік арқылы" бейресми империализмнен " отаршылдық империализмге алып келген тікелей басқаруға көшу болды<ref>Kevin Shillington, History of Africa. Revised second edition (New York: Macmillan Publishers Limited, 2005), 301.</ref>. == Тарихы == 1840 жылға қарай еуропалық державалар Африка жағалауында шағын сауда бекеттерін құрды, бірақ олар теңіз жағасында болуды жөн көріп, құрлықты саудаға сирек пайдаланды<ref>Thomas Pakenham, The Scramble for Africa: White Man’s Conquest of the Dark Continent from 1876 to 1912 (1991) ch 1</ref>. XIX ғасырдың ортасында еуропалық зерттеушілер Шығыс және Орталық Африканың аудандарын картаға түсірді. 1870 жылдары Батыс Еуропа мемлекеттері Африка континентінің он пайызын ғана бақылап отырды. Олардың барлық территориялары жағалауға жақын орналасқан. Ең маңызды иеліктер Португалияға тиесілі [[Ангола]] мен [[Мозамбик]] болды. [[Ұлыбритания]]ға тиесілі [[Кап колониясы]]. [[Франция]] ұстаған [[Алжир]] болды.. Технологиялық жетістіктер еуропалықтардың сыртқы экспансиясына ықпал етті. Индустрияландыру көлік және байланыс саласында, әсіресе пароходтар, теміржолдар және телеграфтар түрінде қарқынды прогреске әкелді. Медициналық жетістіктер, әсіресе тропикалық ауруларға қарсы дәрі-дәрмектер де маңызды рөл атқарды. [[Хинин]]нің дамуы — [[безгек]]тің тиімді емі — еуропалықтар үшін тропиктің кең кеңістігін қол жетімді етті. 1872 жылы Ұлыбритания Португалияға тиесілі [[Делагоа]] шығанағының оңтүстік жартысына және 1823 жылы британдық капитан Оуэн мен [[кафр]] басшыларының бірі арасында жасалған келісімге сүйене отырып, іргелес аралдарға наразылық білдірді. Бірақ [[арбитраж]] судьяларға сайланған [[Мак-Магон]] 1875 жылы делагоаны португалдықтар үшін мойындады. Ұлыбритания Португалия үкіметін 1880 жылы [[Мапуту|Лоренс-Маркиш]]тегі келісім бойынша Делагоадан бас тартуға көндіре алды; бірақ Португалиядағы осы келісімнен туындаған тәртіпсіздіктер үкіметті одан бас тартуға мәжбүр етті<ref>https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Делагоа_или_Далагоа // https://ru.wikipedia.org/wiki Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref>. 1884 жылы [[Германдық империя]] Африканы бөлу үшін күреске кірісті. Ол Оранж өзенінен Португалия Анголасымен (Германияның Оңтүстік-Батыс Африка) шекарасына дейінгі территорияны [[протекторат]] деп жариялады. 1884 жылдың шілдесінде Германия Испания Гвинеясының солтүстік шекарасынан Калабарға дейінгі жағалауға протекторат жариялады және өзінің иеліктерін кеңейте бастады. Неміс Камерунын құрды, сонымен қатар Тогоға протекторат құрды. 1884-1885 жылдары Германияның Шығыс Африка компаниясы жергілікті тайпалармен келісім жасасып, Тана өзенінің сағасынан Гвардафуй мүйісіне дейінгі 1800 шақырымдық жағалаудың үстінен, оның ішінде Тананың төменгі ағысындағы Виту Сұлтанатының үстінен протекторатын жариялады. Ұлыбританияның бастамасымен осы территорияларды талап еткен тәуелді Занзибар сұлтаны наразылық білдірді, бірақ ол қабылданбады. Осыдан кейін Шығыс Африканың жағалауларының бөліктерін асығыс басып ала бастаған Императорлық британдық шығыс Африка компаниясы құрылды. Африканы отарлау ертерек болғанына қарамастан, ең күшті бәсекелестік жаңа империализм кезеңінде, әсіресе 1885 жылы Берлин конференциясының Бас заңы қабылданғаннан кейін дамыды. [[Оңтүстік Африка]]да 1880 жылдардың аяғынан бастап [[Сесил Родс|С.Родстың]] Британдық Оңтүстік Африка компаниясы [[Капа]]дан [[Каир]]ге теміржол салу идеясын алға тартқан кеңейтуді жүзеге асырды. 1888-1893 жылдары бұл рота [[Оңтүстік Родезия]] колониясын құра отырып, машона мен матабеле жерлерін жаулап алды; 1889 жылы [[Замбези өзені]]нің солтүстігі жаулап алынды, ол [[Солтүстік Родезия]] деп аталды. [[Португалия]]да [[Ангола]] мен [[Мозамбик]]ті біртұтас отарлық империяға біріктіру үшін Африка континентінің континентальды аймақтары арқылы үздіксіз отарлық иеліктердің «көпірін» құру жоспары болған, бірақ 1890 жылғы Британдық ультиматум Португалияны осы жобаны жүзеге асырудың келесі жоспарларынан бас тартуға мәжбүр етті. 1890 жылы Германия мен Ұлыбритания арасында осы екі державаның Африкадағы отарлық мүдделерін реттейтін Занзибар шарты жасалды. Британия-Бельгия келісім шартына сәйкес 1894 жылы 12 мамырда «Конго еркін мемлекеті» [[Ніл]]дің сол жағалауын [[Альберт көлі]]нен Фашодаға дейін алды, бірақ Франция мен Германияның қысымымен Франциямен 14 тамызда келісімге отырып, 1894 жылы солтүстікке қарай [[Убанги]]-[[Мбому]] сызығымен шектелуге тура келді. 1890 жылы 5 тамызда Батыс Африкада британдық-француздық келісімнен айыру туралы келісім жасалды, бұл британдықтардың [[Нигерия]]дан солтүстікке қарай кеңеюіне шек қойды. [[Того]] шекарасы 1886 жылы 28 шілдеде және 1899 жылы 14 қарашада ағылшын-герман келісімдері және 1898 жылы 27 шілдеде француз-герман келісімімен белгіленді. Германияның Камеруннан шығысқа қарай ілгерілеуі 1893 жылы 15 қарашада ағылшын-неміс шартымен және 1894 жылы 4 ақпанда француз-герман келісімімен тоқтатылды. «Африка үшін күрестің» шарықтау шегі болып 1898 жылы Ұлыбритания мен Францияны соғыс қарсаңына алып келген Фашода оқиғасы саналады. ХІХ ғасырдың аяғында «қара құрлықты» ресурстар көзі деп санайтын жас Италия мемлекеті Африканың бөлінуіне қосылды. Ол әсіресе әлсіреп жатқан [[Осман империясы]]ның африкалық иеліктері мен әлсіз мұсылман сұлтандықтары орналасқан [[Сомали түбегі|Африка Мүйізі]]нің территориясын қызықтырды (қараңыз: [[Итальяндық Сомали]] мен [[Италияндық Ливия]]). 1902 жылға қарай еуропалық державалар Африканың 90% бақылауында болды. Сахараның оңтүстігінде Африкадан тәуелсіздігін итальяндықтардан қорғаған [[Либерия]] ([[АҚШ]] қамқорлығымен) және [[Эфиопия]] ғана тәуелсіздігін сақтап қалды. 1910 жылы Бельгия королі [[Леопольд II]] 1908 жылы [[Конго еркін мемлекеті]]н Бельгия мемлекетіне сатқаннан кейін, [[Ладо анклавы]] [[Англия-Египет Суданы]]на өтті. Африканың отарлық бөлінуі [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталған жылы [[Англия]] [[Египет]]ті ресми түрде қосып алған кезде аяқталды. Екі жыл бұрын [[Марокко]] [[Фес келісімі]] бойынша бөлініп, ал Италия [[Италия-Түрк соғысы]] нәтижесінде [[Ливия]]ны бақылауға алды. 1914 жылға қарай бүкіл континентте [[Эфиопия]] мен [[Либерия]] ғана еуропалықтардың бақылауынан тәуелсіз болды. == Карталар == [[File:Colonial Africa 1800 map.png|thumb|Африка 1800 ж.]] [[File:Colonial Africa 1870 map.png|thumb|Африка 1870 ж.]] [[File:Colonial Africa 1900 map.png|thumb|Африка 1900 ж.]] [[File:Colonial Africa 1914 map.png|thumb|Африка 1914 ж.]] [[File:Colonial Africa 1923 map.png|thumb|Африка 1923 ж.]] [[File:Scramble-for-Africa-1880-1913.png|thumb|1880 және 1913 жылдардағы Африканы салыстыру]] == Метрополиядағы Африка колониялары (1900 жылғы жағдай бойынша) == <big>'''Бельгия'''</big> [[Еркін Конго мемлекеті]] (1908 жылдан бастап [[Бельгиялық Конго]], қазіргі [[Конго Демократиялық Республикасы]]) <big>'''Франция'''</big> [[Алжир]] [[Тунис]] [[Марокко]] '''Француздық Батыс Африка''' [[Мавритания]] [[Сенегал]] [[Француз Суданы]] (қазіргі [[Мали]]) [[Гвинея]] [[Кот-д'Ивуар]] [[Нигер]] [[Жоғарғы Вольта]] (қазіргі [[Буркина-Фасо]]) [[Дагомея]] (қазіргі [[Бенин]]) '''Француз Экваторлық Африка''' [[Габон]] Орта [[Конго]] (қазіргі [[Конго Республикасы]]) [[Убанги-Шари]] (қазіргі [[Орталық Африка Республикасы]]) [[Чад]] Француз [[Сомали]]і (қазіргі [[Джибути]]) [[Мадагаскар]] [[Комор аралдары]] <big>'''Германия (1919 жылға дейін)'''</big> '''Германдық Шығыс Африка''' [[Руанда-Урунди]] (1919 жылдан бастап [[Бельгия]] мандаты, қазіргі [[Бурунди]] және [[Руанда]]) [[Танганьика]] (1919 жылдан бастап [[Британия]] мандаты, қазір [[Танзания]] бөлігі) '''Германияның Оңтүстік-Батыс Африка''' (1919 жылдан бастап [[Оңтүстік Африка Одағы]]ның мандаты, қазіргі [[Намибия]]) '''Германияның Батыс Африка''' Неміс [[Камерун]]ы (1919 жылдан бастап [[Франция]] мандаты, қазіргі [[Камерун]]) [[Тоголенд]] (1919 ж. [[Франция]] мен [[Ұлыбритания]] арасындағы бөліну, қазіргі [[Того]]) <big>'''Италия'''</big> '''Итальяндық Солтүстік Африка''' (1934 жылдан бастап Ливия) [[Триполитания]] [[Киренаика]] [[Феццан]] [[Эритрея]] Итальяндық [[Сомали]] (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) <big>'''Португалия'''</big> [[Ангола]] [[Португалиялық Конго]] ([[Кабинда]]) - қазір [[Ангола]]ның [[эксклав]]ы [[Португалдық Шығыс Африка]] (қазіргі [[Мозамбик]]) [[Португал Гвинеясы]] (қазіргі [[Гвинея-Бисау]]) [[Кабо-Верде]] аралдары (қазіргі [[Кабо-Верде]]) [[Сан-Томе және Принсипи]] <big>'''Испания'''</big> Испан [[Сахара]]сы (қазіргі [[Батыс Сахара]] - [[БҰҰ]] шешімдеріне қайшы, [[Марокко]]ның бөлігі) [[Рио-де-Оро]] [[Сегиет эль-Хамра]] Испандық [[Марокко]] [[Сеута]] [[Мелилла]] Испандық Оңтүстік Марокко ([[Тарфая секторы]]) [[Ифни]] [[Рио-Муни]] (қазіргі [[Экваторлық Гвинея]] материгі) [[Фернандо-По]] (қазіргі [[Биоко]], [[Экваторлық Гвинея]]ның оқшауланған бөлігі) <big>'''Ұлыбритания'''</big> [[Англо-Египет Суданы]] '''Британдық Шығыс Африка''' [[Кения]] [[Уганда]] [[Занзибар]] (қазір [[Танзания]]ның бөлігі) Британдық Сомали (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) [[Оңтүстік Родезия]] (қазіргі [[Зимбабве]]) [[Солтүстік Родезия]] (қазіргі [[Замбия]]) [[Ньясаленд]] (қазіргі [[Малави]]) '''Британдық Оңтүстік Африка''' [[Кейп колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Наталь колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Қызғылт Сары Еркін Мемлекет]] (қазір [[Оңтүстік Африка]]ның бөлігі) [[Трансвааль]] колониясы (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Бечуаналенд]] (қазіргі [[Ботсвана]]) [[Басутоленд]] (қазіргі [[Лесото]]) [[Свазиленд]] [[Гамбия]] [[Сейшел аралдары]] [[Сьерра-Леоне]] [[Маврикий]] [[Нигерия]] [[Алтын жағалау]] (қазіргі [[Гана]]) Египет <big>'''Тәуелсіз мемлекеттер'''</big> [[Либерия]] [[Абиссиния]] ([[Эфиопия]]) <big>'''Халықаралық аймақ (1923-1956)'''</big> [[Танжер]], Ұлыбритания, Франция, [[Германия]] және (1928 жылдан) Италия (қазіргі Марокконың бөлігі) бірлесіп басқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 5askx378pbm2hbgw1hhvv6zgwtj4xn8 3647522 3647501 2026-08-26T10:37:14Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3582323 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:ColonialAfrica.png|thumb|Еуропалық отаршыл державалар бақылайтын Африканың аймақтары (Бельгия, [[Британ империясы|Британия]], Француз, Германия, Италия, Португалия және Испания империялары)]] '''Африканың бөлінуі''', сондай-ақ '''Африка үшін жарыс''' немесе '''Африка үшін күрес''' ([[ағылшын тілі|ағыл.]] Scramble for Africa, [[француз тілі|фр.]] Partage de l'Afrique, [[португал тілі|порт.]] Partilha de África) — Африканың бөлінуі, сонымен қатар Африка үшін жарыс немесе Африка үшін күрес - бұл XIX ғасырдың ортасынан бастап [[бірінші дүниежүзілік соғыс]]тың басталуына дейін [[Еуропа]]дағы империалистік державалардың [[Африка]]да зерттеу және әскери операциялар жүргізу үшін қарқынды бәсекелестік кезеңі, сайып келгенде, отаршылдық аумақтарды басып алуға бағытталған. Еуропалық отарлаушылардың көптеген себептері болды. Соның ішінде бүкіл континентте қол жетімді құнды ресурстарға ұмтылу, ұлттық билікті нығайту, еуропалық державалар арасындағы шиеленіс, діни миссионерлік құлшыныс және Африка елдерінің ішкі саясаты. ХІХ ғасырдың соңғы ширегінде Африканы бөлу кезінде еуропалық империялар арасындағы саяси және экономикалық бәсекелестік. Еуропалықтарға оған байланысты тікелей соғыстардан аулақ болуға мүмкіндік берді<ref>R. Robinson, J. Gallagher and A. Denny, Africa and the Victorians, London, 1965, p. 175.</ref>. XIX ғасырдың кейінгі жылдарында әскери ықпал мен экономикалық үстемдік арқылы" бейресми империализмнен " отаршылдық империализмге алып келген тікелей басқаруға көшу болды<ref>Kevin Shillington, History of Africa. Revised second edition (New York: Macmillan Publishers Limited, 2005), 301.</ref>. == Тарихы == 1840 жылға қарай еуропалық державалар Африка жағалауында шағын сауда бекеттерін құрды, бірақ олар теңіз жағасында болуды жөн көріп, құрлықты саудаға сирек пайдаланды<ref>Thomas Pakenham, The Scramble for Africa: White Man’s Conquest of the Dark Continent from 1876 to 1912 (1991) ch 1</ref>. XIX ғасырдың ортасында еуропалық зерттеушілер Шығыс және Орталық Африканың аудандарын картаға түсірді. 1870 жылдары Батыс Еуропа мемлекеттері Африка континентінің он пайызын ғана бақылап отырды. Олардың барлық территориялары жағалауға жақын орналасқан. Ең маңызды иеліктер Португалияға тиесілі [[Ангола]] мен [[Мозамбик]] болды. [[Ұлыбритания]]ға тиесілі [[Кап колониясы]]. [[Франция]] ұстаған [[Алжир]] болды.. Технологиялық жетістіктер еуропалықтардың сыртқы экспансиясына ықпал етті. Индустрияландыру көлік және байланыс саласында, әсіресе пароходтар, теміржолдар және телеграфтар түрінде қарқынды прогреске әкелді. Медициналық жетістіктер, әсіресе тропикалық ауруларға қарсы дәрі-дәрмектер де маңызды рөл атқарды. [[Хинин]]нің дамуы — [[безгек]]тің тиімді емі — еуропалықтар үшін тропиктің кең кеңістігін қол жетімді етті. 1872 жылы Ұлыбритания Португалияға тиесілі [[Делагоа]] шығанағының оңтүстік жартысына және 1823 жылы британдық капитан Оуэн мен [[кафр]] басшыларының бірі арасында жасалған келісімге сүйене отырып, іргелес аралдарға наразылық білдірді. Бірақ [[арбитраж]] судьяларға сайланған [[Мак-Магон]] 1875 жылы делагоаны португалдықтар үшін мойындады. Ұлыбритания Португалия үкіметін 1880 жылы [[Мапуту|Лоренс-Маркиш]]тегі келісім бойынша Делагоадан бас тартуға көндіре алды; бірақ Португалиядағы осы келісімнен туындаған тәртіпсіздіктер үкіметті одан бас тартуға мәжбүр етті<ref>https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Делагоа_или_Далагоа // https://ru.wikipedia.org/wiki Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref>. 1884 жылы [[Германдық империя]] Африканы бөлу үшін күреске кірісті. Ол Оранж өзенінен Португалия Анголасымен (Германияның Оңтүстік-Батыс Африка) шекарасына дейінгі территорияны [[протекторат]] деп жариялады. 1884 жылдың шілдесінде Германия Испания Гвинеясының солтүстік шекарасынан Калабарға дейінгі жағалауға протекторат жариялады және өзінің иеліктерін кеңейте бастады. Неміс Камерунын құрды, сонымен қатар Тогоға протекторат құрды. 1884-1885 жылдары Германияның Шығыс Африка компаниясы жергілікті тайпалармен келісім жасасып, Тана өзенінің сағасынан Гвардафуй мүйісіне дейінгі 1800 шақырымдық жағалаудың үстінен, оның ішінде Тананың төменгі ағысындағы Виту Сұлтанатының үстінен протекторатын жариялады. Ұлыбританияның бастамасымен осы территорияларды талап еткен тәуелді Занзибар сұлтаны наразылық білдірді, бірақ ол қабылданбады. Осыдан кейін Шығыс Африканың жағалауларының бөліктерін асығыс басып ала бастаған Императорлық британдық шығыс Африка компаниясы құрылды. Африканы отарлау ертерек болғанына қарамастан, ең күшті бәсекелестік жаңа империализм кезеңінде, әсіресе 1885 жылы Берлин конференциясының Бас заңы қабылданғаннан кейін дамыды. [[Оңтүстік Африка]]да 1880 жылдардың аяғынан бастап [[Сесил Родс|С.Родстың]] Британдық Оңтүстік Африка компаниясы [[Капа]]дан [[Каир]]ге теміржол салу идеясын алға тартқан кеңейтуді жүзеге асырды. 1888-1893 жылдары бұл рота [[Оңтүстік Родезия]] колониясын құра отырып, машона мен матабеле жерлерін жаулап алды; 1889 жылы [[Замбези өзені]]нің солтүстігі жаулап алынды, ол [[Солтүстік Родезия]] деп аталды. [[Португалия]]да [[Ангола]] мен [[Мозамбик]]ті біртұтас отарлық империяға біріктіру үшін Африка континентінің континентальды аймақтары арқылы үздіксіз отарлық иеліктердің «көпірін» құру жоспары болған, бірақ 1890 жылғы Британдық ультиматум Португалияны осы жобаны жүзеге асырудың келесі жоспарларынан бас тартуға мәжбүр етті. 1890 жылы Германия мен Ұлыбритания арасында осы екі державаның Африкадағы отарлық мүдделерін реттейтін Занзибар шарты жасалды. Британия-Бельгия келісім шартына сәйкес 1894 жылы 12 мамырда «Конго еркін мемлекеті» [[Ніл]]дің сол жағалауын [[Альберт көлі]]нен Фашодаға дейін алды, бірақ Франция мен Германияның қысымымен Франциямен 14 тамызда келісімге отырып, 1894 жылы солтүстікке қарай [[Убанги]]-[[Мбому]] сызығымен шектелуге тура келді. 1890 жылы 5 тамызда Батыс Африкада британдық-француздық келісімнен айыру туралы келісім жасалды, бұл британдықтардың [[Нигерия]]дан солтүстікке қарай кеңеюіне шек қойды. [[Того]] шекарасы 1886 жылы 28 шілдеде және 1899 жылы 14 қарашада ағылшын-герман келісімдері және 1898 жылы 27 шілдеде француз-герман келісімімен белгіленді. Германияның Камеруннан шығысқа қарай ілгерілеуі 1893 жылы 15 қарашада ағылшын-неміс шартымен және 1894 жылы 4 ақпанда француз-герман келісімімен тоқтатылды. «Африка үшін күрестің» шарықтау шегі болып 1898 жылы Ұлыбритания мен Францияны соғыс қарсаңына алып келген Фашода оқиғасы саналады. ХІХ ғасырдың аяғында «қара құрлықты» ресурстар көзі деп санайтын жас Италия мемлекеті Африканың бөлінуіне қосылды. Ол әсіресе әлсіреп жатқан [[Осман империясы]]ның африкалық иеліктері мен әлсіз мұсылман сұлтандықтары орналасқан [[Сомали түбегі|Африка Мүйізі]]нің территориясын қызықтырды (қараңыз: [[Итальяндық Сомали]] мен [[Италияндық Ливия]]). 1902 жылға қарай еуропалық державалар Африканың 90% бақылауында болды. Сахараның оңтүстігінде Африкадан тәуелсіздігін итальяндықтардан қорғаған [[Либерия]] ([[АҚШ]] қамқорлығымен) және [[Эфиопия]] ғана тәуелсіздігін сақтап қалды. 1910 жылы Бельгия королі [[Леопольд II]] 1908 жылы [[Конго еркін мемлекеті]]н Бельгия мемлекетіне сатқаннан кейін, [[Ладо анклавы]] [[Англия-Египет Суданы]]на өтті. Африканың отарлық бөлінуі [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталған жылы [[Англия]] [[Египет]]ті ресми түрде қосып алған кезде аяқталды. Екі жыл бұрын [[Марокко]] [[Фес келісімі]] бойынша бөлініп, ал Италия [[Италия-Түрк соғысы]] нәтижесінде [[Ливия]]ны бақылауға алды. 1914 жылға қарай бүкіл континентте [[Эфиопия]] мен [[Либерия]] ғана еуропалықтардың бақылауынан тәуелсіз болды. == Карталар == [[File:Colonial Africa 1800 map.png|thumb|Африка 1800 ж.]] [[File:Colonial Africa 1870 map.png|thumb|Африка 1870 ж.]] [[File:Colonial Africa 1900 map.png|thumb|Африка 1900 ж.]] [[File:Colonial Africa 1914 map.png|thumb|Африка 1914 ж.]] [[File:Colonial Africa 1923 map.png|thumb|Африка 1923 ж.]] [[File:Scramble-for-Africa-1880-1913.png|thumb|1880 және 1913 жылдардағы Африканы салыстыру]] == Метрополиядағы Африка колониялары (1900 жылғы жағдай бойынша) == <big>'''Бельгия'''</big> [[Еркін Конго мемлекеті]] (1908 жылдан бастап [[Бельгиялық Конго]], қазіргі [[Конго Демократиялық Республикасы]]) <big>'''Франция'''</big> [[Алжир]] [[Тунис]] [[Марокко]] '''Француздық Батыс Африка''' [[Мавритания]] [[Сенегал]] [[Француз Суданы]] (қазіргі [[Мали]]) [[Гвинея]] [[Кот-д'Ивуар]] [[Нигер]] [[Жоғарғы Вольта]] (қазіргі [[Буркина-Фасо]]) [[Дагомея]] (қазіргі [[Бенин]]) '''Француз Экваторлық Африка''' [[Габон]] Орта [[Конго]] (қазіргі [[Конго Республикасы]]) [[Убанги-Шари]] (қазіргі [[Орталық Африка Республикасы]]) [[Чад]] Француз [[Сомали]]і (қазіргі [[Джибути]]) [[Мадагаскар]] [[Комор аралдары]] <big>'''Германия (1919 жылға дейін)'''</big> '''Германдық Шығыс Африка''' [[Руанда-Урунди]] (1919 жылдан бастап [[Бельгия]] мандаты, қазіргі [[Бурунди]] және [[Руанда]]) [[Танганьика]] (1919 жылдан бастап [[Британия]] мандаты, қазір [[Танзания]] бөлігі) '''Германияның Оңтүстік-Батыс Африка''' (1919 жылдан бастап [[Оңтүстік Африка Одағы]]ның мандаты, қазіргі [[Намибия]]) '''Германияның Батыс Африка''' Неміс [[Камерун]]ы (1919 жылдан бастап [[Франция]] мандаты, қазіргі [[Камерун]]) [[Тоголенд]] (1919 ж. [[Франция]] мен [[Ұлыбритания]] арасындағы бөліну, қазіргі [[Того]]) <big>'''Италия'''</big> '''Итальяндық Солтүстік Африка''' (1934 жылдан бастап Ливия) [[Триполитания]] [[Киренаика]] [[Феццан]] [[Эритрея]] Итальяндық [[Сомали]] (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) <big>'''Португалия'''</big> [[Ангола]] [[Португалиялық Конго]] ([[Кабинда]]) - қазір [[Ангола]]ның [[эксклав]]ы [[Португалдық Шығыс Африка]] (қазіргі [[Мозамбик]]) [[Португал Гвинеясы]] (қазіргі [[Гвинея-Бисау]]) [[Кабо-Верде]] аралдары (қазіргі [[Кабо-Верде]]) [[Сан-Томе және Принсипи]] <big>'''Испания'''</big> Испан [[Сахара]]сы (қазіргі [[Батыс Сахара]] - [[БҰҰ]] шешімдеріне қайшы, [[Марокко]]ның бөлігі) [[Рио-де-Оро]] [[Сегиет эль-Хамра]] Испандық [[Марокко]] [[Сеута]] [[Мелилла]] Испандық Оңтүстік Марокко ([[Тарфая секторы]]) [[Ифни]] [[Рио-Муни]] (қазіргі [[Экваторлық Гвинея]] материгі) [[Фернандо-По]] (қазіргі [[Биоко]], [[Экваторлық Гвинея]]ның оқшауланған бөлігі) <big>'''Ұлыбритания'''</big> [[Англо-Египет Суданы]] '''Британдық Шығыс Африка''' [[Кения]] [[Уганда]] [[Занзибар]] (қазір [[Танзания]]ның бөлігі) Британдық Сомали (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) [[Оңтүстік Родезия]] (қазіргі [[Зимбабве]]) [[Солтүстік Родезия]] (қазіргі [[Замбия]]) [[Ньясаленд]] (қазіргі [[Малави]]) '''Британдық Оңтүстік Африка''' [[Кейп колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Наталь колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Қызғылт Сары Еркін Мемлекет]] (қазір [[Оңтүстік Африка]]ның бөлігі) [[Трансвааль]] колониясы (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Бечуаналенд]] (қазіргі [[Ботсвана]]) [[Басутоленд]] (қазіргі [[Лесото]]) [[Свазиленд]] [[Гамбия]] [[Сейшел аралдары]] [[Сьерра-Леоне]] [[Маврикий]] [[Нигерия]] [[Алтын жағалау]] (қазіргі [[Гана]]) Египет <big>'''Тәуелсіз мемлекеттер'''</big> [[Либерия]] [[Абиссиния]] ([[Эфиопия]]) <big>'''Халықаралық аймақ (1923-1956)'''</big> [[Танжер]], Ұлыбритания, Франция, [[Германия]] және (1928 жылдан) Италия (қазіргі Марокконың бөлігі) бірлесіп басқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} eye0nkl8r737jq7ycoj4nhsogelzb0m Өзен торлары 0 660725 3647481 3646566 2026-08-26T09:51:22Z Акпарова Корлан 184969 3647481 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Өзен торларының''' сипаты мен құрылымы — құрлық бетіне түсетін судың мөлшері мен қарқындылығын, осы судың ағу жағдайларын жəне құрлықтың төсеніш бетінің шайылуға төзімділігін белгілейтін физикалық-географиялық жағдайлардың күрделі ара-қатынасы арқылы анықталады. Өзен торларының пландағы конфигурациясы дендриттік типтерге бөлінеді: # ағаш бұтағы тəрізді; # параллельді; # радиалды; # қауырсын тəрізді; [[Сурет:Volga_Ulyanovsk-oliv.jpg| thumb|right|200px|Ульяновск аумағындағы Еділ өзені]] Өзен торының дендриттік типі біртекті тау жыныстарынан түзілген аудандарда пайда болған. Мұнда өзеннің негізгі арнасы мен салалары ретсіз таралған. Мұндай ретсіз таралған өзен торының арасында басты өзенмен оның салаларын ажырату мүмкін емес. Мысалы: [[Еділ өзені]] жүйесінің бастауында негізгі өзен арнасын табу қиынға түседі. Ал өзеннің салалары негізгі өзен арнасына екі жақтан бірдей симметриялы қауырсын тәрізді су торы. Осыған ұқсас су торы қатпарлы жəне куэсты дамыған аймақтарда кездеседі. Кереге көзді немесе [[Ортогоналдық|ортогональды]] өзен торының арналары мен салаларының бөлікшелері планда өзара тікбұрышты түзеп, тектоникалық жарылымдар бойына сəйкес келеді. Сөйтіп тектоникалық жарылымдар бойымен қалыптасқан эрозиялық пішіндер олардың бағытын қабылдап, планда ортогональдық сипатталады. Өзен тораптарының осындай түрлері қатпарлы аймақтарда жиі кездеседі ([[Орал өзені|Орал өзеннің]] бастауында). Параллельді су торлары бір бағытта немесе қарама-қарсы бағытта ағуымен сипатталады. Олар қатпарлы аймақтардың шеткі жағында, теңіз су деңгейінің астынан жаңадан босап шыққан көлбеу жазықтардың үстінде дамиды. Радиалды ағын сулар орталықтан тепкіш немесе орталық қатартқыш өзен жүйелерін құрады. Мұндай өзен тораптары жанартау аймақтары мен тауаралық ойпаттарға тəн. Шеңбер жəне айыр тəрізді су жүйелері əдетте тұз-күмбезді жоталардың етек жағын жиектейді немесе төзімділігі əркелкі тау жыныстарынан құралған брахиантиклиндық құрылымдар шегінде дамиды. Гидрографиялық тораптардың беткейлерін зерттеудің практикалық мəні зор. Демек, олар белгілі геологиялық, климаттық жəне басқа табиғи факторлардың əсерінен түзеліп, белгілі ландшафтың қалыптасуында осы факторлардың маңызын анықтайды. Кейбір жағдайларда өзен тораптары бейнесін зерттеу оларды құрастырған аймақтың геологиялық жəне тектоникалық құрылым ерекшеліктерін анықтаудың белгісі болуы мүмкін, яғни қатпарлы құрылымдардың жəне [[тектоникалық жарылым]]дар сызықтарының бағытын, тау жыныстары жарықшақтар жүйесінің ара-қатынасын жəне т.б. анықтауға себепші болады.Мысалы, аңғар жүйесінің радиалдық түрі əдетте тұзды [[күмбез]]дер жəне брахиантиклиндық құрылымдардың, ал кейбір жағдайларда ірі кимберлит құбырлары айналасында дамыған. Тұзды күмбездермен [[Брахиантиклиналь|брахиантиклиндар]] негізінен мұнай жəне газды сиыстырған тектоникалық құрылымдар болып саналады, ал кимберлит құбырлары мен алмастың кен орындары тікелей байланысты.<ref>Жалпы геоморфология. Оқулық.– Өңд., толықт.,3-бас. - Алматы: Қазақстан Республикасының жоғарғы оқу орындар қауымдастығы, 2012.- 307 бет.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Геоморфология]] [[Санат:География]] cm3jjq030v0zo7ptug3lqwcve92ngt3 Мари Кроус 0 661331 3647550 3642759 2026-08-26T10:49:25Z Акпарова Корлан 184969 3647550 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым|Есімі='''Мари Кроус'''|Шынайы есімі=[[Француз тілі|фр.]] Marie Crous|Суреті=Marie-Madeleine de Vignerot, duchesse d'Aiguillon.jpg|Туған күні=XVII ғасыр|Туған жері=Франция|Ғылыми аясы=математика|Несімен белгілі=XVII ғасырда Францияда ондық жүйені енгізді}} '''Мари Кроус''' ([[Француз тілі|фр.]] ''Marie Crous'') — XVII ғасырда өмір сүрген француз математигі. Мари кішіпейіл болғандықтан, Шарлотта-Роз де Комон ла Форспен бірге оқып, жазушы және мұғалім ретінде білім алды. Олардың 1636 жылға дейін басылымдары болды, ал 1641 жылға қарай ол [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D1%8E_%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8_%D0%A0%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%91 кардинал Ришельенің] жиені — мадам де Комбалет, Аквинион герцогы және әйгілі филантроп, [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BD Марен Мерсенннің] досы "шафрано-гүлді ханшайымға" арналған [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 ондық жүйе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420114500/https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 |date=2021-04-20 }} туралы зерттеу жариялады. Осыған қарамастан, ол ғылыми әйел ретінде танылмады және сол жылдардағы ең көрнекті ғалымдар оны мойындамады. Оның жұмысы екі негізгі инновацияны ұсынды: [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C ондық бөлгіш] (бүгінде француз тілінде ''virgule'' деп аталады), [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C мантисаны] ондық бөліктен бөліп, ондық бөлікте нөлді қолдану, разрядтың жоқтығын көрсету; осылайша ол ондық сандарды метрикалық жүйеде заманауи бейнелеуге мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ немістер сияқты нөлдерді нөлдер деп атады. Математика сияқты жазуда талантты, ол Песталоцци әдісін және оның санасында есептеу үшін үлкен пайдасы бар конфессиялық бөліну деп атады, әсіресе "үш ереже" ("алтын ереже"). Өз жұмысының алғы сөзінде Кроус меценатқа "Құдай сияқты қарапайым және кішіпейілділерді көтереді", ал Маридің өзі "қарапайым және қарапайым мойындауға" ие болғаны үшін алғыс айтады. Алайда, ол оған жасалған жұмыстың еңбегін жатқызбайды; ''Abrégé recherche''-де ол өзінің жұмысын "осы ғылымда жұмыс істейтін жас әйелдерге тыныштық беру үшін, іс жүргізу қажеттілігі үшін, сондай-ақ олардың рухын қанағаттандыру үшін" жасағанын айтады. Математик [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BC,_%D0%9E%D0%BB%D1%80%D0%B8 Олри Теркем] оның есімі [[Париж]] көшесіне әлі берілмегеніне өкініш білдірді. Жақында [https://fr.wikipedia.org/wiki/Catherine_Goldstein Екатерина Голдштейн] (фр.)орыс. Кроус өзінің "Neither public nor private: Mathematics in early modern France"атты мақаласының бір бөлігін арнады. == Дереккөздер == * (ағыл.) [https://webusers.imj-prg.fr/~catherine.goldstein/Places-Goldstein.pdf Catherine Goldstein, Neither public nor private: mathematics in early modern France.] *(фр.) Abrégée recherche de Marie Crous, pour tirer la solution de toute proposition d’arithmétique, dépendantes des règles y contenues; avec quelques propositions sur les changes, escomptes, intérêt, compagnie, associations, paiements, départements de deniers, mélanges, bureau des monnaies et toisages, divisé en trois parties. ENsemble un avis sur les dixmes ou dixièmes du sieur Stevin, à Paris, chez Jacques Auvray. 1661. *(фр.) [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BC,_%D0%9E%D0%BB%D1%80%D0%B8 M. Олри Теркем], publié par T. Bachelier, article [http://archive.numdam.org/item/NAM_1853_1_12_/ sur Marie Crous] p.&nbsp;200 et seq. [https://books.google.fr/books?id=2RQFAAAAQAAJ&pg=PA200#v=onepage&q&f=false Ou Nouvelles annales de mathématiques, Volume 14] p.&nbsp;200 et seq (1852). *(фр.) Georges Maupin, [http://ia311303.us.archive.org/2/items/opinionsetcurio01giragoog/opinionsetcurio01giragoog.pdf Opinions et curiosités touchant la mathématique (deuxième série)] d’après les ouvrages français des XVIe, XVIIe et XVIIIe siècle, édité à Paris chez Naud (1898). pp.&nbsp;230–243. [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Әйел математиктер]] [[Санат:Франция математиктері]] [[Санат:XVII ғасырдағы Франция тұлғалары]] [[Санат:Алфавит бойынша математиктер]] 8ytb3ouohbpnvrqxzuijwfuwsvfl3wn Ангора қояны 0 661488 3647504 3646516 2026-08-26T10:26:50Z Шугыла Есімханова 185002 3647504 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ангора қояны '''— ұзын, жұмсақ жүні бар [[қоян]] түрі. Ұзын жүнінің арқасында әрі практикалық, әрі сәндік мақсатта өсірілетін қоян тұқымдарының тобына жатады. Олардың жүнінен «ангора жүні» деп аталатын материал алынады; бұл – ұстағанда өте жұмсақ әрі ерекше, нәзік түгімен сипатталатын тоқыма шикізаты. Дәл осы тұқымдар жүн өндіру үшін де, сәндік мақсатта да пайдаланылады. Қытай ангора қоянының жүнін өндіруде әлемде көш бастап тұр, оның жылдық өнім көлемі 8 000 тоннаға дейін жетеді. == Тарихы == Ангора қояндары — қоян тұқымдарының ішіндегі ең ежелгілерінің бірі. Оларды өсіру Түркияда басталған; бұл жануарлар өз атауын — ангора ешкілері мен мысықтары сияқты — бұрын Ангора деп аталған Түркия астанасы Анкара қаласының құрметіне алған. Олар Еуропаға XVIII ғасырдың ортасында Франция арқылы жетіп, тез арада үлкен танымалдылыққа ие болды; XIX ғасырдың басына қарай Ангора қояндары бүкіл дерлік құрлыққа таралып үлгерді. Бастапқыда Еуропада Ангора қояндары ақсүйектер арасында үй жануары ретінде пайдаланған болса, оларды шаруашылық мақсатында өсіру кейінірек қолға алынды. АҚШ-та ХХ ғасырдан бастап пайда болды. Ангора қояндары Ресейде әлдеқайда ертерек — IX ғасырда — пайда болған, алайда сол кезде олар «арктикалық түлкі қояндары» деп аталған; ал «Ангора қояны» атауы бұл түкті жануарларға едәуір кейінірек бекіген. Сонымен қатар, ХХ ғасырдың ортасында ресейлік ғалымдар суық климатта, арнайы жылытылатын орын-жайды қажет етпестен өмір сүре алатын, мамық беретін Ангора қояндарының тұқымдарын шығарды. == Сипаттамасы == Ангора қоянының салмағы табиғатына байланысты 2-6 кг болып келеді. Ал жүнінің ұзындығы 80 см-ге дейін жете алады. Жүнінің түсі көбіне ақ, басқа түстілері де кездеседі. Ангора қояны 12 түсті бола алады. Қоян орта есеппен 5-7 жыл өмір сүреді. Ангора қояндары - бейбіт [[жануар]]. Олар басқа тұқымды қояндарға қарағанда тыныштау. Мүмкін, бұл сипаттама мұндай ұзын шаштармен қозғалу кезіндегі қиындықтармен байланысты болуы мүмкін, сондықтан олар тыныштық пен тіпті қозғалғыштықты қалайды. Ангора қояндары 30 ºC-тан аспайтын ортада өмір сүре алмайды, өте төмен [[температурасы]] 10 ºC-тан төмен жерлерде тұра алмайды. Оларға кең жерлерде өмір сүру ұсынылады, еркін қозғалуға және ойнауға ыңғайлы. <ref>[https://www.altyn-orda.kz/kz/kazaksha-angora-koyany-erekshe-tirshilik-iesi// Ангора қояны туралы жалпы сипаттамасы]</ref> == Қоян түрлері == '''[[Ағылшын]] Ангора қояны''' - қалыптасқан Ангора қояндарының төрт түрінің ең кішкентай [[тұқымы]], олардың басым көпшілігі [[үй]] жануарлары болып табылады. Олардың [[диаметрі]] не бәрі он бір (11) мкм жүнді, ангораның жүні жұқа және жұмсақ болып табылады. '''Француз Ангора қояны''': Оның домалақ беті мен құлақтары түзу жүндері бар. [[Француз]] Ангора қоянының денесі [[дөңгелек]] пішінді, салмағы 4-тен 5 кг-ға дейін. Француз Ангора қояндары әртүрлі түстермен келеді. '''Үлкен Angora қояны''': Ангора қояндарының басқа тұқымдарына қарағанда көп жүн өндіреді. Оның денесі өте ыңғайлы және өте тығыз [[жүн]] қабаты бар.Үлкен Angora қоян - төрт түрдің ішіндегі ең үлкен Angora [[қоян]]. Оның шамамен салмағы 4,5-тен 6 кг-ға дейін жетеді. Бұл Angora қояндары, ең алдымен, жоғары сапалы жүндерімен өсіріледі. Олар сондай-ақ жақсы [[үй]] жануарлары. '''Атлора сатина қоян''': Сатина ангора қоян - орташа мөлшерлі, салмағы 3-тен 4,5 кг-ға дейін. Бұл Ангора қоян [[тұқымы]] 7 жылдан 12 жылға дейін өмір сүреді. Оның жүні жарқын атласты, ол Ангора қояндарының басқа тұқымдарына қарағанда әлдеқайда жұқа, әлдеқайда жұмсақ жібектей. == Күтім == Енді Ангора қоянына қандай [[күтім]] жасау керектігі туралы бірер сөз. Бұл бір ерекше сүйкімді [[жаратылыс]] [[үй]] жануарына жатады. Дегенмен бұларды күту басқа қояндарға қарағанда, әлдеқайда қиындау. Қиын дейтініміз – оларды бір аптада кемінде екі рет тарап тұру керек. Жүндеріне тұрақты түрде [[күтім]] көрсету қажет. <ref>[https://massaget.kz/layfstayl/alemtanu/syrly-alem/10287// Ангора қоянына жасалатын күтім]</ref> == Тағы қараңыз == * [[Қоян]] * [[Ангора]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Жануарлар]] [[Санат:Қоян]] [[Санат:Ангора]] sqa1mj7w72bt9k6z03xh9ad9t93lm8r 3647521 3647504 2026-08-26T10:37:11Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:Jako2588|Jako2588]] соңғы нұсқасына қайтарды 3646516 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ангора қояны '''— ұзын, жұмсақ жүні бар [[қоян]] түрі. Ұзын жүнінің арқасында әрі практикалық, әрі сәндік мақсатта өсірілетін қоян тұқымдарының тобына жатады. Олардың жүнінен «ангора жүні» деп аталатын материал алынады; бұл – ұстағанда өте жұмсақ әрі ерекше, нәзік түгімен сипатталатын тоқыма шикізаты. Дәл осы тұқымдар жүн өндіру үшін де, сәндік мақсатта да пайдаланылады. Қытай ангора қоянының жүнін өндіруде әлемде көш бастап тұр, оның жылдық өнім көлемі 8 000 тоннаға дейін жетеді. == Тарихы == Ангора қояндары — қоян тұқымдарының ішіндегі ең ежелгілерінің бірі. Оларды өсіру Түркияда басталған; бұл жануарлар өз атауын — ангора ешкілері мен мысықтары сияқты — бұрын Ангора деп аталған Түркия астанасы Анкара қаласының құрметіне алған. Олар Еуропаға XVIII ғасырдың ортасында Франция арқылы жетіп, тез арада үлкен танымалдылыққа ие болды; XIX ғасырдың басына қарай Ангора қояндары бүкіл дерлік құрлыққа таралып үлгерді. Бастапқыда Еуропада Ангора қояндары ақсүйектер арасында үй жануары ретінде пайдаланған болса, оларды шаруашылық мақсатында өсіру кейінірек қолға алынды. АҚШ-та ХХ ғасырдан бастап пайда болды. Ангора қояндары Ресейде әлдеқайда ертерек — IX ғасырда — пайда болған, алайда сол кезде олар «арктикалық түлкі қояндары» деп аталған; ал «Ангора қояны» атауы бұл түкті жануарларға едәуір кейінірек бекіген. Сонымен қатар, ХХ ғасырдың ортасында ресейлік ғалымдар суық климатта, арнайы жылытылатын орын-жайды қажет етпестен өмір сүре алатын, мамық беретін Ангора қояндарының тұқымдарын шығарды. == Сипаттамасы == Ангора қоянының салмағы табиғатына байланысты 2-6 кг болып келеді. Ал жүнінің ұзындығы 80 см-ге дейін жете алады. Жүнінің түсі көбіне ақ, басқа түстілері де кездеседі. Ангора қояны 12 түсті бола алады. Қоян орта есеппен 5-7 жыл өмір сүреді. Ангора қояндары - бейбіт [[жануар]]. Олар басқа тұқымды қояндарға қарағанда тыныштау. Мүмкін, бұл сипаттама мұндай ұзын шаштармен қозғалу кезіндегі қиындықтармен байланысты болуы мүмкін, сондықтан олар тыныштық пен тіпті қозғалғыштықты қалайды. Ангора қояндары 30 ºC-тан аспайтын ортада өмір сүре алмайды, өте төмен [[температурасы]] 10 ºC-тан төмен жерлерде тұра алмайды. Оларға кең жерлерде өмір сүру ұсынылады, еркін қозғалуға және ойнауға ыңғайлы. <ref>[https://www.altyn-orda.kz/kz/kazaksha-angora-koyany-erekshe-tirshilik-iesi// Ангора қояны туралы жалпы сипаттамасы]</ref> == Қоян түрлері == '''[[Ағылшын]] Ангора қояны''' - қалыптасқан Ангора қояндарының төрт түрінің ең кішкентай [[тұқымы]], олардың басым көпшілігі [[үй]] жануарлары болып табылады. Олардың [[диаметрі]] не бәрі он бір (11) мкм жүнді, ангораның жүні жұқа және жұмсақ болып табылады. '''Француз Ангора қояны''': Оның домалақ беті мен құлақтары түзу жүндері бар. [[Француз]] Ангора қоянының денесі [[дөңгелек]] пішінді, салмағы 4-тен 5 кг-ға дейін. Француз Ангора қояндары әртүрлі түстермен келеді. '''Үлкен Angora қояны''': Ангора қояндарының басқа тұқымдарына қарағанда көп жүн өндіреді. Оның денесі өте ыңғайлы және өте тығыз [[жүн]] қабаты бар.Үлкен Angora қоян - төрт түрдің ішіндегі ең үлкен Angora [[қоян]]. Оның шамамен салмағы 4,5-тен 6 кг-ға дейін жетеді. Бұл Angora қояндары, ең алдымен, жоғары сапалы жүндерімен өсіріледі. Олар сондай-ақ жақсы [[үй]] жануарлары. '''Атлора сатина қоян''': Сатина ангора қоян - орташа мөлшерлі, салмағы 3-тен 4,5 кг-ға дейін. Бұл Ангора қоян [[тұқымы]] 7 жылдан 12 жылға дейін өмір сүреді. Оның жүні жарқын атласты, ол Ангора қояндарының басқа тұқымдарына қарағанда әлдеқайда жұқа, әлдеқайда жұмсақ жібектей. == Күтім == Енді Ангора қоянына қандай [[күтім]] жасау керектігі туралы бірер сөз. Бұл бір ерекше сүйкімді [[жаратылыс]] [[үй]] жануарына жатады. Дегенмен бұларды күту басқа қояндарға қарағанда, әлдеқайда қиындау. Қиын дейтініміз – оларды бір аптада кемінде екі рет тарап тұру керек. Жүндеріне тұрақты түрде [[күтім]] көрсету қажет. <ref>[https://massaget.kz/layfstayl/alemtanu/syrly-alem/10287// Ангора қоянына жасалатын күтім]</ref> == Тағы қараңыз == * [[Қоян]] * [[Ангора]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Жануарлар]] [[Санат:Қоян]] [[Санат:Ангора]] jijfebf1wqctzz35ujuwq5ww0cr6bus Петропавл қаласының саңырау балаларға арналған мектеп-интернаты 0 662559 3647490 3646531 2026-08-26T10:07:15Z Акпарова Корлан 184969 3647490 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің «Есту кемістігі бар балаларға арналған облыстық арнайы (түзету) мектеп-интернат» коммуналдық мемлекеттік мекемесі''' — Қазақстан Республикасындағы [[Кереңдік|есту қабілеті бұзылған]] балаларға арналған жалғыз толық орта білім беру орны. Бұл елдегі ең көне мектеп-интернаттардың бірі. ==Тарихы== [[1944 жыл]]ы [[Петропавл]] Кеңесінің Атқарушы комитетінің 1944 жылғы 1 қыркүйектегі №17 шешімімен 10 оқушыдан тұратын 1 сыныпқа саңырау балалар мектебі ашылды. 1948 жылға қарай оқушылар саны 30 адамға дейін өсті. 1950 жылға дейін саңырау балаларға арналған Петропавл мектебі бастауыш мектеп болды, ал 1951 жылы 5 сынып ашылды, контингент 70 тәрбиеленушіге дейін өсті. 1952 жылдан бастап мектеп толық емес орта мектеп болып саналды. Штаттық кестеге арифметика, орыс тілі, әдебиет, география, жаратылыстану, тарих, сурет салу, дене шынықтыру, ағаш ұстасы, тігін ісі сияқты пәндер қосылды. 1953 жылы ҚазКСР ағарту министрлігінің жарлығымен балалар үйлері мен саңырау балаларға арналған мектеп-интернаттардың әкімшілік-техникалық және тәрбие қызметкерлерінің штаты бекітілді. Мектеп штатына келесі бірліктер енгізілді: үйірме жұмысының жетекшісі, аға пионер жетекші, медбике, завхоз, күтуші, кастелянша-тігінші. 1959 жылдан бастап РСФСР Министрлер Кеңесінің "зағип, нашар көретін, керең және саңырау балаларға арналған жалпы білім беретін мектептерде оқу мерзімі туралы" қаулысына сәйкес бұл оқушылардың оқу ұзақтығы өзгертілді. Саңырауларға арналған мектептерде және нашар еститіндерге арналған мектептердің 2-бөлімінде 12 жылдық оқу мерзімі белгіленеді, осы мерзім ішінде оқушыларға 8 жылдық жаппай мектеп көлемінде толық емес орта білім беру қамтамасыз етілді. 1967 жылы мектеп-интернат барлық қажетті жабдықтармен, жалпы ауданы 3365,5 м2 болатын 120 орындық жаңа типтік ғимарат алды. 1969 жылы мектепте алғашқы көмекші сынып ашылды. 1989 жылы КСРО Білім Министрлігінің бұйрығымен мектеп саңырау балаларға толық орта білім беру құқығына ие болды. 2014 жылы Қазақстан Республикасының жалпы мемлекеттік рейтингтерінің қорытындысы бойынша мектепке "2014 жылдың мемлекеттік кәсіпорны" құрметті атағы берілді. ==Мектеп директорлары== * Голикова Александра Федоровна (1951-1953жж.) * Матюшко Иван Федорович (1954-1979жж.) * Мордвинцева Зинаида Ивановна (1979-1988жж.) * Пожарницкий Александр Николаевич (1988-1996жж.) * Скатова Надежда Алексеевна (1996-2009жж.) * Тәжин Жангелді Уақпанұлы (2009 жылдан бастап) ==Материалдық-техникалық база== Мектеп-интернаттың жер учаскелерінде: негізгі ғимарат, дене шынықтыру-спорт ғимараты орналасқан, онда қозғалмалы ойындарға арналған аймақ (футбол алаңы, волейбол, баскетбол алаңдары), жүгіру жолы, секіруге арналған шұңқыр, жабдықтары мен спорттық снарядтары бар алаң бар, жеке, қоршалған, кіші жастағы қозғалмалы ойындарға арналған асфальтталған жабыны бар алаң, шаңғы дайындығына арналған жасанды төбешік бар. Тәрбиеленушілердің мектепке дейінгі тобы үшін заманауи құрал-жабдықтары бар топтық алаң, көлеңкелі қалқасы бар күркемен жабдықталған, жабдық балалардың бойы мен жасына сәйкес келеді. Аумақтың шаруашылық аймағында: көкөніс қоймасы, қойма, гараждар, монша, кір жуатын орын орналасқан. Кір жуатын бөлме жеке тұрған ғимаратта орналасқан, кір жуғыш машиналармен қамтамасыз етілген. Балаларды жуу үшін жеке тұрған бейімделген ғимаратта, интернаттың ауласында 10 жуыну орнына арналған монша орналасқан. [[Пансиондар|Мектеп-интернатта барлығы]] 140 бөлме, оның ішінде 32 оқу кабинеті, оның ішінде 3 шеберхана (ағаш ұстасы, тігін, аспаздық), 2 әдістемелік кабинет, қатты және жұмсақ мүкәммалмен толық жабдықталған 16 жатын бөлме бар. Жеке спорт және тренажер залдары жұмыс істейді. Барлық сыныптар "Сонет-01" ұжымдық пайдаланылатын дыбыс күшейткіш аппаратурасымен, жеке [[логопедия]]лық жұмысқа арналған "Соло" дыбыс күшейткіш аппаратурасының жинақтарымен, жеке [[Есту аппараты|есту аппараттарымен]] жабдықталған. Информатика кабинеті компьютерлермен, интерактивті тақтамен жабдықталған. 5 [[интерактивті тақта]] бар. Өзін-өзі тану кабинеті, интерактивті тақтасы бар орыс тілінің мультимедиялық кабинеті жабдықталған, қазақ тілі кабинетінде дербес компьютерлер орнатылған. Химия, география, физика, тарих кабинеттерінде интерактивті тақталар бар. Интернаттық корпуста күннің екінші жартысында балалардың оқу-тәрбие процесі мен бос уақытын ұйымдастыру үшін оңтайлы жағдайлар жасалған. Интернат шаруашылық-тұрмыстық, санитарлық-гигиеналық, мәдени-демалыс, спорттық және дене шынықтыру-сауықтыру мақсатындағы үй-жайлармен жабдықталған. Тәрбиеленушілердің тұруы мен демалуы үшін жағдайлар жасалған. Жатын бөлмелердің толымдылығы, жынысы мен жас ерекшелігіне қойылатын талаптар сақталған. Әрбір тәрбиеленушінің жасына сәйкес кереуеті, тумбочкасы болады. Сондай-ақ, әр жатын бөлмеде төсек төсеніштері, демалыс орындарында демалыс бұрыштары бар. Төсек жабдықтары жиынтығының болуы нормаға сәйкес келеді, таңбаланған. Әр бөлмеде оқушылардың ойын және шығармашылық белсенділігіне арналған теледидар, үстел мен орындықтар бар. Жеке гигиена заттарын сақтауға жағдай жасалған. Қыздар үшін жеке гигиена бөлмесі жұмыс істейді, үтіктеу тақталары, кір жуғыш машина бар. Медициналық блокта жұмыс кабинеті, емшара кабинеті, егу кабинеті, жеке кіретін және шығатын есігі бар изолятор, санитариялық торап бөлінген. Ас блогына асхана, пісіру цехы, жуу бөлмесі, қойма үй-жайлары кіреді. Тоңазытқыш және технологиялық жабдық жұмыс жағдайында. Бөлшектеу мүкәммалы жинақталған және таңбаланған. Ас үй, асхана және шай ыдысымен қамтамасыз етілген (1 балаға 3 асхана және шай ыдысы). Асхана 80 орынға есептелген, тамақтану тегін, төрт рет, мектепке дейінгі топтардың балалары үшін — бес. ==Оқу процесін ұйымдастыру== Мектеп-интернат педагогтары есту қабілеті бұзылған, оның ішінде кохлеарлық имплантанттары бар оқушылардың ерекше білім беру қажеттіліктерін қанағаттандыратын Қазақстандағы жалғыз тақырыптық жоспарлау жасады. Осы тақырыптық жоспарлау есту қабілеті бұзылған балаларға мемлекеттік жалпыға міндетті стандарт талаптарына барынша жақындатылған жалпы орта білім алуға мүмкіндік береді. Бейімделген тақырыптық жоспарлау оқу бағдарламаларын ішінара қысқарту және оқушылардың оқу жетістіктеріне қойылатын талаптардың неғұрлым төмен деңгейі жағдайында Қазақстан Республикасының жалпы орта білім беру жүйесі шеңберінде қолданылатын білім берудің жалпы нормаларын сақтауды көздейді. '''Интернаттың құрамы:''' * 3 жастан 6 жасқа дейінгі балаларға арналған мектепке дейінгі топтар; * дайындық сыныбы; * саңырау балаларға арналған сыныптар; * есту қабілеті нашар балаларға арналған сыныптар; * нашар еститіндерге және кохлеарлық импланттары бар балаларға арналған сыныптар; * аралас-кешенді бұзылулары бар (ақаудың күрделі құрылымы бар) балаларға арналған сыныптар; * ЗПР бағдарламасы бойынша сынып. Сабақтар есту қабілеті бұзылған балаларға арналған мектептің талаптарына сәйкес келетін кабинеттерде өтеді. Мектеп-интернат бес күндік жұмыс аптасы бойынша мектепке дейінгі топтарда — және алты күндік жұмыс аптасы 0-12 сыныптарда жұмыс істейді. Сабақтар бір ауысымда өткізіледі және 8 сағат 15 минутта басталады. Сабақтың ұзақтығы — 45 минут, үзіліс-5 және 10 минут, үлкен үзіліс-үшінші сабақтан кейін 15 минут. Сабақтар мен сабақтарда Денсаулық сақтау, үнемдеу және қорғау режимін қамтамасыз ету үшін мұғалімдер мен тәрбиешілер бес минуттық динамикалық үзілістер ұйымдастырады. Күннің екінші жартысында жеке түзету сабақтары, үй тапсырмасын дайындау, сыныптан тыс сабақтар, үйірмелер жұмысы, мәдени-спорттық және сауықтыру іс-шаралары өткізіледі. ҚР-да инклюзивті білім беруді дамыту бағдарламасын жүзеге асыру аясында көптеген іс-шаралар өткізіледі.. ==Сілтемелер== * [https://web.archive.org/web/20160406074055/http://deaf.kz/ekskursiya.php Мектептің веб-сайты]* * [[:ru:Школа-интернат_для_глухих_детей_города_Петропавловска|Түпнұсқа мақала]] [[Санат:Сурдопедагогика]] 6gl0i3cltwx0rxnk4r8ihnjc2tp9fdq Сауда соғысы 0 663395 3647496 3639469 2026-08-26T10:19:15Z Акпарова Корлан 184969 3647496 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сауда соғысы''' ({{lang-en|'''trade war'''}}), '''Сауда дауы<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Торговые обычаи}}</ref><ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Коммерческие суды}}</ref>''' ({{lang-de|'''Handelsstreit'''}}) — шетелдік нарықтарды жаулап алу(шабуылдық) немесе ұлттық экономиканы басып алудан сақтау(қорғаныс) мақсатында екі немесе одан да көп елдер арасында өткізілетін сауда бәсекелестігі. == Ерекшеліктері == Сауда соғыстарын өткізудің себептері мен әдістерін зерттеу әртүрлі ғылымдардың дәргейін, соның ішінде геоэкономика мен әлемдік экономиканы құрайды. Сауда соғысы ауқымды “әскери әрекеттер" аясында да өткізіле алады, ол экономикалық соғыс деп аталады. Шабуылдық сауда соғысын жүргізудің негізгі әдістері: * [[экспорт]]тық баж тарифтерінің төмендеуі, * экспорттық квоталардың жоғарылауы, * [[Демпинг|депингтік]] бағалардың қолданылуы, * айрықша жағдайларда экономикалық блокада мен [[эмбарго|эмбаргоның]] қолданылуы, * бәсекелестердің өнімдерін тұтынушыларға немесе экологияға зиянды екендігін жариялау. Қорғаныстық сауда соғысының тәсілдеріне сауда барьерлерінің тұрғызылуы жатады: * импорттық баж салықтарының артуы, * импорттық квоталардың төмендеуі, * импорттық тауарлардың ұлттық стандарттарға сай келуіне байланысты қиындықтардың пайда болуын көздейтін техникалық барьерлердің енгізілуі.<ref>{{Cite web |url=https://news.mail.ru/politics/69466143/?from=swap&swap=3 |title=Восемь стран НАТО поддержали Гренландию после заявления Трампа о тарифах. |archive-date=2026-01-18 |access-date=2026-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118152421/https://news.mail.ru/politics/69466143/?from=swap&swap=3 |url-status=live }}</ref> == Мысалдары== * Қытай мен АҚШ арасындағы сауда соғысы (2018).<ref>[https://old.elorda.info/kk/analytics/view/kytay-men-aksh-arasyndagy-sauda-sogysy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210604093627/https://old.elorda.info/kk/analytics/view/kytay-men-aksh-arasyndagy-sauda-sogysy |date=2021-06-04 }}</ref> ==Дереккөздер== 1lqoz7wglj897rxwykid8ca4bjwjhs9 RM (әнші/рэпер) 0 665731 3647603 3574277 2026-08-26T11:47:48Z Акпарова Корлан 184969 бөлім қостым 3647603 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2021}} {{Музыкант |Есімі = Ким НамДжун |Атауы = |Сурет = RM at W Korea Love Your W, November 2023.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туылған кездегі есімі = |Толық аты = 김 남존 |Туған күні = 12.09.1994 |Туған жері = [[Корея Республикасы]], [[Сеул]] қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{KOR}} |Мамандығы = {{әнші|Оңтүстік Корея}}, биші, рэпер, композитор |Дауыс түрі = |Аспабы = |Жанры = [[K-pop]], [[Rap]], [[Hip-Hop]], [[Ballad]], Dance, R&B |Лақап аттары = RM |Ұжымы = [[BTS]] |Қызметтес болған = |Лейблдері = BigHit Entertainment |Марапаттары = |Сайты =https://instagram.com/rkive?utm_medium=copy_link |Commons=RM (rapper)}} '''Ким НамДжун''' ([[Корей тілі|кор.]] 김남준; 12 қыркүйек 1994 жылы туылған, көбінесе өзінің ''RM'' (''Rap Monster'') сахналық атымен белгілі) – [[Корея Республикасы|оңтүстік корей]] [[Рэп|рэпері]], [[сазгер]] және музыкальды [[Продюсер|продюсер]]. Hybe Corporation (бұрын Big Hit Entertainment) компаниясының қол астындағы корейлік бойбенд BTS тобының [[Лидер|лидері]] және басты рэпері. [[2015 жыл|2015 жылы]] өзінің ''RM'' атты алғашқы микстейпің шығарды. RM [[BTS|BTS тобының]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Discography дискографиясындағы] көптеген [[Ән|әндердің]] [[Автор|авторы]] мен [[Продюсер|продюсері]] болып табылады, оның атына 60-тан астам [[Композиция|композициялар]] тіркелген. Ол Wale, Younha, Warren G, Gaeko, Krizz Kaliko, MFBTY, Fall Out Boy, Primary, және Lil Nas X сияқты жұлдыздармен бірге ән жазды. Альбом Billboard 200 тізімінде үшінші орынға көтеріліп, барлық уақыттағы корей әйел солистінің ең көп табыс әкелген альбомы болды.<ref>{{cite news|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/03/entertainment/kpop/Korea-Kpop-BTS/20230503124842386.html|title=Suga lands at No. 2 on Billboard 200 with 'D-DAY' album|last=Cho|first=Yong-jun|date=May 1, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230503235753/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/03/entertainment/kpop/Korea-Kpop-BTS/20230503124842386.html|archive-date=May 3, 2023|url-status=live|access-date=May 3, 2023}}</ref> == Өмірбаяны == Ким НамДжун [[1994 жыл]]ы 12 қыркүйек күні [[Корея Республикасы|Корея Республикасы]], [[Сеул|Сеул қаласы]], Тонджакку әкімшілік ауданында дүниеге келді. BTS тобында дебют алудын алдында Runch Randa лақап атына ие андерграундті рэпер болған. Бейресми түрде бірнеше композиция шығарған. Сонымен қатар, Runch Randa Marvel J, l11ven, Supreme Boi, Iron, Kyum2, Kidoh, Samsoon, Illipse және DJ Snatch бірге Daenamhyup (2009-2013) атты андерграундті [[хип-хоп]] тобының мүшесі болған. Daenamhyup тобынан кейін Намджун BTS бойбендімен сахнаға шықты. RM көпшіліктің арасында өзінің [[Интеллект|интеллектуалды]] қабілетімен де танымал. 7 сыныпта ол [[ағылшын тілі]] бойынша жүргізілген тестта 850 ұпай жинады, ал рэпердің [[IQ]] көрсеткіші 148. Туған [[Корей тілі|корей тілінен]] басқа [[Ағылшын тілі|ағылшын]] және [[Жапон тілі|жапон тілінде]] еркін сөйлейді. Он екі жасында [[Жаңа Зеландия|Жаңа Зеландияда]] төрт ай оқыды.<ref>{{cite web |last1=Kim |first1=Jae-ha |title=BTS's Rap Monster talks travel |url=https://www.chicagotribune.com/travel/ct-bts-s-rap-monster-talks-travel-20170531-story.html |website=Chicago Tribune |access-date=October 22, 2021 |date=May 30, 2017}}</ref> == Мансабы == === 2013-қазіргі таң: BTS тобындағы дебют және сахнадағы бастамалары === 2010 жылы кастингті өткеннен кейін НамДжун [[BTS|BTS тобының]] бірінші мэмберы (мүшесі) болып таңдалды. Бірнеше жыл бойы тағы да екі андерграундты рэперлермен: [[Мин Юнги|Шуга]] және Джей-Хоуппен бірге тағылымдамадан өтті. [[2013 жыл|2013 жылының]] 13 маусым күні топтың құрамыда ”''[https://ko.wikipedia.org/wiki/2_COOL_4_SKOOL 2 Cool 4 Skool]''” дебюттік синглдік альбомның “No more dream” әнімен сахнаға шықты. === 2015- қазіргі таң: RM және mono === RM көптеген белгілі [[Корея Республикасы|корей]] және [[Америка Құрама Штаттары|америка]] әртістерімен бірге жұмыс істеді. 2015 жылдың 4 наурыз күні RM Warren. G. рэперімен бірге «P.D.D (Please Don't Die)» атты трек пен оның бейнеклипін шығарды. 20 наурыз күні оның Krizz Kaliko продюсер болған «Rush» атты жеке микстейпінің премьерасы өтті. Микстейп 2015 жылдың топ-50 хип-хоп альбомдарының ішіне кірді, оның ішінде 48 орын алды. 9 сәуір күні Primary RM мен Квон Джи А қатысуымен жазылған «U» өлеңі бар 2-1 мини-альбомының шығарды. RM Мэнди Вентриспен бірге «Ғажайып төрттік» фильміне «Fantastic» атты саундтрек шығарды. 20 қыркүйек күні RM 2015 All Force One (A.F.O) Hot & Cool Concert концертіне қатысты. 2016 жылдың 30- тамыз күні [https://ko.wikipedia.org/wiki/%EB%B0%A9%EC%8B%9C%ED%98%81 Пан Си Хекпен] бірге [[продюсер]] болған, Homme-мен дуэтте жазған «Dilemma» синглі жарық көрді. 2017 жылдың 20 наурыз күні американдық рэпер Wale-мен бірге «Change» өлеңі мен оның видеоклипін шығарды. 15 желтоқсан күні Fall Out Boy RM қатысуымен бірге «Champion» ремиксін шығарды. 2018 жылдың 23 -қазан күні RM өзінің екінші mono атты микстейпін шығарды. 24 қазан күні Намджун басқа мемберлермен бірге Корея Республикасының Президентінен «Мәдениеттегі еңбегі үшін» орденін алды. Басты мансабы [[BTS|BTS тобының]] мансабының аясында жүзеге асырылады. == Әртістігі және ықпалы == РМ дауысы [[баритон]]. 2017 жылы американдық хип-хоп XXL журналы оны "Сіз білуіңіз керек 10 [[Корейлер|корей]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Rapping рэпері]" тізіміне енгізді, ал жазушы Питер А.Берри "Rap Monster өз атын сирек ақтамайды" деп мәлімдеді. Берри RM-ді "Аймақтағы ең епті рэперлердің бірі, ол көптеген түрлі аспаптардан өтіп бара жатқанда ағындарды оңай ауыстыра алады" деп сипаттады. South China Morning Post-тің Кристал Тай RM "Өзінің табиғи ағымы мен сөздері үшін көп мақтауға ие болды"деп атап өтті. RM жұмысы туралы айта отырып, Noisey-дің Бианка Мендес "бұл менің әдемі қара бұрмаланған қиялым [Kanye West], бірақ ол оған жақын...Эрл мен Шанс-бұл рэпер, және бұл өте қызықты". 2020 жылдың қаңтарында ол көмекшіден корей музыкасының авторлық құқығы қауымдастығының толық мүшесіне дейін көтерілді. Кореядағы Gallup институты жүргізген сауалнамада RМ 2018 жылы Жылдың ең таңдаулы айдолдарының арасында 12-ші орынға ие болды. Ол 2019 жылы 11-ші орынға ие болды. 2018 жылы РМ корей мәдениетіне қосқан үлесі үшін BTS-тің басқа мүшелерімен бірге мәдени қызметі үшін Оңтүстік Корея Президенті бесінші дәрежелі Хвагван орденімен марапатталды. == Өнер меценаты == 2020 жылдың желтоқсанында Корея өнер Кеңесі оны 2020 жылғы он өнер [https://en.wikipedia.org/wiki/Patronage#Arts меценаттарының] бірі деп атады, ауылдық және таулы аудандардағы мектептер мен кітапханаларда әр түрлі сирек кездесетін өнер кітаптарын басып шығару және тарату үшін заманауи өнер ұлттық мұражайына 100 миллион Вон көлеміндегі қайырымдылық жасады. == Дискография == Микстейптер: * RM (2015) * Mono (2018) == Видеография == ''Басты бет: [[BTS]]'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Әншілер]] [[Санат:Хип-хоп]] [[Санат:Корей музыкасы]] [[Санат:BTS әншілері]] [[Санат:YouTube күміс батырма иелері]] [[Санат:YouTube алтын батырма иелері]] 29nlvrvcws6lmo4984pw77fulv0qo09 Сырымбет Мәмбетұлы 0 666301 3647202 3646989 2026-08-25T12:20:12Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Таңшебер Ахметбек|Таңшебер Ахметбек]] ([[User talk:Таңшебер Ахметбек|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3640438 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date = тамыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сырымбет Мәмбетұлы (Алжан)''' (XVII—XVIIIғғ) — қазақтың батыр қолбасшысы. Алматы обылысы [[Райымбек]] ауданы Хантәңірі өңірінен, Ұлы жүз [[Албан]] руының [[Шоған]] абыз- Сегізсары тармағынан. Сырымбет батырдың белгісі қазіргі Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жөлек ауылының маңайында, қыпшақтың Көзей аталығынан шыққан Жұғы әулиенің қасында орналасқан. ХVІІ ғасырдың 2 жартысы, ХVІІІ ғасырдың І жартысы Қазақ хандығы үшін өте ауыр кезең болды. Қазақ хандығына жоңғарлар, Еділ қалмақтары және басқа да жаулар жан-жағынан қазақ ұлыстарын шауып, малдары мен отбастарын тұтқындап, алып кетіп отырды. Осы кезеңде Сыр бойында (Қызылорда облысы) қанды шайқастар болып жатады. Сол аласапыран заманда Сыр бойында (нақтылай айтсақ Шиелі өңірі, Жолек қорғанының маңайында ) қазақтың атақты қаһарман ұлы Сырымбет батыр жер жастанды. Сырымбет батырдың тегі Ұлы жүз, [[Албан]], оның ішінде [[Шоған]] руынан шығады. Батыр бабамыз ХVІІ ғасырдың 2 жартысында өмір сүрген. Сырымбет батырдың белгісі қазіргі Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жөлек ауылының маңайында, қыпшақтың Көзей аталығынан шыққан Жұғы әулиенің қасында орналасқан. Сырымбет батырдың ұрпақтары батыр бабасына тағзым етіп белгі орнатқан. [Бақытжан Ахметбектің дерек қорынан, мәлімет Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жөлек ауылының әкімі болған Бегімбет ағадан және осы ауылдың түлегі Қызылорда гуманитарлық университетінің магистрі Алтынбекова Сәуледен алынған.] Сырымбет батырдың негізі елі қазіргі Алматы облысында қоныстанған ғой. Батыр Сыр бойында жаугершілік заманда қаза болуы мүмкін. Бірақ, Сырымбет батырдың өзі өлсе де, атын өшірмейтің артында өңкей батыр болып өткен ұрпақтары шығады. Сырымбет батырдың баласы [[Ханкелді батыр]] 1733 жылы Ұлы жүздің [[Қодар би]], [[Төле би]], Сатай, Бөлек батырлармен бірге орыс патшасы Анна Иоановнаға елші жіберіп, Ресейдің қол астына алуын өтінген. Ханкелді батырдан Түке дүниеге келеді, одан әйгілі Райымбек батыр (1705/30—1780/1814) дүниеге келеді. Райымбек он бес жасқа келгенде атасы Ханкелді жауға жасақ жинап, аттанып кеткенін естіп, анасынан, ауылдағы қарттардан бата алып, ішінен «Атам Сырымбет батырдың әруағы қолдай гөр, жаудан қайтпасқа мен серт беремін, жәрдемдеріңізді сіздер бер» деп жорықшылардың артынан жүріп кетіпті. Райымбек Қараталдың бойында шұбырып жүрген қалын сарбаздың ішіне келіп кіріп кетеді. Бұлардың бәрі жүріп отырып, Іле суының бойына келіп, одан әрі өте алмай, тек Райымбек қана өтеді. (Қ.Табылдиев. «Қазақ батырлары» Ақ білектің күшімен, ақ найзаның ұшымен). Қазақтар ұзақ жылдарға созылған жоңғар шапқыншылығына қарсы өздерінің тәуелсіздігі мен бостандығы үшін әділетті соғыс жүргізді. Бұл күресте қазақ жерінің оңтүстік-шығыс шебіне орналасқан Жетісудың тұрғындары жаудың дүркін-дүркін қайталаған басқыншылық шабуылдарына бүкіл казақтың жасақшыларының бірінші легінде тойтарыс беріп отырды. Ортақ жауға қарсы күресте бүкілқазақтық мүдделердің символы болған Төле би, Абылай хан сияқты мемлекет қайраткерлері, Бөгенбай, Қабанбай, Малайсары, Райымбек, Наурызбай сияқты батырлар өздерінің есімдерін мәңгілік даңққа бөледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ghn3z0b5oogwfhs7m1j1jfy4ndocxgy Саятшы жабдықтары 0 666319 3647440 3607340 2026-08-26T09:31:09Z Guka1996 184255 3647440 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date = тамыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Саятшы құрал-жабдықтарының''' барлығы да аса қажеттіліктен шыққандығын әркім-ақ біледі. Олардың қандай рөл атқаратындығын, неден жасалатындығын және әрқайсысының атаулары бар. == Томаға == [[Сурет:Asyqbas tomaga.jpg|alt=sayat|нобай|sayatshy]] Қыран құстардың екі көзін саңылаусыз жауып тұратын [[Құсбегілік|құсбегілердің]] саят құрғандағы негізгі құрал-жабдықтарының бірі. Жұмсақ қалың былғарыдан ыңғайлы етіп тігіледі. Көбіне күміспен немесе табиғи тастармен көмкеріледі. [[Бүркіт]]ті баптап-баулу үшін, оның бала-шаға, итке, құсқа, қызылға ұмтыла бермеуі үшін және жақындағанды шап беріп бұру қаупінен сақтану үшін [[Томаға|томағалайды]]. Сондықтан, қолдағы бүркіт өз төңірегіндегі қызылды-жасылдан, өз ортасынан аз да болса бөлектенеді. Құстың Томағасы аңға жіберілген кезде сыпырылады.Томаға құстың басын қыспайтын, қажамайтын, көз жанарын баспай, саңылаусыз жабатын, құстың басынан түсіп қалмайтын етіп жасалады. Томағаны осы шарттарды толық білетін, пішуге, тігуге машықтанған томағашылар ғана тігеді. Томағаның олпы-солпы болмай, мінсіз шығуы үшін оны қалың былғары ұлтанының тегіс жерінен үлгі салып ойып алады. Пішуші шебер өз қалағанынша біртұтас немесе екі-үш бөлек, кейде төрт бөлек етіп ойып құрастырады. Тамақ бау мен айдар кейде бірге, кейде бөлек ойылады. Томаға шарттары бойынша әрі нәзік, әрі әдемі тігілген, таза былғарының өзінен әсем ою-өрнек шығарған, алтынмен,күміспен және ұсақ қымбат тастармен шытыраланған томағаларды қазақ құсбегілері бір бестіден кем бағаламаған. == Биялай == Саятшылар қыран құсты қолына қондырарда киетін теріден тігілген қолғап. [[Биялай|Биялайды]] алғашында барлық саусақ бірге болатындай етіп тұйықтап тігіп, бертін келе ыңғайлы болу үшін бас бармақтың ұясын бөлек тіккен. Биялайдың ішіне талдырған киізден немесе арасына мақта, жүн тығылған матадан астар салынады да, тысын жұмсақ иленген теріден түгін ішіне қаратып тігеді. Биялайдың білезігін жеңді білек еркін сиып кететіндей етіп жасап, іліп қоюға қолайлы болуы үшін қайыстан бау немесе жез шығыршық тағады. Бүркітпен аң аулауға шыққанда, ат үстінде қары талмау үшін құс қондырған биялайлы қолды [[Балдақ|балдаққа]] сүйеп отырады; [[Сурет:Bialay-gloves.jpg|нобай]] == Балдақ == [[Балдақ]] — құсты ат үстінде алып жүруге арналған, құс салмағынан қолдың талмауы үшін оң қолдың білегін сүйеп отыратын, ашасында жұмсақ төсеніші бар тіреу. Төсеніші былғарыдан не қайыстан жасалады, ол балдақ ашасының ішіне түсіп тұрады. Балдақ таяғының екінші басы бүлдіргілі, ол ердің қамшылар жақ алдыңғы қапталындағы шеттікке бекітіледі. Атпен құйындата шапқанда балдақ көп толқымау үшін балдақ таяғының орта шенінен жіңішке қайыс бау өткізіп, бау ұшы ердің алдыңғы қасының маңдайындағы бұжыралы шығыршыққа байланады. Балдақ ағаштан, не [[таутеке]]нің мүйізінен жасалады. == Тұғыр == Құсты қондырып қоятын орын, жабдық. Ол көшпелі тұрмысқа лайықтап ағаштан жасалады. Тұғырдың ұзыны екі қарыс сынық сүйемдей, көлденеңі [[сүйем]]дей, жұмыр ағашқа үш не төрт талтақ сирақ бекітіледі немесе бұтақтары сирақ боларлық ағаштан шабылады, аң [[мүйіз]]дерінен және де т.б. табиғи материалдардан жасалады. Биіктігі екі сүйемдей, орнықты әрі жатаған келеді. [[Сурет:Тұғыр-Tugyr.jpg|нобай]] == Жемаяқ == Жем саптаяқ — бүркітке жем беретін ыдыс. Оны кейде жем сапты аяқ, жем тостаған, құс сапты аяқ, құс аяқ деп те атайды. Ағаштан ойып жасалады. Бұл ыдыстың сыйымдылығы 2—2,5 литрден кем болмайды. Бір жағы құс тұмсықтау сопақ келеді де, бір жағында тұтамдай сабы болады. Сабына қайыс бүлдіргі өткізіледі. Көшкенде байлап қоюға, салбурында қанжығалауға лайықталған. Жемаяқтың түрі көп. Соның ішінде құс тұмсықтау, сопақтау, асты орнықты, іші шұңғыл, өзі жұқа, өзі жеңіл, әдемі жонылғандары да жоқ емес. Кейбіреулерінің тұмсығында жем-суын сүзіп шығаратын бір, не екі тесік те болады. [[Сапты аяқ]]тың ернеуіне таяу (түрмесіне) жасалған екі тесік жем шаюға өте қолайлы.Қыранды қайырып баптағанда, аңға салып жүргенде құсбегілер бап дегенді — жем деп, жем дегенді — бап деп түсіндіреді. Ал осы екі кезеңде де құсқа көбінше — қолаба, сары бөртпе, ақ жем береді. Әдетте етті жұқалай жона жапырақтап, суға салып бөрттіреді. Сонан соң сумен қайта-қайта шайып, қан-сөлсіз, құнарсыз, кенеусіз жем дайындалады. Мұндай күрделі жұмысқа арнайы жасалған ыдысты «саптаяқ» атаған. Ал оны құсқа тәуелді ете атағанда — жем саптаяқ, құсаяқ, жемаяқ делінеді. [[Сурет:Жемаяқ.jpg|нобай]] == Жемқалта == Саятқа шыққанда құстың шақыру жемін салатын қалта. Тіленіп ұшқан құс кейде әр жағдаймен аңға түспей, бір қиырға барып қонып қалады. Кейде аңды өзі қағып, өзі алуға үйретілген бүркіттің иесінен шалғайлап ұшатын кездері де кездесіп тұрады. Осындай жағдайда құсты дереу қолға шақыру керек болса, жем қалтада алып жүрген «қызылды» көрсету арқылы ғана шақырылады. Сондықтан жемқалтада қашан да қойдың толарсақты еті, қоянның бөксесі, кекілік, үйрек — әйтеуір құсты шақыруға арналған қол басындай «қызыл» болғаны жөн. Құс аңшылығы көбіне қыс маусымында болатындықтан, аязда «қызылдың» қатпауын еске алып, жем қалта киізден жасалады. Киіздің қыл-қыбыры «қызылға» жұқпауы үшін қалтаның іші шүберекпен астарланған. Әдемілік, сәнділік талғамды да ескерген құсбегілер қалтаның сыртын оюлатып, зерлетеді. Жемқалтаның ұзындығы 25—30 см, көлденеңі 20 см мөлшерінде болады. Қалтаның бір жақ ішкі қырында түтік қыстыратын орын жасалған. Қалтаны белбеуге ілетін бау да тағылады. == Балақбау == Балақбау (аяқбау, білезік бау) — құстың екі [[Жіліншік|жіліншігіне]] (балағына) бірдей тағылатын бау. Мұны құстың «аяқ бауы» деп те атайды. Балақ баудың іші жұмсақ киіз, оның іші ұлпа тері, сырты былғары немесе жұмсақ иленген қайыс. Киіз бен қайыс қабатталып тігіледі. Ені екі елідей, ұзыны жіліншікті бір орап түйіліседі. Түйіліскен екі ұшын біріктіріп, шолақ аяқ бау тағылады. Демек, құс аяғының әр жіліншігіне балақ бау мен шолақ аяқ бау тағылады да, ол баулар құс аяғында ұдайы тұрады. [[Сурет:JessesБалақбау.jpg|нобай]] == Шолақ аяқбау == Бүркіттің жіліншігіне тағылған балақ бауды бау деп атағанымен, онда қолға ұсталатын ештеңе жоқ. Ал қолға ұстау үшін балақ бауға жалғанған екінші бөлегін — «шолақ аяқ бау» деп атайды. Шолақ аяқ бау құсты қолға қондырғанда, жем тарттырғанда әсіресе ат үсті алып жүргенде құс өз аяғын еркін қозғауына, құсбегінің аяқ баудан ұстап отыруына мүмкіндік береді. Құс аңға түсерде де осы шолақ аяқ баумен ұшады. Құсқа қол-аяғының байлаулы екенін сезіндіретін де балақ бау мен шолақ аяқ бау. Өйткені бұл екі бау құстың аяғынан өмірі түспейді. Шолақ аяқ баудың ұзындығы бір қарыс, бір тұтам, кейде бір жарым қарыс болады. Оны жұмсақ иленген теріден тіліп алады немесе мал,аң терісінің таспасынан өріп, ширатады. Шолақ аяқ баудың бір ұшы балақ бауға бекітіледі, ал екінші ұшында металдан, не қайыстан жасалған шығыршық болады. [[Сурет:Аяқбаубалақ.jpg|нобай]] == Шыжым == Жаңа үйретіліп жүрген құсты шырға тартып баулығанда шолақ аяқ баудың ұшындағы шығыршыққа ұзындығы 7—8 құлаштай жіңішке арқан жалғанады. Бұл арқанды жұмсақ иленген аң-мал терісінің таспасынан ширатады немесе ешкі, қой, түйе жүнінен еседі. Құстың қашып кетпеуі үшін жасалған осы арқанды құсбегілер «шыжым» деп атайды. [[Сурет:Шыжым.jpg|нобай]] == Түтік == Құстың ішіне су және басқа сұйық құюға арналып жасалған аспап. Құсбегілер жуандығы саусақтай тал таяқшаны жарып, оның ішін ояды да, қайта қапсырып түтік жасайды. Ұзындығы 25—30 см немесе ұзын сирақ құстардың жіліншігін пайдаланады. Түтік құстың көмейіне жүгіртілетін болғандықтан, жұп-жұмыр әрі сырты жып-жылтыр етіліп өңделген болады. [[Сурет:Йфя.jpg|нобай]] == Ырғақ == Түзден түскен асау құстың аптығын басып, біршама ырыққа көндіруге арналған орнықсыз, ырғақты тұғыр. Ырғақтың түрі көп. Ал оның көбірек пайдаланылатын түрлерінің бірі — қажетіне қарай екі ұшын екі жағына шығара қалдырып, шумақталған арқан. Ұқыпты шумақталған арқанның екі жағындағы артық екі ұшын шумақтың екі басынан бір рет шалып тартады да, арнайы қағылған (құстың құйрығы жерге тимейтіндей) екі қазыққа немесе қолайлы деп тапқан орынға керіп байлайды. Егер арқанның орнына ағаш пайдаланылса, бүркіттің шеңгеліне толарлықтай таяқшаның (ұзындығы 1–2 құлаш) екі басынан жіп байлап, арқан ырғақ сияқты оны да керіп тастайды. Бұл тәсілмен жасалған ырғақтар (тұғырлар) өте тынышсыз, қармақ қалтқы секілді қалтылдақ келеді. Оңды-солды бұлтылдап ойнақшыған ырғақта отырған асау құс жығылып түсуден сескенеді де, тұяғымен шеңгелдеп қармап, бойын ұдайы теңеп ұстауға тырысады. Құс ұйқыдан қалжырап жығылып түскен кезінде оны күндіз-түні аңдып отырған құсбегі дереу орнына қайта қондырып қояды. Осылай басталған мазасыз ырғақ күн озған сайын құсты ұйқыдан өлердей халге жеткізеді. Құстың шаршап-шалдығуы — құсбегінің жеңісі. Мұндай жағдайда бапкер өз көздегенінің көбін істеп үлгереді. == Қоя == Ит пен жыртқыш құста болатын ішкі кінәраттың бір түрін қоя деп атайды. Жыртқыш аң мен жыртқыш құстар өз қорегін қыл-қыбырымен қылғи салады да, содан ішке дерт байланады. Іште жиналған осы ласты хайуанаттар табиғи емделу жолымен алды-артының бірінен өздері сыртқа шығарып тастайды. Соны қазақ тілінде қоя тастау деп атайды да, тасталған заттың өзін де қоя дейді. Құсбегілер бүркіт пен тазының қоясын қолдан тастатады. Ал қоя тастату үшін салынған, не берілген заттың өзін де қоя деп атаған. == Аяққап == Бүркіттің саусақтарын түлкі шайнап тастаудан сақтау үшін әр саусаққа жеке-жеке кигізілетін саусақ қапты құсбегілер «аяққап» деп атаған. Аяққап саусақтың үстін жабады да, бауыры ашық болады. Бауырын екі жерден жіңішке таспамен жалғастырып қояды. Ал әрбір саусаққап жіңішке таспалармен білезікке бекітіледі. Аяққаптың [[таутеке]] мен [[елік]] терілерінің иін қандыра жұмсартылған қалың ұлпасынан ғана жасалғаны өте жақсы болады. == Жезтұяқ == Бүркіт қасқыр не түлкіге түскен кездегі арпалыста абайсыздан саусағын жыртқыштардың аузына түсіріп алады да, ызалы аң аузына түскен саусақты қыршып тастайды. Бүркіттің осы кемтарлығын толықтыру мақсатымен шеберлер оған жезден немесе темірден тұяқ жасап, кигізеді. Қолдан жасалған осы тұяқты құсбегілер «жезтұяқ» деп атаған. Жезтұяқтардың қозғалысы табиғи тұяқтай болмағанымен, аңды ұстағаннан кейінгі қысу қимылында кемтарлығы көп білінбейді. == Иыққап == [[Құстар|Құстың]] екі иығын басып келген арқа тұсында жіппен қосақталып байланған топшысын суықтан қорғайтын жабдық. Құстың иығы, топшысы тоңса, нәрегей жаурауық болады, әрі қуаты қайтады. Тіптен «құрт қанат» аталатын ауруға шалдығады. Суық өңірдің кәнігі бүркітшілері иыққапты кигізер болса, бүркітке қарсылық көрсетсе саусақтарын шайнап, жарақаттаудан қорғауға да септігін тигізеді. Көбіне ұядан алынған тәжірибесі аз «қол бал аға» алғашқы жылы кигізеді. Аяққаптың сыртқы тысын суға қатпай, жылылық сақтайтын бұғының иленген жұқа, жұмсақ терісінен немесе жарғақ, қырымдардан, бүркіттің төрт саусағына шақтап пішіп, жиектерін жіппен торлап, ішін қуыстап қалыңдау матамен астарлап тігеді. Оны кейде әр саусаққа жеке-жеке киілетіндей қылып немесе төрт саусаққа біртұтас киіліп, табан бұжырына дейін жауып тұратынд ай қолғап пішіндес етіп тігеді. Дегенмен, көбіне саусақтарының ұшынан тұяқ шығып тұратын тесік шығарып, орта тұсынан білегіне дейін өте майда бау өткізеді. Аяққаптың алақаны, табан жағы ашық болады. Ыңғайлы, ықшам тігілген аяққап кигізген құсты аязды күндері жыртқыш аңға қорықпай жіберуге болады. [[Жыртқыш аң]]ға, айлакер түлкіге бүркіт тұяғын шайнатып немесе суыртып алса оның орнына жезден, күмістен жасалған тұяққап жасап салады. Аушы құстың кемтарлығын толықтыратын оны «жезтұяқ» атайды. Оның қозғалысы табиғи болмағанымен аң ілгенде, бүргенде қысуына, қимыл-әрекетіне көп септігін тигізеді. Кейде місекер шебер, әккі бүркітшілер түсіп қалған тұяқтың орнына өлген бүркіттің тұяғын да салып қояды деген мәлімет бар. == Таңдай ағаш == Бүркітті көп піштактаудан "сақтайтын" құрал. Көп елеусіз ұмыт қалған құрал туралы осы тақырыпты арнайы зерттеген Б.Кәмалашұлы былай жазады: [[аң]]ға жортқанда құс дауысын естіп «[[олжа]]» қашып кетпес үшін бүркіттің аузына салады. Оны құстың тамағы астына, құс тұмсығымен мөлшерімен ағаштан жонып істелген, ұшына «ноқталайтын» бау тағылған қарапайым қалақ тәрізді ағаш. Таңдай ағашты құстың тамағының астына томағаның алқым бауына қыстырып, екінші ұшын ілмек баумен құс тұмсығын ноқталаған тәрізді етіп, тұмылдырықтай кигізіп қояды. [[Құс]] мыңқылдай шақырып ақырында ауырсынып қояды. Кейбір құсбегілердің таңдай ағашы ықшам, томағаның, "алқым бауының" астына бармақтай етіп бастырып қояды. Көбіне саятта томағамен бірге жүреді. == Құндақ == Құс сыятындай етіп талдан дөңгеленте иіп жасалған, астына киіз төсеп, құс орайтын тартпа бау тағып жасаған [[құс]] "бесігі". Ол құстың қанат шалғыларын зақымданудан, суық, жауын-шашыннан сақтайды. Оның тұрі бірнешеу: жас талдан астауша пішінінде немесе торлап доғалантып; тақтай [[ағаш]]тан топсалы етіп; киізден сырып бау тағып істейді. Құс саяттан соң шаршап тоңса, ұйықтаса, алысқа алып жүретін жағдай туса, құсты баланы бесікке бөлегендей етіп шүберекке орап, қымтап, сыртынан баумен бос байлап, құндаққа салып қояды. == Қауырсын, тұяқтар == [[Бүркіт]] аңды ілгенде алысып, қанат, шалғы қауырсындары сынып қалса, оны орнына салады да, жоқтарының орнына қауырсын жалғайды. Оған арнап құстың жазда түлегенде түскен қауырсындарын немесе басқа бүркіт, [[Құмай (құс)|құмай]], [[тазқара]], [[қарақұс]], құбарақтардың қауырсынын жинайды. Бүркіттің қанаты, тұяғы, «құрт ауруға» шалдықса да, «құрт қанат», «құрт тұяқ» болғанда қауырсынды және тұяқты жалғап салатын болған деген аңыз тәрізді деректер бар.<ref>Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] [[Санат:Саятшылық]] [[Санат:Құсбегілік]] [[Санат:Қазақ ұлттық спорты]] 7grjpso7x8er96tdnfz5uxacfx76s3n 3647458 3647440 2026-08-26T09:37:31Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Guka1996|Guka1996]] ([[User talk:Guka1996|т]]) өңдемелерінен [[User:Маржан 1973|Маржан 1973]] соңғы нұсқасына қайтарды 3607340 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date = тамыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Саятшы құрал-жабдықтарының''' барлығы да аса қажеттіліктен шыққандығын әркім-ақ біледі. Олардың қандай рөл атқаратындығын, неден жасалатындығын және әрқайсысының атаулары бар. == Томаға == [[Сурет:Asyqbas tomaga.jpg|alt=sayat|нобай|sayatshy]] Қыран құстардың екі көзін саңылаусыз жауып тұратын [[Құсбегілік|құсбегілердің]] саят құрғандағы негізгі құрал-жабдықтарының бірі. Жұмсақ қалың былғарыдан ыңғайлы етіп тігіледі. Көбіне күміспен немесе табиғи тастармен көмкеріледі. [[Бүркіт]]ті баптап-баулу үшін, оның бала-шаға, итке, құсқа, қызылға ұмтыла бермеуі үшін және жақындағанды шап беріп бұру қаупінен сақтану үшін [[Томаға|томағалайды]]. Сондықтан, қолдағы бүркіт өз төңірегіндегі қызылды-жасылдан, өз ортасынан аз да болса бөлектенеді. Құстың Томағасы аңға жіберілген кезде сыпырылады.Томаға құстың басын қыспайтын, қажамайтын, көз жанарын баспай, саңылаусыз жабатын, құстың басынан түсіп қалмайтын етіп жасалады. Томағаны осы шарттарды толық білетін, пішуге, тігуге машықтанған томағашылар ғана тігеді. Томағаның олпы-солпы болмай, мінсіз шығуы үшін оны қалың былғары ұлтанының тегіс жерінен үлгі салып ойып алады. Пішуші шебер өз қалағанынша біртұтас немесе екі-үш бөлек, кейде төрт бөлек етіп ойып құрастырады. Тамақ бау мен айдар кейде бірге, кейде бөлек ойылады. Томаға шарттары бойынша әрі нәзік, әрі әдемі тігілген, таза былғарының өзінен әсем ою-өрнек шығарған, алтынмен,күміспен және ұсақ қымбат тастармен шытыраланған томағаларды қазақ құсбегілері бір бестіден кем бағаламаған. == Биялай == Саятшылар қыран құсты қолына қондырарда киетін теріден тігілген қолғап. [[Биялай|Биялайды]] алғашында барлық саусақ бірге болатындай етіп тұйықтап тігіп, бертін келе ыңғайлы болу үшін бас бармақтың ұясын бөлек тіккен. Биялайдың ішіне талдырған киізден немесе арасына мақта, жүн тығылған матадан астар салынады да, тысын жұмсақ иленген теріден түгін ішіне қаратып тігеді. Биялайдың білезігін жеңді білек еркін сиып кететіндей етіп жасап, іліп қоюға қолайлы болуы үшін қайыстан бау немесе жез шығыршық тағады. Бүркітпен аң аулауға шыққанда, ат үстінде қары талмау үшін құс қондырған биялайлы қолды [[Балдақ|балдаққа]] сүйеп отырады; [[Сурет:Bialay-gloves.jpg|нобай]] == Балдақ == [[Балдақ]] — құсты ат үстінде алып жүруге арналған, құс салмағынан қолдың талмауы үшін оң қолдың білегін сүйеп отыратын, ашасында жұмсақ төсеніші бар тіреу. Төсеніші былғарыдан не қайыстан жасалады, ол балдақ ашасының ішіне түсіп тұрады. Балдақ таяғының екінші басы бүлдіргілі, ол ердің қамшылар жақ алдыңғы қапталындағы шеттікке бекітіледі. Атпен құйындата шапқанда балдақ көп толқымау үшін балдақ таяғының орта шенінен жіңішке қайыс бау өткізіп, бау ұшы ердің алдыңғы қасының маңдайындағы бұжыралы шығыршыққа байланады. Балдақ ағаштан, не [[таутеке]]нің мүйізінен жасалады. == Тұғыр == Құсты қондырып қоятын орын, жабдық. Ол көшпелі тұрмысқа лайықтап ағаштан жасалады. Тұғырдың ұзыны екі қарыс сынық сүйемдей, көлденеңі [[сүйем]]дей, жұмыр ағашқа үш не төрт талтақ сирақ бекітіледі немесе бұтақтары сирақ боларлық ағаштан шабылады, аң [[мүйіз]]дерінен және де т.б. табиғи материалдардан жасалады. Биіктігі екі сүйемдей, орнықты әрі жатаған келеді. [[Сурет:Тұғыр-Tugyr.jpg|нобай]] == Жемаяқ == Жем саптаяқ — бүркітке жем беретін ыдыс. Оны кейде жем сапты аяқ, жем тостаған, құс сапты аяқ, құс аяқ деп те атайды. Ағаштан ойып жасалады. Бұл ыдыстың сыйымдылығы 2—2,5 литрден кем болмайды. Бір жағы құс тұмсықтау сопақ келеді де, бір жағында тұтамдай сабы болады. Сабына қайыс бүлдіргі өткізіледі. Көшкенде байлап қоюға, салбурында қанжығалауға лайықталған. Жемаяқтың түрі көп. Соның ішінде құс тұмсықтау, сопақтау, асты орнықты, іші шұңғыл, өзі жұқа, өзі жеңіл, әдемі жонылғандары да жоқ емес. Кейбіреулерінің тұмсығында жем-суын сүзіп шығаратын бір, не екі тесік те болады. [[Сапты аяқ]]тың ернеуіне таяу (түрмесіне) жасалған екі тесік жем шаюға өте қолайлы.Қыранды қайырып баптағанда, аңға салып жүргенде құсбегілер бап дегенді — жем деп, жем дегенді — бап деп түсіндіреді. Ал осы екі кезеңде де құсқа көбінше — қолаба, сары бөртпе, ақ жем береді. Әдетте етті жұқалай жона жапырақтап, суға салып бөрттіреді. Сонан соң сумен қайта-қайта шайып, қан-сөлсіз, құнарсыз, кенеусіз жем дайындалады. Мұндай күрделі жұмысқа арнайы жасалған ыдысты «саптаяқ» атаған. Ал оны құсқа тәуелді ете атағанда — жем саптаяқ, құсаяқ, жемаяқ делінеді. [[Сурет:Жемаяқ.jpg|нобай]] == Жемқалта == Саятқа шыққанда құстың шақыру жемін салатын қалта. Тіленіп ұшқан құс кейде әр жағдаймен аңға түспей, бір қиырға барып қонып қалады. Кейде аңды өзі қағып, өзі алуға үйретілген бүркіттің иесінен шалғайлап ұшатын кездері де кездесіп тұрады. Осындай жағдайда құсты дереу қолға шақыру керек болса, жем қалтада алып жүрген «қызылды» көрсету арқылы ғана шақырылады. Сондықтан жемқалтада қашан да қойдың толарсақты еті, қоянның бөксесі, кекілік, үйрек — әйтеуір құсты шақыруға арналған қол басындай «қызыл» болғаны жөн. Құс аңшылығы көбіне қыс маусымында болатындықтан, аязда «қызылдың» қатпауын еске алып, жем қалта киізден жасалады. Киіздің қыл-қыбыры «қызылға» жұқпауы үшін қалтаның іші шүберекпен астарланған. Әдемілік, сәнділік талғамды да ескерген құсбегілер қалтаның сыртын оюлатып, зерлетеді. Жемқалтаның ұзындығы 25—30 см, көлденеңі 20 см мөлшерінде болады. Қалтаның бір жақ ішкі қырында түтік қыстыратын орын жасалған. Қалтаны белбеуге ілетін бау да тағылады. == Балақбау == Балақбау (аяқбау, білезік бау) — құстың екі [[Жіліншік|жіліншігіне]] (балағына) бірдей тағылатын бау. Мұны құстың «аяқ бауы» деп те атайды. Балақ баудың іші жұмсақ киіз, оның іші ұлпа тері, сырты былғары немесе жұмсақ иленген қайыс. Киіз бен қайыс қабатталып тігіледі. Ені екі елідей, ұзыны жіліншікті бір орап түйіліседі. Түйіліскен екі ұшын біріктіріп, шолақ аяқ бау тағылады. Демек, құс аяғының әр жіліншігіне балақ бау мен шолақ аяқ бау тағылады да, ол баулар құс аяғында ұдайы тұрады. [[Сурет:JessesБалақбау.jpg|нобай]] == Шолақ аяқбау == Бүркіттің жіліншігіне тағылған балақ бауды бау деп атағанымен, онда қолға ұсталатын ештеңе жоқ. Ал қолға ұстау үшін балақ бауға жалғанған екінші бөлегін — «шолақ аяқ бау» деп атайды. Шолақ аяқ бау құсты қолға қондырғанда, жем тарттырғанда әсіресе ат үсті алып жүргенде құс өз аяғын еркін қозғауына, құсбегінің аяқ баудан ұстап отыруына мүмкіндік береді. Құс аңға түсерде де осы шолақ аяқ баумен ұшады. Құсқа қол-аяғының байлаулы екенін сезіндіретін де балақ бау мен шолақ аяқ бау. Өйткені бұл екі бау құстың аяғынан өмірі түспейді. Шолақ аяқ баудың ұзындығы бір қарыс, бір тұтам, кейде бір жарым қарыс болады. Оны жұмсақ иленген теріден тіліп алады немесе мал,аң терісінің таспасынан өріп, ширатады. Шолақ аяқ баудың бір ұшы балақ бауға бекітіледі, ал екінші ұшында металдан, не қайыстан жасалған шығыршық болады. [[Сурет:Аяқбаубалақ.jpg|нобай]] == Шыжым == Жаңа үйретіліп жүрген құсты шырға тартып баулығанда шолақ аяқ баудың ұшындағы шығыршыққа ұзындығы 7—8 құлаштай жіңішке арқан жалғанады. Бұл арқанды жұмсақ иленген аң-мал терісінің таспасынан ширатады немесе ешкі, қой, түйе жүнінен еседі. Құстың қашып кетпеуі үшін жасалған осы арқанды құсбегілер «шыжым» деп атайды. [[Сурет:Шыжым.jpg|нобай]] == Түтік == Құстың ішіне су және басқа сұйық құюға арналып жасалған аспап. Құсбегілер жуандығы саусақтай тал таяқшаны жарып, оның ішін ояды да, қайта қапсырып түтік жасайды. Ұзындығы 25—30 см немесе ұзын сирақ құстардың жіліншігін пайдаланады. Түтік құстың көмейіне жүгіртілетін болғандықтан, жұп-жұмыр әрі сырты жып-жылтыр етіліп өңделген болады. [[Сурет:Йфя.jpg|нобай]] == Ырғақ == Түзден түскен асау құстың аптығын басып, біршама ырыққа көндіруге арналған орнықсыз, ырғақты тұғыр. Ырғақтың түрі көп. Ал оның көбірек пайдаланылатын түрлерінің бірі — қажетіне қарай екі ұшын екі жағына шығара қалдырып, шумақталған арқан. Ұқыпты шумақталған арқанның екі жағындағы артық екі ұшын шумақтың екі басынан бір рет шалып тартады да, арнайы қағылған (құстың құйрығы жерге тимейтіндей) екі қазыққа немесе қолайлы деп тапқан орынға керіп байлайды. Егер арқанның орнына ағаш пайдаланылса, бүркіттің шеңгеліне толарлықтай таяқшаның (ұзындығы 1–2 құлаш) екі басынан жіп байлап, арқан ырғақ сияқты оны да керіп тастайды. Бұл тәсілмен жасалған ырғақтар (тұғырлар) өте тынышсыз, қармақ қалтқы секілді қалтылдақ келеді. Оңды-солды бұлтылдап ойнақшыған ырғақта отырған асау құс жығылып түсуден сескенеді де, тұяғымен шеңгелдеп қармап, бойын ұдайы теңеп ұстауға тырысады. Құс ұйқыдан қалжырап жығылып түскен кезінде оны күндіз-түні аңдып отырған құсбегі дереу орнына қайта қондырып қояды. Осылай басталған мазасыз ырғақ күн озған сайын құсты ұйқыдан өлердей халге жеткізеді. Құстың шаршап-шалдығуы — құсбегінің жеңісі. Мұндай жағдайда бапкер өз көздегенінің көбін істеп үлгереді. == Қоя == Ит пен жыртқыш құста болатын ішкі кінәраттың бір түрін қоя деп атайды. Жыртқыш аң мен жыртқыш құстар өз қорегін қыл-қыбырымен қылғи салады да, содан ішке дерт байланады. Іште жиналған осы ласты хайуанаттар табиғи емделу жолымен алды-артының бірінен өздері сыртқа шығарып тастайды. Соны қазақ тілінде қоя тастау деп атайды да, тасталған заттың өзін де қоя дейді. Құсбегілер бүркіт пен тазының қоясын қолдан тастатады. Ал қоя тастату үшін салынған, не берілген заттың өзін де қоя деп атаған. == Аяққап == Бүркіттің саусақтарын түлкі шайнап тастаудан сақтау үшін әр саусаққа жеке-жеке кигізілетін саусақ қапты құсбегілер «аяққап» деп атаған. Аяққап саусақтың үстін жабады да, бауыры ашық болады. Бауырын екі жерден жіңішке таспамен жалғастырып қояды. Ал әрбір саусаққап жіңішке таспалармен білезікке бекітіледі. Аяққаптың [[таутеке]] мен [[елік]] терілерінің иін қандыра жұмсартылған қалың ұлпасынан ғана жасалғаны өте жақсы болады. == Жезтұяқ == Бүркіт қасқыр не түлкіге түскен кездегі арпалыста абайсыздан саусағын жыртқыштардың аузына түсіріп алады да, ызалы аң аузына түскен саусақты қыршып тастайды. Бүркіттің осы кемтарлығын толықтыру мақсатымен шеберлер оған жезден немесе темірден тұяқ жасап, кигізеді. Қолдан жасалған осы тұяқты құсбегілер «жезтұяқ» деп атаған. Жезтұяқтардың қозғалысы табиғи тұяқтай болмағанымен, аңды ұстағаннан кейінгі қысу қимылында кемтарлығы көп білінбейді. == Иыққап == [[Құстар|Құстың]] екі иығын басып келген арқа тұсында жіппен қосақталып байланған топшысын суықтан қорғайтын жабдық. Құстың иығы, топшысы тоңса, нәрегей жаурауық болады, әрі қуаты қайтады. Тіптен «құрт қанат» аталатын ауруға шалдығады. Суық өңірдің кәнігі бүркітшілері иыққапты кигізер болса, бүркітке қарсылық көрсетсе саусақтарын шайнап, жарақаттаудан қорғауға да септігін тигізеді. Көбіне ұядан алынған тәжірибесі аз «қол бал аға» алғашқы жылы кигізеді. Аяққаптың сыртқы тысын суға қатпай, жылылық сақтайтын бұғының иленген жұқа, жұмсақ терісінен немесе жарғақ, қырымдардан, бүркіттің төрт саусағына шақтап пішіп, жиектерін жіппен торлап, ішін қуыстап қалыңдау матамен астарлап тігеді. Оны кейде әр саусаққа жеке-жеке киілетіндей қылып немесе төрт саусаққа біртұтас киіліп, табан бұжырына дейін жауып тұратынд ай қолғап пішіндес етіп тігеді. Дегенмен, көбіне саусақтарының ұшынан тұяқ шығып тұратын тесік шығарып, орта тұсынан білегіне дейін өте майда бау өткізеді. Аяққаптың алақаны, табан жағы ашық болады. Ыңғайлы, ықшам тігілген аяққап кигізген құсты аязды күндері жыртқыш аңға қорықпай жіберуге болады. [[Жыртқыш аң]]ға, айлакер түлкіге бүркіт тұяғын шайнатып немесе суыртып алса оның орнына жезден, күмістен жасалған тұяққап жасап салады. Аушы құстың кемтарлығын толықтыратын оны «жезтұяқ» атайды. Оның қозғалысы табиғи болмағанымен аң ілгенде, бүргенде қысуына, қимыл-әрекетіне көп септігін тигізеді. Кейде місекер шебер, әккі бүркітшілер түсіп қалған тұяқтың орнына өлген бүркіттің тұяғын да салып қояды деген мәлімет бар. == Таңдай ағаш == Бүркітті көп піштактаудан "сақтайтын" құрал. Көп елеусіз ұмыт қалған құрал туралы осы тақырыпты арнайы зерттеген Б.Кәмалашұлы былай жазады: [[аң]]ға жортқанда құс дауысын естіп «[[олжа]]» қашып кетпес үшін бүркіттің аузына салады. Оны құстың тамағы астына, құс тұмсығымен мөлшерімен ағаштан жонып істелген, ұшына «ноқталайтын» бау тағылған қарапайым қалақ тәрізді ағаш. Таңдай ағашты құстың тамағының астына томағаның алқым бауына қыстырып, екінші ұшын ілмек баумен құс тұмсығын ноқталаған тәрізді етіп, тұмылдырықтай кигізіп қояды. [[Құс]] мыңқылдай шақырып ақырында ауырсынып қояды. Кейбір құсбегілердің таңдай ағашы ықшам, томағаның, "алқым бауының" астына бармақтай етіп бастырып қояды. Көбіне саятта томағамен бірге жүреді. == Құндақ == Құс сыятындай етіп талдан дөңгеленте иіп жасалған, астына киіз төсеп, құс орайтын тартпа бау тағып жасаған [[құс]] "бесігі". Ол құстың қанат шалғыларын зақымданудан, суық, жауын-шашыннан сақтайды. Оның тұрі бірнешеу: жас талдан астауша пішінінде немесе торлап доғалантып; тақтай [[ағаш]]тан топсалы етіп; киізден сырып бау тағып істейді. Құс саяттан соң шаршап тоңса, ұйықтаса, алысқа алып жүретін жағдай туса, құсты баланы бесікке бөлегендей етіп шүберекке орап, қымтап, сыртынан баумен бос байлап, құндаққа салып қояды. == Қауырсын, тұяқтар == [[Бүркіт]] аңды ілгенде алысып, қанат, шалғы қауырсындары сынып қалса, оны орнына салады да, жоқтарының орнына қауырсын жалғайды. Оған арнап құстың жазда түлегенде түскен қауырсындарын немесе басқа бүркіт, [[Құмай (құс)|құмай]], [[тазқара]], [[қарақұс]], құбарақтардың қауырсынын жинайды. Бүркіттің қанаты, тұяғы, «құрт ауруға» шалдықса да, «құрт қанат», «құрт тұяқ» болғанда қауырсынды және тұяқты жалғап салатын болған деген аңыз тәрізді деректер бар.<ref>Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] [[Санат:Саятшылық]] [[Санат:Құсбегілік]] [[Санат:Қазақ ұлттық спорты]] j5kou1hm7bnni4ta6hs5njgejyokgpi 3647604 3647458 2026-08-26T11:55:09Z Акпарова Корлан 184969 3647604 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date = тамыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Саятшы құрал-жабдықтарының''' барлығы да аса қажеттіліктен шыққандығын әркім-ақ біледі. Олардың қандай рөл атқаратындығын, неден жасалатындығын және әрқайсысының атаулары бар. == Томаға == [[Сурет:Asyqbas tomaga.jpg|alt=sayat|нобай|sayatshy]] Қыран құстардың екі көзін саңылаусыз жауып тұратын [[Құсбегілік|құсбегілердің]] саят құрғандағы негізгі құрал-жабдықтарының бірі. Жұмсақ қалың былғарыдан ыңғайлы етіп тігіледі. Көбіне күміспен немесе табиғи тастармен көмкеріледі. [[Бүркіт]]ті баптап-баулу үшін, оның бала-шаға, итке, құсқа, қызылға ұмтыла бермеуі үшін және жақындағанды шап беріп бұру қаупінен сақтану үшін [[Томаға|томағалайды]]. Сондықтан, қолдағы бүркіт өз төңірегіндегі қызылды-жасылдан, өз ортасынан аз да болса бөлектенеді. Құстың Томағасы аңға жіберілген кезде сыпырылады.Томаға құстың басын қыспайтын, қажамайтын, көз жанарын баспай, саңылаусыз жабатын, құстың басынан түсіп қалмайтын етіп жасалады. Томағаны осы шарттарды толық білетін, пішуге, тігуге машықтанған томағашылар ғана тігеді. Томағаның олпы-солпы болмай, мінсіз шығуы үшін оны қалың былғары ұлтанының тегіс жерінен үлгі салып ойып алады. Пішуші шебер өз қалағанынша біртұтас немесе екі-үш бөлек, кейде төрт бөлек етіп ойып құрастырады. Тамақ бау мен айдар кейде бірге, кейде бөлек ойылады. Томаға шарттары бойынша әрі нәзік, әрі әдемі тігілген, таза былғарының өзінен әсем ою-өрнек шығарған, алтынмен,күміспен және ұсақ қымбат тастармен шытыраланған томағаларды қазақ құсбегілері бір бестіден кем бағаламаған. == Биялай == Саятшылар қыран құсты қолына қондырарда киетін теріден тігілген қолғап. [[Биялай|Биялайды]] алғашында барлық саусақ бірге болатындай етіп тұйықтап тігіп, бертін келе ыңғайлы болу үшін бас бармақтың ұясын бөлек тіккен. Биялайдың ішіне талдырған киізден немесе арасына мақта, жүн тығылған матадан астар салынады да, тысын жұмсақ иленген теріден түгін ішіне қаратып тігеді. Биялайдың білезігін жеңді білек еркін сиып кететіндей етіп жасап, іліп қоюға қолайлы болуы үшін қайыстан бау немесе жез шығыршық тағады. Бүркітпен аң аулауға шыққанда, ат үстінде қары талмау үшін құс қондырған биялайлы қолды [[Балдақ|балдаққа]] сүйеп отырады; [[Сурет:Bialay-gloves.jpg|нобай]] == Балдақ == [[Балдақ]] — құсты ат үстінде алып жүруге арналған, құс салмағынан қолдың талмауы үшін оң қолдың білегін сүйеп отыратын, ашасында жұмсақ төсеніші бар тіреу. Төсеніші былғарыдан не қайыстан жасалады, ол балдақ ашасының ішіне түсіп тұрады. Балдақ таяғының екінші басы бүлдіргілі, ол ердің қамшылар жақ алдыңғы қапталындағы шеттікке бекітіледі. Атпен құйындата шапқанда балдақ көп толқымау үшін балдақ таяғының орта шенінен жіңішке қайыс бау өткізіп, бау ұшы ердің алдыңғы қасының маңдайындағы бұжыралы шығыршыққа байланады. Балдақ ағаштан, не [[таутеке]]нің мүйізінен жасалады. == Тұғыр == Құсты қондырып қоятын орын, жабдық. Ол көшпелі тұрмысқа лайықтап ағаштан жасалады. Тұғырдың ұзыны екі қарыс сынық сүйемдей, көлденеңі [[сүйем]]дей, жұмыр ағашқа үш не төрт талтақ сирақ бекітіледі немесе бұтақтары сирақ боларлық ағаштан шабылады, аң [[мүйіз]]дерінен және де т.б. табиғи материалдардан жасалады. Биіктігі екі сүйемдей, орнықты әрі жатаған келеді. [[Сурет:Тұғыр-Tugyr.jpg|нобай]] == Жемаяқ == Жем саптаяқ — бүркітке жем беретін ыдыс. Оны кейде жем сапты аяқ, жем тостаған, құс сапты аяқ, құс аяқ деп те атайды. Ағаштан ойып жасалады. Бұл ыдыстың сыйымдылығы 2—2,5 литрден кем болмайды. Бір жағы құс тұмсықтау сопақ келеді де, бір жағында тұтамдай сабы болады. Сабына қайыс бүлдіргі өткізіледі. Көшкенде байлап қоюға, салбурында қанжығалауға лайықталған. Жемаяқтың түрі көп. Соның ішінде құс тұмсықтау, сопақтау, асты орнықты, іші шұңғыл, өзі жұқа, өзі жеңіл, әдемі жонылғандары да жоқ емес. Кейбіреулерінің тұмсығында жем-суын сүзіп шығаратын бір, не екі тесік те болады. [[Сапты аяқ]]тың ернеуіне таяу (түрмесіне) жасалған екі тесік жем шаюға өте қолайлы.Қыранды қайырып баптағанда, аңға салып жүргенде құсбегілер бап дегенді — жем деп, жем дегенді — бап деп түсіндіреді. Ал осы екі кезеңде де құсқа көбінше — қолаба, сары бөртпе, ақ жем береді. Әдетте етті жұқалай жона жапырақтап, суға салып бөрттіреді. Сонан соң сумен қайта-қайта шайып, қан-сөлсіз, құнарсыз, кенеусіз жем дайындалады. Мұндай күрделі жұмысқа арнайы жасалған ыдысты «саптаяқ» атаған. Ал оны құсқа тәуелді ете атағанда — жем саптаяқ, құсаяқ, жемаяқ делінеді. [[Сурет:Жемаяқ.jpg|нобай]] == Жемқалта == Саятқа шыққанда құстың шақыру жемін салатын қалта. Тіленіп ұшқан құс кейде әр жағдаймен аңға түспей, бір қиырға барып қонып қалады. Кейде аңды өзі қағып, өзі алуға үйретілген бүркіттің иесінен шалғайлап ұшатын кездері де кездесіп тұрады. Осындай жағдайда құсты дереу қолға шақыру керек болса, жем қалтада алып жүрген «қызылды» көрсету арқылы ғана шақырылады. Сондықтан жемқалтада қашан да қойдың толарсақты еті, қоянның бөксесі, кекілік, үйрек — әйтеуір құсты шақыруға арналған қол басындай «қызыл» болғаны жөн. Құс аңшылығы көбіне қыс маусымында болатындықтан, аязда «қызылдың» қатпауын еске алып, жем қалта киізден жасалады. Киіздің қыл-қыбыры «қызылға» жұқпауы үшін қалтаның іші шүберекпен астарланған. Әдемілік, сәнділік талғамды да ескерген құсбегілер қалтаның сыртын оюлатып, зерлетеді. Жемқалтаның ұзындығы 25—30 см, көлденеңі 20 см мөлшерінде болады. Қалтаның бір жақ ішкі қырында түтік қыстыратын орын жасалған. Қалтаны белбеуге ілетін бау да тағылады. == Балақбау == Балақбау (аяқбау, білезік бау) — құстың екі [[Жіліншік|жіліншігіне]] (балағына) бірдей тағылатын бау. Мұны құстың «аяқ бауы» деп те атайды. Балақ баудың іші жұмсақ киіз, оның іші ұлпа тері, сырты былғары немесе жұмсақ иленген қайыс. Киіз бен қайыс қабатталып тігіледі. Ені екі елідей, ұзыны жіліншікті бір орап түйіліседі. Түйіліскен екі ұшын біріктіріп, шолақ аяқ бау тағылады. Демек, құс аяғының әр жіліншігіне балақ бау мен шолақ аяқ бау тағылады да, ол баулар құс аяғында ұдайы тұрады. [[Сурет:JessesБалақбау.jpg|нобай]] == Шолақ аяқбау == Бүркіттің жіліншігіне тағылған балақ бауды бау деп атағанымен, онда қолға ұсталатын ештеңе жоқ. Ал қолға ұстау үшін балақ бауға жалғанған екінші бөлегін — «шолақ аяқ бау» деп атайды. Шолақ аяқ бау құсты қолға қондырғанда, жем тарттырғанда әсіресе ат үсті алып жүргенде құс өз аяғын еркін қозғауына, құсбегінің аяқ баудан ұстап отыруына мүмкіндік береді. Құс аңға түсерде де осы шолақ аяқ баумен ұшады. Құсқа қол-аяғының байлаулы екенін сезіндіретін де балақ бау мен шолақ аяқ бау. Өйткені бұл екі бау құстың аяғынан өмірі түспейді. Шолақ аяқ баудың ұзындығы бір қарыс, бір тұтам, кейде бір жарым қарыс болады. Оны жұмсақ иленген теріден тіліп алады немесе мал,аң терісінің таспасынан өріп, ширатады. Шолақ аяқ баудың бір ұшы балақ бауға бекітіледі, ал екінші ұшында темірден, не қайыстан жасалған шығыршық болады. [[Сурет:Аяқбаубалақ.jpg|нобай]] == Шыжым == Жаңа үйретіліп жүрген құсты шырға тартып баулығанда шолақ аяқ баудың ұшындағы шығыршыққа ұзындығы 7—8 құлаштай жіңішке арқан жалғанады. Бұл арқанды жұмсақ иленген аң-мал терісінің таспасынан ширатады немесе ешкі, қой, түйе жүнінен еседі. Құстың қашып кетпеуі үшін жасалған осы арқанды құсбегілер «шыжым» деп атайды. [[Сурет:Шыжым.jpg|нобай]] == Түтік == Құстың ішіне су және басқа сұйық құюға арналып жасалған аспап. Құсбегілер жуандығы саусақтай тал таяқшаны жарып, оның ішін ояды да, қайта қапсырып түтік жасайды. Ұзындығы 25—30 см немесе ұзын сирақ құстардың жіліншігін пайдаланады. Түтік құстың көмейіне жүгіртілетін болғандықтан, жұп-жұмыр әрі сырты жып-жылтыр етіліп өңделген болады. [[Сурет:Йфя.jpg|нобай]] == Ырғақ == Түзден түскен асау құстың аптығын басып, біршама ырыққа көндіруге арналған орнықсыз, ырғақты тұғыр. Ырғақтың түрі көп. Ал оның көбірек пайдаланылатын түрлерінің бірі — қажетіне қарай екі ұшын екі жағына шығара қалдырып, шумақталған арқан. Ұқыпты шумақталған арқанның екі жағындағы артық екі ұшын шумақтың екі басынан бір рет шалып тартады да, арнайы қағылған (құстың құйрығы жерге тимейтіндей) екі қазыққа немесе қолайлы деп тапқан орынға керіп байлайды. Егер арқанның орнына ағаш пайдаланылса, бүркіттің шеңгеліне толарлықтай таяқшаның (ұзындығы 1–2 құлаш) екі басынан жіп байлап, арқан ырғақ сияқты оны да керіп тастайды. Бұл тәсілмен жасалған ырғақтар (тұғырлар) өте тынышсыз, қармақ қалтқы секілді қалтылдақ келеді. Оңды-солды бұлтылдап ойнақшыған ырғақта отырған асау құс жығылып түсуден сескенеді де, тұяғымен шеңгелдеп қармап, бойын ұдайы теңеп ұстауға тырысады. Құс ұйқыдан қалжырап жығылып түскен кезінде оны күндіз-түні аңдып отырған құсбегі дереу орнына қайта қондырып қояды. Осылай басталған мазасыз ырғақ күн озған сайын құсты ұйқыдан өлердей халге жеткізеді. Құстың шаршап-шалдығуы — құсбегінің жеңісі. Мұндай жағдайда бапкер өз көздегенінің көбін істеп үлгереді. == Қоя == Ит пен жыртқыш құста болатын ішкі кінәраттың бір түрін қоя деп атайды. Жыртқыш аң мен жыртқыш құстар өз қорегін қыл-қыбырымен қылғи салады да, содан ішке дерт байланады. Іште жиналған осы ласты хайуанаттар табиғи емделу жолымен алды-артының бірінен өздері сыртқа шығарып тастайды. Соны қазақ тілінде қоя тастау деп атайды да, тасталған заттың өзін де қоя дейді. Құсбегілер бүркіт пен тазының қоясын қолдан тастатады. Ал қоя тастату үшін салынған, не берілген заттың өзін де қоя деп атаған. == Аяққап == Бүркіттің саусақтарын түлкі шайнап тастаудан сақтау үшін әр саусаққа жеке-жеке кигізілетін саусақ қапты құсбегілер «аяққап» деп атаған. Аяққап саусақтың үстін жабады да, бауыры ашық болады. Бауырын екі жерден жіңішке таспамен жалғастырып қояды. Ал әрбір саусаққап жіңішке таспалармен білезікке бекітіледі. Аяққаптың [[таутеке]] мен [[елік]] терілерінің иін қандыра жұмсартылған қалың ұлпасынан ғана жасалғаны өте жақсы болады. == Жезтұяқ == Бүркіт қасқыр не түлкіге түскен кездегі арпалыста абайсыздан саусағын жыртқыштардың аузына түсіріп алады да, ызалы аң аузына түскен саусақты қыршып тастайды. Бүркіттің осы кемтарлығын толықтыру мақсатымен шеберлер оған жезден немесе темірден тұяқ жасап, кигізеді. Қолдан жасалған осы тұяқты құсбегілер «жезтұяқ» деп атаған. Жезтұяқтардың қозғалысы табиғи тұяқтай болмағанымен, аңды ұстағаннан кейінгі қысу қимылында кемтарлығы көп білінбейді. == Иыққап == [[Құстар|Құстың]] екі иығын басып келген арқа тұсында жіппен қосақталып байланған топшысын суықтан қорғайтын жабдық. Құстың иығы, топшысы тоңса, нәрегей жаурауық болады, әрі қуаты қайтады. Тіптен «құрт қанат» аталатын ауруға шалдығады. Суық өңірдің кәнігі бүркітшілері иыққапты кигізер болса, бүркітке қарсылық көрсетсе саусақтарын шайнап, жарақаттаудан қорғауға да септігін тигізеді. Көбіне ұядан алынған тәжірибесі аз «қол бал аға» алғашқы жылы кигізеді. Аяққаптың сыртқы тысын суға қатпай, жылылық сақтайтын бұғының иленген жұқа, жұмсақ терісінен немесе жарғақ, қырымдардан, бүркіттің төрт саусағына шақтап пішіп, жиектерін жіппен торлап, ішін қуыстап қалыңдау матамен астарлап тігеді. Оны кейде әр саусаққа жеке-жеке киілетіндей қылып немесе төрт саусаққа біртұтас киіліп, табан бұжырына дейін жауып тұратынд ай қолғап пішіндес етіп тігеді. Дегенмен, көбіне саусақтарының ұшынан тұяқ шығып тұратын тесік шығарып, орта тұсынан білегіне дейін өте майда бау өткізеді. Аяққаптың алақаны, табан жағы ашық болады. Ыңғайлы, ықшам тігілген аяққап кигізген құсты аязды күндері жыртқыш аңға қорықпай жіберуге болады. [[Жыртқыш аң]]ға, айлакер түлкіге бүркіт тұяғын шайнатып немесе суыртып алса оның орнына жезден, күмістен жасалған тұяққап жасап салады. Аушы құстың кемтарлығын толықтыратын оны «жезтұяқ» атайды. Оның қозғалысы табиғи болмағанымен аң ілгенде, бүргенде қысуына, қимыл-әрекетіне көп септігін тигізеді. Кейде місекер шебер, әккі бүркітшілер түсіп қалған тұяқтың орнына өлген бүркіттің тұяғын да салып қояды деген мәлімет бар. == Таңдай ағаш == Бүркітті көп піштактаудан "сақтайтын" құрал. Көп елеусіз ұмыт қалған құрал туралы осы тақырыпты арнайы зерттеген Б.Кәмалашұлы былай жазады: [[аң]]ға жортқанда құс дауысын естіп «[[олжа]]» қашып кетпес үшін бүркіттің аузына салады. Оны құстың тамағы астына, құс тұмсығымен мөлшерімен ағаштан жонып істелген, ұшына «ноқталайтын» бау тағылған қарапайым қалақ тәрізді ағаш. Таңдай ағашты құстың тамағының астына томағаның алқым бауына қыстырып, екінші ұшын ілмек баумен құс тұмсығын ноқталаған тәрізді етіп, тұмылдырықтай кигізіп қояды. [[Құс]] мыңқылдай шақырып ақырында ауырсынып қояды. Кейбір құсбегілердің таңдай ағашы ықшам, томағаның, "алқым бауының" астына бармақтай етіп бастырып қояды. Көбіне саятта томағамен бірге жүреді. == Құндақ == Құс сиятындай етіп талдан дөңгеленте иіп жасалған, астына киіз төсеп, құс орайтын тартпа бау тағып жасаған [[құс]] "бесігі". Ол құстың қанат шалғыларын зақымданудан, суық, жауын-шашыннан сақтайды. Оның түрі бірнешеу: жас талдан астауша пішінінде немесе торлап доғалантып; тақтай [[ағаш]]тан топсалы етіп; киізден сырып, бау тағып істейді. Құс саяттан соң шаршап тоңса, ұйықтаса, алысқа алып жүретін жағдай туса, құсты баланы бесікке бөлегендей етіп шүберекке орап, қымтап, сыртынан баумен бос байлап, құндаққа салып қояды. == Қауырсын, тұяқтар == [[Бүркіт]] аңды ілгенде алысып, қанат, шалғы қауырсындары сынып қалса, оны орнына салады да, жоқтарының орнына қауырсын жалғайды. Оған арнап құстың жазда түлегенде түскен қауырсындарын немесе басқа бүркіт, [[Құмай (құс)|құмай]], [[тазқара]], [[қарақұс]], құбарақтардың қауырсынын жинайды. Бүркіттің қанаты, тұяғы, «құрт ауруға» шалдықса да, «құрт қанат», «құрт тұяқ» болғанда қауырсынды және тұяқты жалғап салатын болған деген аңыз тәрізді деректер бар.<ref>Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] [[Санат:Саятшылық]] [[Санат:Құсбегілік]] [[Санат:Қазақ ұлттық спорты]] j8eahfgdj7llywbt50vjhxhaf7cwiee Шарль де Кетеларе 0 670318 3647340 2933466 2026-08-26T03:04:22Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647340 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |туған күні = 10.3.2001 |туған жері = Брюгге, [[Бельгия]] |азаматтығы = {{ту|Бельгия}} [[Бельгия]] |бойы = 185 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{ту|Бельгия}} [[Брюгге (футбол клубы)|Брюгге]] |номері= 90 |клубтары = {{футбол карьерасы |2019—|{{ту|Бельгия}} [[Брюгге (футбол клубы)|Брюгге]]|56 (8) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2020—|{{Футбол|Бельгия}} |2 (1) }} }}'''Шарль де Кетеларе''' ({{lang-nl|Charles De Ketelaere}}; [[10 наурыз]] [[2001 жыл|2001]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/435772</ref>, [[Брюгге]]) — бельгиялық футболшы, Бельгия Ұлттық футбол құрамасы мен "Брюгге" клубының жартылай қорғаушысы. == Жетістіктері == === Клубтық === '''«Брюгге''' * Бельгия чемпионы ('''2'''): 2019/20, 2020/21 * Бельгия суперкубогы: 2021 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.clubbrugge.be/en/charles-de-ketelaere Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211028170620/https://www.clubbrugge.be/en/charles-de-ketelaere |date=2021-10-28 }} {{ref-en}} * [https://www.rbfa.be/en/international/8663/info Профилі] {{ref-en}} {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Бельгия футболшылары]] [[Санат:Бельгия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Брюгге ФК ойыншылары]] djvuj627dffcrqeq0iek3lrsqkqno5y Ғалий Әділбекұлы Әділбеков 0 674407 3647540 3643736 2026-08-26T10:41:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647540 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер|толық есімі=Ғалий Әділбекұлы Әділбеков|шынайы есімі=|суреті=Комбриг Адильбеков.jpg|сурет тақырыбы='''Гвардии подполковник Адильбеков Г.А.''' - командир отдельного гвардейского 47-го танкового полка прорыва|туған күні=1.01.1908|туған жері=Семей губерниясы, Белағаш болысының Қызылқұм ауылы|қайтыс болған күні=21.10.1943|қайтыс болған жері=[[Киев облысы]] Переяславский (Каневский) ауданы, [[КСРО]]|лақап аты=Шаң тимес|бүркеніш аты=|мемлекет={{USSR}}|қызмет еткен жылдары=|атағы=[[гвардия]] [[Подполковник|подполковнигі]]|әскер түрі=[[Танк әскері]]|басқарды=47 жеке танк бригадасы, <br>47 гвардиялық танк полкі|әскери бөлімі=51 танк дивизиясы,<br>110 танк дивизиясы,<br>141 танк бригадасы,<br>121 танк бригадасы|шайқасы='''[[Екінші дүниежүзілік соғыс|Ұлы Отан Соғысы]]''': <br> [[Витебск шайқасы]], <br> [[Смоленск шайқасы (1941)]], <br> [[Рославль-Новозыбков операциясы]], <br> [[Орёл-Брянск операциясы]], <br> [[Мәскеу шайқасы]], <br> [[Сталинград шайқасы]], <br> [[Днепр шайқасы]], <br> [[Сумы-Прилуки шабуыл операциясы]]|марапаттары={{{!}} {{!}}{{Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Сталинградты қорғағаны үшін медалі}} {{!}}- {{{!}} Сағат атауы] {{!}}}|байланысы=|Commons=Galiy Adilbekov}} '''Ғалий Әділбекұлы Әділбеков'''<ref name="alashainasy">«Алаш айнасы» (№193), бет 4, 31.10.2009 жыл {{cite web|url=https://alashainasy.kz/society/gvardiyalyik-tank-polknn-kolbasshyisyi-gali-adlbekov-6137/|title=«Гвардиялық танк полкінің қолбасшысы Ғали Әділбеков» // «Халық Батырын» іздейміз / Тілеу КӨЛБАЕВ, тарихғылымының докторы, профессор, ҚР Гӯманитарлық ғылымдар академиясының академигі, ҚР}}</ref> ([[1 қаңтар|1 қантар]] [[1908 жыл]] – [[21 қазан]] [[1943 жыл]]) — кеңестік әскери қолбасшы<ref name="soloviev">{{Кітап|ref=https://books.google.kg/books?hl=ru&id=mu45EAAAQBAJ&dq=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2#v=snippet&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&f=false|жыл=2021|авторы=Денис Соловьев|бөлімі=Командиры механизированных, мотоброневых, мотострелковых, танковых бригад Красной Армии 1935-1945 гг.|бөлім сілтемесі=https://books.google.kg/books?hl=ru&id=mu45EAAAQBAJ&dq=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2#v=snippet&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&f=false|тақырыбы=Анықтамалар, Әскери / Арнайы қызметтер / Адильбеков Г.А. советский военачальник|isbn=978-5-532-95528-8}}</ref>, [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысқан танк әскерінің офицері, танкпен ұрыс жүргізудің шебері, [[Қазақтар|қазақ]], гвардия подполковнигі. «Сталинградты қорғағаны үшін» медалімен (1943), екі рет [[Қызыл Ту ордені]]мен (1942, 1943) марапатталған. [[Киев]]ті азат ету кезінде шайқаста қаза тапты. {{External media |align =right |width = 300 |image4 = [https://www.google.com/maps/place/Военно-исторический+музей/@43.2590656,76.9571108,3a,75y,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1sAF1QipM4h5xQR-_Pk7PJUHWiQ5v4WJKa0qTbY_GkP1dl!2e10!3e12!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipM4h5xQR-_Pk7PJUHWiQ5v4WJKa0qTbY_GkP1dl%3Dw203-h270-k-no!7i3024!8i4032!4m5!3m4!1s0x38836e8ec1c6c5d1:0x4f1291ef88b505b4!8m2!3d43.259087!4d76.9572847# Алматы қаласының Әскери-тарихи мұражайы Ғалий Әділбекұлы] |image5 = [https://www.google.com/maps/place/Военно-исторический+музей/@43.2590656,76.9571108,3a,75y,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1sAF1QipPZLsUqZb10NDJDV6sHii31h4dTPC2EfpwVdU4o!2e10!3e12!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipPZLsUqZb10NDJDV6sHii31h4dTPC2EfpwVdU4o%3Dw203-h270-k-no!7i3024!8i4032!4m7!3m6!1s0x38836e8ec1c6c5d1:0x4f1291ef88b505b4!8m2!3d43.259087!4d76.9572847!14m1!1BCgIgAQ Ғалий Әділбекұлы Әділбеков] |image6 = [https://www.google.com/maps/place/Военно-исторический+музей/@43.2590656,76.9571108,3a,75y,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1sAF1QipMzaVT6x-f91EaBshlPaT8VebZQSRhVHcCh5iCv!2e10!3e12!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipMzaVT6x-f91EaBshlPaT8VebZQSRhVHcCh5iCv%3Dw203-h152-k-no!7i1076!8i810!4m5!3m4!1s0x38836e8ec1c6c5d1:0x4f1291ef88b505b4!8m2!3d43.259087!4d76.9572847 Алматы қаласының Әскери-тарихи мұражайы Ғ.Ә. Әділбеков] }} == Өмірбаяны == 1908 жылы 1 қаңтарда Семей губерниясы, Белағаш болысындағы Қызылқұм ауылында туған. Ұлты бойынша [[Қазақтар| Қазақ]]. [[Орта жүз]]дің [[Арғын]] тайпасының [[Тобықты]] руынан. 1917 жылдан кейін Ғалия Әділбекұлының әкесі [[Семей]]дегі пристаньда жүк тиеуші, анасы үй шаруасындағы әйел болған. Олар Семей қаласы, Болотная көшесі, 76-үйде тұрған. Анасы 1921 жылы қайтыс болады. Әкесі жарақат алғаннан кейін мүгедек болып қалады, жаңа жұмысты Ақтөбе ауылында табады. Ғалий Әділбекұлы [[Қызыл Армия]] қатарына қосылғанға дейін Семей сабын зауытында жұмысшы (1922 ж. наурыз-қараша), панасыз бала (1922 ж. қараша-желтоқсан), №3 балалар үйінің тәрбиеленушісі болды (1923 ж. қаңтар-қыркүйек). 1923-1925 жылдары [[Орынбор]]дағы 3 сыныптық өлкелік қазақ жасөспірімдер мектебінде оқып шығады. === Соғысқа дейінгі қызмет === Қызмет барысында атты әскер және оқу танк взводын, оқу-жаттығу және жеке танк ротасын, танк батальонын басқарды. Ғалий Әділбекұлы 1925 жылы Қызыл Армия қатарына өз еркімен аттанды. Көп ұзамай ол әскери училищеге оқуға жіберілді ([[Түркістан майданы]]). 1928 жылы ол бірінші шығарылыммен [[Ташкент]]тегі В.И.Ленин атындағы Біріккен Орта Азия әскери мектебін сәтті бітіреді де, 43 атты әскер полкінің құрамына алынады [[(Орта Азия әскери округі)]]. 1928-1933 жж. осы полктегі взвод командирі болады. 1930 жылы [[Түрікмен Кеңестік Социалистік Республикасы|Түрікмен КСР]] аумағындағы [[Қарақұм]]да шайқастарға қатысқан, басынан жарақат алады және оң қолы сынады. Емделіп шыққаннан кейін қызметке қайта оралады, 1931 жылы [[Ленинград]]тың Жоғары офицерлік броньды танк мектебінде қайта даярлаудан өтеді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін ол [[Мәскеу]]дегі И.В.Сталин атындағы Броньды танк әскерлері академиясында оқыды, танк ротасын басқарды. '''Ғ.Ә. Әділбеков осы академияны бітірген жалғыз қазақ еді.'''<ref name="ФПД">[http://forum.patriotcenter.ru/index.php?topic=41110.msg48282 Форум Поисковых Движений. Мурылев о Гвардии подполковнике Адильбекове Г.А.]</ref> === Ұлы Отан соғысы === ==== 1941 ==== [[Ұлы Отан соғысы]]ның басынан бастап белсенді армияның құрамында болды, 102 танк полкіндегі танк батальонының командирі ретінде қызметін бастады. Бұл полк соғысқа дейін 51 танк дивизиясының құрамында болды (соғыстың алғашқы айларында 110 танк дивизиясы болып қайта құрылады) және Курск облысының Дмитриевский ауданында орналасқан еді. Шілденің басында полк Псков облысына кіреді, 9 шілдеде [[Витебск]] үшін шайқасқа тартылады. Шілденің аяғында бүкіл дивизиямен [[Смоленск]]іге жол ашу және қоршалған әскерлерді босату мақсатымен немістің 7 танк дивизиясына қарсы ұрыстарға қатысады. Күздің келуімен 110 танк дивизиясы 141 және 142 танк бригадалары болып екіге бөлінеді, Ғ.Ә. Әділбеков 141 танк бригадасында ауыр және орташа танктердің 1 танк батальонын басқарды. '''Соғыстың басында-ақ оның есімі КСРО-ң екі орталық газетінде аталған болатын''' – 5 қыркүйекте «Вечерняя Москва»<ref>«Вечерняя Москва» (№210), страница 2, от 5.09.1941 г. {{cite web|url=https://electro.nekrasovka.ru/en/books/2949/pages/2|title=«ТАНКИСТЫ» / ГЕРОИ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОИНЫ / капитан Адильбеков}}</ref> және 13 қыркүйекте «Известия»<ref>«Известия» № 217 (7593) от 13.09.1941 г. {{cite web|url=http://pressa-voiny.ru/1941/9/13/35424.html#top|title=«Танковая атака» / Действующая армия, 12 сентября. (От спец. корр. «Известий») / капитан Адильбеков}}</ref> газеттерінде мақалалар жарияланды. Витебск, Трубчевск түбіндегі шайқастарда ол асқан ерлікпен соғысады (келесі жылы осы ерлігі үшін ол алғашқы марапатын алады). 31 тамыз бен 8 қыркүйек аралығында Трубчевскіден батысқа қарай 18 шақырым жерде Гудерианның 47-ші корпусының басым болған күштері (300-ден астам танк) және Кеңестердің 141-ші танк бригадасы мен 108-ші танк дивизиясы (200-ге жуық танк) арасында шайқас орын алды. Нәтижесінде Гудерианның әр бес танкінің төртеуі қиратылды, 16 елді мекен босатылды. Бірақ қарсы шабуылдың нәтижесінде Ғ.Ә. Әділбековтің танк батальоны қоршауға алынды. Сонда да ол жауынгерлік тапсырманы орындауды жалғастырды. Саны айтарлықтай асып түскен жаудың танк колоннасын талқандаған батальон жаудың тылын ойрандап, қоршаудан шайқаспен шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie10067888/|title=Адильбеков Галий Адильбекович :: Наградной лист МАРАПАТТАУ ПАРАҒЫ|website=pamyat-naroda.ru|access-date=2021-12-26}}</ref> Неміс шабуылдарын тежеу ​​барысында Ғ.Ә. Әділбеков қызмет еткен 141-ші танк бригадасы әбден қансырап, оның қалдықтары 121-ші танк бригадасына қосылды. 1941 жылдың қазан айының аяғынан 1942 жылдың ақпанына дейін майор Ғ.Ә. Әділбеков Оңтүстік-Батыс майданының 121 танк бригадасындағы 121 танк полкінің командирі болды, күзде қолбасшылық тарапынан Замкомбриг лауазымына ұсынылған еді. Қазан айында бригада генерал Ермаковтың оперативті әскерлер тобының құрамында болып, жаудың 2-ші танк армиясының шабуылдарын тежеп тұрды.<ref>[http://voenspez.ru/index.php?topic=26772.0;wap2%7Cdeadlink=no%7Ctitle= Героико-патриотический форум: Командиры танковых полков АДИЛЬБЕКОВ Галий Адильбекович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211217110606/http://voenspez.ru/index.php?topic=26772.0;wap2%7Cdeadlink=no%7Ctitle= |date=2021-12-17 }}</ref> ==== 1942 ==== 1942 жылдың 27 наурызынан бастап майор Ғалий Әділбекұлы Әділбеков - 121 жеке танк бригадасы командирінің орынбасары. Оның қарулас жолдасы Якубовский И.И. (болашақта [[Маршал]], екі мәрте Кеңес Одағының Батыры, Варшава Шартына қатысушы мемлекеттердің Біріккен Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы) өзінің естелігінде былай деп жазды: {{Quote|''«Ол кездегі армияда корпустың басында генерал-майорлар М.И.Зинкович пен Ф.Н.Рудкин сияқты тәжірибелі командирлер болды. Бригада, полк, батальон командирлерінің де жауынгерлік тәжірибесі мол еді... Мен осы жерде осы командирлердің бірі туралы айтқым келеді. Әділбеков подполковник Ғ.Ә., ұлты қазақ. Біз Ғалий Әділбекұлын 1942 жылдың қаңтарынан бері 121 танк бригадасының қатарында бірге қызмет етіп, соғысу сәтінен бастап білдік. Оның керемет моральдық және жауынгерлік қасиеттері болды: ұйымдастырушылық қабілеті, ерік-жігері, фашистерге қарсы күресте қорқынышты білмеді. Сонымен қатар, ол барлық сарбаздар мен офицерлерді жеңген ең қарапайым адам болды. Әскерде ол, бұрынғы панасыз, балалар үйінің баласы, 1925 жылы ерікті ретінде келген. Әскери училищені бітіргеннен кейін Қарақұм құмында қарақшылармен шайқастарға қатысқан. Ол жараланып, қызметке оралды. Ұлы Отан соғысын танк батальонының командирі болып бастады. 1942 жылы ақпанда Қызыл Ту орденімен марапатталды. Ол басқарған батальон жаудың жиырмадан астам танкі мен броньды машиналарын, он танкке қарсы зеңбіректерін және бірнеше ротасын жойды. Офицер шайқаста байсалдылығын жоғалтқан емес, қол астындағылардың жеңіске деген сенімін қалай ояту керектігін білді, оларды ерлік пен жоғары жауынгерлік рухтың жеке үлгісімен толқытты».''}} Мұнда Иван Игнатьевич 1941 жылдың шілде-қыркүйек-қазан айларындағы Витебск түбіндегі, Брянск майданындағы Трубчевскийдегі шайқастар туралы айтты. 1942 жылдың мамыр-тамыз айларында Ғалий Әділбекұлы Мәскеуде командалық құрамның академиялық біліктілігін арттыру курстарында оқыды, содан кейін 47 танк бригадасын (II ф.) құрумен айналысты. '''Соғысты капитан шенінде бастап, 1942 жылдың жазында ол подполковник болды.<ref name="kartoteka">{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer479764/|title=Адильбеков Г. А. :: Учетно-послужная картотека / Присвоенное военное звание|website=pamyat-naroda.ru|access-date=2021-12-26}}</ref>''' 1942 жылдың 19 қыркүйегінен 21 қазанына дейін '''подполковник Әділбеков - 47 жеке танк бригадасының (II ф.) командирі'''<ref>[http://samsv.narod.ru/Br/Tbr/tbr047/main.html 47 жеке танк бригадасының (II ф.) Командирі]</ref><ref name="soloviev"/><ref name="kartoteka"/>. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста Орта Азияның барлық халықтарынан жеке танк бригадасын басқарған '''жалғыз қазақ болды'''. Командалық сипаттамадан: {{Quote|«''Бригаданың майданға аттануы кезінде Ғ.Әділбековтың танктері Морозовский стансасы ауданында күтпеген жерден жаумен соқтығысты, бірақ топтасып, оған айтарлықтай зиян келтірді''...»<ref>[https://drive.google.com/file/d/1xr5Ce1lpbn_51tqznHOg8YLLO0QvUS-t/view Маршал Якубовскийдің хаты]</ref>}} Бұл эпизод [[Сталинград шайқасы]] кезеңіне жатады. Осы ұрыстарда Ғалий Әділбекұлы қайтадан жараланып, отқа оранған танк ішінен шығып, аман қалады. «Сталинградты қорғағаны үшін» медалімен марапатталған. Бригада командирі Әділбеков ауыр жарақат алғаннан кейін бірден 47-ші бригада таратылып, 139-шы танк полкіне айналды. ==== 1943 ==== 1942 жылдың қазан айының аяғынан 1943 жылдың 21 қазанына дейін ол 47 жеке гвардиялық бұзып өту танк полкінің командирі болды. Кеңес Одағының Батыры (1943), танк әскерінің генерал-майоры, 9-механикаландырылған корпустың қолбасшысы К.А.Малыгин былай деп еске алды: {{Quote|«''Подполковник Ғ.Ә.Әділбековтің 47-гвардиялық танк полкі бірден үздік атанды''…»<ref>[https://books.google.kg/books?id=vPh0AAAAIAAJ&dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B3%D0%B8%D0%BD+%D0%9A.+%D0%90.+%C2%AB%D0%92+%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B5+%D0%B1%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BA%D0%B0%C2%BB&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0+%D0%93.%D0%90. Малыгин К. А. «В центре боевого порядка». — М.: Воениздат, 1986 —76 с.]</ref>}} Сумы-Прилуки майдандық шабуыл операциясының дамуымен 1943 жылдың 21 қыркүйегінде Ғалий Әділбекұлының 47 жеке гвардиялық танк полкі (генерал-лейтенант П.С.Рыбалконың 3 гвардиялық танк армиясының озық бөлімшелерінің құрамында) [[Днепр]]ге дейін жарып өтті. 23 қыркүйектен бастап Кеңес әскерлері [[Букрин плацдармы]]н ұстап тұру және кеңейту үшін кескілескен шайқастарды жүргізді. Букрин плацдармы үшін шайқастар тарихқа осындай қанды операциялардың бірі ретінде енді. Днепрдің оң жағалауындағы басып алынған жер учаскесінде күшейе түскен ұрыстар басталды. 1943 жылы қазанда Букрин плацдармынан кеңес әскерлері [[Киев]]ті азат ету үшін екі рет шабуылға шықты, бірақ нәтиже болмады. 1943 жылдың 21 қазанында Букрин плацдармында Днепрді кесіп өту және Киевті азат ету кезінде гвардия подполковнигі Ғ.Ә. Әділбеков [[Украина]]дағы Луковицы қыстағы маңында танк шайқасында қаза тапты. Ол қайтыс болған кезде '''Гвардиялық подполковник – жеке гвардиялық танк полкінің командирі шеніндегі [[Орталық Азия]] халықтарының жалғыз өкілі болды'''.<ref name="ФПД"/> == Отбасы == * Жұбайы – Әділбекова Меңжиан Ілиясқызы (туған кездегі есімі Валиева, 9 жастан жетім) 1912 жылы туған ([[Алтай]] өлкесі, Славгород ауданы, Назаровка [[ауыл]]ы) * Ұлы – Әлім Ғалиұлы Әділбеков 1938 жылы Түменде туған, Қырғыз ССР Ауыл шаруашылығы министрлігінің басқармасының меңгерушісі, Қырғыз КСР Мемлекеттік еңбек комитетінің алқа мүшесі, Қазақ КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінің Еңбекті ғылыми ұйымдастыру республикалық салааралық орталығының директоры,<ref>[https://www.google.com/books/edition/Narodnoe_khozi%CD%A1a%C4%ADstvo_Kazakhstana/0t3sAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 Narodnoe khozi͡aĭstvo Kazakhstana/ Директор Г. А. Адильбеков]</ref> Қазақстан Республикасы Еңбек министрінің бірінші орынбасарының кеңесшісі. * Қызы – Әділбекова Роза Ғалиқызы 1929 жылы туған, Орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі. * Асырап алған қызы – Ахмадиева Фарида Шәкірқызы 1924 жылы туған, Еңбек мұғалімі. [[Сурет:Наградной_лист_от_27_января_1942_г.jpg|нобай|Ғ.Ә.Әділбековтің марапаттау құжаты 1942 жылы 27 қаңтарда]] == Марапаттары == * «Сталинградты қорғағаны үшін» медалі (1943 ж. шілде) * [[Қызыл Ту ордені]] (13.02.1942 ж.)<ref>[http://podvignaroda.ru/?#id=1102100229&tab=navDetailManCard Адильбеков Галей Адильбекович 1908 г.р.] // ОБД «Подвиг народа»</ref> * [[Қызыл Ту ордені]] (қайтыс болғаннан кейін 1943 ж.) * Есімі қашалған сағат (1943 ж. қыркүйек) == Тарихи мұра == === Мұражай - Украина === {{External media |align =right |width = 300 |image1 = [https://www.findagrave.com/memorial/228108504/galiy-adilbekovich-adilbekov War mass grave Galiy Adilbekovich Adilbekov Guards unit lieutenant colonel] |image2 = [https://memory-book.ua/gallery/albums/22753?image=1 Mass grave in the village of Lukovitsa, Kanevsky district] |image3 = [https://memory-book.ua/gallery/albums/22753?image=4 Mass grave in the village of Lukovitsa, Kanevsky district] }} Гвардия подполковнигі Ғ.Ә.Әділбеков Украинаның Киев облысы, Переяславский ауданы, Луковицы селосындағы жаппай зиратқа жерленді. Мектепте Әскери даңқ мұражайы құрылды, онда командир Ғ.Ә.Әділбековке қатысты жәдігерлер сақталады. === Мұражай - Алматы === Алматыдағы округтік офицерлер үйінде аты аңызға айналған [[Иван Васильевич Панфилов|дивизия командирінің]] қызы Валентина Панфилова құрған мұражайда Ғ.Ә. Әділбековке арналған жеке стенд бар. Ғ.Ә. Әділбеков талай шайқастарда ерекше көзге түсіп, танктік ұрыстың нағыз шебері екенін дәлелдеді, бірақ оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілмеді. Қазақстанда, Ресейде, Беларусьте, Украинада бірде-бір көше мен мектепке оның есімі берілген жоқ. Оның есімі мектеп оқулықтарында да, қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысына қатысқаны туралы кітаптарда да жоқ.<ref name="alashainasy"/> == Қызықты деректер == Ғ.Ә. Әділбеков Сталин атындағы Қарулы Күштер Әскери академиясын бітірген жалғыз қазақ болды. Г.Ә.Әділбеков – қайтыс болған кезде гвардия подполковнигі – жеке гвардиялық танк полкінің командирі шеніндегі Орталық Азия халықтарының жалғыз өкілі. == Командирдің жауынгерлік жұмысы == <gallery widths="150" heigths="100"> File:Командование 121 танковой бригады, слева стоит Замкомбрига майор Адильбеков Г.А. Весна 1942 г.jpg|121-ші танк бригадасының командирлері, сол жақта бригада командирінің орынбасары, майор Ғ.А.Әділбеков. 1942 жылдың көктемі File:Заместитель командира 121-й танковой бригады Галий Адильбекович Адильбеков - второй справа.jpg|121-ші танк бригадасы командирінің орынбасары Ғалий Әділбекұлы Әділбеков - оң жақтан екінші File:Заместитель комбрига 121 тбр подполковник Г. А. Адильбеков с офицерами танкистами, второй слева, лето 1942.jpg|121-ші бригада бригада командирінің орынбасары. Подполковник Г.Ә.Әділбеков танк офицерлерімен, сол жақтан екінші, 1942 ж. Сурет:Комбриг Адильбеков.jpg|Гвардия подполковнигі Г.А.Әділбеков, 47-ші жеке танк бригадасының командирі, қайтыс болғанға дейінгі соңғы сурет, 1943 ж. File:Проводы майора Г.А. Адильбекова (второй ряд, четвертый слева) на новое место службы. с. Антиповка под Сталинградом. Сентябрь 1942 г.jpg|thumb|Майор Г.А. Әділбековтің (екінші қатар, солдан төртінші) жаңа қызмет орнына қоштасу рәсімі. Сталинград маңындағы Антиповка ауылы. 1942 жылдың қыркүйегі. </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Әдебиет == === Энциклопедиялар мен анықтамалықтар === * {{Кітап|ref=|жыл=2003|авторы=К.А. Калашников, В.И. Феськов, В.И. Голиков|бөлімі=«Красная Армия в победах и поражениях 1941-1945 гг.»|бөлім сілтемесі=https://books.google.kg/books?hl=ru&id=PdAWAQAAIAAJ&dq=%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%8F+%D0%B2+%D0%BF%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D1%85+%D0%B8+%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D1%85%2C+1941-1945+%D0%B3%D0%B3+%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA+%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2|тақырыбы=Әскери тарих|орны=Томск|баспасы=Издательство Томского Университета|pages=246|allpages=619|isbn=5-7511-1624-0}} * {{Кітап|жыл=2021|авторы=Денис Юрьевич Соловьев|бөлімі=«Командиры механизированных, мотоброневых, мотострелковых, танковых бригад Красной Армии 1935-1945 гг.»|бөлім сілтемесі=https://books.google.kg/books?id=mu45EAAAQBAJ&pg=PT13&lpg=PT13&dq=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9&source=bl&ots=UNSf588SmE&sig=ACfU3U0Px6QTrn9kGU8GyX99hS0sJtIoYg&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjK38HEj5jzAhVPCRAIHYNCA6U4FBDoAXoECBEQAw#v=onepage&q=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9&f=false|тақырыбы=Анықтамалар, Әскери / Арнайы қызметтер|беттері=|томы=1|allpages=|isbn=978-5-532-95528-8}} * {{Кітап|ref=|жыл=2020|авторы=Виктор Рассохин, Сергей Рассохин|бөлімі=«Танки в крови»|бөлім сілтемесі=https://books.google.kg/books?id=4ySrzgEACAAJ&dq=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80+%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BD,+%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9+%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BD.+%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%B2+%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8&hl=ru&sa=X&redir_esc=y|тақырыбы=|сілтеме=|орны=Орёл|баспасы=«Картуш»|беттері2=272|allpages=608|isbn=978-5-9708-0848-1}} === Әскери естеліктер === * {{cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01007110303|title=Джетпысбаев Б. «Путь солдата». — Издательство «Казахстан». Алма-Ата, 1972.}} * {{cite web|url=https://books.google.kg/books?id=vPh0AAAAIAAJ&dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B3%D0%B8%D0%BD+%D0%9A.+%D0%90.+%C2%AB%D0%92+%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B5+%D0%B1%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BA%D0%B0%C2%BB&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0+%D0%93.%D0%90.|title=Малыгин К. А. «В центре боевого порядка». — М.: Воениздат, 1986.}} * {{cite web|url=https://books.google.kg/books?id=TxN1AAAAIAAJ&dq=%D1%8F%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%B2+%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D0%B5&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0|title=Якубовский И.И. «Земля в огне». — М., Воениздат, 1975.}} * {{Кітап|ref=|жыл=2006|авторы=С.Д. Воронин, Т.Н. Горяева, Н.К. Дрезгунова|бөлімі=«Музы в шинелях. Советская интеллигенция в годы Великой Отечественной войны. Документы, тексты, воспоминания»|бөлім сілтемесі=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=feCfAAAAMAAJ&dq=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2|тақырыбы=Великая Отечественная война / Командир Адильбеков|орны=Москва|баспасы=РОССПЭН|беттері=149|pages=151-152|allpages=398|isbn=5-8243-0675-3}} === Соғыс жылдар шежіресі 1941 ж === * «Вечерняя Москва» (№210), страница 2, от 5.09.1941 г. {{cite web|url=https://electro.nekrasovka.ru/en/books/2949/pages/2|title=«ТАНКИСТЫ» / ГЕРОИ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОИНЫ / капитан Адильбеков}} * «[[Известия|Известия»]] № 217 (7593) от 13.09.1941 г. {{cite web|url=http://pressa-voiny.ru/1/a/35424.html|title=«Танковая атака» / Действующая армия, 12 сентября. (От спец. корр. «Известий»)}} === Басқа басылымдар === * EL.kz [https://el.kz/ru/k-80-letiyu-pobedy-tankovyy-as-galiy-adilbekov-geroy-bez-zvezdy_400022958/ К 80-летию Победы: Танковый ас Галий Адильбеков — герой без звезды, казахский офицер-танкист, чьи подвиги во Второй мировой войне остались вне школьных учебников] * «Новая газета» [https://books.google.ru/books?id=u7ayCQAAQBAJ&pg=PA17&dq=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiF56rDgpXpAhWqwqYKHUV2Be0Q6AEILjAB#v=onepage&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&f=false (НА ВСТРЕЧУ ПОБЕДЕ-специальный проект "новой") № 26 (2313) 16.03.2015] * {{cite web|url=https://books.google.kg/books?id=XSjTAAAAMAAJ&dq=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D0%B3.&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2|title=«Казахстанцы в боях за свободу Украины и Молдавии, 1941-1944 гг.» / П. С. Белан. - Алма-Ата : Наука, 1984. - с. 59—60, 168 с.}} * {{cite web|url=https://books.google.kg/books?hl=ru&id=_pTsAAAAIAAJ&dq=%D1%8F%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%B2+%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D0%B5+%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2|title=Қазақ ССР Ғылым академиясының хабаршысы, 1'1985.}} * Издательский дом «Вечерний Бишкек» {{cite web|url=https://vecherka.kg/2014/06/20/noname/2.html|title=«Мой дед — командир гвардейского полка — погиб под Киевом»}} * «Вечерний Бишкек» {{cite web|url=https://www.vb.kg/doc/399721_moia_istoriia_o_voyne:_vnyk_galiia_adilbekova_ishet_vnykov_marshala_iakybovskogo.html?fbclid=IwAR2gk70X9a2jZfIDrcU-Xo1qmYZqgx2wQjsOqjY3ihDepwqLmU5ypz2Tmp8|title=Моя история о войне: Внук Галия Адильбекова ищет внуков маршала Якубовского}} * {{cite web|url=https://vecherka.kg/2021/04/23/zov/3.html|title=Светлана Лаптева: «Он не знал страха в бою» / Издательский дом “Вечерний Бишкек”}} Пятница, 23 апреля 2021 года. №15 (11720) * [https://tengrinews.kz/pobediteli/veteran/4065/ Адильбеков Галий Адильбекович] // ЖЕҢІМПАЗДАР / «Tengrinews» ақпараттық портал * [https://alashainasy.kz/society/gvardiyalyik-tank-polknn-kolbasshyisyi-gali-adlbekov-6137/ Гвардиялық танк полкінің қолбасшысы Ғали Әділбеков / «Халық Батырын» іздейміз / «Алаш айнасы» жұма, 18.06.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211217110549/https://alashainasy.kz/society/gvardiyalyik-tank-polknn-kolbasshyisyi-gali-adlbekov-6137/ |date=2021-12-17 }} * kz24.news [https://kz24.news/spetsproekty/my-pomnim/galiy-adilbekov.html Галий Адильбеков — герой без звезды: история подвига нашего соотечественника] * KAZINFORM [https://kaz.inform.kz/news/orta-aziyadan-shikkan-zhalgiz-gvardiya-podpolkovnig-gali-adlbekovtn-esm-umitilip-1a55da8b/ Орта Азиядан шыққан жалғыз гвардия подполковнигі Ғали Әділбековтің есімі ұмытылып барады] === Хат === * {{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1xr5Ce1lpbn_51tqznHOg8YLLO0QvUS-t/view?usp=sharing=no|title=письмо Маршала Якубовского - Первого зам. Министра обороны СССР семье Г.А.Адильбекова}} == Бейне == * [https://www.youtube.com/watch?v=hOyLUlFzBtA&t=1s&ab_channel=vb_kg «Внук подполковника-танкиста Адильбекова ищет внуков маршала Якубовского и его однополчан» / «Вечерний Бишкек»] // видео «[[YouTube|YouTube»]] * [https://www.youtube.com/watch?v=6C1rKieTOfA&ab_channel=%D0%A6%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 «Неизвестный танкист-ас, казах Галий Адильбеков» / Цифровая Астана] // видео «[[YouTube|YouTube»]] * [https://www.youtube.com/watch?v=2CRut14jzSs&ab_channel=%D0%A6%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 «Офицеры-казахи Второй Мировой» / Тарихшы, профессор Қайдар Алдажұманов] // видео * [https://www.youtube.com/watch?v=PnGGeQTR98M «Информацию про этого Казаха танкиста-аса скрывали»] // видео «YouTube» * [https://www.youtube.com/watch?v=b1gxLuFIozI «Он смог вывести своих танкистов из котла, сохранив все машины осенью 1941 года» / «Наша история это Гордость»] // видео «YouTube» * [https://www.youtube.com/watch?v=2k-rMbAimCc&list=LL&index=27&t «Герой из Казахстана, спасший сотни танкистов | Победа 9/45] // youtubeshorts * [https://www.youtube.com/shorts/qOJSxFef_Ec «Самая неожиданная атака Великой Отечественной» СУДЬБЫ ВТОРОЙ МИРОВОЙ ВОЙНЫ. ТО, О ЧЕМ МОЛЧАТ!] @Сетлана-у2и youtubeshorts {{Екінші дүниежүзілік соғыстың ауыр танктері}} {{Екінші дүниежүзілік соғыстың орташа салмақты танктері}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан офицерлері]] [[Санат:Қазақстан капитандары]] [[Санат:Қазақстан майорлары]] [[Санат:Қазақстан подполковниктері]] [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғысы ұрыстарында қайтыс болғандар]] [[Санат:Сталинград шайқасының қатысушылары]] 80lav8hu6hnhnpm19t25igzdswq8050 Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар 4 675070 3647374 3646804 2026-08-26T07:00:47Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3647374 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88010||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96732||77022||11070||229||3388||234||110||5824||742 |- |3||2||{{u|Мағыпар}}||86720||81528||935||642||37||388||0||2886||49 |- |4||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84056||68785||1239||149||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55566||30515||3588||368||5769||944||2238||4786||5205 |- |7||6||{{u|Casserium}}||49097||40341||1772||102||631||17||11||4503||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38487||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||8||{{u|1nter pares}}||35777||32932||213||7||1279||72||0||1532||154 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||127||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||23032||21718||798||39||137||4||0||121||11 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||22882||21469||436||44||276||11||0||333||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||19950||10335||1403||41||7144||115||8||429||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17257||12281||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12987||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11556||7086||508||0||103||512||0||616||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10155||7982||1231||40||4||0||4||333||36 |- |25||32||{{u|AlibekKS}}||8383||5804||73||3||1033||42||2||898||170 |- |26||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8208||5778||27||5||1868||204||0||172||52 |- |29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7952||5419||980||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7489||5987||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6251||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6703||3839||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4520||3082||214||63||55||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4456||3912||4||0||11||7||0||419||5 |- |51||48||{{u|Makenzis}}||3767||3710||5||0||0||0||0||46||5 |- |52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3390||51||0||0||27||0||223||21 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||68||{{u|ShadZ01}}||3295||2610||363||116||106||0||0||4||0 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3147||3073||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2931||1891||318||0||91||55||0||445||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1985||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2147||1831||8||0||20||0||0||82||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1612||1341||1||0||107||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||95||{{u|Gliwi}}||1550||1544||3||0||0||0||0||0||0 |- |109||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||134||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||138||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||145||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||117||{{u|Ziv}}||1177||1104||60||0||0||2||0||9||2 |- |127||226||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||140||{{u|Wikuiser}}||1094||795||143||0||63||0||43||18||4 |- |135||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |136||196||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||137||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||135||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1024||877||16||0||0||0||0||5||0 |- |141||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |142||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |143||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |144||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |145||222||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |146||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |147||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||136||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||139||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||215||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||231||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||178||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |162||233||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |163||155||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |164||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||154||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |169||146||{{u|Mheidegger}}||730||756||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |173||224||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |175||153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1 |- |176||156||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |177||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |178||211||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |179||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |180||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||230||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |182||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |185||221||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||194||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||177||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||218||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||193||{{u|Aseke16}}||622||530||25||0||7||1||0||17||12 |- |194||217||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |195||228||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |196||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||173||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||172||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||171||{{u|Tuttiorchestra687}}||596||595||0||0||0||0||0||3||2 |- |204||232||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |205||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |206||229||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||195||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||208||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||560||548||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||207||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |216||206||{{u|Marksscheider}}||547||473||10||0||60||0||0||0||0 |- |217||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |218||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |219||223||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |220||210||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |221||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |222||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||219||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |224||220||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |225||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |226||209||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||214||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |228||227||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |229||225||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |230||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |232||213||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |233||212||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |234||234||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 2vrw1nzp5nfuwy6pkmi2bf4ycex1y52 Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар 4 675089 3647558 3647125 2026-08-26T11:00:57Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3647558 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515619||380096||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145876||131251||957||0||13593||6||0||47||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132839||127391||817||15||62||17||10||2859||1643 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113873||1||0||0||0||0||0||113872||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105849||88193||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89189||89189||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79296||79281||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50442||50149||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43052||41962||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26610||22829||42||0||3648||2||0||67||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14736||13715||468||1||0||84||0||389||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9115||9115||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7977||5419||980||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4251||3315||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||169||167||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] 7e5ymy8w1z4sx2ul16bm6vt0jixmvnk Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар 4 675116 3647235 3646290 2026-08-25T13:07:15Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3647235 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1156||3||152||7079||146||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||946||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2682||42||0||60||33||600||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2540||102||14||200||87||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2184||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0 |- |13||{{u|Орел Карл}}||1358||318||1||315||91||24||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||96||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||984||101||14||345||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|1nter pares}}||630||322||0||10||1026||3||0||0||4 |- |41||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||534||187||72||75||333||48||0||7||0 |- |48||{{u|Nurken}}||532||519||3||653||4901||32||15||3||4 |- |49||{{u|Sagzhan}}||532||92||2||23||212||30||0||0||0 |- |50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |51||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||425||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||388||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||196||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|ShadZ01}}||210||23||0||34||82||64||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Coffee86}}||204||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309 |- |146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |214||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|MuratbekErkebulan}}||89||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |239||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |241||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |242||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||74||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |291||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |299||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |300||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |301||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |302||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|AlibekKS}}||66||211||12||7||350||3||4||0||3 |- |304||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |310||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |312||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |317||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |318||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |319||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |322||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |323||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |324||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |325||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |331||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |332||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |333||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |334||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |335||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |336||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |341||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |342||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |343||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |346||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |347||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |352||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |353||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |356||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |357||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |358||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |359||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |360||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |361||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |363||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |364||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |370||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |371||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |373||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Dostoevskykz}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Tarikh Dias}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mheidegger}}||40||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |393||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |395||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |397||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |402||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |403||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |406||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |407||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |412||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |413||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |414||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||36||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |418||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |423||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |433||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |434||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |439||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |441||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |442||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |443||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |451||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |462||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |464||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |467||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |469||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |477||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |485||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |488||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |491||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |493||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |494||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |495||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |501||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |506||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |507||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |508||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |509||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |519||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |530||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |531||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |543||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |545||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |546||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |547||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |548||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |553||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |560||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |563||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |566||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |574||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |580||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |581||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |588||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |590||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |598||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |604||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |606||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |610||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |630||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |635||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |642||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |643||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |644||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |645||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |650||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |654||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |662||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |666||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |667||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |713||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |717||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |722||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Амина Жанаковна}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |741||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |743||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |744||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |746||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |748||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |751||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |756||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |780||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Жанар Чушекова}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0 |- |790||{{u|Садықова Ақгүл}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |791||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |794||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |800||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |813||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |826||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |827||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |831||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |832||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |834||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |835||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |837||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |838||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |846||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |850||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |855||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |858||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |859||{{u|Wikuiser}}||6||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |860||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |866||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |882||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |887||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |897||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |905||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |913||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |915||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |927||{{u|Muzeologist}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |932||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |939||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |942||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |943||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Вилюс М}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |954||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |963||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |964||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |992||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |994||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1003||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1005||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1017||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1025||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Marksscheider}}||4||7||0||2||55||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1034||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|PushkinVko}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1049||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1056||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1064||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1068||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Зилола Садирханова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1093||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1094||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1096||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1097||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1100||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1107||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1108||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1111||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1134||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1135||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1136||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1140||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1146||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1178||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1181||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1186||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1188||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1201||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1205||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1212||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1263||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Садыкова Улболсын}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1293||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1303||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1313||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1317||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1363||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1389||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1434||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1436||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1437||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1449||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1450||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1466||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1469||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1495||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1525||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1542||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1560||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1561||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1568||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1693||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1707||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1713||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1717||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1718||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1720||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1721||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1722||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1723||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1724||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1725||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1726||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1727||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1728||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1729||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||317||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] emly5q1ilq87bvtv8fg1mbost8sj83u Аяған Шәжімбаев 0 677353 3647444 3642359 2026-08-26T09:34:25Z Guka1996 184255 3647444 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аяған Қуандықұлы Шәжімбаев''' — актёр, режиссёр, сценарист. [[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап |авторы = С.Жұмабаев, Қ.Құдайбергенов, Ә.Ғалеев |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Атығай шежіресі |шынайы атауы = |сілтеме = http://212.154.240.86:8080/files/Atgai-Shezhire.pdf |уикитека = |жауапты = Серікбай елемесов |басылым = |орны = Петропавл |баспасы = |жыл = 2010 |томы = |беттері = |барлық беті = 510 |сериясы = |isbn = |тиражы = }}</ref> ==Өмір жолы== * 1952 жылы 25 қарашада Солтүстік Қазақстан облысы, Есіл ауданы Қаратал ауылында дүниеге келген. * 1959 жылы Бірлік ауылында бастауыш сыныбын, кейін орта мектебін және 1970 жылы Петропавлдағы дарынды балаларға арналған №2 облыстық қазақ мектеп-интернатын (қазіргі Әбу Досмұханбетов) бітірген. * 1970 жылы «Ленинское знамя» (қазіргі Солтүстік Қазақстан) редакциясында жұмыс істеп, жаңа фильмдерге рецензия жаза бастады. * 1972-1974 жылдар аралығында Алматыда жұмыс істеді. М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының екі жылдық актерлік студиясында актер және режиссер қызметін атқарды. * 1974-1976 жылдары Қазақстан Республикасының халық суретшісі, еңбек сіңірген өнер қайраткері Р. Сейтметовтың шеберханасында оқыды. С. Сейфуллин атындағы Қазақ драма театрында актер болып, сахналық өнерін жетілдірген. * Қазақ киносының дамуына ықпал еткен "Алжир" (1989), "Жансебіл" (1991) деректі фильмдерін түсірген. * "Қазақфильм" студиясында "Транссиберт Экспресс" (1977), А. Мәмбетовтың "Көлеңке" (1981), С. Пуинчиннің "Мадам Вонг", (1986), А. Қарсақбаевтың "Біздің Ғани" (1971), Серік Нарымбетовтың "Арман Атамен" (1967), Серік Ахметовтің (1982), Серік Аметовтың "Күш дәмі" (1982) жұмыс жасаған. * Қазіргі таңда, Солтүстік Қазақстан облысының Петропавл қаласы химия-биология бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебінде «Аяған Шәжімбаев» атындағы шаңырақ атауы бар. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/33276/works/ [[Санат:Қазақстан режиссёрлері]] dsolmj06h6qbb9ic598us3ozg8zw490 3647455 3647444 2026-08-26T09:37:25Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Guka1996|Guka1996]] ([[User talk:Guka1996|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3642359 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аяған Қуандықұлы Шәжімбаев''' — актёр, режиссёр, сценарист. [[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап |авторы = С.Жұмабаев, Қ.Құдайбергенов, Ә.Ғалеев |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Атығай шежіресі |шынайы атауы = |сілтеме = http://212.154.240.86:8080/files/Atgai-Shezhire.pdf |уикитека = |жауапты = Серікбай елемесов |басылым = |орны = Петропавл |баспасы = |жыл = 2010 |томы = |беттері = |барлық беті = 510 |сериясы = |isbn = |тиражы = }}</ref> ==Өмір жолы== * 1952 жылы 25 қарашада Солтүстік Қазақстан облысы, Есіл ауданы Қаратал ауылында дүниеге келген. * 1959 жылы Бірлік ауылында бастауыш сыныбын, кейін орта мектебін және 1970 жылы Петропавлдағы дарынды балаларға арналған №2 облыстық қазақ мектеп-интернатын (қазіргі Әбу Досмұханбетов) бітірген. * 1970 жылы «Ленинское знамя» (қазіргі Солтүстік Қазақстан) редакциясында жұмыс істеп, жаңа фильмдерге рецензия жаза бастады. * 1972-1974 жылдар аралығында Алматыда жұмыс істеді. М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының екі жылдық актерлік студиясында актер және режиссер қызметін атқарды. * 1974-1976 жылдары Қазақстан Республикасының халық суретшісі, еңбек сіңірген өнер қайраткері Р. Сейтметовтың шеберханасында оқыды. С. Сейфуллин атындағы Қазақ драма театрында актер болып, сахналық өнерін жетілдірген. * Қазақ киносының дамуына ықпал еткен "Алжир" (1989), "Жансебіл" (1991) деректі фильмдерін түсірген. * "Қазақфильм" студиясында "Транссиберт Экспресс" (1977), А. Мәмбетовтың "Көлеңке" (1981), С. Пуинчиннің "Мадам Вонг", (1986), А. Қарсақбаевтың "Біздің Ғани" (1971), Серік Нарымбетовтың "Арман Атамен" (1967), Серік Ахметовтің (1982), Серік Аметовтың "Күш дәмі" (1982) жұмыс жасаған. * Қазіргі таңда, Солтүстік Қазақстан облысының Петропавл қаласы химия-биология бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебінде «Аяған Шәжімбаев» атындағы шаңырақ атауы бар. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/33276/works/ [[Санат:Қазақстан режиссёрлері]] hav6qkptl9v7g93nehnog51rv7d5crt 3647494 3647455 2026-08-26T10:18:26Z Акпарова Корлан 184969 3647494 wikitext text/x-wiki == марапаттары == {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аяған Қуандықұлы Шәжімбаев''' — актёр, режиссёр, сценарист. [[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап |авторы = С.Жұмабаев, Қ.Құдайбергенов, Ә.Ғалеев |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Атығай шежіресі |шынайы атауы = |сілтеме = http://212.154.240.86:8080/files/Atgai-Shezhire.pdf |уикитека = |жауапты = Серікбай елемесов |басылым = |орны = Петропавл |баспасы = |жыл = 2010 |томы = |беттері = |барлық беті = 510 |сериясы = |isbn = |тиражы = }}</ref> ==Өмір жолы== * 1952 жылы 25 қарашада Солтүстік Қазақстан облысы, Есіл ауданы Қаратал ауылында дүниеге келген. * 1959 жылы Бірлік ауылында бастауыш сыныбын, кейін орта мектебін және 1970 жылы Петропавлдағы дарынды балаларға арналған №2 облыстық қазақ мектеп-интернатын (қазіргі Әбу Досмұханбетов) бітірген. * 1970 жылы «Ленинское знамя» (қазіргі Солтүстік Қазақстан) редакциясында жұмыс істеп, жаңа фильмдерге рецензия жаза бастады. * 1972-1974 жылдар аралығында Алматыда жұмыс істеді. М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының екі жылдық актерлік студиясында актер және режиссер қызметін атқарды. * 1974-1976 жылдары Қазақстан Республикасының халық суретшісі, еңбек сіңірген өнер қайраткері Р. Сейтметовтың шеберханасында оқыды. С. Сейфуллин атындағы Қазақ драма театрында актер болып, сахналық өнерін жетілдірген. * Қазақ киносының дамуына ықпал еткен "Алжир" (1989), "Жансебіл" (1991) деректі фильмдерін түсірген. * "Қазақфильм" студиясында "Транссиберт Экспресс" (1977), А. Мәмбетовтың "Көлеңке" (1981), С. Пуинчиннің "Мадам Вонг", (1986), А. Қарсақбаевтың "Біздің Ғани" (1971), Серік Нарымбетовтың "Арман Атамен" (1967), Серік Ахметовтің (1982), Серік Аметовтың "Күш дәмі" (1982) жұмыс жасаған. * Қазіргі таңда, Солтүстік Қазақстан облысының Петропавл қаласы химия-биология бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебінде «Аяған Шәжімбаев» атындағы шаңырақ атауы бар. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/33276/works/ [[Санат:Қазақстан режиссёрлері]] nl2ibs29mi5fhunesqvpsznycxldpir 3647535 3647494 2026-08-26T10:39:59Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] ([[User talk:Акпарова Корлан|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3642359 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аяған Қуандықұлы Шәжімбаев''' — актёр, режиссёр, сценарист. [[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап |авторы = С.Жұмабаев, Қ.Құдайбергенов, Ә.Ғалеев |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Атығай шежіресі |шынайы атауы = |сілтеме = http://212.154.240.86:8080/files/Atgai-Shezhire.pdf |уикитека = |жауапты = Серікбай елемесов |басылым = |орны = Петропавл |баспасы = |жыл = 2010 |томы = |беттері = |барлық беті = 510 |сериясы = |isbn = |тиражы = }}</ref> ==Өмір жолы== * 1952 жылы 25 қарашада Солтүстік Қазақстан облысы, Есіл ауданы Қаратал ауылында дүниеге келген. * 1959 жылы Бірлік ауылында бастауыш сыныбын, кейін орта мектебін және 1970 жылы Петропавлдағы дарынды балаларға арналған №2 облыстық қазақ мектеп-интернатын (қазіргі Әбу Досмұханбетов) бітірген. * 1970 жылы «Ленинское знамя» (қазіргі Солтүстік Қазақстан) редакциясында жұмыс істеп, жаңа фильмдерге рецензия жаза бастады. * 1972-1974 жылдар аралығында Алматыда жұмыс істеді. М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының екі жылдық актерлік студиясында актер және режиссер қызметін атқарды. * 1974-1976 жылдары Қазақстан Республикасының халық суретшісі, еңбек сіңірген өнер қайраткері Р. Сейтметовтың шеберханасында оқыды. С. Сейфуллин атындағы Қазақ драма театрында актер болып, сахналық өнерін жетілдірген. * Қазақ киносының дамуына ықпал еткен "Алжир" (1989), "Жансебіл" (1991) деректі фильмдерін түсірген. * "Қазақфильм" студиясында "Транссиберт Экспресс" (1977), А. Мәмбетовтың "Көлеңке" (1981), С. Пуинчиннің "Мадам Вонг", (1986), А. Қарсақбаевтың "Біздің Ғани" (1971), Серік Нарымбетовтың "Арман Атамен" (1967), Серік Ахметовтің (1982), Серік Аметовтың "Күш дәмі" (1982) жұмыс жасаған. * Қазіргі таңда, Солтүстік Қазақстан облысының Петропавл қаласы химия-биология бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебінде «Аяған Шәжімбаев» атындағы шаңырақ атауы бар. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/33276/works/ [[Санат:Қазақстан режиссёрлері]] hav6qkptl9v7g93nehnog51rv7d5crt Uncharted (ойындар топтамасы) 0 677393 3647361 3554017 2026-08-26T05:35:10Z Бакытжан Бейсембекова 184968 3647361 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''''Uncharted''''' – [[Naughty Dog]] әзірлеген және [[PlayStation консольдері]] үшін [[Sony Computer Entertainment]] шығарған экшн-шытырман оқиғалы бейне ойындар сериясы. 2016 жылдың мамыр айындағы жағдай бойынша сериядағы ойындардың 28 миллионнан астам көшірмесі сатылды.<ref>{{cite web|url=http://www.playground.ru/news/prodazhi_serii_uncharted_dostigli_28_millionov_ekzemplyarov-51505/|title=Продажи серии Uncharted достигли 28 миллионов экземпляров.|last=|first=|date=2016-05-12|publisher=[[Playground.ru]]|lang=ru|accessdate=2016-05-13}}</ref>. {{Ойындар сериясы |атауы = '''''Uncharted''''' |жанрлар = Action-adventure Платформер |таратушы = Sony Computer Entertainment |суреті = Uncharted_logo.png |жобалаушы = Naughty Dog Cerny Games SCE Bend Studio |жасап шығарушылар = Эми Хенниг |платформалар = PlayStation 3 PlayStation 4 PlayStation 5 PlayStation Vita Android IOS |қозғалтқыштар = Naughty Dog Engine Havok |бірінші ойын = Uncharted: Drake’s Fortune |бірінші ойын уақыты = (19 ноября 2007) |соңғы ойын = Uncharted: The Lost Legacy |соңғы ойын уақыты = (22 августа 2017) |ресми сайты = https://www.playstation.com/uncharted }} ==Ойын жиынтығы== * ''[[Uncharted: Drake's Fortune]]'' (2007; [[PlayStation 3]]) - сериядағы бірінші ойын. Оқиғалар Тынық мұхитындағы аралда өрбиді. Онда Дрейк Эльдорадоның қазыналарын табуға тырысады. * ''[[Uncharted 2: Among Thieves]]'' (2009; [[PlayStation 3) – ойын әрекеті Натан Дрейкті атақты саяхатшы Марко Полоның ізімен мифтік Шамбала жерін іздеуге жібереді, аңыз бойынша Чинтамани тасы орналасқан. * ''[[Uncharted 3: Drake's Deception]]'' (2011; [[PlayStation 3]]) - үшінші бөлімде Нейт пен Салли Араб шөліндегі «Құм Атлантидасын» іздейді. * ''[[Uncharted: Golden Abyss]]'' (2011; [[PlayStation Vita]]) - PlayStation Vita портативті консоліне арналған серияның бірінші бөлігінің преквелі. * ''[[Uncharted: Fight for Fortune]]'' (2012; [[PlayStation Vita]]) — карта стратегиясы ойыны. * ''[[Uncharted: The Nathan Drake Collection]]'' (2015; [[PlayStation 4]]) – PlayStation 4 үшін алғашқы үш бөліктің қайта шығарылымы. 1080p ажыратымдылығын және секундына 60 кадрды қолдауды қамтиды. * ''[[Uncharted: Fortune Hunter]]'' (2016; [[iOS, Android]]) — мобильді құрылғыларға арналған басқатырғыш ойын. * ''[[Uncharted 4: A Thief's End]]'' (2016; [[PlayStation 4]]) - Нейт ағасы Сэм және Саллимен бірге Либерталияны іздеуге аттанды. * ''[[Uncharted: The Lost Legacy]]'' (2017; [[PlayStation 4]]) - бастапқыда төртінші бөлімге қосымша ретінде жоспарланған, бірақ ақырында толыққанды ойынға айналды. Хлоя Фрейзер мен Надин Росс Үндістанға Ганешаның азуын іздеп барады. ==Коммерциялық табыс== Бірінші бөлім бүкіл әлем бойынша 2,6 миллион данасы сатылған PlayStation Essentials бағдарламасына қосылды<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.slashfilm.com/david-o-russell-to-writedirect-uncharted-drakes-fortune/|title=David O. Russell to Write/Direct Uncharted: Drake's Fortune|website=/Film|date=2010-10-08|accessdate=2021-01-26}}</ref>. Uncharted 2 2011 жылға қарай 13 миллионнан астам көшірме сатылған <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eurogamer.net/articles/2011-12-05-uncharted-series-sells-13-million-copies|title=Uncharted series sells 13 million copies|author=Fred Dutton|website=Eurogamer|date=2011-12-05|accessdate=2021-01-26}}</ref> шығарылған айда ең көп сатылған ойын болды. [[Metacritic]] мәліметтері бойынша PlayStation 3 үшін ең жоғары рейтингті ойындардың бірі <ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/browse/games/release-date/new-releases/legacy/date|title=All Legacy Platform Video Game Releases|website=Metacritic|accessdate=2021-01-26}}</ref>. Uncharted 3 сатылымы оның алдындағы нұсқасынан екі есе өсті, бұл күткеннен «әлде» жоғары. Ойын ақырында Uncharted сериясының сатылымын дүние жүзі бойынша 17 миллионнан астам расталған көшірмеге жеткізді.<ref>{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2012/04/24/uncharted-series-hits-17-million-sales-uc3-goty-edition-confirmed/|title=Uncharted hits 17 million sales, UC3 GOTY inbound|website=VG247|date=2012-04-24|accessdate=2021-01-26}}</ref> 2015 жылдың маусымында ойын сериясы дүние жүзінде 21 миллионнан астам көшірме сатылды<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/articles/uncharted-series-reaches-21-million-units-sold/1100-6427813/|title=Uncharted Series Reaches 21 Million Units Sold|website=GameSpot|accessdate=2021-01-26}}</ref> және төртінші бөлім шыққанға дейін Sony ойын сериясы дүние жүзінде 28 миллионнан астам көшірме сатылғанын хабарлады<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://attackofthefanboy.com/news/uncharted-series-sales-28-million-units-even-uncharted-4-thiefs-end-counted/|title=Uncharted Series Sales Are Over 28 Million Units Even Before Uncharted 4: A Thief's End Is Counted|author=Damian Seeto|website=Attack of the Fanboy|date=2016-05-11|accessdate=2021-01-26}}</ref>. Uncharted 4 - бұл сериядағы ең көп сатылатын жазба. Ол 2016 жылы дүние жүзінде 8,7 миллион дана сатылды<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/2017/01/05/ces-2017-uncharted-4-sold-through-87-million-copies-in-2016|title=CES 2017: Uncharted 4 Sold 8.7 Million Copies in 2016 - IGN|accessdate=2021-01-26}}</ref> және бүгінгі күнге дейін 15 миллионнан астам дана сатылды<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://apptrigger.com/2019/05/21/god-war-surpasses-10-million-sales-ps4-uncharted-4-tops-15m/|title=God of War surpasses 10 million sales on the PS4, Uncharted 4 tops 15M|website=App Trigger|date=2019-05-21|accessdate=2021-01-26}}</ref>. 2017 жылдың желтоқсанында бүкіл әлем бойынша ойынның барлық серияларының 41,7 миллион бірлігі сатылды<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2017/12/psx_2017_uncharted_series_lifetime_sales_top_41_7_million_units|title=PSX 2017: Uncharted Series Lifetime Sales Top 41.7 Million Units|author=Push Square|website=Push Square|date=2017-12-10|accessdate=2021-01-26}}</ref>. ==Марапаттары== Uncharted: Drake's Fortune [[IGN]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://n4g.com/news/94781/ign-best-of-2007-complete-list|title=IGN Best of 2007 - Complete List|website=n4g.com|accessdate=2021-01-26}}</ref> нұсқасы бойынша PlayStation 3-те жылдың үздік ойыны атанды. Uncharted 2: Among Thieves 2009 жылы [[Spike Video Game Awards]] сыйлығынан бірнеше марапаттарға ие болды (Жыл ойыны, Ең жақсы PlayStation 3 ойыны және Үздік графика)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/spike-tv-announces-2009-video-game-award-winners-1840587.html|title=Spike TV Announces 2009 Video Game Award winners|website=The Independent|date=2009-12-14|accessdate=2021-01-26}}</ref>, сонымен қатар 2010 жылы Game Awards кезінде [[BAFTA]] марапаттарын алды<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20110503202053/http://www.bafta.org/awards/video-games/nominations-in-2010,1017,BA.html|title=Video Games Awards 2010 - Video Games - Awards - The BAFTA site|website=web.archive.org|date=2011-05-03|accessdate=2021-01-26}}</ref> . 10-шы жыл сайынғы [[Game Developers Choice Awards]] марапатында<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamasutra.com/view/news/27649/GDC_Uncharted_2_Wins_Big_At_10th_Annual_Game_Developers_Choice_Awards.php|title=GDC: Uncharted 2 Wins Big At 10th Annual Game Developers Choice Awards|author=Staff|website=www.gamasutra.com|accessdate=2021-01-27}}</ref> «Жыл ойынын» қоса алғанда, бес номинация бойынша жеңіп алды. 2009 жылы ең көп GOTY марапаттарын алды<ref>{{Cite web|url=https://gotypicks.blogspot.com/2009/05/2009-game-of-year.html|title=2009 GAME OF THE YEAR|accessdate=2021-01-27}}</ref>. Uncharted 3: Drake's Deception 2011 жылы бірнеше Spike Video Game Awards жүлдесін алды (Үздік PS3 ойыны, Үздік графика)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamerant.com/2011-spike-video-game-awards-complete-winners-list/|title=2011 Spike Video Game Awards: Complete Winners List|website=Game Rant|date=2011-12-11|accessdate=2021-01-27}}</ref>. Сондай-ақ 15-ші [[D.I.C.E.]] байқауында бірқатар номинацияларды жеңіп алды. Марапаттар (визуалды инженериядағы үздік жетістіктер, көркемдік режиссерліктегі көрнекті жетістіктер, анимациядағы көрнекті жетістіктер)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eurogamer.net/articles/2012-02-10-aias-2011-awards-winners-revealed|title=AIAS 2011 Awards winners revealed|author=Robert Purchese|website=Eurogamer|date=2012-02-10|accessdate=2021-01-27}}</ref>. ==Экранизациясы== 2015 жылдың ортасына дейін фильмнің режиссері [[Сет Гордон]] болды. Басты рөлде кім ойнайтыны әзірге белгісіз. Режиссер [[Дэвид О.Рассел]] фильмді қоюдан бас тартқаннан кейін актер [[Марк Уолберг]] жобадан кеткені бұған дейін хабарланған болатын. Бұған дейін [[Натан Филион]] басты рөлге үміткер болған. Фильмнің продюсері: [[Ави Арад]], [[Чарльз Ровен]] және Алекс Гартнер. Түсірілім 2015 жылдың басында басталуы керек еді. Ал фильм 2016 жылдың 10 маусымында шығарылады деп жоспарланған болатын<ref>[http://kanobu.ru/news/rezhisser-nesnosnyih-bossov-mozhet-snyat-ekranizatsiyu-uncharted-370869/ Режиссёр «Несносных боссов» может снять экранизацию Uncharted | Все новости | Канобу<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>, бірақ 2015 жылдың маусымында Сет Гордон режиссердің креслосын тастап, жобаның тағдыры күмән тудырды<ref>{{Cite web |url=http://www.ag.ru/news/25-07-2014/45954 |title=Фильм по мотивам Uncharted выйдет в 2016 году |accessdate=2014-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140730063806/http://www.ag.ru/news/25-07-2014/45954 |archivedate=2014-07-30 |deadlink=yes }}</ref>. 2015 жылдың тамызында Sony Pictures фильмнің шығу күнін 2017 жылдың 30 маусымына белгіледі<ref>[http://riotpixels.com/ekranizatsiya-uncharted-vnov-ostalas-bez-rezhissyora/ Экранизация Uncharted вновь осталась без режиссёра]</ref>. 2016 жылдың соңында фильмнің режиссері [[Шон Леви]]<ref>[http://kanobu.ru/news/sony-pictures-nazvala-datyi-premer-novoj-obiteli-zla-i-uncharted--377373/ Sony Pictures назвала даты премьер новой «Обители Зла» и Uncharted]</ref> және жазған [[Джо Карнахан]]<ref>[https://games.mail.ru/pc/news/2016-10-26/ekranizaciej_uncharted_zajmetsja_rezhisser_ochen_strannyh_del/ Экранизацией Uncharted займется режиссер «Очень странных дел»]</ref>, а сценаристом [[Джо Карнахан]]<ref>[https://games.mail.ru/pc/news/?page=2#dzho_karnahan_zakonchil_scenarij_filma_uncharted Джо Карнахан закончил сценарий фильма Uncharted]</ref>. 2017 жылдың басына қарай сценарий бойынша жұмыс аяқталды. Түсірілім 2017 жылдың көктемінде басталады<ref>[https://games.mail.ru/pc/articles/feat/kakie_filmy_po_igram_stoit_zhdat_v_blizhajshie_gody/?from=informer Какие фильмы по играм стоит ждать в ближайшие годы?]</ref>. 2017 жылдың мамырында британдық актер [[Том Холланд]] жас Натан Дрейк рөлін ойнайтыны белгілі болды<ref>{{Cite news|title=Картина дня: Новая «Обитель зла» и юный Нейтан Дрейк|url=https://www.kinopoisk.ru/news/2956725/|work=КиноПоиск.ru|accessdate=2017-05-22|language=ru}}</ref><ref>{{Cite news|title=Tom Holland Will Play Young Nathan Drake in Uncharted!|url=http://www.comingsoon.net/movies/news/850945-tom-holland-will-play-young-nathan-drake-in-uncharted|work=ComingSoon.net|date=2017-05-22|accessdate=2017-05-22|language=en}}</ref>. 2018 жылдың шілдесінде Нейтан Филион Uncharted қысқа фантастикалық фильмінде Дрейкті бейнеледі. Сонымен бірге оның продюсері болды. Онымен бірге фильмде Салли рөлін [[Стивен Лэнг]] және Елена Фишер рөлін [[Мирси Монро]] басты. Фильмді қарсы алды аудитория, олар жоғары бағалады Филионның өнімділігі мен түсіру бұрышы экшн сахналары, ол имитациялайды ойындар<ref>{{cite web|url=https://www.inverse.com/article/47068-nathan-fillion-stars-in-uncharted-fan-film|title=Nathan Fillion Isn't Even the Best Thing About This 'Uncharted' Fan Film|website=Inverse|last=Francisco|first=Eric|date=2018-07-16|accessdate=2018-07-16}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2018/7/16/17576712/nathan-fillion-uncharted-nathan-drake-fan-film|title=Nathan Fillion stars as Nathan Drake in what might be film’s only good video game adaptation|website=The Verge|last=Stephen|first=Bijan|date=2018-07-16|accessdate=2018-07-16}}</ref>. 2019 жылдың 14 қаңтарында [[Дэн Трахтенберг]] фильмнің режиссері болып жарияланды<ref>{{cite web |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |title=‘10 Cloverfield Lane’ Director Boards ‘Uncharted’ Movie (EXCLUSIVE)!|url=https://variety.com/2019/film/news/10-cloverfield-lane-uncharted-sony-1203104743/ |date=2019-01-14 |accessdate=2019-01-14}}</ref>. Алайда 2019 жылдың 22 тамызында оның фильмді шығарудан кеткені белгілі болды<ref>{{cite web |work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |title=PlayStation Boards Sony Pic ‘Uncharted’ With Tom Holland; Studio Closing In On Director After Dan Trachtenberg Exits|url=https://deadline.com/2019/08/uncharted-tom-holland-movie-dan-trachtenberg-exit-playstation-producing-sony-pictures-1202701962/ |date=2019-08-22 |accessdate=2019-08-22}}</ref>. 2019 жылдың қыркүйегінде оның орнына [[Травис Найт]] тағайындалды<ref>[https://deadline.com/2019/09/uncharted-travis-knight-direct-tom-holland-sony-playstation-movie-nathan-drake-bumblebee-1202744152/ Travis Knight To Direct Tom Holland In Sony’s ‘Uncharted’]</ref>. 2021 жылдың 21 қазанында ресми [https://www.youtube.com/channel/UC-2Y8dQb0S6DtpxNgAKoJKA PlayStation] арнасында Uncharted (2022) [https://www.youtube.com/watch?v=UZOnOfc83Q0&ab_channel=PlayStation трейлер] шықты. == Кейіпкерлер == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:99%;" |- ! rowspan="2" style="width:10%;"| Кейіпкер ! colspan="5" style="text-align:center;" | Видео-ойын |- ! style="text-align:center; width:10%;"| ''[[Uncharted: Drake's Fortune]] ! style="text-align:center; width:10%;"| ''[[Uncharted 2: Among Thieves]]'' ! style="text-align:center; width:10%;"| ''[[Uncharted 3: Drake's Deception]]'' ! style="text-align:center; width:10%;"| ''[[Uncharted 4: A Thief's End]]'' ! style="text-align:center; width:10%;"| ''[[Uncharted: The Lost Legacy]]'' |- ! [[Нейтан Дрейк|Нейтан «Нейт» Дрейк]] | colspan="4" | [[Норт, Нолан|Нолан Норт]] | style="background:lightgrey;" | |- ! Елена Фишер | colspan="4" | [[Роуз, Эмили|Эмили Роуз]] | style="background:lightgrey;" | |- ! Виктор «Салли» Салливан | colspan="4" | {{|Макгонагл, Ричард|Ричард Макгонагл|en|Richard McGonagle}} | style="background:lightgrey;" | |- ! Аток Новарро || {{|Аткин Даунс, Робин|Робин Аткин Даунс|en|Robin Atkin Downes}} | colspan="4" style="background:lightgrey;" | |- ! Габриэль Роман || {{|Simon Templeman|Саймон Темплмен}} | colspan="4" style="background:lightgrey;" | |- ! Эдди Раджа || {{|James Sie|Джеймс Си}} | colspan="4" style="background:lightgrey;" | |- ! Хлоя Фрейзер | style="background:lightgrey;" | | colspan="2" | [[Блэк, Клаудия|Клаудия Блэк]] | style="background:lightgrey;" | | [[Блэк, Клаудия|Клаудия Блэк]] |- ! Гарри Флинн | style="background:lightgrey;" | || [[Валентайн, Стив|Стив Валентайн]] | colspan="3" style="background:lightgrey;" | |- ! Зоран Лазаревич | style="background:lightgrey;" | || [[Мактавиш, Грэм|Грэм Мактавиш]] | colspan="3" style="background:lightgrey;" | |- ! Карл Шефер | style="background:lightgrey;" | || [[René Auberjonois|Рене Обержоноа]] | colspan="3" style="background:lightgrey;" | |- ! Тензин | style="background:lightgrey;" | || Пема Дондуп | colspan="3" style="background:lightgrey;" | |- ! Джефф | style="background:lightgrey;" | || Грегори Мир | colspan="4" style="background:lightgrey;" | |- ! Лейтенант Драза | style="background:lightgrey;" | || [[Бенэйр, Майкл|Майкл Бенэйр]] | colspan="3" style="background:lightgrey;" | |- ! Чарли Каттер | colspan="2" style="background:lightgrey;" | | Грэм Мактавиш | colspan="2" style="background:lightgrey;" | |- ! Кэтрин Марлоу | colspan="2" style="background:lightgrey;" | || {{|Rosalind Ayres|Розалинд Эрс}} | colspan="2" style="background:lightgrey;" | |- ! Толбот | colspan="2" style="background:lightgrey;" | || Робин Аткин Даунс | colspan="2" style="background:lightgrey;" | |- ! Салим | colspan="2" style="background:lightgrey;" | || {{|TJ Ramini|Ти Джей Рамини}} | colspan="2" style="background:lightgrey;" | |- ! Рамзес | colspan="2" style="background:lightgrey;" | || [[Бадрия, Саид|Саид Бадрия]] | colspan="2" style="background:lightgrey;" | |- ! Самюэл «Сэм» Дрейк | colspan="3" style="background:lightgrey;" | | colspan="2"| [[Бейкер, Трой|Трой Бейкер]] |- ! Надин Росс | colspan="3" style="background:lightgrey;" | | colspan="2"| [[Бэйли, Лора (актриса)|Лора Бэйли]] |- ! Рэйф Адлер | colspan="3" style="background:lightgrey;" | || [[Коул, Уоррен (актёр)|Уоррен Коул]] | style="background:lightgrey;" | |- ! Гектор Алькасар | colspan="3" style="background:lightgrey;" | || Робин Аткин Даунс | style="background:lightgrey;" | |- ! Джеймсон | colspan="3" style="background:lightgrey;" | || Брэндон Скотт | style="background:lightgrey;" | |- ! Варгас | colspan="3" style="background:lightgrey;" | || {{|Мадера, Хемки|Хемки Мадера|en|Hemky Madera}} | style="background:lightgrey;" | |- ! Эвелин | colspan="3" style="background:lightgrey;" | || [[Дэндридж, Мерл|Мерл Дэндридж]] | style="background:lightgrey;" | |- ! Кэсси Дрейк | colspan="3" style="background:lightgrey;" | || [[Дивер, Кейтлин|Кейтлин Дивер]] | style="background:lightgrey;" | |} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20140125155050/http://www.naughtydog.com/games/uncharted Официалді сайт] {{ref-en}} == Ескертпелер == {{ескертпелер}} mceyyhmkpk7e55sao3y3dig0pxq4c1l 3647411 3647361 2026-08-26T08:55:39Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] ([[User talk:Бакытжан Бейсембекова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3223449 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''''Uncharted''''' – [[Naughty Dog]] әзірлеген және [[PlayStation консольдері]] үшін [[Sony Computer Entertainment]] шығарған экшн-шытырман оқиғалы бейне ойындар сериясы. 2016 жылдың мамыр айындағы жағдай бойынша сериядағы ойындардың 28 миллионнан астам көшірмесі сатылды<ref>{{cite web|url=http://www.playground.ru/news/prodazhi_serii_uncharted_dostigli_28_millionov_ekzemplyarov-51505/|title=Продажи серии Uncharted достигли 28 миллионов экземпляров|last=|first=|date=2016-05-12|publisher=[[Playground.ru]]|lang=ru|accessdate=2016-05-13}}</ref>. {{Ойындар сериясы |атауы = '''''Uncharted''''' |жанрлар = Action-adventure Платформер |таратушы = Sony Computer Entertainment |суреті = Uncharted_logo.png |жобалаушы = Naughty Dog Cerny Games SCE Bend Studio |жасап шығарушылар = Эми Хенниг |платформалар = PlayStation 3 PlayStation 4 PlayStation 5 PlayStation Vita Android IOS |қозғалтқыштар = Naughty Dog Engine Havok |бірінші ойын = Uncharted: Drake’s Fortune |бірінші ойын уақыты = (19 ноября 2007) |соңғы ойын = Uncharted: The Lost Legacy |соңғы ойын уақыты = (22 августа 2017) |ресми сайты = https://www.playstation.com/uncharted }} ==Ойын жиынтығы== * ''[[Uncharted: Drake's Fortune]]'' (2007; [[PlayStation 3]]) - сериядағы бірінші ойын. Оқиғалар Тынық мұхитындағы аралда өрбиді. Онда Дрейк Эльдорадоның қазыналарын табуға тырысады. * ''[[Uncharted 2: Among Thieves]]'' (2009; [[PlayStation 3) – ойын әрекеті Натан Дрейкті атақты саяхатшы Марко Полоның ізімен мифтік Шамбала жерін іздеуге жібереді, аңыз бойынша Чинтамани тасы орналасқан. * ''[[Uncharted 3: Drake's Deception]]'' (2011; [[PlayStation 3]]) - үшінші бөлімде Нейт пен Салли Араб шөліндегі «Құм Атлантидасын» іздейді. * ''[[Uncharted: Golden Abyss]]'' (2011; [[PlayStation Vita]]) - PlayStation Vita портативті консоліне арналған серияның бірінші бөлігінің преквелі. * ''[[Uncharted: Fight for Fortune]]'' (2012; [[PlayStation Vita]]) — карта стратегиясы ойыны. * ''[[Uncharted: The Nathan Drake Collection]]'' (2015; [[PlayStation 4]]) – PlayStation 4 үшін алғашқы үш бөліктің қайта шығарылымы. 1080p ажыратымдылығын және секундына 60 кадрды қолдауды қамтиды. * ''[[Uncharted: Fortune Hunter]]'' (2016; [[iOS, Android]]) — мобильді құрылғыларға арналған басқатырғыш ойын. * ''[[Uncharted 4: A Thief's End]]'' (2016; [[PlayStation 4]]) - Нейт ағасы Сэм және Саллимен бірге Либерталияны іздеуге аттанды. * ''[[Uncharted: The Lost Legacy]]'' (2017; [[PlayStation 4]]) - бастапқыда төртінші бөлімге қосымша ретінде жоспарланған, бірақ ақырында толыққанды ойынға айналды. Хлоя Фрейзер мен Надин Росс Үндістанға Ганешаның азуын іздеп барады. ==Коммерциялық табыс== Бірінші бөлім бүкіл әлем бойынша 2,6 миллион данасы сатылған PlayStation Essentials бағдарламасына қосылды<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.slashfilm.com/david-o-russell-to-writedirect-uncharted-drakes-fortune/|title=David O. Russell to Write/Direct Uncharted: Drake's Fortune|website=/Film|date=2010-10-08|accessdate=2021-01-26}}</ref>. Uncharted 2 2011 жылға қарай 13 миллионнан астам көшірме сатылған <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eurogamer.net/articles/2011-12-05-uncharted-series-sells-13-million-copies|title=Uncharted series sells 13 million copies|author=Fred Dutton|website=Eurogamer|date=2011-12-05|accessdate=2021-01-26}}</ref> шығарылған айда ең көп сатылған ойын болды. [[Metacritic]] мәліметтері бойынша PlayStation 3 үшін ең жоғары рейтингті ойындардың бірі <ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/browse/games/release-date/new-releases/legacy/date|title=All Legacy Platform Video Game Releases|website=Metacritic|accessdate=2021-01-26}}</ref>. Uncharted 3 сатылымы оның алдындағы нұсқасынан екі есе өсті, бұл күткеннен «әлде» жоғары. Ойын ақырында Uncharted сериясының сатылымын дүние жүзі бойынша 17 миллионнан астам расталған көшірмеге жеткізді.<ref>{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2012/04/24/uncharted-series-hits-17-million-sales-uc3-goty-edition-confirmed/|title=Uncharted hits 17 million sales, UC3 GOTY inbound|website=VG247|date=2012-04-24|accessdate=2021-01-26}}</ref> 2015 жылдың маусымында ойын сериясы дүние жүзінде 21 миллионнан астам көшірме сатылды<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/articles/uncharted-series-reaches-21-million-units-sold/1100-6427813/|title=Uncharted Series Reaches 21 Million Units Sold|website=GameSpot|accessdate=2021-01-26}}</ref> және төртінші бөлім шыққанға дейін Sony ойын сериясы дүние жүзінде 28 миллионнан астам көшірме сатылғанын хабарлады<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://attackofthefanboy.com/news/uncharted-series-sales-28-million-units-even-uncharted-4-thiefs-end-counted/|title=Uncharted Series Sales Are Over 28 Million Units Even Before Uncharted 4: A Thief's End Is Counted|author=Damian Seeto|website=Attack of the Fanboy|date=2016-05-11|accessdate=2021-01-26}}</ref>. Uncharted 4 - бұл сериядағы ең көп сатылатын жазба. Ол 2016 жылы дүние жүзінде 8,7 миллион дана сатылды<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/2017/01/05/ces-2017-uncharted-4-sold-through-87-million-copies-in-2016|title=CES 2017: Uncharted 4 Sold 8.7 Million Copies in 2016 - IGN|accessdate=2021-01-26}}</ref> және бүгінгі күнге дейін 15 миллионнан астам дана сатылды<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://apptrigger.com/2019/05/21/god-war-surpasses-10-million-sales-ps4-uncharted-4-tops-15m/|title=God of War surpasses 10 million sales on the PS4, Uncharted 4 tops 15M|website=App Trigger|date=2019-05-21|accessdate=2021-01-26}}</ref>. 2017 жылдың желтоқсанында бүкіл әлем бойынша ойынның барлық серияларының 41,7 миллион бірлігі сатылды<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2017/12/psx_2017_uncharted_series_lifetime_sales_top_41_7_million_units|title=PSX 2017: Uncharted Series Lifetime Sales Top 41.7 Million Units|author=Push Square|website=Push Square|date=2017-12-10|accessdate=2021-01-26}}</ref>. ==Марапаттары== Uncharted: Drake's Fortune [[IGN]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://n4g.com/news/94781/ign-best-of-2007-complete-list|title=IGN Best of 2007 - Complete List|website=n4g.com|accessdate=2021-01-26}}</ref> нұсқасы бойынша PlayStation 3-те жылдың үздік ойыны атанды. Uncharted 2: Among Thieves 2009 жылы [[Spike Video Game Awards]] сыйлығынан бірнеше марапаттарға ие болды (Жыл ойыны, Ең жақсы PlayStation 3 ойыны және Үздік графика)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/spike-tv-announces-2009-video-game-award-winners-1840587.html|title=Spike TV Announces 2009 Video Game Award winners|website=The Independent|date=2009-12-14|accessdate=2021-01-26}}</ref>, сонымен қатар 2010 жылы Game Awards кезінде [[BAFTA]] марапаттарын алды<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20110503202053/http://www.bafta.org/awards/video-games/nominations-in-2010,1017,BA.html|title=Video Games Awards 2010 - Video Games - Awards - The BAFTA site|website=web.archive.org|date=2011-05-03|accessdate=2021-01-26}}</ref> . 10-шы жыл сайынғы [[Game Developers Choice Awards]] марапатында<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamasutra.com/view/news/27649/GDC_Uncharted_2_Wins_Big_At_10th_Annual_Game_Developers_Choice_Awards.php|title=GDC: Uncharted 2 Wins Big At 10th Annual Game Developers Choice Awards|author=Staff|website=www.gamasutra.com|accessdate=2021-01-27}}</ref> «Жыл ойынын» қоса алғанда, бес номинация бойынша жеңіп алды. 2009 жылы ең көп GOTY марапаттарын алды<ref>{{Cite web|url=https://gotypicks.blogspot.com/2009/05/2009-game-of-year.html|title=2009 GAME OF THE YEAR|accessdate=2021-01-27}}</ref>. Uncharted 3: Drake's Deception 2011 жылы бірнеше Spike Video Game Awards жүлдесін алды (Үздік PS3 ойыны, Үздік графика)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamerant.com/2011-spike-video-game-awards-complete-winners-list/|title=2011 Spike Video Game Awards: Complete Winners List|website=Game Rant|date=2011-12-11|accessdate=2021-01-27}}</ref>. Сондай-ақ 15-ші [[D.I.C.E.]] байқауында бірқатар номинацияларды жеңіп алды. Марапаттар (визуалды инженериядағы үздік жетістіктер, көркемдік режиссерліктегі көрнекті жетістіктер, анимациядағы көрнекті жетістіктер)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eurogamer.net/articles/2012-02-10-aias-2011-awards-winners-revealed|title=AIAS 2011 Awards winners revealed|author=Robert Purchese|website=Eurogamer|date=2012-02-10|accessdate=2021-01-27}}</ref>. ==Экранизациясы== 2015 жылдың ортасына дейін фильмнің режиссері [[Сет Гордон]] болды. Басты рөлде кім ойнайтыны әзірге белгісіз. Режиссер [[Дэвид О.Рассел]] фильмді қоюдан бас тартқаннан кейін актер [[Марк Уолберг]] жобадан кеткені бұған дейін хабарланған болатын. Бұған дейін [[Натан Филион]] басты рөлге үміткер болған. Фильмнің продюсері: [[Ави Арад]], [[Чарльз Ровен]] және Алекс Гартнер. Түсірілім 2015 жылдың басында басталуы керек еді. Ал фильм 2016 жылдың 10 маусымында шығарылады деп жоспарланған болатын<ref>[http://kanobu.ru/news/rezhisser-nesnosnyih-bossov-mozhet-snyat-ekranizatsiyu-uncharted-370869/ Режиссёр «Несносных боссов» может снять экранизацию Uncharted | Все новости | Канобу<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>, бірақ 2015 жылдың маусымында Сет Гордон режиссердің креслосын тастап, жобаның тағдыры күмән тудырды<ref>{{Cite web |url=http://www.ag.ru/news/25-07-2014/45954 |title=Фильм по мотивам Uncharted выйдет в 2016 году |accessdate=2014-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140730063806/http://www.ag.ru/news/25-07-2014/45954 |archivedate=2014-07-30 |deadlink=yes }}</ref>. 2015 жылдың тамызында Sony Pictures фильмнің шығу күнін 2017 жылдың 30 маусымына белгіледі<ref>[http://riotpixels.com/ekranizatsiya-uncharted-vnov-ostalas-bez-rezhissyora/ Экранизация Uncharted вновь осталась без режиссёра]</ref>. 2016 жылдың соңында фильмнің режиссері [[Шон Леви]]<ref>[http://kanobu.ru/news/sony-pictures-nazvala-datyi-premer-novoj-obiteli-zla-i-uncharted--377373/ Sony Pictures назвала даты премьер новой «Обители Зла» и Uncharted]</ref> және жазған [[Джо Карнахан]]<ref>[https://games.mail.ru/pc/news/2016-10-26/ekranizaciej_uncharted_zajmetsja_rezhisser_ochen_strannyh_del/ Экранизацией Uncharted займется режиссер «Очень странных дел»]</ref>, а сценаристом [[Джо Карнахан]]<ref>[https://games.mail.ru/pc/news/?page=2#dzho_karnahan_zakonchil_scenarij_filma_uncharted Джо Карнахан закончил сценарий фильма Uncharted]</ref>. 2017 жылдың басына қарай сценарий бойынша жұмыс аяқталды. Түсірілім 2017 жылдың көктемінде басталады<ref>[https://games.mail.ru/pc/articles/feat/kakie_filmy_po_igram_stoit_zhdat_v_blizhajshie_gody/?from=informer Какие фильмы по играм стоит ждать в ближайшие годы?]</ref>. 2017 жылдың мамырында британдық актер [[Том Холланд]] жас Натан Дрейк рөлін ойнайтыны белгілі болды<ref>{{Cite news|title=Картина дня: Новая «Обитель зла» и юный Нейтан Дрейк|url=https://www.kinopoisk.ru/news/2956725/|work=КиноПоиск.ru|accessdate=2017-05-22|language=ru}}</ref><ref>{{Cite news|title=Tom Holland Will Play Young Nathan Drake in Uncharted!|url=http://www.comingsoon.net/movies/news/850945-tom-holland-will-play-young-nathan-drake-in-uncharted|work=ComingSoon.net|date=2017-05-22|accessdate=2017-05-22|language=en}}</ref>. 2018 жылдың шілдесінде Нейтан Филион Uncharted қысқа фантастикалық фильмінде Дрейкті бейнеледі. Сонымен бірге оның продюсері болды. Онымен бірге фильмде Салли рөлін [[Стивен Лэнг]] және Елена Фишер рөлін [[Мирси Монро]] басты. Фильмді қарсы алды аудитория, олар жоғары бағалады Филионның өнімділігі мен түсіру бұрышы экшн сахналары, ол имитациялайды ойындар<ref>{{cite web|url=https://www.inverse.com/article/47068-nathan-fillion-stars-in-uncharted-fan-film|title=Nathan Fillion Isn't Even the Best Thing About This 'Uncharted' Fan Film|website=Inverse|last=Francisco|first=Eric|date=2018-07-16|accessdate=2018-07-16}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2018/7/16/17576712/nathan-fillion-uncharted-nathan-drake-fan-film|title=Nathan Fillion stars as Nathan Drake in what might be film’s only good video game adaptation|website=The Verge|last=Stephen|first=Bijan|date=2018-07-16|accessdate=2018-07-16}}</ref>. 2019 жылдың 14 қаңтарында [[Дэн Трахтенберг]] фильмнің режиссері болып жарияланды<ref>{{cite web |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |title=‘10 Cloverfield Lane’ Director Boards ‘Uncharted’ Movie (EXCLUSIVE)!|url=https://variety.com/2019/film/news/10-cloverfield-lane-uncharted-sony-1203104743/ |date=2019-01-14 |accessdate=2019-01-14}}</ref>. Алайда 2019 жылдың 22 тамызында оның фильмді шығарудан кеткені белгілі болды<ref>{{cite web |work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |title=PlayStation Boards Sony Pic ‘Uncharted’ With Tom Holland; Studio Closing In On Director After Dan Trachtenberg Exits|url=https://deadline.com/2019/08/uncharted-tom-holland-movie-dan-trachtenberg-exit-playstation-producing-sony-pictures-1202701962/ |date=2019-08-22 |accessdate=2019-08-22}}</ref>. 2019 жылдың қыркүйегінде оның орнына [[Травис Найт]] тағайындалды<ref>[https://deadline.com/2019/09/uncharted-travis-knight-direct-tom-holland-sony-playstation-movie-nathan-drake-bumblebee-1202744152/ Travis Knight To Direct Tom Holland In Sony’s ‘Uncharted’]</ref>. 2021 жылдың 21 қазанында ресми [https://www.youtube.com/channel/UC-2Y8dQb0S6DtpxNgAKoJKA PlayStation] арнасында Uncharted (2022) [https://www.youtube.com/watch?v=UZOnOfc83Q0&ab_channel=PlayStation трейлер] шықты. == Кейіпкерлер == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:99%;" |- ! rowspan="2" style="width:10%;"| Кейіпкер ! colspan="5" style="text-align:center;" | Видео-ойын |- ! style="text-align:center; width:10%;"| ''[[Uncharted: Drake's Fortune]] ! style="text-align:center; width:10%;"| ''[[Uncharted 2: Among Thieves]]'' ! style="text-align:center; width:10%;"| ''[[Uncharted 3: Drake's Deception]]'' ! style="text-align:center; width:10%;"| ''[[Uncharted 4: A Thief's End]]'' ! style="text-align:center; width:10%;"| ''[[Uncharted: The Lost Legacy]]'' |- ! [[Нейтан Дрейк|Нейтан «Нейт» Дрейк]] | colspan="4" | [[Норт, Нолан|Нолан Норт]] | style="background:lightgrey;" | |- ! Елена Фишер | colspan="4" | [[Роуз, Эмили|Эмили Роуз]] | style="background:lightgrey;" | |- ! Виктор «Салли» Салливан | colspan="4" | {{|Макгонагл, Ричард|Ричард Макгонагл|en|Richard McGonagle}} | style="background:lightgrey;" | |- ! Аток Новарро || {{|Аткин Даунс, Робин|Робин Аткин Даунс|en|Robin Atkin Downes}} | colspan="4" style="background:lightgrey;" | |- ! Габриэль Роман || {{|Simon Templeman|Саймон Темплмен}} | colspan="4" style="background:lightgrey;" | |- ! Эдди Раджа || {{|James Sie|Джеймс Си}} | colspan="4" style="background:lightgrey;" | |- ! Хлоя Фрейзер | style="background:lightgrey;" | | colspan="2" | [[Блэк, Клаудия|Клаудия Блэк]] | style="background:lightgrey;" | | [[Блэк, Клаудия|Клаудия Блэк]] |- ! Гарри Флинн | style="background:lightgrey;" | || [[Валентайн, Стив|Стив Валентайн]] | colspan="3" style="background:lightgrey;" | |- ! Зоран Лазаревич | style="background:lightgrey;" | || [[Мактавиш, Грэм|Грэм Мактавиш]] | colspan="3" style="background:lightgrey;" | |- ! Карл Шефер | style="background:lightgrey;" | || [[René Auberjonois|Рене Обержоноа]] | colspan="3" style="background:lightgrey;" | |- ! Тензин | style="background:lightgrey;" | || Пема Дондуп | colspan="3" style="background:lightgrey;" | |- ! Джефф | style="background:lightgrey;" | || Грегори Мир | colspan="4" style="background:lightgrey;" | |- ! Лейтенант Драза | style="background:lightgrey;" | || [[Бенэйр, Майкл|Майкл Бенэйр]] | colspan="3" style="background:lightgrey;" | |- ! Чарли Каттер | colspan="2" style="background:lightgrey;" | | Грэм Мактавиш | colspan="2" style="background:lightgrey;" | |- ! Кэтрин Марлоу | colspan="2" style="background:lightgrey;" | || {{|Rosalind Ayres|Розалинд Эрс}} | colspan="2" style="background:lightgrey;" | |- ! Толбот | colspan="2" style="background:lightgrey;" | || Робин Аткин Даунс | colspan="2" style="background:lightgrey;" | |- ! Салим | colspan="2" style="background:lightgrey;" | || {{|TJ Ramini|Ти Джей Рамини}} | colspan="2" style="background:lightgrey;" | |- ! Рамзес | colspan="2" style="background:lightgrey;" | || [[Бадрия, Саид|Саид Бадрия]] | colspan="2" style="background:lightgrey;" | |- ! Самюэл «Сэм» Дрейк | colspan="3" style="background:lightgrey;" | | colspan="2"| [[Бейкер, Трой|Трой Бейкер]] |- ! Надин Росс | colspan="3" style="background:lightgrey;" | | colspan="2"| [[Бэйли, Лора (актриса)|Лора Бэйли]] |- ! Рэйф Адлер | colspan="3" style="background:lightgrey;" | || [[Коул, Уоррен (актёр)|Уоррен Коул]] | style="background:lightgrey;" | |- ! Гектор Алькасар | colspan="3" style="background:lightgrey;" | || Робин Аткин Даунс | style="background:lightgrey;" | |- ! Джеймсон | colspan="3" style="background:lightgrey;" | || Брэндон Скотт | style="background:lightgrey;" | |- ! Варгас | colspan="3" style="background:lightgrey;" | || {{|Мадера, Хемки|Хемки Мадера|en|Hemky Madera}} | style="background:lightgrey;" | |- ! Эвелин | colspan="3" style="background:lightgrey;" | || [[Дэндридж, Мерл|Мерл Дэндридж]] | style="background:lightgrey;" | |- ! Кэсси Дрейк | colspan="3" style="background:lightgrey;" | || [[Дивер, Кейтлин|Кейтлин Дивер]] | style="background:lightgrey;" | |} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20140125155050/http://www.naughtydog.com/games/uncharted Официалді сайт] {{ref-en}} == Ескертпелер == {{ескертпелер}} dh7y8kpmhb0p78tvsr441cvliioba92 Шайшөп 0 681362 3647450 3616099 2026-08-26T09:36:55Z Guka1996 184255 3647450 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2022}} '''Шайшөп''' — биіктігі 15–20 сантиметр келетін, көп жылдық, шөп тектес өсімдік. Сабағы тік өседі, сыртын киіз тәрізді тұтаса түк басқан, түсі ақшыл. Осы түктер өсімдіктің бойындағы болмашы ғана ылғалдың өзін буланып ұшып кетуден сақтайды. Шайшөптің құрғақшылыққа өте төзімді келетіні де сондықтан. Жапырақтары да түкті, кезектесіп орналасқан, төменгілерінің сағақтары ұзын, жоғарғылары сабақтың өзінде өскен. Гүлдері сары, олар өсімдіктің жоғарғы жағына щетка тәрізденіп, шоқталып өседі. Маусым айынан қыркүйек айына дейін гүлдейді. Шайшөп құмды жерлерде, аласа төбелердің етегінде, орман ішіндегі алаңдарда өседі. Медицинада шайшөптің гүл шоқтары пайдаланылады. Оның құрамында эфир майлары, флавондар, каротин, аскорбин қышқылдары, илік заттар бар. Гүлдерін әлі ашылып жетілмей тұрғанда қысқа сабағымен қоса жұлып алады да, онша ыстық емес көлеңкелі жерге кептіреді. Кептірілген гүл шоқтарын жәшіктерге салып, үш жылға дейін сақтауға болады. Шайшөп өттің жүруін жақсартады, асқазан бездерінің жұмысын күшейтеді. Ол мұнымен қатар несеп айдағыш дәрі ретінде және қан қысымын арттыру үшін де қолданылады. Жоғарғы айтылғандарға байланысты шайшөпті өт жолдары қабынғанда және асқазан, бауыр ауруларын емдеу үшін пайдаланады. Бір-екі күннің ішінде-ақ аурудың жағдайы күрт жақсарады: жүректің айнуы және құсу азаяды, бауыр кішірейіп орнына келеді, бауыр тұсының ауырғаны тоқтайды, көз қабыршағының және дененің сарғаюы біртіндеп жойылады. Лабораторияда тексеріп қарағанда өттің құрамының да өзгергендігін байқауға болады. Шайшөп өт қалтасына тас байланғанда, несеп жолдары және қуық қабынып ауырғанда қолданылса, өте жақсы нәтиже береді. Шайшөптің адам организміне ешқандай зияны жоқ. [[Санат:Медицина]] [[Санат:Шөптер]] [[Санат:Қазақстан]] [[Санат:Емдік шөп]] 6p7cjx4cqxkb6p5ps1wfehn3xs3b2y9 3647451 3647450 2026-08-26T09:37:00Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Guka1996|Guka1996]] ([[User talk:Guka1996|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3613583 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2022}} '''Шайшөп''' — биіктігі 15–20 сантиметр келетін, көп жылдық, шөп тектес өсімдік. Сабағы тік өседі, сыртын киіз тәрізді тұтаса түк басқан, түсі ақшыл. Осы түктер өсімдіктің бойындағы болмашы ғана ылғалдың өзін буланып ұшып кетуден сақтайды. Шайшөптің құрғақшылыққа өте төзімді келетіні де сондықтан. Жапырақтары да түкті, кезектесіп орналасқан, төменгілерінің сағақтары ұзын, жоғарғылары сабақтың өзінде өскен. Гүлдері сары, олар өсімдіктің жоғарғы жағына щетка тәрізденіп, шоқталып өседі. Маусым айынан қыркүйек айына дейін гүлдейді. Шайшөп құмды жерлерде, аласа төбелердің етегінде, орман ішіндегі алаңдарда өседі. Медицинада шайшөптің гүл шоқтары пайдаланылады. Оның құрамында эфир майлары, флавондар, каротин, аскорбин қышқылдары, илік заттар бар. Гүлдерін әлі ашылып жетілмей тұрғанда қысқа сабағымен қоса жұлып алады да, онша ыстық емес көлеңкелі жерге кептіреді. Кептірілген гүл шоқтарын жәшіктерге салып, үш жылға дейін сақтауға болады. Шайшөп өттің жүруін жақсартады, асқазан бездерінің жұмысын күшейтеді. Ол мұнымен қатар несеп айдағыш дәрі ретінде және қан қысымын арттыру үшін де қолданылады. Жоғарғы айтылғандарға байланысты шайшөпті өт жолдары қабынғанда және асқазан, бауыр ауруларын емдеу үшін пайдаланады. Бір-екі күннің ішінде-ақ аурудың жағдайы күрт жақсарады: жүректің айнуы және құсу азаяды, бауыр кішірейіп орнына келеді, бауыр тұсының ауырғаны тоқтайды, көз қабыршағының және дененің сарғаюы біртіндеп жойылады. Лабораторияда тексеріп қарағанда өттің құрамының да өзгергендігін байқауға болады. Шайшөп өт қалтасына тас байланғанда, несеп жолдары және қуық қабынып ауырғанда қолданылса, өте жақсы нәтиже береді. Шайшөптің адам организміне ешқандай зияны жоқ. [[Санат:Медицина]] [[Санат:Шөптер]] [[Санат:Қазақстан]] [[Санат:Емдік шөп]] cfoj96ttt4ar6tvn7753x5qqtgp1dmc Абай Қалшабек 0 682462 3647430 3647033 2026-08-26T09:19:52Z Guka1996 184255 3647430 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Абай Батырұлы Қалшабек''' — 1980 жылы 1 қаңтарда [[Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазығұрт ауданы]], Еңбекші ауылында дүниеге келген. Ақын, аудармашы. [[Қазақстан жазушылар Одағының мүшесі. Хикметтік проза жазумен, орыс-батыс классиктерін аударумен айналысады. == Білімі == 2003 жылы «Қайнар» университетін қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша үздік дипломмен бітіріп шықты. Негізгі шығармашылық арнасы – поэзия. == Марапаттары == * 2001 жылы қараша айында өткен Республикалық жас ақын-жазушылардың кеңесіне қатысты. Өлеңдері облыстық «Оңтүстік Қазақстан», «Шымкент келбеті», республикалық «Жас қазақ», «Жас алаш» газеттерінде, сондай-ақ «Аңсар», «Шапағат нұры», «Мұсылман», «Жалын», «Жұлдыз», «Тұмар» журналдарында бірнеше рет жарық көрді. Өлеңдері бірнеше ұжымдық жинақтарға енген. * Шығармалары «Оңтүстік орамдары», «Тәуелсіздік толғауы», «Еңбекшім елім» жинақтарына енді және «Әдебиеттану ғылымына кіріспе» атты теориялық еңбекте талданды. * Оңтүстік Қазақстан облысы әкімшілігінің 2004 жылғы жас дарындарға арналған «Дарын» стипендиясының иегері. * 2008 жылы Астана қаласында өткен халықаралық «[[Шабыт]]» фестиваліне қатысты. * 2009 жылы Шымкентте өткен «Шымкент 2009» республикалық жас қаламгерлер форумына қатысып, грант иегері атанды. * 2021 жылы "Мұнара" газеті ҚР Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай өткізген Республикалық шығармашылық байқаудың бас жүлдегері. == Аудармалары == [[Лев Толстой]]дың «Исповедь» атты шығармасын «Тәубе» деп, «Много ли земли нужно человеку?!» атты әңгімесін "Соңғы тұрақ" деп аударып шықты. Виктор Гюгоның «Имансыз адам» атты әңгімесін қазақ тіліне аударды. М.Ю.Лермонтов өлеңдері бойынша жасаған аудармасы [[«Жас алаш» газет]]інде жарияланып, бірқатар сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. [[Лев Толстой]]дың 1880 жылдан кейінгі шығармашылығын талдаған «Лев Толстойдың шын сыры» атты зерттеу мақаласы және Бауыржан Момышұлының «Соғыс психологиясы» атты еңбегі бойынша жазылған «Ақиқат-шындықтың шыңы» атты зерттеу мақаласы [[«Ақиқат» журналы]]нда жарық көрді. "Жалғыздық", "Қаламан жұрттың білгені", "Болашаққа қорқынышпен қараймын", "Үн", [[Александр Блок]]тан "Түнгі жол", "Имансыз адам", "Ең сүйікті кітабым - қасиетті Құран", "Қасқыр мен ит", "Шындықты айтып үйрену", "Кешірім", Лев Толстойдың "7 жасар Захар Шевцевке жазған хаты" және т.б. қазақ тіліне аударылды. == Өлеңдері == * Томаға тұйықпын * Мендегі үміт өзгеше * Түн, Астана Һәм Орынбор көшесі * Сағындым * Сырым осы құбылған * Күз * Айдың жарық нұрымен қою нұрланып * Тамирисім-таңда ашылған ақ гүлім * Әлем дұға оқиды * Жаурадым жарық күн ішінде * Жаным анам == Кітаптары == * "Томаға тұйықпын" - Алматы, "Самға" баспасы, 2022. - 272б. == Өлеңдері жарияланған басылымдар == Өлеңдері облыстық «[[Оңтүстік Қазақстан]]», «[[Шымкент келбеті]]», республикалық «[[Жас қазақ]]», «[[Жас алаш]]» газеттерінде, сондай-ақ «[[Аңсар]]», «[[Шапағат нұры]]», «[[Жалын]]», «[[Жұлдыз]]», «[[Тұмар», «Ақиқат]]», «[[Қазығұрт.kz]]» журналдарында бірнеше рет жарық көрді.<ref>Абай Қалшабек кітабы "Томаға тұйықпын"</ref><ref>https://100janaesim.ruh.kz/ru/participants/2017/abay-alshabab.html{{Deadlink|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6qcnet6hd14kwnr4e5lxnp4dfjhv23d 3647463 3647430 2026-08-26T09:38:22Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Guka1996|Guka1996]] ([[User talk:Guka1996|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3646823 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Абай Батырұлы Қалшабек''' — 1980 жылы 1 қаңтарда [[Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазығұрт ауданы]], Еңбекші ауылында дүниеге келген. Ақын, аудармашы. [[Қазақстан жазушылар Одағы]]ның мүшесі. Хикметтік проза жазумен, орыс-батыс классиктерін аударумен айналысады. == Білімі == 2003 жылы «Қайнар» университетін қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша үздік дипломмен бітіріп шықты. Негізгі шығармашылық арнасы – поэзия. == Марапаттары == * 2001 жылы қараша айында өткен Республикалық жас ақын-жазушылардың кеңесіне қатысты. Өлеңдері облыстық «Оңтүстік Қазақстан», «Шымкент келбеті», республикалық «Жас қазақ», «Жас алаш» газеттерінде, сондай-ақ «Аңсар», «Шапағат нұры», «Мұсылман», «Жалын», «Жұлдыз», «Тұмар» журналдарында бірнеше рет жарық көрді. Өлеңдері бірнеше ұжымдық жинақтарға енген. * Шығармалары «Оңтүстік орамдары», «Тәуелсіздік толғауы», «Еңбекшім елім» жинақтарына енді және «Әдебиеттану ғылымына кіріспе» атты теориялық еңбекте талданды. * Оңтүстік Қазақстан облысы әкімшілігінің 2004 жылғы жас дарындарға арналған «Дарын» стипендиясының иегері. * 2008 жылы Астана қаласында өткен халықаралық «[[Шабыт]]» фестиваліне қатысты. * 2009 жылы Шымкентте өткен «Шымкент 2009» республикалық жас қаламгерлер форумына қатысып, грант иегері атанды. * 2021 жылы "Мұнара" газеті ҚР Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай өткізген Республикалық шығармашылық байқаудың бас жүлдегері. == Аудармалары == [[Лев Толстой]]дың «Исповедь» атты шығармасын «Тәубе» деп, «Много ли земли нужно человеку?!» атты әңгімесін "Соңғы тұрақ" деп аударып шықты. Виктор Гюгоның «Имансыз адам» атты әңгімесін қазақ тіліне аударды. М.Ю.Лермонтов өлеңдері бойынша жасаған аудармасы [[«Жас алаш» газет]]інде жарияланып, бірқатар сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. [[Лев Толстой]]дың 1880 жылдан кейінгі шығармашылығын талдаған «Лев Толстойдың шын сыры» атты зерттеу мақаласы және Бауыржан Момышұлының «Соғыс психологиясы» атты еңбегі бойынша жазылған «Ақиқат-шындықтың шыңы» атты зерттеу мақаласы [[«Ақиқат» журналы]]нда жарық көрді. "Жалғыздық", "Қаламан жұрттың білгені", "Болашаққа қорқынышпен қараймын", "Үн", [[Александр Блок]]тан "Түнгі жол", "Имансыз адам", "Ең сүйікті кітабым - қасиетті Құран", "Қасқыр мен ит", "Шындықты айтып үйрену", "Кешірім", Лев Толстойдың "7 жасар Захар Шевцевке жазған хаты" және т.б. қазақ тіліне аударылды. == Өлеңдері == * Томаға тұйықпын * Мендегі үміт өзгеше * Түн, Астана Һәм Орынбор көшесі * Сағындым * Сырым осы құбылған * Күз * Айдың жарық нұрымен қою нұрланып * Тамирисім-таңда ашылған ақ гүлім * Әлем дұға оқиды * Жаурадым жарық күн ішінде * Жаным анам == Кітаптары == * "Томаға тұйықпын" - Алматы, "Самға" баспасы, 2022. - 272б. == Өлеңдері жарияланған басылымдар == Өлеңдері облыстық «[[Оңтүстік Қазақстан]]», «[[Шымкент келбеті]]», республикалық «[[Жас қазақ]]», «[[Жас алаш]]» газеттерінде, сондай-ақ «[[Аңсар]]», «[[Шапағат нұры]]», «[[Жалын]]», «[[Жұлдыз]]», «[[Тұмар», «Ақиқат]]», «[[Қазығұрт.kz]]» журналдарында бірнеше рет жарық көрді.<ref>Абай Қалшабек кітабы "Томаға тұйықпын"</ref><ref>https://100janaesim.ruh.kz/ru/participants/2017/abay-alshabab.html{{Deadlink|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sxhmmbrmlqb2lychgvl5ukzholps0z6 Освенцим лагері 0 687226 3647442 3647049 2026-08-26T09:33:21Z Guka1996 184255 3647442 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Освенцим лагері (Аушвиц-Биркенау)''' — [[Освенцим]] қаласының маңында 1940–1945 жылдары жұмыс істеген немістердің концентрациялық және өлім лагерьлерінің кешені. Бұл лагерлер жүйесі 1940 жылы Польшаның оңтүстігінде салынған. 1942 жылдан 1944 жылдың орта шеніне дейін мұнда еврей халқы күштеп қоныстандырылған. Басты лагерь – «ОСВЕНЦИМ-І» деп аталса, Биркенау немесе «ОСВЕНЦИМ-ІІ» басты өлім орталығы болған. Ал Моновиц және «ОСВЕНЦИМ-ІІІ» көмірден жанармай шығаратын ірі өнеркәсіп болған. Одан бөлек, әскери экономикаға жұмыс істейтін жапсарлас жатқан ондаған лагерь болған. Лагерь 1945 жылғы 27 қаңтарда Қызыл Армияның 1-ші Украин майданы 60-шы армиясының жауынгерлерімен азат етілді.{{sfn|Комков|1974|с=}}. Лагерьдің азат етілген күні БҰҰ тарапынан Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күні болып белгіленді. 1941–1945 жылдары Освенцимде шамамен 1,1 миллион адам, оның ішінде 1 миллионға жуық еврей өлтірілді<ref>[http://auschwitz.org/en/history/the-number-of-victims/overall-numbers-by-ethnicity-or-category-of-deportee ''Auschwitz-Birkenau — The number of victims''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004151312/http://auschwitz.org/en/history/the-number-of-victims/overall-numbers-by-ethnicity-or-category-of-deportee |date=2018-10-04 }}{{ref|en}}</ref>. Аушвиц-Биркенау нацистік жою лагерлерінің ішіндегі ең ірісі әрі ең ұзақ жұмыс істегені болды, сондықтан ол Холокосттың басты символдарының біріне айналды. 1947 жылы лагерь аумағында ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген мұражай құрылды. Мұражай Польша Мұражайларының мемлекеттік тізіміне тіркелген. == Холокоста құрбандарын еске алудың халықаралық күні == Бұл резолюцияны Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы 2005 жылғы 1 қарашада қабылдаған. Холокоста құрбандарын еске алу күнінің рәміздік мағынасы бар. Бұл күн кеңес әскерлерінің «Освенцим-Биркенау» өлім лагеріндегі әскери тұтқындарды босату күніне арналған. Бұл оқиға 1945 жылы 27 қаңтарда болған. Содан бері әлем халқы бұл күнді тұтас ұлтты жойып жібере жаздаған үлкен геноцид деп еске алады. Сол сұмдық апаттан аман қалғандар Израиль мемлекетінің негізін қалады. Сондықтан израильдіктер үшін бұл ерекше күн саналады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Польшадағы Әлемдік мұра]] [[Санат:Освенцима концлареры]] 4ap4h8hm82f58lvsnzh1hjhvxx0ffox 3647457 3647442 2026-08-26T09:37:27Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Guka1996|Guka1996]] ([[User talk:Guka1996|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3645558 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Освенцим лагері (Аушвиц-Биркенау)''' — [[Освенцим]] қаласының маңында 1940–1945 жылдары жұмыс істеген немістердің концентрациялық және өлім лагерьлерінің кешені. Бұл лагерлер жүйесі 1940 жылы Польшаның оңтүстігінде салынған. 1942 жылдан 1944 жылдың орта шеніне дейін мұнда еврей халқы күштеп қоныстандырылған. Басты лагерь – «ОСВЕНЦИМ-І» деп аталса, Биркенау немесе «ОСВЕНЦИМ-ІІ» басты өлім орталығы болған. Ал Моновиц және «ОСВЕНЦИМ-ІІІ» көмірден жанармай шығаратын ірі өнеркәсіп болған. Одан бөлек, әскери экономикаға жұмыс істейтін жапсарлас жатқан ондаған лагерь болған. Лагерь 1945 жылғы 27 қаңтарда Қызыл Армияның 1-ші Украин майданы 60-шы армиясының жауынгерлерімен азат етілді.{{sfn|Комков|1974|с=}}. Лагерьдің азат етілген күні БҰҰ тарапынан Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күні болып белгіленді. 1941–1945 жылдары Освенцимде шамамен 1,1 миллион адам, оның ішінде 1 миллионға жуық еврей өлтірілді<ref>[http://auschwitz.org/en/history/the-number-of-victims/overall-numbers-by-ethnicity-or-category-of-deportee ''Auschwitz-Birkenau — The number of victims''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004151312/http://auschwitz.org/en/history/the-number-of-victims/overall-numbers-by-ethnicity-or-category-of-deportee |date=2018-10-04 }}{{ref|en}}</ref>. Аушвиц-Биркенау нацистік жою лагерлерінің ішіндегі ең ірісі әрі ең ұзақ жұмыс істегені болды, сондықтан ол Холокосттың басты символдарының біріне айналды. 1947 жылы лагерь аумағында ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген мұражай құрылды. Мұражай Польша Мұражайларының мемлекеттік тізіміне тіркелген. == Холокоста құрбандарын еске алудың халықаралық күні == Бұл резолюцияны Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы 2005 жылғы 1 қарашада қабылдаған. Холокоста құрбандарын еске алу күнінің рәміздік мағынасы бар. Бұл күн кеңес әскерлерінің «Освенцим-Биркенау» өлім лагеріндегі әскери тұтқындарды босату күніне арналған. Бұл оқиға 1945 жылы 27 қаңтарда болған. Содан бері әлем халқы бұл күнді тұтас ұлтты жойып жібере жаздаған үлкен геноцид деп еске алады. Сол сұмдық апаттан аман қалғандар Израиль мемлекетінің негізін қалады. Сондықтан израильдіктер үшін бұл ерекше күн саналады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Польшадағы Әлемдік мұра]] [[Санат:Освенцима концлареры]] 8v4mhm82hg4uq87h2c2fr9x17sonm5r Минамата ауруы 0 689202 3647497 3642599 2026-08-26T10:20:17Z Акпарова Корлан 184969 3647497 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ауру|Name=Минамата (болезнь)|Image=|Caption=<!--The crippled hand of a Minamata disease victim-->|DiseasesDB=|ICD10=[http://www.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/gt51.htm#t56 T56.1]|ICD9={{ICD9|985.0}}|ICDO=|OMIM=|MedlinePlus=001651|eMedicineSubj=|eMedicineTopic=|MeshID=}} [[Сурет:Minamata_memorial_(1).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Minamata_memorial_%281%29.jpg/320px-Minamata_memorial_%281%29.jpg|оңға|нобай|427x427 нүкте| Минамата аурулары мұражайындағы мемориал]] {{Нихонго|''' Минамата ауруы'''|水俣病|минамата-бё:}} — синдром, органикалық сынап қосылыстарымен, негізінен метил сынаппен улану нәтижесінде пайда болады. Ол алғаш рет Жапонияда, Минамата қаласындағы Кумамото префектурасында 1956 жылы табылған. Белгілеріне моториканың бұзылуы, аяқ-қолдардағы парестезия, сөйлеу қабілетінің нашарлауы, көру және есту қабілетінің нашарлауы, ауыр жағдайларда паралич және жоғалту жатады. өліммен аяқталатын сана. Аурудың себебі {{Аударылмаған 3|Тиссо (компания)|Тиссо|4=Chisso}} ұзақ уақыт суда ағуы болды. «Бейорганикалық сынап Минамата шығанағындағы суға түседі, оны төменгі микроорганизмдер [[Зат алмасу|метаболизмінде]] метилсынапқа айналдырады - ең улы нейротоксиндердің бірі, бейорганикалық сынап қосылыстарынан бірнеше есе улы. Бұл қосылыс ағзада жинақталу үрдісіне ие, нәтижесінде осы заттың концентрациясы тіндердегі дененің [[Қоректік тізбек|қоректік тізбегіндегі]] позициясының жоғарылауымен артады. Мәселен, Минамата шығанағындағы балықтарда метил сынаптың мөлшері 8-ден 36 мг/кг-ға дейін, устрицаларда - 85 мг/кг-ға дейін, ал суда 0,68 мг/л-ден аспайды. == Симптомдары == Метилсынап липофильділігіне байланысты негізінен [[Орталық жүйке жүйесі|орталық жүйке жүйесіне]] әсер етеді . Симптомдары: аяқ пен қолдың ұюы мен әлсіздігі, шаршау, құлақтың шуылдауы, көру аймағының тарылуы, есту қабілетінің төмендеуі, сөйлеудің бұзылуы, ебедейсіз қозғалыстар. Минамата ауруынан ауыр зардап шеккендердің кейбірі есінен танып, ауру басталғаннан кейін бір ай ішінде қайтыс болды. Сондай-ақ Минамата ауруының созылмалы белгілері бар, мысалы, бас ауруы, жиі шаршау, иіс пен дәмнің жоғалуы, ұмытшақтық нәзік, бірақ күнделікті өмірді өте қиындатады. Сонымен қатар, туа біткен Минамата ауруымен ауыратындар бар, олар ана құрсағында метил сынаптың әсерінен аномалиямен туылған, ластанған балықты жеген. Минамата ауруы әлі емделмеген, сондықтан емдеу симптомдарды азайтуға тырысудан және физикалық қалпына келтіру терапиясын қолданудан тұрады. Денсаулыққа келтірілген физикалық зияннан басқа, Минамата ауруының құрбандарын кемсіту болып табылатын әлеуметтік зиян да бар. == Тарихы == Тиссоттың алғашқы химиялық зауыты 1908 жылы Минаматада салынып, тыңайтқыштар өндіруге мамандандырылған. Біртіндеп өндіріс кеңейіп, жаңа өндіріс орындары құрылды, оның ішінде [[ацетилен]], сірке [[Ацетальдегид|альдегид]], [[сірке қышқылы]] және [[Винилхлорид|хлороэтен]]. Өндіріс қалдықтары Минамата шығанағына ( Яцуширо шығанағының бөлігі) тасталды. Теріс экологиялық зардаптар сол кезде де, 1920-1940 жылдары байқалып, балық қорының азаюынан көрінді. Жергілікті балықшылар серіктестіктің үстінен бірнеше рет шағым түсіріп, 1926 және 1943 жылдары өтемақы алған. Ацетальдегид өндірісінде катализатор ретінде сынап сульфаты пайдаланылды. Жанама реакциялардың нәтижесінде одан аз мөлшерде метил сынап түзілді, ол осы өндіріс басталғаннан кейін 30 жылдан астам уақыттан кейін Минамата шығанағының суына жіберілді. === Анықтамасы === 1956 жылы сәуірде жергілікті аурухананың дәрігерлері 1950 жылы туған Кумико Мацунага қызында байқалған оғаш ауруды байқады. Қозғалыстағы қиындықтар, баяу сөйлеу, құрысулар белгісіз жүйке ауруының белгісі болды. Екі күннен кейін оның әпкесі де осындай белгілермен ауруханаға түсті. Сауалнама нәтижесінде қалада осыған ұқсас тағы бірнеше жағдай анықталды. 1 мамырда бас дәрігер жаңа жүйке ауруының ашылғанын хабарлады. Осы сәттен бастап билік бұл індетті зерттеуге кірісті. Арнайы {{Нихонго|«Бөгде аурулармен күрес комитеті»|奇病対策委員会|Кибё: тайсаку иинкай}} құрылды құрамына дәрігерлер мен жергілікті әкімшілік өкілдері кірді. Алғашында бұл ауру жұқпалы деп болжанған. Бірте-бірте жануарлардың оғаш мінез-құлқының мысалдары ашыла бастады. Мысықтар тырмаланып, құрысып, дірілдеп, жиі өлетіндігі айтылды.{{Нихонго||猫踊り病|нэко одори ямай|«болезнь кошачьего танца»}} . Аспаннан қарғалар жиі құлап, балдырлар жойылып, балықтар "жауына" қарсы жүзгендігі жиі көрінді. 24 сәуірде Кумамото университетінің мамандарының қатысуымен комиссия құрылды. Бірте-бірте жаңа мүмкіндіктер пайда бола бастады. Ауру кенеттен басталды, зардап шеккендер тек аяқ-қолдардағы сезімталдықтың төмендеуіне, көру және есту қабілетінің әлсіреуіне шағымданды. Науқастарда координация бұзылған, соның салдарынан пациенттер кішкентай заттарды әрең алып, түймелерді әрең бекітіп, жүргенде сүрініп, дауыс ырғағы өзгерген. Осыдан кейін ұстамалар, есін жоғалту басталды. Өлім 35%-ға жетті – 1956 жылдың желтоқсанында анықталған 40 науқастың 14-і қайтыс болды. Кумамото университетінің ғалымдары құрбандар туралы ақпаратты талдап, олардың Минамата шығанағы жағалауындағы балық аулайтын ауылдардан келгенін анықтады. Олардың негізгі тамағы осы шығанақта ауланған теңіз өнімдерінен тұратын. Сонымен қатар, бұл ауылдардағы мысықтардың ұқсас белгілері бар екені анықталды. Бұл ғалымдарды теңіз өнімдерінің ауыр металдармен улануы туралы ойлануға итермеледі. Бұл болжам 1956 жылы 4 қарашада жасалған. Мұның себебін анықтаған соң, зерттеушілер назарын бірден Tissot зауытына аударды. Кәсіпорынның өзі жүргізген химиялық талдау ағынды суларда [[қорғасын]], [[сынап]], [[марганец]], [[Күшән|мышьяк]], [[селен]] және [[Таллий|таллийдің]] жоғары деңгейін анықтады. Қай металл уланғанын бірден анықтау мүмкін болмады. Британдық невропатолог Дуглас Макальпин үлкен көмек көрсетті. Ол Минамата ауруы мен сынаптың органикалық қосылыстарымен улану белгілерінің ұқсастығын көрсетті. * 1996 жылы шығанаққа жақын орналасқан Мейсеи қаласында Минамата аурулары мұражайы салынды. 2006 жылы мұражай алаңында Минамата шығанағының ластануынан сынаппен улану құрбандарын еске алу үшін мемориал салынды. * 2020 жылы режиссер Эндрю Левитас түсірген және басты рөлді Джонни Депп сомдаған « Минамата » ағылшын көркем фильмі жарыққа шықты, авторлардың айтуынша, нақты оқиғаларға негізделген. * Ирактағы метил сынаппен жаппай улану (1971) * 1970 жылғы Канададағы экологиялық апат * {{Аударылмаған 3|Niigata Minamata disease||}} * Меркурий туралы Минамата конвенциясы * Томоко Уемура ваннада == Дереккөздер == * Общая токсикология / под ред. А. О. Лойта. — СПб.: ЭЛБИ-СПб., 2006. — Т. Общая токсикология. * [https://in.minenergo.gov.ru/upload/iblock/922/92212719e11c67d456455578a54befb0.pdf Уроки болезни Минамата и утилизация ртути в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602075305/https://in.minenergo.gov.ru/upload/iblock/922/92212719e11c67d456455578a54befb0.pdf |date=2021-06-02 }} - Токио, Отдел безопасности и экологической медицины Департамента экологической медицины Министерства окружающей среды Японии, 2013 {{Дереккөздер|1}} [[Санат:Сынап]] [[Санат:Алфавит бойынша аурулар]] [[Санат:Улану]] [[Санат:Экологиялық апаттар]] [[Санат:Токсикология]] hn5xb1zfdp2k236i6t7tun5d58nnk8q Ричард Кромвель 0 692694 3647510 3647039 2026-08-26T10:30:38Z Акпарова Корлан 184969 3647510 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер|Діні=[[пуританизм]]|Шынайы есімі={{lang-en|Richard Cromwell}}|Титулы=[[Англия]], [[Шотландия]] және [[Ирландия]]ның лорд-протекторы|Ту=Standard of Oliver Cromwell (1653–1659).svg|Ту2=Arms of the Protectorate (1653–1659).svg|Ізашары=[[Оливер Кромвель]]|Ізбасары=''лауазым жойылған'';<br>[[Карл II (Англия королі)|Карл II]] (Англия королі ретінде)|Елтаңба=Coat of Arms of the Protectorate (1653–1659).svg|Азаматтығы={{ту|Англия}} [[Англия Патшалығы|Англия]]<br>[[Сурет:Commonwealth-Flag-1651.svg|border|22px]] [[Ағылшын Республикасы]]<br>{{ту|Ұлыбритания}} [[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]]|Әкесі=[[Оливер Кромвель]]<ref>[http://kindred.stanford.edu/#/kin/full/none/none/I3886 Kindred Britain]</ref>|Анасы=Элизабет Буршье|Жұбайы=Дороти Мэйджор|Жұмыс істеген орны=[[Уайтхолл]]|Қайтыс болған күні=12.07.1712|Туған күні=4.10.1626|Туған жері=Хантингдон, [[Англия]], [[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]]|Қайтыс болған жері=[[Англия]], [[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]]|Суреті=RichardCromwell.jpeg|Commons=Richard Cromwell}} '''Ричард Кромвель''' ({{lang-en|Richard Cromwell}}; 1659 жылдан '''Сынған Дик'''<ref group="K">Билік қолынан кеткен кезде Р. Кромвеллге Сынған Дик лақап аты берілді. Бұл дерде Дик — Ричард (Richard) атының қысқартылған түрі.</ref> ({{lang-en|Tumbledown Dick}}); лақап атымен белгілі болған; {{Туғанкүні|4|10|1626}}<ref name=":0">Richard Cromwell // [https://www.britannica.com/biography/Richard-Cromwell Encyclopædia Britannica] {{Ref-en}}</ref><ref name=":1">Richard Cromwell // [https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4638&url_prefix=https://www.thepeerage.com/&id=p1955.htm#i19550 The Peerage] {{Ref-en}}</ref><ref name=":2">Richard Cromwell // [https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/cromwell-richard Брокгауз Энциклопедиясы] {{Ref-de}} / Hrsg.: {{Аударылмаған 3|Wissen Media Verlag|Wissen Media Verlag|de|Wissen Media Verlag}}</ref>, Хантингдон, Кембриджшир, [[Англия]] — {{Қайтысболғанкүні|12|7|1712}}<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />, Хартфордшир, [[Англия]], [[Ұлыбритания]]) — ағылшын мемлекеттік және саяси қайраткері, [[Англия]], [[Шотландия]] және [[Ирландия|Ирландияның]] екінші лорд-протекторы (1658—1659). [[Ағылшын революциясы|Ағылшын революциясының]] көшбасшы [[Оливер Кромвель|Оливер Кромвельдің]] үшінші ұлы. == Өмірбаяны == Кромвель 1626 жылы 4 қазанда Хантингдонда [[Оливер Кромвель]] мен оның әйелі Элизабеттің үшінші ұлы болып дүниеге келген<ref name=":3">Waylen & Cromwell 1897, p. 28</ref>. Ричардтың балалық шағы туралы аз мәлімет бар. Ол және оның үш ағасы Эссекстегі Фельстед мектебінде анасының үйіне жақын жерде білім алған. Оның университетке барғаны туралы деректер жоқ<ref name=":3" />. 1647 жылы мамырда ол Линкольс-Инн заң қоғамының мүшесі болды, бірақ кейіннен адвокатураға шақырылмады. Оның орнына, 1647 жылы Кромвель [[Жаңа үлгі армиясы]]на {{Аударылмаған 3|виконт Лайлдың|Филипп Сидней|en|Philip Sidney, 3rd Earl of Leicester}} құтқару қызметінің капитаны ретінде қосылды<ref name=np>{{cite book|title=Oliver Cromwell: New Perspectives|editor=Patrick Little|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|page=248|year=2008|isbn=978-1137018854}}</ref>. Ол 1640 жылдардың соңында [[Томас Фэрфакс]]тың ({{lang-en|Thomas Fairfax}}) «құтқару отрядында» капитан қызметін атқарған болуы мүмкін, бірақ дәлелдер қарама-қайшы. 1649 жылы Ричард Кромвель Гемпширден келген дворян Ричард Мэйжордың қызы Дороти Мэйджорға ({{lang-en|Dorothy Maijor}}) үйленді<ref>Waylen & Cromwell 1897, p. 37</ref>. Әйелімен бірге ол кейінірек Хурслидегі негізгі мүлікке көшті. 1650 жылдары олардың тоғыз баласы болды: бесеуі кәмелеттік жасқа дейін аман қалды<ref>Waylen & Cromwell 1897, pp. 37–40</ref>. == Саяси қызметі == [[Сурет:By His Highnes Council in Scotland, for the government thereof Edinburgh 1658.jpg|thumb|200px|[[Оливер Кромвель|Оливер Кромвельдің]] қайтыс болғанын және Ричард Кромвеллдің лорд-протектор ретінде мұрагер болуын жариялайтын мәлімдеме. 1658 жылы Шотландияда басылған.]] 1658 жылы 3 қыркүйекте [[Оливер Кромвель]] қайтыс болғаннан кейін Ричард [[Англия]], [[Шотландия]] және [[Ирландия|Ирландияның]] лорд-протекторы қызметін атқарды. 1659 жылы Үшінші Парламент шақырылды<ref>{{cite web|title=The Third Protectorate Parliament|author=David Plant|publisher=http://www.british-civil-wars.co.uk|url=http://www.british-civil-wars.co.uk/glossary/protectorate-parliament-3.htm|date=2007-04-23|access-date=2014-09-29|archive-date=2013-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130422023957/http://www.british-civil-wars.co.uk/glossary/protectorate-parliament-3.htm|deadlink=yes}}</ref>. Әскерлер арасында беделі жоқ, мүмкін, тіпті жеткілікті білімі де жоқ, бала кезінен ауыл өмірін қаланың күйбеңінен артық көретін ол депутаттар арасында да, [[Лондон]] қоғамынан да кең қолдау таппады<ref>{{Cite web|url=https://diletant.media/articles/29036297/|title=Ричард Кромвель: Политик, не оправдавший надежд.|access-date=2018-08-06|archive-date=2018-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806210802/https://diletant.media/articles/29036297/|deadlink=no}}</ref>. Қаржы дағдарысы жағдайында тұрақты үкімет құра алмаған соң, ол шақырған парламент жойылып, қызметіне кіріскеннен сегіз айдан кейін 1659 жылы 25 мамырда отставкаға кетуге мәжбүр болды<ref>[[s:en:Smith, Henry (1620-1668?) (DNB00)|Smith, Henry (1620—1668?)(DNB00). Dictionary of National Biography, 1885—1900, Volume 53. Smith, Henry (1620—1668?) by Bertha PorterHenry Smith (1620—1668).]]</ref>. == Қызметтен кеткеннен кейінгі өмірі (1659–1712) == Монархия 1660 жылдың шілдесінде қалпына келтірілгеннен кейін, ол Францияға эмиграцияға кетті. Еуропаның әртүрлі елдерін аралап, бірнеше еуропалық сарайға барды. Біраз уақыт Швейцарияда тұрды. Ол бірнеше бүркеншік есім қолданды, олардың ішінде Джон Кларк та болды. 1680 немесе 1681 жылы Англияға қайтып оралып, Хартфордшир графтығындағы Чешант қаласында белгілі саудагер Томас Пенгеллидің үйіне қоныстанды. Ол Хэмпшир графтығындағы Херслидегі өзінің жеке иелігінен түсетін табыс есебінен өмір сүрді. 1712 жылғы 12 шілдеде, 85 жасында қайтыс болды. == Әдебиет == * {{cite book|title=Alumni Felstedienses|last1=Beevor|first1=R. J.|last2=Roberts|first2=E. T.|year=1903}} * {{cite book|last=Chapman|first=James|title=Past and Present: National Identity and the British Historical Film|year=2005|publisher=I. B.Tauris|isbn=978-1-85043-808-3|url=https://books.google.com/books?id=M6Wazi7wgAkC}} * {{cite encyclopedia|last=Gaunt|first=Peter|encyclopedia=11298 Oxford Dictionary of National Biography|title=Richard Cromwell|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/6768|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/6768}} * {{cite book|last=Hutton|first=Ronald|author-link=Ronald Hutton|title=The Restoration: A Political and Religious History of England and Wales, 1658–1667|year=1985|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=0-19-822698-5}} * {{cite book|last=Munden|first=Kenneth White|title=The American Film Institute Catalog, Feature films 1961–1970|year=1971|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-20970-1|url=https://books.google.com/books?id=s1k1RsGvFwwC}} * {{cite book|title=The House of Cromwell: A Genealogical History of the Family and Descendants of the Protector|first1=James|last1=Waylen|first2=John Gabriel|last2=Cromwell|location=London|publisher=Elliot Stock|year=1897|url=https://archive.org/details/houseofcromwellg00wayl}} * {{cite book |last=Munden |first=Kenneth White |title=The American Film Institute Catalog, Feature films 1961–1970 |year=1971 |publisher=[[University of California Press]] |isbn=978-0-520-20970-1 |url=https://books.google.com/books?id=s1k1RsGvFwwC}} * {{cite book |title=The House of Cromwell: A Genealogical History of the Family and Descendants of the Protector |first1=James |last1=Waylen |first2=John Gabriel |last2=Cromwell |location=London |publisher=Elliot Stock |year=1897 |url=https://archive.org/details/houseofcromwellg00wayl }} == Дереккөздер == ; Түсініктемелер <references group="K" /> ; Деректер <references /> == Сыртқы сілтемелер == {{Commons category|Richard Cromwell}} * [https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/cromwell_oliver.shtml BBC Bio of Oliver Cromwell] * [http://www.britannia.com/history/monarchs/mon48a.html Britannia.com "Monarchs" Page on Richard Cromwell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111209051636/http://www.britannia.com/history/monarchs/mon48a.html |date=2011-12-09 }} dk88pb19761r8q80f6uc6u7zclauyoc 3647528 3647510 2026-08-26T10:38:45Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] ([[User talk:Акпарова Корлан|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3642214 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер|Діні=[[пуританизм]]|Шынайы есімі={{lang-en|Richard Cromwell}}|Титулы=[[Англия]], [[Шотландия]] және [[Ирландия]]ның лорд-протекторы|Ту=Standard of Oliver Cromwell (1653–1659).svg|Ту2=Arms of the Protectorate (1653–1659).svg|Ізашары=[[Оливер Кромвель]]|Ізбасары=''лауазым жойылған'';<br>[[Карл II (Англия королі)|Карл II]] (Англия королі ретінде)|Елтаңба=Coat of Arms of the Protectorate (1653–1659).svg|Азаматтығы={{ту|Англия}} [[Англия Патшалығы|Англия]]<br>[[Сурет:Commonwealth-Flag-1651.svg|border|22px]] [[Ағылшын Республикасы]]<br>{{ту|Ұлыбритания}} [[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]]|Әкесі=[[Оливер Кромвель]]<ref>[http://kindred.stanford.edu/#/kin/full/none/none/I3886 Kindred Britain]</ref>|Анасы=Элизабет Буршье|Жұбайы=Дороти Мэйджор|Жұмыс істеген орны=[[Уайтхолл]]|Қайтыс болған күні=12.07.1712|Туған күні=4.10.1626|Туған жері=Хантингдон, [[Англия]], [[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]]|Қайтыс болған жері=[[Англия]], [[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]]|Суреті=RichardCromwell.jpeg|Commons=Richard Cromwell}} '''Ричард Кромвель''' ({{lang-en|Richard Cromwell}}; 1659 жылдан '''Сынған Дик'''<ref group="K">Билік қолынан кеткен кезде Р. Кромвеллге Сынған Дик лақап аты берілді. Бұл дерде Дик — Ричард (Richard) атының қысқартылған түрі.</ref> ({{lang-en|Tumbledown Dick}}); лақап атымен белгілі болған; {{Туғанкүні|4|10|1626}}<ref name=":0">Richard Cromwell // [https://www.britannica.com/biography/Richard-Cromwell Encyclopædia Britannica] {{Ref-en}}</ref><ref name=":1">Richard Cromwell // [https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4638&url_prefix=https://www.thepeerage.com/&id=p1955.htm#i19550 The Peerage] {{Ref-en}}</ref><ref name=":2">Richard Cromwell // [https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/cromwell-richard Брокгауз Энциклопедиясы] {{Ref-de}} / Hrsg.: {{Аударылмаған 3|Wissen Media Verlag|Wissen Media Verlag|de|Wissen Media Verlag}}</ref>, Хантингдон, Кембриджшир, [[Англия]] — {{Қайтысболғанкүні|12|7|1712}}<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />, Хартфордшир, [[Англия]], [[Ұлыбритания]]) — ағылшын мемлекеттік және саяси қайраткері, [[Англия]], [[Шотландия]] және [[Ирландия|Ирландияның]] екінші лорд-протекторы (1658—1659). [[Ағылшын революциясы|Ағылшын революциясының]] көшбасшы [[Оливер Кромвель|Оливер Кромвельдің]] үшінші ұлы. == Ерте өмірі және отбасы == Кромвель 1626 жылы 4 қазанда Хантингдонда [[Оливер Кромвель]] мен оның әйелі Элизабеттің үшінші ұлы болып дүниеге келген<ref name=":3">Waylen & Cromwell 1897, p. 28</ref>. Ричардтың балалық шағы туралы аз мәлімет бар. Ол және оның үш ағасы Эссекстегі Фельстед мектебінде анасының үйіне жақын жерде білім алған. Оның университетке барғаны туралы деректер жоқ<ref name=":3" />. 1647 жылы мамырда ол Линкольс-Инн заң қоғамының мүшесі болды, бірақ кейіннен адвокатураға шақырылмады. Оның орнына, 1647 жылы Кромвель [[Жаңа үлгі армиясы]]на {{Аударылмаған 3|виконт Лайлдың|Филипп Сидней|en|Philip Sidney, 3rd Earl of Leicester}} құтқару қызметінің капитаны ретінде қосылды<ref name=np>{{cite book|title=Oliver Cromwell: New Perspectives|editor=Patrick Little|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|page=248|year=2008|isbn=978-1137018854}}</ref>. Ол 1640 жылдардың соңында [[Томас Фэрфакс]]тың ({{lang-en|Thomas Fairfax}}) «құтқару отрядында» капитан қызметін атқарған болуы мүмкін, бірақ дәлелдер қарама-қайшы. 1649 жылы Ричард Кромвель Гемпширден келген дворян Ричард Мэйжордың қызы Дороти Мэйджорға ({{lang-en|Dorothy Maijor}}) үйленді<ref>Waylen & Cromwell 1897, p. 37</ref>. Әйелімен бірге ол кейінірек Хурслидегі негізгі мүлікке көшті. 1650 жылдары олардың тоғыз баласы болды: бесеуі кәмелеттік жасқа дейін аман қалды<ref>Waylen & Cromwell 1897, pp. 37–40</ref>. == Саяси қызметі == [[Сурет:By His Highnes Council in Scotland, for the government thereof Edinburgh 1658.jpg|thumb|200px|[[Оливер Кромвель|Оливер Кромвельдің]] қайтыс болғанын және Ричард Кромвеллдің лорд-протектор ретінде мұрагер болуын жариялайтын мәлімдеме. 1658 жылы Шотландияда басылған.]] 1658 жылы 3 қыркүйекте [[Оливер Кромвель]] қайтыс болғаннан кейін Ричард [[Англия]], [[Шотландия]] және [[Ирландия|Ирландияның]] лорд-протекторы қызметін атқарды. 1659 жылы Үшінші Парламент шақырылды<ref>{{cite web|title=The Third Protectorate Parliament|author=David Plant|publisher=http://www.british-civil-wars.co.uk|url=http://www.british-civil-wars.co.uk/glossary/protectorate-parliament-3.htm|date=2007-04-23|access-date=2014-09-29|archive-date=2013-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130422023957/http://www.british-civil-wars.co.uk/glossary/protectorate-parliament-3.htm|deadlink=yes}}</ref>. Әскерлер арасында беделі жоқ, мүмкін, тіпті жеткілікті білімі де жоқ, бала кезінен ауыл өмірін қаланың күйбеңінен артық көретін ол депутаттар арасында да, [[Лондон]] қоғамынан да кең қолдау таппады<ref>{{Cite web|url=https://diletant.media/articles/29036297/|title=Ричард Кромвель: Политик, не оправдавший надежд.|access-date=2018-08-06|archive-date=2018-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806210802/https://diletant.media/articles/29036297/|deadlink=no}}</ref>. Қаржы дағдарысы жағдайында тұрақты үкімет құра алмаған соң, ол шақырған парламент жойылып, қызметіне кіріскеннен сегіз айдан кейін 1659 жылы 25 мамырда отставкаға кетуге мәжбүр болды<ref>[[s:en:Smith, Henry (1620-1668?) (DNB00)|Smith, Henry (1620—1668?)(DNB00). Dictionary of National Biography, 1885—1900, Volume 53. Smith, Henry (1620—1668?) by Bertha PorterHenry Smith (1620—1668).]]</ref>. == Қызметтен кеткеннен кейінгі өмірі (1659–1712) == Монархия 1660 жылдың шілдесінде қалпына келтірілгеннен кейін, ол Францияға эмиграцияға кетті. Еуропаның әртүрлі елдерін аралап, бірнеше еуропалық сарайға барды. Біраз уақыт Швейцарияда тұрды. Ол бірнеше бүркеншік есім қолданды, олардың ішінде Джон Кларк та болды. 1680 немесе 1681 жылы Англияға қайтып оралып, Хартфордшир графтығындағы Чешант қаласында белгілі саудагер Томас Пенгеллидің үйіне қоныстанды. Ол Хэмпшир графтығындағы Херслидегі өзінің жеке иелігінен түсетін табыс есебінен өмір сүрді. 1712 жылғы 12 шілдеде, 85 жасында қайтыс болды. == Әдебиет == * {{cite book|title=Alumni Felstedienses|last1=Beevor|first1=R. J.|last2=Roberts|first2=E. T.|year=1903}} * {{cite book|last=Chapman|first=James|title=Past and Present: National Identity and the British Historical Film|year=2005|publisher=I. B.Tauris|isbn=978-1-85043-808-3|url=https://books.google.com/books?id=M6Wazi7wgAkC}} * {{cite encyclopedia|last=Gaunt|first=Peter|encyclopedia=11298 Oxford Dictionary of National Biography|title=Richard Cromwell|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/6768|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/6768}} * {{cite book|last=Hutton|first=Ronald|author-link=Ronald Hutton|title=The Restoration: A Political and Religious History of England and Wales, 1658–1667|year=1985|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=0-19-822698-5}} * {{cite book|last=Munden|first=Kenneth White|title=The American Film Institute Catalog, Feature films 1961–1970|year=1971|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-20970-1|url=https://books.google.com/books?id=s1k1RsGvFwwC}} * {{cite book|title=The House of Cromwell: A Genealogical History of the Family and Descendants of the Protector|first1=James|last1=Waylen|first2=John Gabriel|last2=Cromwell|location=London|publisher=Elliot Stock|year=1897|url=https://archive.org/details/houseofcromwellg00wayl}} * {{cite book |last=Munden |first=Kenneth White |title=The American Film Institute Catalog, Feature films 1961–1970 |year=1971 |publisher=[[University of California Press]] |isbn=978-0-520-20970-1 |url=https://books.google.com/books?id=s1k1RsGvFwwC}} * {{cite book |title=The House of Cromwell: A Genealogical History of the Family and Descendants of the Protector |first1=James |last1=Waylen |first2=John Gabriel |last2=Cromwell |location=London |publisher=Elliot Stock |year=1897 |url=https://archive.org/details/houseofcromwellg00wayl }} == Дереккөздер == ; Түсініктемелер <references group="K" /> ; Деректер <references /> == Сыртқы сілтемелер == {{Commons category|Richard Cromwell}} * [https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/cromwell_oliver.shtml BBC Bio of Oliver Cromwell] * [http://www.britannia.com/history/monarchs/mon48a.html Britannia.com "Monarchs" Page on Richard Cromwell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111209051636/http://www.britannia.com/history/monarchs/mon48a.html |date=2011-12-09 }} o6no9nikm2tg9oenfbngw5pake9cxfw 3647577 3647528 2026-08-26T11:15:01Z Акпарова Корлан 184969 3647577 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер|Діні=[[пуританизм]]|Шынайы есімі={{lang-en|Richard Cromwell}}|Титулы=[[Англия]], [[Шотландия]] және [[Ирландия]]ның лорд-протекторы|Ту=Standard of Oliver Cromwell (1653–1659).svg|Ту2=Arms of the Protectorate (1653–1659).svg|Ізашары=[[Оливер Кромвель]]|Ізбасары=''лауазым жойылған'';<br>[[Карл II (Англия королі)|Карл II]] (Англия королі ретінде)|Елтаңба=Coat of Arms of the Protectorate (1653–1659).svg|Азаматтығы={{ту|Англия}} [[Англия Патшалығы|Англия]]<br>[[Сурет:Commonwealth-Flag-1651.svg|border|22px]] [[Ағылшын Республикасы]]<br>{{ту|Ұлыбритания}} [[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]]|Әкесі=[[Оливер Кромвель]]<ref>[http://kindred.stanford.edu/#/kin/full/none/none/I3886 Kindred Britain]</ref>|Анасы=Элизабет Буршье|Жұбайы=Дороти Мэйджор|Жұмыс істеген орны=[[Уайтхолл]]|Қайтыс болған күні=12.07.1712|Туған күні=4.10.1626|Туған жері=Хантингдон, [[Англия]], [[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]]|Қайтыс болған жері=[[Англия]], [[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]]|Суреті=RichardCromwell.jpeg|Commons=Richard Cromwell}} '''Ричард Кромвель''' ({{lang-en|Richard Cromwell}}; 1659 жылдан '''Сынған Дик'''<ref group="K">Билік қолынан кеткен кезде Р. Кромвеллге Сынған Дик лақап аты берілді. Бұл дерде Дик — Ричард (Richard) атының қысқартылған түрі.</ref> ({{lang-en|Tumbledown Dick}}); лақап атымен белгілі болған; {{Туғанкүні|4|10|1626}}<ref name=":0">Richard Cromwell // [https://www.britannica.com/biography/Richard-Cromwell Encyclopædia Britannica] {{Ref-en}}</ref><ref name=":1">Richard Cromwell // [https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4638&url_prefix=https://www.thepeerage.com/&id=p1955.htm#i19550 The Peerage] {{Ref-en}}</ref><ref name=":2">Richard Cromwell // [https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/cromwell-richard Брокгауз Энциклопедиясы] {{Ref-de}} / Hrsg.: {{Аударылмаған 3|Wissen Media Verlag|Wissen Media Verlag|de|Wissen Media Verlag}}</ref>, Хантингдон, Кембриджшир, [[Англия]] — {{Қайтысболғанкүні|12|7|1712}}<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />, Хартфордшир, [[Англия]], [[Ұлыбритания]]) — ағылшын мемлекеттік және саяси қайраткері, [[Англия]], [[Шотландия]] және [[Ирландия|Ирландияның]] екінші лорд-протекторы (1658—1659). [[Ағылшын революциясы|Ағылшын революциясының]] көшбасшы [[Оливер Кромвель|Оливер Кромвельдің]] үшінші ұлы. == Өмірі және отбасы == Кромвель 1626 жылы 4 қазанда Хантингдонда [[Оливер Кромвель]] мен оның әйелі Элизабеттің үшінші ұлы болып дүниеге келген<ref name=":3">Waylen & Cromwell 1897, p. 28</ref>. Ричардтың балалық шағы туралы аз мәлімет бар. Ол және оның үш ағасы Эссекстегі Фельстед мектебінде анасының үйіне жақын жерде білім алған. Оның университетке барғаны туралы деректер жоқ<ref name=":3" />. 1647 жылы мамырда ол Линкольс-Инн заң қоғамының мүшесі болды, бірақ кейіннен адвокатураға шақырылмады. Оның орнына, 1647 жылы Кромвель [[Жаңа үлгі армиясы]]на {{Аударылмаған 3|виконт Лайлдың|Филипп Сидней|en|Philip Sidney, 3rd Earl of Leicester}} құтқару қызметінің капитаны ретінде қосылды<ref name=np>{{cite book|title=Oliver Cromwell: New Perspectives|editor=Patrick Little|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|page=248|year=2008|isbn=978-1137018854}}</ref>. Ол 1640 жылдардың соңында [[Томас Фэрфакс]]тың ({{lang-en|Thomas Fairfax}}) «құтқару отрядында» капитан қызметін атқарған болуы мүмкін, бірақ дәлелдер қарама-қайшы. 1649 жылы Ричард Кромвель Гемпширден келген дворян Ричард Мэйжордың қызы Дороти Мэйджорға ({{lang-en|Dorothy Maijor}}) үйленді<ref>Waylen & Cromwell 1897, p. 37</ref>. Әйелімен бірге ол кейінірек Хурслидегі негізгі мүлікке көшті. 1650 жылдары олардың тоғыз баласы болды: бесеуі кәмелеттік жасқа дейін аман қалды<ref>Waylen & Cromwell 1897, pp. 37–40</ref>. == Саяси қызметі == [[Сурет:By His Highnes Council in Scotland, for the government thereof Edinburgh 1658.jpg|thumb|200px|[[Оливер Кромвель|Оливер Кромвельдің]] қайтыс болғанын және Ричард Кромвеллдің лорд-протектор ретінде мұрагер болуын жариялайтын мәлімдеме. 1658 жылы Шотландияда басылған.]] 1658 жылы 3 қыркүйекте [[Оливер Кромвель]] қайтыс болғаннан кейін Ричард [[Англия]], [[Шотландия]] және [[Ирландия|Ирландияның]] лорд-протекторы қызметін атқарды. 1659 жылы Үшінші Парламент шақырылды<ref>{{cite web|title=The Third Protectorate Parliament|author=David Plant|publisher=http://www.british-civil-wars.co.uk|url=http://www.british-civil-wars.co.uk/glossary/protectorate-parliament-3.htm|date=2007-04-23|access-date=2014-09-29|archive-date=2013-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130422023957/http://www.british-civil-wars.co.uk/glossary/protectorate-parliament-3.htm|deadlink=yes}}</ref>. Әскерлер арасында беделі жоқ, мүмкін, тіпті жеткілікті білімі де жоқ, бала кезінен ауыл өмірін қаланың күйбеңінен артық көретін ол депутаттар арасында да, [[Лондон]] қоғамынан да кең қолдау таппады<ref>{{Cite web|url=https://diletant.media/articles/29036297/|title=Ричард Кромвель: Политик, не оправдавший надежд.|access-date=2018-08-06|archive-date=2018-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806210802/https://diletant.media/articles/29036297/|deadlink=no}}</ref>. Қаржы дағдарысы жағдайында тұрақты үкімет құра алмаған соң, ол шақырған парламент жойылып, қызметіне кіріскеннен сегіз айдан кейін 1659 жылы 25 мамырда отставкаға кетуге мәжбүр болды<ref>[[s:en:Smith, Henry (1620-1668?) (DNB00)|Smith, Henry (1620—1668?)(DNB00). Dictionary of National Biography, 1885—1900, Volume 53. Smith, Henry (1620—1668?) by Bertha PorterHenry Smith (1620—1668).]]</ref>. == Қызметтен кеткеннен кейінгі өмірі (1659–1712) == Монархия 1660 жылдың шілдесінде қалпына келтірілгеннен кейін, ол Францияға эмиграцияға кетті. Еуропаның әртүрлі елдерін аралап, бірнеше еуропалық сарайға барды. Біраз уақыт Швейцарияда тұрды. Ол бірнеше бүркеншік есім қолданды, олардың ішінде Джон Кларк та болды. 1680 немесе 1681 жылы Англияға қайтып оралып, Хартфордшир графтығындағы Чешант қаласында белгілі саудагер Томас Пенгеллидің үйіне қоныстанды. Ол Хэмпшир графтығындағы Херслидегі өзінің жеке иелігінен түсетін табыс есебінен өмір сүрді. 1712 жылғы 12 шілдеде, 85 жасында қайтыс болды. == Әдебиет == * {{cite book|title=Alumni Felstedienses|last1=Beevor|first1=R. J.|last2=Roberts|first2=E. T.|year=1903}} * {{cite book|last=Chapman|first=James|title=Past and Present: National Identity and the British Historical Film|year=2005|publisher=I. B.Tauris|isbn=978-1-85043-808-3|url=https://books.google.com/books?id=M6Wazi7wgAkC}} * {{cite encyclopedia|last=Gaunt|first=Peter|encyclopedia=11298 Oxford Dictionary of National Biography|title=Richard Cromwell|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/6768|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/6768}} * {{cite book|last=Hutton|first=Ronald|author-link=Ronald Hutton|title=The Restoration: A Political and Religious History of England and Wales, 1658–1667|year=1985|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=0-19-822698-5}} * {{cite book|last=Munden|first=Kenneth White|title=The American Film Institute Catalog, Feature films 1961–1970|year=1971|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-20970-1|url=https://books.google.com/books?id=s1k1RsGvFwwC}} * {{cite book|title=The House of Cromwell: A Genealogical History of the Family and Descendants of the Protector|first1=James|last1=Waylen|first2=John Gabriel|last2=Cromwell|location=London|publisher=Elliot Stock|year=1897|url=https://archive.org/details/houseofcromwellg00wayl}} * {{cite book |last=Munden |first=Kenneth White |title=The American Film Institute Catalog, Feature films 1961–1970 |year=1971 |publisher=[[University of California Press]] |isbn=978-0-520-20970-1 |url=https://books.google.com/books?id=s1k1RsGvFwwC}} * {{cite book |title=The House of Cromwell: A Genealogical History of the Family and Descendants of the Protector |first1=James |last1=Waylen |first2=John Gabriel |last2=Cromwell |location=London |publisher=Elliot Stock |year=1897 |url=https://archive.org/details/houseofcromwellg00wayl }} == Дереккөздер == ; Түсініктемелер <references group="K" /> ; Деректер <references /> == Сыртқы сілтемелер == {{Commons category|Richard Cromwell}} * [https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/cromwell_oliver.shtml BBC Bio of Oliver Cromwell] * [http://www.britannia.com/history/monarchs/mon48a.html Britannia.com "Monarchs" Page on Richard Cromwell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111209051636/http://www.britannia.com/history/monarchs/mon48a.html |date=2011-12-09 }} epj1siyfnndnskz9yyukbptobjvoo4q Стефан Эссаме 0 693016 3647572 3595133 2026-08-26T11:10:18Z Акпарова Корлан 184969 3647572 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2022}} {{Футболшы|есімі=Ги Стефа́н Эссаме́|шынайы есімі=Guy Stéphane Essame|сурет=Guy Essame 2011.jpg|туған күні=1984 жыл 25 қараша|бойы=1,78 м|позиция=Жартылай қорғаушы|салмағы=73 кг|азаматтығы={{CMR}}|қазіргі клуб=зейнеткер}} ''Ги Стефа́н Эссаме́ -''' камерундық жартылай қорғаушы. == Клубтық карьерасы == === Клуб === 2008 жылда Ги Шешенстандың «Терек Грозный» клубы мен келіссөздерге келісті.<ref>[http://fc-terek.ru/component/option, http://fc-terek.ru/component/option,]{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ол 2005 жылдан Шешенстандықтар қатарына қосылуға дейін "Боависта" клубында ойнаған. Ги бұрынғы клубы қатарында 22 ойын өткізген, бірақ бірте гол ұрмаған. 2009 жылдың 27 шілдеде Нижний Новгород ФК камерундық жартылай қорғаушыны Грознийның "Терек" клубыдан жалға алу негізінде өз құрамына қосып алды.<ref>http://www.fcnn.ru/index.php?newsid=655 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090824144847/http://www.fcnn.ru/index.php?newsid=655 |date=2009-08-24 }}</ref> ==== Атырау ==== 2013 жыл желтоқсан айында Эссаме Қазақстан Премьер лигасы өкілі «Атырау» мен келіссөздер жүргізді. 2014 жылғы 9 шілдеде Қазақстан Премьер лигасы трансфер соңғы күніде Эссаме "Астана" клубына жалдау негізінде қосылған, Марат Шахметов мезгіл ақырына дейін Атырау клубына қосылған. ===== Халықаралық ===== Брассериес футбол академиясыда көп уақытан бері Ригоберт Сон және Гереми Нжитап қол астына футбол білімдерін алғандан соң, ол Камерун У17 ұлттық құрамаға екі континент жарыстарында жетекшілік қылды. Парагвай мен ойындан соң, Португалияға, Боависта клубы құрамына қосылу үшін кетті. Ол Камерун ұлттық футбол клубы үшін алғаш рет 2008 жылдың 11 қарашада Маврикиға қарсы ойында түсті. == Жетістіктері == === Астана === * [[Қазақстан Премьер Лигасы]] (1): 2014 жыл == Басқа әрекеттер == 2019 жылда Ги Стефан Эссаме Камерунда Томас Либих жетекшілігінде Лотус-Терек Яунде клубын негізін қалады. 2010 жыл қыркүйек айына ол ФК Терек Грозний фарм клубына айналған. == Дереккөздер == 726wfsa6ll9fzrz8hsdkuresnp4syyu Варта 0 693452 3647448 3588423 2026-08-26T09:36:09Z Guka1996 184255 3647448 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Өзен |атауы = Варта |шынайы атауы = |сурет = Wartakw.jpg |сурет ені = |сурет атауы = Варта өзені |карта = Warta (rivière).png |карта ені = |карта атауы = Варта өзені картада |ұзындығы = 808 км. |су алабының ауданы = 54 529 км² |су алабы = |өзендердің су алабы = |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = Кромолув, Краков-Ченстохов қыраты |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir =N |s_lat_deg =50 |s_lat_min =29 |s_lat_sec =26.5 |s_lon_dir =E |s_lon_deg =19 |s_lon_min =29 |s_lon_sec =23.6 |сағасы = [[Одер]] өзені, Костжын над Одроу |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir =N |m_lat_deg =52 |m_lat_min =35 |m_lat_sec =55 |m_lon_dir =E |m_lon_deg =14 |m_lon_min =36 |m_lon_sec =37 |еңістігі = |ел = Польша |аймақ = |ортаққордағы санаты = }} '''Варта''' ({{lang-pl|Warta}}) — толығымен [[Польша|Польшада]] орналасқан өзен. Өзен ұзындығы 808 км, ал оның 407 км кеме жүзуіне жарамды.<ref>{{cite web |url=https://poznan.wody.gov.pl/122-centrum-operacyjne/609-szlaki-zeglowne |title=Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu |website= |access-date=2022-09-09|lang=pl}}</ref> [[Висла]] мен [[Одра]] өзендерінен кейін ұзындығы бойынша үшінші орында. Орталық Польшада жатқан [[Краков]]-[[Ченстохов]] қыратында бастауын алып солтүстік-батысқа қарай ағады. Польша мен Германия шекарасы маңындағы [[Одер]] өзеніне құяды. Варта өзенінің 35 кішігірім саласы бар. Оның ішінде ең үлкендері: [[Нотеч]], [[Просна]] және [[Одра]]. Өзен бойында [[Познань]], [[Ченстохов]], [[Лубон]], [[Коуо]], [[Конин]] қалалары орналасқан. == Шаруашылық == Ертеден бері Варта өзені ағашты сал ағызу, бидай тасымалдау және балық аулау үшін қолданылған. 1883 жылы «Hermann i Sp.» серіктестігі Варта өзенінде ең алғашқы бу күшімен жүретін тұрақты жүк тасымалын бастады. Алайда 20 ғасырға таман, теміржол дамуымен бірге өзенді жүк тасымалы үшін қолдану саябырлады. <ref>{{cite web |url=https://www.zegluga-rzeczna.pl/articles/73/Warta-ksiezna-polskich-rzek |title=Warta - księżna polskich rzek |website= |access-date=2022-09-09|lang=pl}}</ref> Қазір өзен бойында демалыс, туризм, және ескек есу қарқынды дамып жатыр. == Мәдениеттте == Варта өзені [[Польша әнұраны|Польшаның әнұранында]] атап өтілген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Еуропа өзендері]] [[Санат:Польша өзендері]] 1mt2te7hcxzgk2gujsafrb010khzf7q 3647449 3647448 2026-08-26T09:36:54Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Guka1996|Guka1996]] ([[User talk:Guka1996|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3583278 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Өзен |атауы = Варта |шынайы атауы = |сурет = Wartakw.jpg |сурет ені = |сурет атауы = Варта өзені |карта = Warta (rivière).png |карта ені = |карта атауы = Варта өзені картада |ұзындығы = 808 км. |су алабының ауданы = 54 529 км² |су алабы = |өзендердің су алабы = |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = Кромолув, Краков-Ченстохов қыраты |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir =N |s_lat_deg =50 |s_lat_min =29 |s_lat_sec =26.5 |s_lon_dir =E |s_lon_deg =19 |s_lon_min =29 |s_lon_sec =23.6 |сағасы = [[Одер]] өзені, Костжын над Одроу |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir =N |m_lat_deg =52 |m_lat_min =35 |m_lat_sec =55 |m_lon_dir =E |m_lon_deg =14 |m_lon_min =36 |m_lon_sec =37 |еңістігі = |ел = Польша |аймақ = |ортаққордағы санаты = }} '''Варта''' ({{lang-pl|Warta}}) — толығымен [[Польша|Польшада]] орналасқан өзен. Өзен ұзындығы 808 км, ал оның 407 км кеме жүзуіне жарамды.<ref>{{cite web |url=https://poznan.wody.gov.pl/122-centrum-operacyjne/609-szlaki-zeglowne |title=Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu |website= |access-date=2022-09-09|lang=pl}}</ref> [[Висла]] мен [[Одра]] өзендерінен кейін ұзындығы бойынша үшінші орында. Орталық Польшада жатқан [[Краков]]-[[Ченстохов]] қыратында бастауын алып солтүстік-батысқа қарай ағады. Польша мен Германия шекарасы маңындағы [[Одер]] өзеніне құяды. Варта өзенінің 35 кішігірім саласы бар. Оның ішінде ең үлкендері: [[Нотеч]], [[Просна]] және [[Одра]]. Өзен бойында [[Познань]], [[Ченстохов]], [[Лубон]], [[Коуо]], [[Конин]] қалалары орналасқан. == Шаруашылық == Ертеден бері Варта өзені ағашты сал ағызу, бидай тасымалдау және балық аулау үшін қолданылған. 1883 жылы «Hermann i Sp.» серіктестігі Варта өзенінде ең алғашқы бу күшімен жүретін тұрақты жүк тасымалын бастады. Алайда 20 ғасырға таман, теміржол дамуымен бірге өзенді жүк тасымалы үшін қолдану саябырлады. <ref>{{cite web |url=https://www.zegluga-rzeczna.pl/articles/73/Warta-ksiezna-polskich-rzek |title=Warta - księżna polskich rzek |website= |access-date=2022-09-09|lang=pl}}</ref> Қазір өзен бойында демалыс, туризм, және ескек есу қарқынды дамып жатыр. == Мәдениеттте == Варта өзені [[Польша әнұраны|Польшаның әнұранында]] атап өтілген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Еуропа өзендері]] [[Санат:Польша өзендері]] kow1mdgg0mlfchksrgc6bbg2v68f5td Байтақ (партия) 0 697073 3647289 3503478 2026-08-25T16:51:24Z Casserium 68287 /* */ 3647289 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Қазақстанның «Байтақ» жасылдар партиясы | шынайы атауы = | логотипі = Logo of the Baytaq.png | сурет атауы = | басшысы = [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай|Азаматхан Әміртай]]<br>({{comment|анық емес|6 мамыр күні өткен партияның съезі нәтижесінде төрағалығы тоқтатылды, партияның қазіргі төрағасы әлі белгісіз}}) | негіздеуші = [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай|Азаматхан Әміртай]] | құрылуы = 24 қыркүйек 2022 (құрылды)<br>28 қараша 2022 (тіркелді) | таратылуы = | штаб-пәтері = Қабанбай батыр көшесі 74, [[Астана]] | идеологиясы = [[Жасыл саясат]]<br>[[Аграризм]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевшыл]] саясат | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|0|145|#446F3C|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} {{Collapsible list | title = Өткен сайланымдары |{{Партия/Орындар|0|98|#446F3C|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]])}} }} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = Парламенттегі мандат саны | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | Еуропарламенттегі орындар = | ұраны = Таза ниет, таза әрекет, саясаттағы тазалық!<ref>{{Cite web|url=https://baytaq.kz/kk/main-kz/|title=Қазақстанның «Байтақ» жасылдар партиясы|lang=kk|access-date=2023-03-04}}</ref> | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://baytaq.kz/kk/main-kz/ baytaq.kz] }} '''«Қазақстанның «Байтақ» жасылдар партиясы» қоғамдық бірлестігі''',<ref>{{Cite web|url=https://baytaq.kz/kk/%d1%83%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%b2/|title=Жарғы — BAYTAQ|access-date=2023-03-10|date=2022-10-24|lang=kk|publisher=baytaq.kz Baytaq партиясының ресми сайты}}</ref> қысқаша атауы — '''«Baytaq» Жасылдар партиясы''' — [[Қазақстан]]дағы [[Жасыл саясат|жасыл]] саяси партия, [[Қазақстандағы саяси партиялар|ресми түрде тіркелген 7 партия]]ның бірі. Партия оппозициялық болып есептелмейді. Оның тұңғыш съезінде олар [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] саясатын қолдайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/podderzhivaem-kurs-tokaeva-provlastnaya-partiya-baytak-provela-sezd/32254446.html|title=«Поддерживаем курс Токаева». Провластная партия «Байтак» провела съезд|author=ТОЙКЕН, Сәния және ӘМІРХАНОВ, Ержан|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=ru|access-date=2022-03-04|date=2023-02-03}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы және тіркелуі === Партия басшысы Азаматхан Әміртай айтуынша, партияны тіркеу жұмыстары 2015 жылдан бері жүргізіліп келген.<ref>{{Cite web|url=https://vlast.kz/politika/53759-my-ne-kakaa-to-partia-kotoraa-tolko-segodna-poavilas.html|title=«Мы — не какая-то партия, которая только сегодня появилась»|author=Вааль, Тамара|publisher=vlast.kz|lang=ru|access-date=2022-03-04|date=2023-02-04}}</ref> 2022 жылдың 24 қыркүйегінде партияның тұңғыш съезі жүргізілді. Оның барысында партия басшылығы және бағыты таңдалды.<ref>{{Cite web|url=https://24.kz/ru/news/policy/item/565404-pervyj-uchreditelnyj-sezd-partii-bajtak-sostoyalsya-v-almaty|title=ПЕРВЫЙ УЧРЕДИТЕЛЬНЫЙ СЪЕЗД ПАРТИИ «БАЙТАК» СОСТОЯЛСЯ В АЛМАТЫ|access-date=2023-09-24|publisher=Хабар 24|lang=ru}}</ref> 2022 жылдың 30 қарашасында партия ресми түрде тіркелген партиялар тізіміне енді. Ол соңғы 20 жылда алғаш рет тіркелген партия болды.<ref>{{Cite web|url=https://kaztag.kz/ru/news/v-kazakhstane-zaregistrirovana-novaya-politicheskaya-partiya|title=В Казахстане зарегистрирована новая политическая партия|access-date=2023-02-05|publisher=kaztag.kz|lang=ru}}</ref> === 2023 жылғы парламент сайлауы === 2023 жылы 20 қаңтарда Байтақ партиясы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|сол жылғы парламент сайлау]]ына қатысатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|date=2023-01-20|title="Байтақ" жасылдар партиясы Мәжіліс сайлауына қатысады|url=https://el.kz/baytaq-zhasyldar-partiyasy-mazhilis-saylauyna-qatysady_61924/|access-date=2023-02-17|publisher=el.kz|lang=kk}}</ref> Партиядан тізім бойынша 20 кандидат ұсынылды, оның ішінде әйелдер квотасы бойынша 4 кандидат, жастар квотасы бойынша – 1 кандидат және мүгедектер квотасы бойынша – 1 кандидат бар.<ref>{{Cite web|author=Серікжанқызы, Айжан|date=2023-02-03|title=BAYTAQ жасылдар партиясы сайлауға 24 кандидат ұсынды|url=https://www.inform.kz/kz/baytaq-zhasyldar-partiyasy-saylauga-24-kandidat-usyndy_a4031252|access-date=2023-03-03|website=kazinform|lang=kk}}</ref> === Партия төрағалығы үшін күрес (2023) === 6 мамыр күні [[Алматы]]да партияның 3-съезі орын алды. Оның барысында Әміртай өзінің партиядағы мүшелігі мен төрағалығынан айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://bizmedia.kz/2023/05/07/v-kazahstane-partiya-bajtak-isklyuchila-svoego-predsedatelya-za-narusheniya/|title=В Казахстане партия «Байтак» исключила своего председателя за нарушения|lang=ru|author=МАКАРОВ, Август|date=2023-05-07|accessdate=2023-07-23}}</ref> 2023 жылдың 10 мамырында партия төрағасы [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай|Азаматхан Әміртай]]дың айтқан сөзінше партияны «олигархтар мен бизнесмендер» басып алғысы келеді, және оны сондықтан партия мүшелері тізімінен алып тастаған.<ref name="sputnikru">{{Cite web|date=2023-05-10|title="Байтак" раздора: председатель заявил о захвате партии, а партийцы его исключили|url=https://sputnik.kz/20230510/baytaq-zhasyldar-partiyasynda-dau-shyqty-34745431.html|title="Байтақ" жасылдар партиясында дау шықты|accessdate=2023-07-23|website=SPUTNIK|lang=kk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2023-05-10/bajtaq-partiyasynyng-basshysy-mueshelikten-shygharyldy/|title=«Байтақ» партиясының басшысы мүшеліктен шығарылды|lang=kk|author=ӨТЕЙҰЛЫ, Нұрболат|date=2023-05-10|accessdate=2023-07-23}}</ref> Әміртай Алматыда өткен съезді мойындамады.<ref name="sputnikru" /> [[Алматы мәслихаты]]ның депутаты және «Байтақ» партиясының алматылық саяси бюросының төрағасы Бейбіт Әпсенбетов «конференция өткізбей-ақ филиал директорларын тағайындап, партияға қатысы жоқ тұлғалардан саяси бюро құрып жүргеніне сүйеніп оның мүшелігі тоқтатылды» деген. {{Дәйексөз|Сенімсіз болып, тәртіпті бұзып, партия билігін тартып алмақ болғаны үшін біз оны жай ғана саяси кеңестің шешімімен партиядан шығардық... Партияда жоқ адам оның төрағасы бола алмайды. Біз оны заңға сәйкес лауазымынан айырдық. Енді жақын арада съез өткізіп, жаңа төраға сайлағалы отырмыз... Қазір партияның сайты Әміртаев мырзаға тиесілі, ол сайтпен ойына келгенін істейді. Бірақ біз өз позициямызды [[Қазақстан Республикасының Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]]нде тіркегеннен кейін, біз одан сайттың барлық кілттерін бізге беруін талап ете аламыз.}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша саяси партиялар]] [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] fc49pfekxcq7l3shsqqw52dbpg7eqok Жаңәліп 0 698213 3647456 3562446 2026-08-26T09:37:27Z Guka1996 184255 3647456 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Zhanalip.jpeg|нобай|оңға|«''Қазақтың жаңа әліпбесі''», 1928 жыл]] '''Жаңа түркі әліпбиі''' немесе '''жаңәліп''' ({{lang-kk|çaꞑәlip}}, {{lang-tt| jaꞑa əlifba/yaña älifba → jaꞑalif/yañalif}}, {{lang-ba|яңы əлифбə}}) — барлық түркі тілдерін [[латын әліпбиі]]не негізделген бірыңғай әліпбиге аудару жобасы<ref>[[Қазақ әдебиеті]]. Энциклопедиялық анықтамалық. – [[Алматы]]: «Аруна Ltd.» ЖШС, [[2010]]. ISBN 9965-26-096-6</ref>. 1929 жылы араб жазуының негізінде жасалған әліпбилердің орнына түркі тілдес республикалар мен [[КСРО]] автономиялық республикаларында ресми түрде енгізілді. 1940 жылдан бастап [[кириллица]] негізінде әліпбиге ауыстырылды. Қазіргі уақытта қолданылмайды<ref>''Karl Pentzlin, Ilya Yevlampiev''. [http://www.unicode.org/L2/L2008/08404r-janalif.pdf Proposal to encode four Latin letters for Jaꞑalif]{{Ref-en}} (PDF) (3 қараша 2008). Тексерілді, 24 қазан 2017. [https://web.archive.org/web/20190615005118/http://www.unicode.org/L2/L2008/08404r-janalif.pdf Мұрағатталған] 15 маусым 2019 жылы.</ref><ref>{{Cite web|title=Proposal to encode two Latin letters for Jaꞑalif|url=http://www.unicode.org/L2/L2010/10356-n3916-janalif.pdf|accessdate=2010-09-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=Proposal to encode Latin letters used in the Former Soviet Union|url=http://www.unicode.org/L2/L2011/11360-soviet-latin.pdf|accessdate=2011-10-18}}</ref>. ==Тарихы== Түркі халықтары жазуын латын әріптеріне көшіру жайлы қарар 1926 жылы Бакуда өткен [[Бірінші түркітанушылар құрылтайы]]нда қабылданды. Ұзақ тартыс соңында КСРО құрамындағы түркі ұлттарының ғалымдары дауыс берді: қарарды 101 өкіл жақтап, 7 өкіл қарсы болып, 9 өкіл ғалым қалыс қалды.<ref>{{Кітап|авторы=|тақырыбы=Первый Всесоюзный Тюркологический Съезд|жауапты=В. Бахманлы|жыл=2011|орны=Баку|баспасы=Нагыл Еви|беттері=|isbn=ISBN 995221068-2}}</ref>. Сол сәттен бастап әр ұлттың филолог ғалымдары тілінің ерекшеліктеріне қарай жаңа әліппені бейімдей бастады. 1929 жылға дейін қазақтың ұлттық әліппесі ретінде Ахмет Байтұрсынұлы жасаған [[төте жазу]] қолданылып келген. Ал 1929 бен 1940 жылдар арасында жаңәліп қолданып жүрді. == Әдебиет == * {{Кітап|ref=Байтұрсынұлы|авторы=Ахмет Байтұрсынұлы|тақырыбы=Тiл тағылымы (қазақ тілі мен оқу-ағартуға қатысты еңбектері)|жауапты=ред. Рәбиға Сыздықова, Шора Сарыбаев|жыл=1992|орны=Алматы|баспасы=Ана тiлi|беттері=448|isbn=5-630-00007-1}} * {{Мақала|ref=Olcott|авторы=Olcott, Martha Brill.|тақырыбы=The Politics of Language Reform in Kazakhstan|жыл=1985|жауапты=I. T. Kreindler (ed.)|lang=en|орны=The Hague|басылым=Sociolinguistic Perspectives on Soviet National Languages: Their Past, Present and Future|баспасы={{Аударылмаған 3|Walter de Gruyter|Walter de Gruyter|en|Walter de Gruyter}}|түрі=жинақтама|pages=183—204|volume=40|сілтеме=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110864380/html|тілі=en}} * {{Мақала|сілтеме=https://www.academia.edu/41657350/%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9B%D0%98%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%AF_%D0%92_%D0%90%D0%97%D0%95%D0%A0%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9C_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%95_%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%A5_%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%98_%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%97%D0%90%D0%98%D0%9C%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%9E%D0%92%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9F%D0%9E%D0%A1%D0%A0%D0%95%D0%94%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%9E%D0%9C_%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%93%D0%9E_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%90|ref=Исхан, Құлманова|авторы=Исхан Б., Құлманова М.|тақырыбы=Қазақ жазуын латыншаға ауыстырудың ұлттық негізі|жыл=2019|жауапты=Құнанбаева С.|орны=Алматы|басылым=Профессор Байынқол Қалиұлы Қалиевтің 80 жылдығына арналған«Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері» аттыхалықаралық ғылыми-практикалық конференцияcының материалдары|баспасы=[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ баспасы]]|түрі=жинақ|беттері=205—211|isbn=978-601-270-346-7}} * {{Кітап|ref=Күдеринова|сілтеме=https://emle.kz/uploads/files/8e10fd01cc60087f7a7a338573861826.pdf|авторы=Күдеринова Құралай|тақырыбы=Қазақ жазуының тарихы мен теориясы|жыл=2013|орны=Алматы|баспасы=Елтаным баспасы|беттері=242}} * {{Кітап|ref=Сайбекова|сілтеме=https://www.kaznu.kz/content/files/pages/folder17928/Диссертация%20Сайбекова%20НУ.pdf|авторы=Сайбекова Н.|тақырыбы=Грамматологиялық парадигма: А.Байтұрсынұлы және қазақжазу үлгісінің қалыптасуы|жыл=2020|орны=Алматы|баспасы=[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]}} * {{Кітап|ref=Алпатов|авторы=Алпатов, В. М.|тақырыбы=150 языков и политика: 1917—2000. Социолингвистические проблемы СССР и постсоветского пространства {{Ref-ru}}|жыл=2000|басылым=2|орны=Мәскеу|баспасы=КРАФТ+, [[Институт востоковедения РАН|ИВ РАН]]|беттері=224|isbn=5-89282-158-7}} * {{Мақала|сілтеме=https://cyberleninka.ru/article/n/yazykovaya-politika-i-kultura-upravlentsev-kazahskoy-assr-1920-1936-gg|ref=Аманжолова|авторы=Аманжолова Дина|тақырыбы=Языковая политика и культура управленцев казахской АССР. 1920-1936 гг. {{Ref-ru}}|жыл=2016|баспасы=Российские регионы: взгляд в будущее|томы=2|нөмірі=7}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ap5iq6z4ovszxtye39yw5busqfbv4xl 3647459 3647456 2026-08-26T09:38:11Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Guka1996|Guka1996]] ([[User talk:Guka1996|т]]) өңдемелерінен [[User:Алдаберген Ұлжан|Алдаберген Ұлжан]] соңғы нұсқасына қайтарды 3562446 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Zhanalip.jpeg|нобай|оңға|«''Қазақтың жаңа әліпбесі''», 1928 жыл]] '''Жаңа түркі әліпбиі''' немесе '''жаңәліп''' ({{lang-kk|çaꞑәlip}}, {{lang-tt| jaꞑa əlifba/yaña älifba → jaꞑalif/yañalif}}, {{lang-ba|яңы əлифбə}}) — барлық түркі тілдерін [[латын әліпбиі]]не негізделген бірыңғай әліпбиге аудару жобасы<ref>[[Қазақ әдебиеті]]. Энциклопедиялық анықтамалық. – [[Алматы]]: «Аруна Ltd.» ЖШС, [[2010]]. ISBN 9965-26-096-6</ref>. 1929 жылы араб жазуының негізінде жасалған әліпбилердің орнына түркі тілдес республикалар мен [[КСРО]] автономиялық республикаларында ресми түрде енгізілді. 1940 жылдан бастап [[кириллица]] негізінде әліпбиге ауыстырылды. Қазіргі уақытта қолданылмайды<ref>''Karl Pentzlin, Ilya Yevlampiev''. [http://www.unicode.org/L2/L2008/08404r-janalif.pdf Proposal to encode four Latin letters for Jaꞑalif]{{Ref-en}} (PDF) (3 қараша 2008). Тексерілді, 24 қазан 2017. [https://web.archive.org/web/20190615005118/http://www.unicode.org/L2/L2008/08404r-janalif.pdf Мұрағатталған] 15 маусым 2019 жылы.</ref><ref>{{Cite web|title=Proposal to encode two Latin letters for Jaꞑalif|url=http://www.unicode.org/L2/L2010/10356-n3916-janalif.pdf|accessdate=2010-09-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=Proposal to encode Latin letters used in the Former Soviet Union|url=http://www.unicode.org/L2/L2011/11360-soviet-latin.pdf|accessdate=2011-10-18}}</ref>. ==Тарихы== Түркі халықтары жазуын латын әріптеріне көшіру жайлы қарар 1926 жылы Бакуда өткен [[Бірінші түркітанушылар құрылтайы]]нда қабылданды. Ұзақ тартыс соңында КСРО құрамындағы түркі ұлттарының ғалымдары дауыс берді: қарарды 101 өкіл жақтап, 7 өкіл қарсы болып, 9 өкіл ғалым қалыс қалды.<ref>{{Кітап|авторы=|тақырыбы=Первый Всесоюзный Тюркологический Съезд|жауапты=В. Бахманлы|жыл=2011|орны=Баку|баспасы=Нагыл Еви|беттері=|isbn=ISBN 995221068-2}}</ref>. Сол сәттен бастап әр ұлттың филолог ғалымдары тілінің ерекшеліктеріне қарай жаңа әліппені бейімдей бастады. 1929 жылға дейін қазақтың ұлттық әліппесі ретінде Ахмет Байтұрсынұлы жасаған [[төте жазу]] қолданылып келген. Ал 1929 бен 1940 жылдар арасында жаңәліп қолданып жүрді. == Әдебиет == * {{Кітап|ref=Байтұрсынұлы|авторы=Ахмет Байтұрсынұлы|тақырыбы=Тiл тағылымы (қазақ тілі мен оқу-ағартуға қатысты еңбектері)|жауапты=ред. Рәбиға Сыздықова, Шора Сарыбаев|жыл=1992|орны=Алматы|баспасы=Ана тiлi|беттері=448|isbn=5-630-00007-1}} * {{Мақала|ref=Olcott|авторы=Olcott, Martha Brill.|тақырыбы=The Politics of Language Reform in Kazakhstan|жыл=1985|жауапты=I. T. Kreindler (ed.)|lang=en|орны=The Hague|басылым=Sociolinguistic Perspectives on Soviet National Languages: Their Past, Present and Future|баспасы={{Аударылмаған 3|Walter de Gruyter|Walter de Gruyter|en|Walter de Gruyter}}|түрі=жинақтама|pages=183—204|volume=40|сілтеме=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110864380/html|тілі=en}} * {{Мақала|сілтеме=https://www.academia.edu/41657350/%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9B%D0%98%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%AF_%D0%92_%D0%90%D0%97%D0%95%D0%A0%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9C_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%95_%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%A5_%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%98_%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%97%D0%90%D0%98%D0%9C%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%9E%D0%92%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9F%D0%9E%D0%A1%D0%A0%D0%95%D0%94%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%9E%D0%9C_%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%93%D0%9E_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%90|ref=Исхан, Құлманова|авторы=Исхан Б., Құлманова М.|тақырыбы=Қазақ жазуын латыншаға ауыстырудың ұлттық негізі|жыл=2019|жауапты=Құнанбаева С.|орны=Алматы|басылым=Профессор Байынқол Қалиұлы Қалиевтің 80 жылдығына арналған«Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері» аттыхалықаралық ғылыми-практикалық конференцияcының материалдары|баспасы=[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ баспасы]]|түрі=жинақ|беттері=205—211|isbn=978-601-270-346-7}} * {{Кітап|ref=Күдеринова|сілтеме=https://emle.kz/uploads/files/8e10fd01cc60087f7a7a338573861826.pdf|авторы=Күдеринова Құралай|тақырыбы=Қазақ жазуының тарихы мен теориясы|жыл=2013|орны=Алматы|баспасы=Елтаным баспасы|беттері=242}} * {{Кітап|ref=Сайбекова|сілтеме=https://www.kaznu.kz/content/files/pages/folder17928/Диссертация%20Сайбекова%20НУ.pdf|авторы=Сайбекова Н.|тақырыбы=Грамматологиялық парадигма: А.Байтұрсынұлы және қазақжазу үлгісінің қалыптасуы|жыл=2020|орны=Алматы|баспасы=[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]}} * {{Кітап|ref=Алпатов|авторы=Алпатов, В. М.|тақырыбы=150 языков и политика: 1917—2000. Социолингвистические проблемы СССР и постсоветского пространства {{Ref-ru}}|жыл=2000|басылым=2|орны=Мәскеу|баспасы=КРАФТ+, [[Институт востоковедения РАН|ИВ РАН]]|беттері=224|isbn=5-89282-158-7}} * {{Мақала|сілтеме=https://cyberleninka.ru/article/n/yazykovaya-politika-i-kultura-upravlentsev-kazahskoy-assr-1920-1936-gg|ref=Аманжолова|авторы=Аманжолова Дина|тақырыбы=Языковая политика и культура управленцев казахской АССР. 1920-1936 гг. {{Ref-ru}}|жыл=2016|баспасы=Российские регионы: взгляд в будущее|томы=2|нөмірі=7}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} pt01jor6fz9h696hqbqd8a817efz5iy 3647465 3647459 2026-08-26T09:39:11Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Татарстан тарихы]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3647465 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Zhanalip.jpeg|нобай|оңға|«''Қазақтың жаңа әліпбесі''», 1928 жыл]] '''Жаңа түркі әліпбиі''' немесе '''жаңәліп''' ({{lang-kk|çaꞑәlip}}, {{lang-tt| jaꞑa əlifba/yaña älifba → jaꞑalif/yañalif}}, {{lang-ba|яңы əлифбə}}) — барлық түркі тілдерін [[латын әліпбиі]]не негізделген бірыңғай әліпбиге аудару жобасы<ref>[[Қазақ әдебиеті]]. Энциклопедиялық анықтамалық. – [[Алматы]]: «Аруна Ltd.» ЖШС, [[2010]]. ISBN 9965-26-096-6</ref>. 1929 жылы араб жазуының негізінде жасалған әліпбилердің орнына түркі тілдес республикалар мен [[КСРО]] автономиялық республикаларында ресми түрде енгізілді. 1940 жылдан бастап [[кириллица]] негізінде әліпбиге ауыстырылды. Қазіргі уақытта қолданылмайды<ref>''Karl Pentzlin, Ilya Yevlampiev''. [http://www.unicode.org/L2/L2008/08404r-janalif.pdf Proposal to encode four Latin letters for Jaꞑalif]{{Ref-en}} (PDF) (3 қараша 2008). Тексерілді, 24 қазан 2017. [https://web.archive.org/web/20190615005118/http://www.unicode.org/L2/L2008/08404r-janalif.pdf Мұрағатталған] 15 маусым 2019 жылы.</ref><ref>{{Cite web|title=Proposal to encode two Latin letters for Jaꞑalif|url=http://www.unicode.org/L2/L2010/10356-n3916-janalif.pdf|accessdate=2010-09-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=Proposal to encode Latin letters used in the Former Soviet Union|url=http://www.unicode.org/L2/L2011/11360-soviet-latin.pdf|accessdate=2011-10-18}}</ref>. ==Тарихы== Түркі халықтары жазуын латын әріптеріне көшіру жайлы қарар 1926 жылы Бакуда өткен [[Бірінші түркітанушылар құрылтайы]]нда қабылданды. Ұзақ тартыс соңында КСРО құрамындағы түркі ұлттарының ғалымдары дауыс берді: қарарды 101 өкіл жақтап, 7 өкіл қарсы болып, 9 өкіл ғалым қалыс қалды.<ref>{{Кітап|авторы=|тақырыбы=Первый Всесоюзный Тюркологический Съезд|жауапты=В. Бахманлы|жыл=2011|орны=Баку|баспасы=Нагыл Еви|беттері=|isbn=ISBN 995221068-2}}</ref>. Сол сәттен бастап әр ұлттың филолог ғалымдары тілінің ерекшеліктеріне қарай жаңа әліппені бейімдей бастады. 1929 жылға дейін қазақтың ұлттық әліппесі ретінде Ахмет Байтұрсынұлы жасаған [[төте жазу]] қолданылып келген. Ал 1929 бен 1940 жылдар арасында жаңәліп қолданып жүрді. == Әдебиет == * {{Кітап|ref=Байтұрсынұлы|авторы=Ахмет Байтұрсынұлы|тақырыбы=Тiл тағылымы (қазақ тілі мен оқу-ағартуға қатысты еңбектері)|жауапты=ред. Рәбиға Сыздықова, Шора Сарыбаев|жыл=1992|орны=Алматы|баспасы=Ана тiлi|беттері=448|isbn=5-630-00007-1}} * {{Мақала|ref=Olcott|авторы=Olcott, Martha Brill.|тақырыбы=The Politics of Language Reform in Kazakhstan|жыл=1985|жауапты=I. T. Kreindler (ed.)|lang=en|орны=The Hague|басылым=Sociolinguistic Perspectives on Soviet National Languages: Their Past, Present and Future|баспасы={{Аударылмаған 3|Walter de Gruyter|Walter de Gruyter|en|Walter de Gruyter}}|түрі=жинақтама|pages=183—204|volume=40|сілтеме=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110864380/html|тілі=en}} * {{Мақала|сілтеме=https://www.academia.edu/41657350/%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9B%D0%98%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%AF_%D0%92_%D0%90%D0%97%D0%95%D0%A0%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9C_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%95_%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%A5_%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%98_%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%97%D0%90%D0%98%D0%9C%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%9E%D0%92%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9F%D0%9E%D0%A1%D0%A0%D0%95%D0%94%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%9E%D0%9C_%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%93%D0%9E_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%90|ref=Исхан, Құлманова|авторы=Исхан Б., Құлманова М.|тақырыбы=Қазақ жазуын латыншаға ауыстырудың ұлттық негізі|жыл=2019|жауапты=Құнанбаева С.|орны=Алматы|басылым=Профессор Байынқол Қалиұлы Қалиевтің 80 жылдығына арналған«Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері» аттыхалықаралық ғылыми-практикалық конференцияcының материалдары|баспасы=[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ баспасы]]|түрі=жинақ|беттері=205—211|isbn=978-601-270-346-7}} * {{Кітап|ref=Күдеринова|сілтеме=https://emle.kz/uploads/files/8e10fd01cc60087f7a7a338573861826.pdf|авторы=Күдеринова Құралай|тақырыбы=Қазақ жазуының тарихы мен теориясы|жыл=2013|орны=Алматы|баспасы=Елтаным баспасы|беттері=242}} * {{Кітап|ref=Сайбекова|сілтеме=https://www.kaznu.kz/content/files/pages/folder17928/Диссертация%20Сайбекова%20НУ.pdf|авторы=Сайбекова Н.|тақырыбы=Грамматологиялық парадигма: А.Байтұрсынұлы және қазақжазу үлгісінің қалыптасуы|жыл=2020|орны=Алматы|баспасы=[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]}} * {{Кітап|ref=Алпатов|авторы=Алпатов, В. М.|тақырыбы=150 языков и политика: 1917—2000. Социолингвистические проблемы СССР и постсоветского пространства {{Ref-ru}}|жыл=2000|басылым=2|орны=Мәскеу|баспасы=КРАФТ+, [[Институт востоковедения РАН|ИВ РАН]]|беттері=224|isbn=5-89282-158-7}} * {{Мақала|сілтеме=https://cyberleninka.ru/article/n/yazykovaya-politika-i-kultura-upravlentsev-kazahskoy-assr-1920-1936-gg|ref=Аманжолова|авторы=Аманжолова Дина|тақырыбы=Языковая политика и культура управленцев казахской АССР. 1920-1936 гг. {{Ref-ru}}|жыл=2016|баспасы=Российские регионы: взгляд в будущее|томы=2|нөмірі=7}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Татарстан тарихы]] d892u23gbuqzbe4a7d7hlgz71ldzgtj 3647466 3647465 2026-08-26T09:39:58Z 1nter pares 146705 3647466 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Zhanalip.jpeg|нобай|оңға|«''Қазақтың жаңа әліпбесі''», 1928 жыл]] '''Жаңа түркі әліпбиі''' немесе '''жаңәліп''' ({{lang-kk|çaꞑәlip}}, {{lang-tt| jaꞑa əlifba/yaña älifba → jaꞑalif/yañalif}}, {{lang-ba|яңы əлифбə}}) — барлық түркі тілдерін [[латын әліпбиі]]не негізделген бірыңғай әліпбиге аудару жобасы<ref>[[Қазақ әдебиеті]]. Энциклопедиялық анықтамалық. – [[Алматы]]: «Аруна Ltd.» ЖШС, [[2010]]. ISBN 9965-26-096-6</ref>. 1929 жылы араб жазуының негізінде жасалған әліпбилердің орнына түркі тілдес республикалар мен [[КСРО]] автономиялық республикаларында ресми түрде енгізілді. 1940 жылдан бастап [[кириллица]] негізінде әліпбиге ауыстырылды. Қазіргі уақытта қолданылмайды.<ref>''Karl Pentzlin, Ilya Yevlampiev''. [http://www.unicode.org/L2/L2008/08404r-janalif.pdf Proposal to encode four Latin letters for Jaꞑalif]{{Ref-en}} (PDF) (3 қараша 2008). Тексерілді, 24 қазан 2017. [https://web.archive.org/web/20190615005118/http://www.unicode.org/L2/L2008/08404r-janalif.pdf Мұрағатталған] 15 маусым 2019 жылы.</ref><ref>{{Cite web|title=Proposal to encode two Latin letters for Jaꞑalif|url=http://www.unicode.org/L2/L2010/10356-n3916-janalif.pdf|accessdate=2010-09-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=Proposal to encode Latin letters used in the Former Soviet Union|url=http://www.unicode.org/L2/L2011/11360-soviet-latin.pdf|accessdate=2011-10-18}}</ref> == Тарихы == Түркі халықтары жазуын латын әріптеріне көшіру жайлы қарар 1926 жылы Бакуда өткен [[Бірінші түркітанушылар құрылтайы]]нда қабылданды. Ұзақ тартыс соңында КСРО құрамындағы түркі ұлттарының ғалымдары дауыс берді: қарарды 101 өкіл жақтап, 7 өкіл қарсы болып, 9 өкіл ғалым қалыс қалды.<ref>{{Кітап|авторы=|тақырыбы=Первый Всесоюзный Тюркологический Съезд|жауапты=В. Бахманлы|жыл=2011|орны=Баку|баспасы=Нагыл Еви|беттері=|isbn=ISBN 995221068-2}}</ref> Сол сәттен бастап әр ұлттың филолог ғалымдары тілінің ерекшеліктеріне қарай жаңа әліппені бейімдей бастады. 1929 жылға дейін қазақтың ұлттық әліппесі ретінде Ахмет Байтұрсынұлы жасаған [[төте жазу]] қолданылып келген. Ал 1929 бен 1940 жылдар арасында жаңәліп қолданып жүрді. == Әдебиет == * {{Кітап|ref=Байтұрсынұлы|авторы=Ахмет Байтұрсынұлы|тақырыбы=Тiл тағылымы (қазақ тілі мен оқу-ағартуға қатысты еңбектері)|жауапты=ред. Рәбиға Сыздықова, Шора Сарыбаев|жыл=1992|орны=Алматы|баспасы=Ана тiлi|беттері=448|isbn=5-630-00007-1}} * {{Мақала|ref=Olcott|авторы=Olcott, Martha Brill.|тақырыбы=The Politics of Language Reform in Kazakhstan|жыл=1985|жауапты=I. T. Kreindler (ed.)|lang=en|орны=The Hague|басылым=Sociolinguistic Perspectives on Soviet National Languages: Their Past, Present and Future|баспасы={{Аударылмаған 3|Walter de Gruyter|Walter de Gruyter|en|Walter de Gruyter}}|түрі=жинақтама|pages=183—204|volume=40|сілтеме=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110864380/html|тілі=en}} * {{Мақала|сілтеме=https://www.academia.edu/41657350/%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9B%D0%98%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%AF_%D0%92_%D0%90%D0%97%D0%95%D0%A0%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9C_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%95_%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%A5_%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%98_%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%97%D0%90%D0%98%D0%9C%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%9E%D0%92%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9F%D0%9E%D0%A1%D0%A0%D0%95%D0%94%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%9E%D0%9C_%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%93%D0%9E_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%90|ref=Исхан, Құлманова|авторы=Исхан Б., Құлманова М.|тақырыбы=Қазақ жазуын латыншаға ауыстырудың ұлттық негізі|жыл=2019|жауапты=Құнанбаева С.|орны=Алматы|басылым=Профессор Байынқол Қалиұлы Қалиевтің 80 жылдығына арналған«Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері» аттыхалықаралық ғылыми-практикалық конференцияcының материалдары|баспасы=[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ баспасы]]|түрі=жинақ|беттері=205—211|isbn=978-601-270-346-7}} * {{Кітап|ref=Күдеринова|сілтеме=https://emle.kz/uploads/files/8e10fd01cc60087f7a7a338573861826.pdf|авторы=Күдеринова Құралай|тақырыбы=Қазақ жазуының тарихы мен теориясы|жыл=2013|орны=Алматы|баспасы=Елтаным баспасы|беттері=242}} * {{Кітап|ref=Сайбекова|сілтеме=https://www.kaznu.kz/content/files/pages/folder17928/Диссертация%20Сайбекова%20НУ.pdf|авторы=Сайбекова Н.|тақырыбы=Грамматологиялық парадигма: А.Байтұрсынұлы және қазақжазу үлгісінің қалыптасуы|жыл=2020|орны=Алматы|баспасы=[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]}} * {{Кітап|ref=Алпатов|авторы=Алпатов, В. М.|тақырыбы=150 языков и политика: 1917—2000. Социолингвистические проблемы СССР и постсоветского пространства {{Ref-ru}}|жыл=2000|басылым=2|орны=Мәскеу|баспасы=КРАФТ+, [[Институт востоковедения РАН|ИВ РАН]]|беттері=224|isbn=5-89282-158-7}} * {{Мақала|сілтеме=https://cyberleninka.ru/article/n/yazykovaya-politika-i-kultura-upravlentsev-kazahskoy-assr-1920-1936-gg|ref=Аманжолова|авторы=Аманжолова Дина|тақырыбы=Языковая политика и культура управленцев казахской АССР. 1920-1936 гг. {{Ref-ru}}|жыл=2016|баспасы=Российские регионы: взгляд в будущее|томы=2|нөмірі=7}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Татарстан тарихы]] 6n83pv0sqvanvqdi5qp6hs94ta0e5et 3647467 3647466 2026-08-26T09:40:07Z 1nter pares 146705 /* */ 3647467 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Zhanalip.jpeg|нобай|оңға|«''Қазақтың жаңа әліпбесі''», 1928 жыл]] '''Жаңа түркі әліпбиі''' немесе '''жаңәліп''' ({{lang-kk|çaꞑәlip}}, {{lang-tt| jaꞑa əlifba/yaña älifba → jaꞑalif/yañalif}}, {{lang-ba|яңы əлифбə}}) — барлық түркі тілдерін [[латын әліпбиі]]не негізделген бірыңғай әліпбиге аудару жобасы.<ref>[[Қазақ әдебиеті]]. Энциклопедиялық анықтамалық. – [[Алматы]]: «Аруна Ltd.» ЖШС, [[2010]]. ISBN 9965-26-096-6</ref> 1929 жылы араб жазуының негізінде жасалған әліпбилердің орнына түркі тілдес республикалар мен [[КСРО]] автономиялық республикаларында ресми түрде енгізілді. 1940 жылдан бастап [[кириллица]] негізінде әліпбиге ауыстырылды. Қазіргі уақытта қолданылмайды.<ref>''Karl Pentzlin, Ilya Yevlampiev''. [http://www.unicode.org/L2/L2008/08404r-janalif.pdf Proposal to encode four Latin letters for Jaꞑalif]{{Ref-en}} (PDF) (3 қараша 2008). Тексерілді, 24 қазан 2017. [https://web.archive.org/web/20190615005118/http://www.unicode.org/L2/L2008/08404r-janalif.pdf Мұрағатталған] 15 маусым 2019 жылы.</ref><ref>{{Cite web|title=Proposal to encode two Latin letters for Jaꞑalif|url=http://www.unicode.org/L2/L2010/10356-n3916-janalif.pdf|accessdate=2010-09-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=Proposal to encode Latin letters used in the Former Soviet Union|url=http://www.unicode.org/L2/L2011/11360-soviet-latin.pdf|accessdate=2011-10-18}}</ref> == Тарихы == Түркі халықтары жазуын латын әріптеріне көшіру жайлы қарар 1926 жылы Бакуда өткен [[Бірінші түркітанушылар құрылтайы]]нда қабылданды. Ұзақ тартыс соңында КСРО құрамындағы түркі ұлттарының ғалымдары дауыс берді: қарарды 101 өкіл жақтап, 7 өкіл қарсы болып, 9 өкіл ғалым қалыс қалды.<ref>{{Кітап|авторы=|тақырыбы=Первый Всесоюзный Тюркологический Съезд|жауапты=В. Бахманлы|жыл=2011|орны=Баку|баспасы=Нагыл Еви|беттері=|isbn=ISBN 995221068-2}}</ref> Сол сәттен бастап әр ұлттың филолог ғалымдары тілінің ерекшеліктеріне қарай жаңа әліппені бейімдей бастады. 1929 жылға дейін қазақтың ұлттық әліппесі ретінде Ахмет Байтұрсынұлы жасаған [[төте жазу]] қолданылып келген. Ал 1929 бен 1940 жылдар арасында жаңәліп қолданып жүрді. == Әдебиет == * {{Кітап|ref=Байтұрсынұлы|авторы=Ахмет Байтұрсынұлы|тақырыбы=Тiл тағылымы (қазақ тілі мен оқу-ағартуға қатысты еңбектері)|жауапты=ред. Рәбиға Сыздықова, Шора Сарыбаев|жыл=1992|орны=Алматы|баспасы=Ана тiлi|беттері=448|isbn=5-630-00007-1}} * {{Мақала|ref=Olcott|авторы=Olcott, Martha Brill.|тақырыбы=The Politics of Language Reform in Kazakhstan|жыл=1985|жауапты=I. T. Kreindler (ed.)|lang=en|орны=The Hague|басылым=Sociolinguistic Perspectives on Soviet National Languages: Their Past, Present and Future|баспасы={{Аударылмаған 3|Walter de Gruyter|Walter de Gruyter|en|Walter de Gruyter}}|түрі=жинақтама|pages=183—204|volume=40|сілтеме=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110864380/html|тілі=en}} * {{Мақала|сілтеме=https://www.academia.edu/41657350/%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9B%D0%98%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%AF_%D0%92_%D0%90%D0%97%D0%95%D0%A0%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9C_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%95_%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%A5_%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%98_%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%97%D0%90%D0%98%D0%9C%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%9E%D0%92%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9F%D0%9E%D0%A1%D0%A0%D0%95%D0%94%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%9E%D0%9C_%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%93%D0%9E_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%90|ref=Исхан, Құлманова|авторы=Исхан Б., Құлманова М.|тақырыбы=Қазақ жазуын латыншаға ауыстырудың ұлттық негізі|жыл=2019|жауапты=Құнанбаева С.|орны=Алматы|басылым=Профессор Байынқол Қалиұлы Қалиевтің 80 жылдығына арналған«Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері» аттыхалықаралық ғылыми-практикалық конференцияcының материалдары|баспасы=[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ баспасы]]|түрі=жинақ|беттері=205—211|isbn=978-601-270-346-7}} * {{Кітап|ref=Күдеринова|сілтеме=https://emle.kz/uploads/files/8e10fd01cc60087f7a7a338573861826.pdf|авторы=Күдеринова Құралай|тақырыбы=Қазақ жазуының тарихы мен теориясы|жыл=2013|орны=Алматы|баспасы=Елтаным баспасы|беттері=242}} * {{Кітап|ref=Сайбекова|сілтеме=https://www.kaznu.kz/content/files/pages/folder17928/Диссертация%20Сайбекова%20НУ.pdf|авторы=Сайбекова Н.|тақырыбы=Грамматологиялық парадигма: А.Байтұрсынұлы және қазақжазу үлгісінің қалыптасуы|жыл=2020|орны=Алматы|баспасы=[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]}} * {{Кітап|ref=Алпатов|авторы=Алпатов, В. М.|тақырыбы=150 языков и политика: 1917—2000. Социолингвистические проблемы СССР и постсоветского пространства {{Ref-ru}}|жыл=2000|басылым=2|орны=Мәскеу|баспасы=КРАФТ+, [[Институт востоковедения РАН|ИВ РАН]]|беттері=224|isbn=5-89282-158-7}} * {{Мақала|сілтеме=https://cyberleninka.ru/article/n/yazykovaya-politika-i-kultura-upravlentsev-kazahskoy-assr-1920-1936-gg|ref=Аманжолова|авторы=Аманжолова Дина|тақырыбы=Языковая политика и культура управленцев казахской АССР. 1920-1936 гг. {{Ref-ru}}|жыл=2016|баспасы=Российские регионы: взгляд в будущее|томы=2|нөмірі=7}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Татарстан тарихы]] d97olyp2wm2dh8mbiah55lmr5pmpmz7 3647468 3647467 2026-08-26T09:40:36Z 1nter pares 146705 /* */ 3647468 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Zhanalip.jpeg|нобай|оңға|«''Қазақтың жаңа әліпбесі''», 1928 жыл]] '''Жаңа түркі әліпбиі''' немесе '''жаңәліп''' ({{lang-kk|çaꞑәlip}}, {{lang-tt| jaꞑa əlifba/yaña älifba → jaꞑalif/yañalif}}, {{lang-ba|яңы əлифбə}}) — барлық түркі тілдерін [[латын әліпбиі]]не негізделген бірыңғай әліпбиге аудару жобасы.<ref>[[Қазақ әдебиеті]]. Энциклопедиялық анықтамалық. – [[Алматы]]: «Аруна Ltd.» ЖШС, [[2010]]. ISBN 9965-26-096-6</ref> 1929 жылы араб жазуының негізінде жасалған әліпбилердің орнына түркі тілдес республикалар мен [[КСРО]] автономиялық республикаларында ресми түрде енгізілді. 1940 жылдан бастап [[кириллица]] негізінде әліпбиге ауыстырылды. Қазіргі уақытта қолданылмайды.<ref>''Karl Pentzlin, Ilya Yevlampiev''. [http://www.unicode.org/L2/L2008/08404r-janalif.pdf Proposal to encode four Latin letters for Jaꞑalif]{{Ref-en}} (PDF) (3 қараша 2008). Тексерілді, 24 қазан 2017. [https://web.archive.org/web/20190615005118/http://www.unicode.org/L2/L2008/08404r-janalif.pdf Мұрағатталған] 15 маусым 2019 жылы.</ref><ref>{{Cite web|title=Proposal to encode two Latin letters for Jaꞑalif|url=http://www.unicode.org/L2/L2010/10356-n3916-janalif.pdf|accessdate=2010-09-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=Proposal to encode Latin letters used in the Former Soviet Union|url=http://www.unicode.org/L2/L2011/11360-soviet-latin.pdf|accessdate=2011-10-18}}</ref> == Тарихы == Түркі халықтары жазуын латын әріптеріне көшіру жайлы қарар 1926 жылы Бакуда өткен [[Бірінші түркітанушылар құрылтайы]]нда қабылданды. Ұзақ тартыс соңында КСРО құрамындағы түркі ұлттарының ғалымдары дауыс берді: қарарды 101 өкіл жақтап, 7 өкіл қарсы болып, 9 өкіл ғалым қалыс қалды.<ref>{{Кітап|авторы=|тақырыбы=Первый Всесоюзный Тюркологический Съезд|жауапты=В. Бахманлы|жыл=2011|орны=Баку|баспасы=Нагыл Еви|беттері=|isbn=ISBN 995221068-2}}</ref> Сол сәттен бастап әр ұлттың филолог ғалымдары тілінің ерекшеліктеріне қарай жаңа әліппені бейімдей бастады. 1929 жылға дейін қазақтың ұлттық әліппесі ретінде Ахмет Байтұрсынұлы жасаған [[төте жазу]] қолданылып келген. Ал 1929 бен 1940 жылдар арасында жаңәліп қолданып жүрді. == Әдебиет == * {{Кітап|ref=Байтұрсынұлы|авторы=Ахмет Байтұрсынұлы|тақырыбы=Тiл тағылымы (қазақ тілі мен оқу-ағартуға қатысты еңбектері)|жауапты=ред. Рәбиға Сыздықова, Шора Сарыбаев|жыл=1992|орны=Алматы|баспасы=Ана тiлi|беттері=448|isbn=5-630-00007-1}} * {{Мақала|ref=Olcott|авторы=Olcott, Martha Brill.|тақырыбы=The Politics of Language Reform in Kazakhstan|жыл=1985|жауапты=I. T. Kreindler (ed.)|lang=en|орны=The Hague|басылым=Sociolinguistic Perspectives on Soviet National Languages: Their Past, Present and Future|баспасы={{Аударылмаған 3|Walter de Gruyter|Walter de Gruyter|en|Walter de Gruyter}}|түрі=жинақтама|pages=183—204|volume=40|сілтеме=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110864380/html|тілі=en}} * {{Мақала|сілтеме=https://www.academia.edu/41657350/%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9B%D0%98%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%AF_%D0%92_%D0%90%D0%97%D0%95%D0%A0%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9C_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%95_%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%A5_%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%98_%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%97%D0%90%D0%98%D0%9C%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%9E%D0%92%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9F%D0%9E%D0%A1%D0%A0%D0%95%D0%94%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%9E%D0%9C_%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%93%D0%9E_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%90|ref=Исхан, Құлманова|авторы=Исхан Б., Құлманова М.|тақырыбы=Қазақ жазуын латыншаға ауыстырудың ұлттық негізі|жыл=2019|жауапты=Құнанбаева С.|орны=Алматы|басылым=Профессор Байынқол Қалиұлы Қалиевтің 80 жылдығына арналған«Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері» аттыхалықаралық ғылыми-практикалық конференцияcының материалдары|баспасы=[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ баспасы]]|түрі=жинақ|беттері=205—211|isbn=978-601-270-346-7}} * {{Кітап|ref=Күдеринова|сілтеме=https://emle.kz/uploads/files/8e10fd01cc60087f7a7a338573861826.pdf|авторы=Күдеринова Құралай|тақырыбы=Қазақ жазуының тарихы мен теориясы|жыл=2013|орны=Алматы|баспасы=Елтаным баспасы|беттері=242}} * {{Кітап|ref=Сайбекова|сілтеме=https://www.kaznu.kz/content/files/pages/folder17928/Диссертация%20Сайбекова%20НУ.pdf|авторы=Сайбекова Н.|тақырыбы=Грамматологиялық парадигма: А.Байтұрсынұлы және қазақжазу үлгісінің қалыптасуы|жыл=2020|орны=Алматы|баспасы=[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]}} * {{Кітап|ref=Алпатов|авторы=Алпатов, В. М.|тақырыбы=150 языков и политика: 1917—2000. Социолингвистические проблемы СССР и постсоветского пространства {{Ref-ru}}|жыл=2000|басылым=2|орны=Мәскеу|баспасы=КРАФТ+, [[Институт востоковедения РАН|ИВ РАН]]|беттері=224|isbn=5-89282-158-7}} * {{Мақала|сілтеме=https://cyberleninka.ru/article/n/yazykovaya-politika-i-kultura-upravlentsev-kazahskoy-assr-1920-1936-gg|ref=Аманжолова|авторы=Аманжолова Дина|тақырыбы=Языковая политика и культура управленцев казахской АССР. 1920-1936 гг. {{Ref-ru}}|жыл=2016|баспасы=Российские регионы: взгляд в будущее|томы=2|нөмірі=7}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Татарстан тарихы]] nj7gne9iw7gcmp033jgovqo7rp7wgqz Respublica 0 699365 3647288 3646361 2026-08-25T16:46:04Z Casserium 68287 /* */ 3647288 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = «Respublica» партиясы | шынайы атауы = | логотипі = Logo of the Respublica (Kazakh political party).svg | сурет атауы = | басшысы = [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]] | негіздеуші = [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]]<br>[[Бейбіт Бақытұлы Әлібеков|Бейбіт Әлібеков]] | құрылуы = тамыз 2022<br>18 қаңтар 2023 тіркелді<ref name="vlast1">{{Cite web|url=https://vlast.kz/novosti/53501-ministerstvo-usticii-zaregistrirovalo-partiu-respublica.html|title=Министерство юстиции зарегистрировало партию Respublica|author=ЛОГИНОВА, Ольга|publisher=vlast.kz|lang=ru|date=2023-01-18|access-date=2023-04-13}}</ref> | таратылуы = | штаб-пәтері = | идеологиясы = [[Жемқорлық]]қа қарсылық<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] саясатын қолдау<ref name="vlast1"></ref><ref name="forbes1">{{Cite web|url=https://m.forbes.kz/process/v_kazahstane_poyavitsya_novaya_respublika|title=В Казахстане появится новая «Республика»?|author=АНДРЕЕВА, Дарья|publisher=[[Forbes]]|lang=ru|date=2022-08-29|access-date=2023-04-13}}</ref> | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|9|145|#4A77EC|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} {{Collapsible list | title = Өткен сайланымдары |{{Партия/Орындар|6|98|#4A77EC|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]])}} }} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = Парламенттегі мандат саны | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Жаңа Адамдар – Жаңа Қадамдар» | әнұраны = Съездерде [[Қазақстан әнұраны]] ойнайды<ref>[[Асхат Сергеевич Ниязов|Ниязов, Асхат]] {{YouTube|nS4wdssZ8i4|Выборы в Курултай. Часть 1. Respublica, Ақ жол и Ауыл}} 2026-07-14</ref> | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://respublica-partiyasy.kz/ respublica-partiyasy.kz] }} '''«Respublica» партиясы» қоғамдық бірлестігі'''<ref name="resmiysaytıjargısı">{{Cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1aP5he5WkggnFD1ws4NERO-VjbJZ4xrQ1/view|title=«Respublica» партиясы» қоғамдық бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ|author=|publisher=Партияның ресми сайты|lang=kk|access-date=2023-04-13}}</ref> (көбінесе қысқартылып '''«Respublica» партиясы'''<ref name="kazinform1">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/respublica-partiyasy-resmi-turde-tirkeldi_a4025048|title=Respublica партиясы ресми түрде тіркелді|author=ЕРБОЛ, Жанат|publisher=kazinform|lang=kk|date=2023-01-18|access-date=2023-04-13}}</ref><ref name="egemen1">{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/334661-baghyty-ayqyn-respublica|title=Бағыты айқын «Respublica»|author=АХМАДИЯ, Оралхан|publisher=Egemen Qazaqstan|lang=kk|date=2023-02-06|access-date=2023-04-13}}</ref> деп те аталады) — [[Қазақстан]]дағы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|президентшіл]]<ref name="vlast1"></ref><ref name="forbes1"></ref><ref name="azattıq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32268564.html|title="Тоқаевты сынаушыларды саяси қабілетсіз етіп көрсетуге талпыныс". Жаңа ереже бойынша өтетін парламент сайлауына саясаттанушы көзқарасы|author=ТРОЦЕНКО, Пётр|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=kk|date=2023-02-13|access-date=2023-04-13}}</ref>, ресми тіркелген<ref name="kazinform1"></ref> [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. 2022 жылдың тамызында жарияланып, 2023 жылдың 18 қаңтар­ында тіркелген Respublica партиясының жетекшілері тізімінде бірнеше адам бар, солар қатарында: кәсіпкерлер [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]], [[Сырымбек Тау]], [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]], [[Руслан Арысбекұлы Берденов|Руслан Берденов]], [[Максим Анатольевич Барышев|Максим Барышев]], [[Бейбіт Бақытұлы Әлібеков|Бейбіт Әлібеков]], [[Қуаныш Шонбай]]; және продюсер, актёр [[Нұрлан Нұғманұлы Қоянбаев|Нұрлан Қоянбаев]].<ref name="resmiysaytıkim">{{Cite web|url=https://respublica-partiyasy.kz/about|title=Біз кімбіз?|publisher=Партияның ресми сайты|lang=kk|date=2023-02-13|access-date=2023-04-13}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы және тіркелуі === Партияның құрылу жоспары тұңғыш рет 2022 жылдың 29 тамызында бизнесмен [[Бейбіт Бақытұлы Әлібеков|Бейбіт Әлібеков]]тың [[Telegram]] арнасында жарияланды. Партияның 3 желтоқсанда,<ref name="kazinformtirkeldi">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/respublica-partiyasy-resmi-turde-tirkeldi_a4025048|title=Respublica партиясы ресми түрде тіркелді|publisher=kazinform|lang=kk|date=2023-01-18|access-date=2023-04-17}}</ref> [[Алматы]]да өткізілген тұңғыш съезіне, басшысы [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]] сөзі бойынша, мыңнан астам адам қатысты.<ref name="informburoblogeri">{{Cite web|url=https://informburo.kz/stati/partiya-modnyx-blogerov-ili-konkurent-vsem-cto-izvestno-o-partii-respublica|title=Партия модных блогеров или конкурент всем: что известно о партии Respublica|publisher=informburo|lang=ru|date=2023-01-17|access-date=2023-04-17}}</ref> 2023 жылдың 18 қаңтарында партияның ресми түрде тіркелгені Қожаназаровтың [[Facebook]] парақшасында жарияланды. Ол елдегі ресми тіркелген жетінші саяси партия болды.<ref name="kazinformtirkeldi" /> 25 қаңтарда Respublicaның тұңғыш облыстық филиалы [[Қостанай облысы]]нда ашылды.<ref>{{Cite web|url=https://el.kz/respublica-partiyasynyn-sezi-bastaldy_63622|title=Respublica партиясының съезі басталды|publisher=el.kz|lang=kk|date=2023-02-06|access-date=2023-04-18|author=ТІЛЕЙҚЫЗЫ, Амангүл}}</ref> === 2023 жылғы парламент сайлауы === 2023 жылы Respublica партиясы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы Мәжіліс сайлауы]]на қатысатынын мәлімдеді. 21 қаңтар күні оның сол жылғы мәслихаттар сайлауына қатыса алмайтыны айтылған еді, бірақ кейінірек, 27 қаңтар күні Respublicaның оған қатысуға рұқсат берілгені белгілі болды.<ref name="qatısaaladı">{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20230127/respublika-partiyasy-maslikhat-deputattaryn-saylauga-qatysady-31514120.html|title="Respublika" партиясы мәслихат депутаттарын сайлауға қатысады|publisher=SPUTNIK.kz|lang=kk|date=2023-01-27|access-date=2023-04-18}}</ref> Партияның сайлауалды «турының» аяғына қарай партия мүшесі болуына 507,287 өтініш жіберілді. Сайлауалды үгіті [[Ұлытау облысы]]нда аяқталды.<ref name="informburoblogeri">{{Cite web|url=https://turkystan.kz/article/217398-respublica-nyn-saylau-aldyndagy-tury-ulytau-oblysynda-ayaktaldy/|title=Respublica-ның сайлау алдындағы туры Ұлытау облысында аяқталды|author=ЖАРЫЛҒАСЫН, Әнел|publisher=ТУРКЫСТАН|lang=kk|date=2023-01-17|access-date=2023-04-17}}</ref> Партия сайлауда жалпы дауыс санының 8.59%-ын (547,154 дауыс) жинап, 6 мандатқа ие болды да, мандат саны бойынша 3-орын алды.<ref name="deputattizimi">{{Cite web|url=https://el.kz/respublica-partiyasynan-mazhilis-mandatyn-ielengender-tizimi_69339/|title=«Respublica» партиясынан Мәжіліс мандатын иеленгендер тізімі|lang=kk|date=2023-03-28|access-date=2023-04-17}}</ref> Respublica атынан 6 адам: Айдарбек Асанұлы Қожаназаров, [[Руслан Арысбекұлы Берденов]], [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова]], [[Динара Рустамқызы Наумова]], [[Нұргүл Тау]] және [[Олжас Хайроллаұлы Құспеков]] депутат болды.<ref name="deputattizimi" /> == Басшылығы == Партияның спикері мен төрағасы — [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]],<ref name="azattıqekskandidat">{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/32337349.html|title=Партии обнародовали списки получивших депутатские мандаты. В мажилис направят экс-кандидатов в президенты|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=ru|date=2023-03-28|access-date=2023-04-17}}</ref> және оның басқа тең төрағалары бар:<ref name="tengritirkeldi">{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/respublica-partiyasyi-resmi-trkelgenn-malmded-347284/|title=Respublica партиясы ресми тіркелгенін мәлімдеді|publisher=tengrinews|lang=kk|date=2023-01-18|access-date=2023-04-17}}</ref> {| class=wikitable style=text-align:center !№ !Суреті !Аты-жөні<br><small>(Туған жылы)</small> !Лауазымы |- |1 |[[Сурет:Qojanazarov portrait, 2023 (blank).jpg|99px]] |[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]]<br><small>(1983)</small> |«Олжа Агро» агрохолдингінің Бас директоры |- |2 | |[[Сырымбек Тау]]<br><small>(1980)</small> |«Daco Motors Kazakhstan» компаниясының президенті |- |3 |[[Сурет:Dinara Şükijanova (2023-05-24).jpg|99px]] |[[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<br><small>(1987)</small> |«АгромашХолдинг KZ» АҚ Президенті |- |4 | |[[Руслан Арысбекұлы Берденов|Руслан Берденов]] |«Akniet Pharmaceuticals» ЖШС бірінші басшысы |- |5 |[[Сурет:Beybit Älibekov (infobox crop).png|99px]] |[[Бейбіт Бақытұлы Әлібеков|Бейбіт Әлібеков]]<br><small>(1984)</small> |[[блогер]], «Blackberry» Медиа холдингi мен баспасының иесі |- |6 | |[[Қуаныш Шонбай]] |жазушы, мұғалім, ресторатор, «Shonbay Inc» компаниялар тобының негізін қалаушы |- |7 |[[Сурет:2011-11-13 Нурлан Коянбаев на юбилейном выпуске передачи КВН-50.jpeg|99px]] |[[Нұрлан Нұғманұлы Қоянбаев|Нұрлан Қоянбаев]]<br><small>(1979)</small> |актёр, продюсер, тележүргізуші |} == Сын == === Партия идеологиясы === Партия құрылуы жайлы тұңғыш бейнеде «Соңғы реформалар мен жаңғыртулар жаңа Қазақстан құрылысының тірегі болады» деп айтылды.<ref name="informburoblogeri" /> == Сайлаудағы нәтижелері == === Парламент сайлаулары === ;Мәжіліс {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Партия басшысы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023]] |[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]] |547 154 |10,9% |{{Партия/Орындар|6|98|#4A77EC}} |3 |} ;Құрылтай {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Партия басшысы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]] |[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]] |509 631 |5,70% |{{Партия/Орындар|9|145|#4A77EC}} |3 |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] ck9i23qwwlehslbm4hvnane2m7w5ldm Құралай теңдеуі 0 700184 3647420 3647030 2026-08-26T08:56:30Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] ([[User talk:Бакытжан Бейсембекова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3156201 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Құралай теңдеулері — сызықтық емес дербес туындылы дифференциалдық теңдеулер болып табылады. Бұл теңдеулер физиканың әртүрлі салаларында сызықтық емес құбылыстарды сипаттайтын математикалық моделдері болып табылады. Құралай теңдеуінің бірнеше түрі бар. == Құралай-IIA теңдеуі == Мысалы Құралай-IIA теңдеуі (Kuralay-IIA equation) мына түрде жазылады: <math> \begin{cases} iq_{t}+q_{xt}-vq = 0, \\ v_{x}-2\epsilon (|q|^{2})_{t} = 0. \end{cases} </math> Бұл интегралданатын, яғни солитондық теңдеу. Осы Құралай-IIA теңдеуінің кейбір қасиеттері, мысалы, мына мақалада зерттелген: * Integrable Kuralay Equations: Geometry, Solutions and Generalizations. Symmetry 2022, 14(7), 1374. https://doi.org/10.3390/sym14071374 == Құралай-IIB теңдеуі === Құралай-IIB теңдеуі (Kuralay-IIB equation) төмендегі түрде жазылады: <math> \begin{cases} iq_{x}+q_{xt}-vq = 0, \\ v_{t}-2\epsilon (|q|^{2})_{x} = 0. \end{cases} </math> Бұл интегралданатын, яғни солитондық теңдеу. Осы Құралай-IIA теңдеуінің кейбір қасиеттері, мысалы, мына мақалада зерттелген: * Integrable Kuralay Equations: Geometry, Solutions and Generalizations. Symmetry 2022, 14(7), 1374. https://doi.org/10.3390/sym14071374 8kf6j40zrubuwraxx3wc6om506y36hd Темекіні қыздыру жүйесі 0 711050 3647605 3646745 2026-08-26T11:58:45Z Акпарова Корлан 184969 3647605 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Темекіні қыздыру жүйесі''' ('''ТҚЖ''') — құрамында никотин бар өнімді тұтынуға арналған құрылғы, ол темекіні әдеттегі сигареттің (темекінің) жану температурасынан барынша төмен температураға дейін қыздырады. ТҚЖ-да темекіні қыздыру арнайы қыздыру технологияларын, әдетте аккумуляторлық батареямен жұмыс істейтін технологияны қолдану арқылы жүзеге асырылады. ТҚЖ-да темекіні қыздыру процесі кезінде [[аэрозоль]] түзіледі, оның құрамында [[никотин]] және басқа да химиялық заттар бар<ref name="who">[https://www.who.int/publications/i/item/WHO-HEP-HPR-2020.2 Heated tobacco products: information sheet - 2nd edition]</ref><ref name="Systematic analysis">[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0761842518303632?via%3Dihub Systematic analysis of the scientific literature on heated tobacco]</ref>. ТҚЖ көмегімен тұтынылатын, құрамында никтоин бар өнімнің құрамында (әдетте арнайы темекі стиктері түрінде) темекі, сондай-ақ темекі емес қоспалар, көбінесе хош иістендірілген қоспалар бар<ref name="who" />. ТҚЖ-дағы темекі шамамен 250—350°C (500°F) температураға дейін қыздырылады, бұл әдеттегі сигареттердің жану температурасына қарағанда недәуір төмен<ref name="springer">[https://link.springer.com/article/10.1007/s00103-018-2823-y «Heat not burn» tobacco devices as new tobacco industry products: health risks]</ref><ref>[https://tobaccocontrol.bmj.com/content/26/5/609 Industry watch: heat-not-burn tobacco products are about to reach their boiling point]</ref>. ТҚЖ конструкциясына әдетте кіріктірілген немесе сыртқы жылу көздері және жылытылатын герметикалық камералар кіреді, ал кейбір жағдайларда бүкіл ТҚЖ арнайы темекі түрінде жасалуы мүмкін. Электрондық темекі құрамында никотин болуы мүмкін арнайы сұйықтық пайдаланылса, ТҚЖ-да әдетте арнайы дайындалған нағыз темекі пайдаланылады. Сондай-ақ нағыз темекіні де, құрамында никотин бар сұйықтықты да біріктіретін гибрид- құрылғылар бар. Темекіні жылыту жүйелерінің әртүрлі түрлері бар<ref>[https://web.archive.org/web/20190617023242/https://www.health.govt.nz/system/files/documents/pages/ris-regulation-smokeless-tobacco-and-nicotine-delivery-products.pdf Regulatory Impact Statement:Regulation of smokeless tobacco and nicotine-delivery products]</ref>. == Денсаулыққа әсері == Cochrane халықаралық коммерциялық емес ұйымының [[2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы триатлон|2016 жылғы]] жүйелі шолуына сәйкес, ТҚЖ-ны қолдану, әдеттегі темекіге қарағанда денсаулыққа зиянын тигізетіні туралы дәлел жоқ<ref>[https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD005231.pub3/full Interventions to reduce harm from continued tobacco use]</ref>. 2017 жылдың желтоқсан айындағы мәліметтерге сәйкес, ТҚЖ қолданудың денсаулыққа қауіп-қатерін дәл бағалау мүмкін болмады, өйткені олардың ағзаға әсері туралы қол жетімді ақпарат мөлшері сол кезде өте шектеулі болды<ref name="COMMITTEES ON TOXICITY">[https://cot.food.gov.uk/sites/default/files/heat_not_burn_tobacco_summary.pdf Toxicological evaluation of novel heat-not-burn tobacco products — non-technical summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721195236/https://cot.food.gov.uk/sites/default/files/heat_not_burn_tobacco_summary.pdf |date=2021-07-21 }}</ref><ref>[https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2016-0103.pdf Alternatieve tabaksproducten: harm reduction?]</ref>. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, ТҚЖ-ге қатысты аздаған тәуелсіз зерттеулер жүргізілді. Әрі қарайғы ғылыми жұмыс осы төнімдердің денсаулыққа қалай әсер ететінін жақсы түсінуге көмектесуге арналған<ref>[https://journals.viamedica.pl/advances_in_respiratory_medicine/article/view/63036 E-cigarettes or heat-not-burn tobacco products — advantages or disadvantages for the lungs of smokers]</ref>. Темекіні қыздыру жүйелерінің әртүрлі түрлері әрқилы әсер етеді, бұл зерттеушілер үшін қосымша қиындықтар тудырады<ref name="Public Health England">[https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/684963/Evidence_review_of_e-cigarettes_and_heated_tobacco_products_2018.pdf Evidence review of e-cigarettes and heated tobacco products 2018]</ref>. Сонымен қатар, өнімнің қауіпсіздігін тұтынушылардың өздері қалай бағалайтыны да нақты анықталған жоқ. Даниэль Коц пен Сабина Кастаунның [[2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2018 жылғы]] зерттеуі көрсеткендей, ТҚЖ қолданушылардың 50%-ы ТҚЖ дәстүрлі темекіге қарағанда қауіпсіз деп санайды, ал қалған 50%-ы ТҚЖ өнімдері кәдімгі темекі сияқты зиянды деп санайды<ref>[https://link.springer.com/article/10.1007/s00103-018-2827-7 E-cigarettes and heat-not-burn products: representative data on consumer behaviour and associated factors in the German population (the DEBRA study)]</ref>. [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының]] 2016 жылғы есебіне сәйкес, ТҚЖ дәстүрлі темекіге қарағанда денсаулыққа зиянының төмендігімен байланысты екендігі туралы нақты дәлелдер жоқ. Британдық Қоғамдық денсаулық сақтау ұйымының 2018 жылғы есебіне сәйкес, ТҚЖ дәстүрлі темекіге қарағанда қауіпсіз болуы мүмкін, бірақ электронды темекіге қарағанда қауіпсіз емес<ref name="Public Health England" />. Қазақстанның Профилактикалық медицина Академиясының зерттеуіне сәйкес, ТҚЖ дәстүрлі темекі мен басқа да дәстүрлі темекі өнімдеріне онша қауіпті емес балама бола алады<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6246972/ Lung Function in Users of a Smoke-Free Electronic Device With HeatSticks (iQOS) Versus Smokers of Conventional Cigarettes: Protocol for a Longitudinal Cohort Observational Study]</ref><ref>[https://classic.clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT03383601 Сohort Study to Evaluate Exacerbations, Respiratory Symptoms, Physical Exercise Intolerance and Lung Functions Among Participants Who Use IQOS With Heatsticks Compared to Smokers of Conventional Cigarettes]</ref>. ТҚЖ әдеттегі темекіге қарағанда қауіпсіз болуы мүмкін болса да, Ұлыбританияның химиялық заттар мен тағамдардың уыттылығы жөніндегі Комитеті темекі шегушілерге темекі шегуден толығымен бас тартуды ұсынады<ref name="COMMITTEES ON TOXICITY" />. Қазіргі уақытта темекі шегуден бас тарту кезінде, ТҚЖ тиімділігін бағалау үшін деректер жеткіліксіз<ref name="Heat or Burn">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6160993/ Heat or Burn? Impacts of Intrauterine Tobacco Smoke and E-Cigarette Vapor Exposure on the Offspring’s Health Outcome]</ref>. == Технологиясы және конструкциясы == [[Сурет:Tobacco stick disassembled.png|200px|thumb| ТҚЖ-ға арналған темекі стиктері; А-әрпімен белгіленген суретте ылғалдандырғышқа (су мен глицерин) малынған қалпына келтірілген темекі толтырғышы белгіленген; B - әрпімен белгіленген суретте — қуыс ацетат түтігі; C- әрпімен белгіленген суретте — полимерлі пленкадан жасалған сүзгі; D- әрпімен белгіленген суретте — жұмсақ ацетатты талшықтан тұратын мүштік, 2018 жыл]] [[Сурет:Heat-not-burn tobacco system.png|200px|thumb|Темекіні қыздыру жүйесі: A) зарядтау құрылғысы (сол жақта) және мүштік (оң жақта), B) темекі шегетін түтік (сол жақта) және стик орнатылған мүштік (оң жақта), С) Ұстағыш бөлшектелген түрде, көрінетін қыздыру элементі (сол жақта) және ұстағыш қақпағы (оң жақта) бар, 2018 жыл]] Дәстүрлі темекіні шегу кезінде тұтанған бөліктің температурасы ішке тарту кезінде 900°C-қа, ал әлсіз жану кезінде 400°C-қа жетеді. Темекі түтініндегі химиялық заттардың құрамы мен концентрациясы оған байланысты болады. Сонымен, никотин дистилляция кезеңінде шығарылады, ол 300°C-тан төмен температурада ағып кетеді. [[Пиролиз]] шамамен 300-700°C температурада жүреді және биополимерлердің, [[Ақуыз|ақуыздардың]] және басқа органикалық материалдардың ыдырауына әкеледі. Құрғақ дистилляциялау кезінде жоғары қайнаған заттар ең кішкентай [[аэрозоль]]бөлшектері ретінде конденсацияланады және ауа ағынымен араласып, темекі түтінінің көптеген компоненттерін құрайды. Жану фазасы 750°C-тан жоғары температурада жүреді, бірақ келіп түсетін [[Оттегі|оттегінің]] мөлшері темекінің толық жануы үшін жеткіліксіз. Бұл фазада [[Көмірқышқыл газ|CO<sub>2</sub>]] және [[Су|Н<sub>2</sub>О]] типті шағын молекулалы өнімдер түзіледі<ref name=who/><ref name =Gideon>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6252487/ IQOS: examination of Philip Morris International’s claim of reduced exposure]</ref>. Темекіні қыздыру жүйесінің жұмыс істеу қағидасы, темекіні ол жанбай қыздыруға негізделген. Бұл тәсіл: «жану орнына қыздыру» ({{lang-en|heat-not-burnдеген тиісті атауға ие болды. Мұндай құрылғылардағы температура, әдетте, максимум 350°C-қа жетеді, ал бұл пиролитикалық ыдырау үшін жеткілікт<ref name =Gideon/><ref name=Saad>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6160993/ Heat or Burn? Impacts of Intrauterine Tobacco Smoke and E-Cigarette Vapor Exposure on the Offspring’s Health Outcome]</ref>. Әдетте темекіні қыздыру жүйелерінің конструкциясына шағын [[Аккумуляторлық батарея|аккумулятор]] және шағын аккумуляторы бар ұстағыш кіреді. Тікелей темекі шегуге арналған бөлік (темекі шегу түтігі): қыздыру элементінен және оны басқару жүйесінен; бу генераторы және аэрозоль түзілу камерасынан; ток көзі және қайта зарядтау қосқышынан; мүштіктен тұрады. Темекіні қыздыру жүйелері темекіні немесе толтырғыш сұйықтықты кәдімгі темекінің жану температурасынан аспайтын температураға дейін қыздыратын батареяда жұмыс істейтін термоэлементпен жабдықталған. Нәтижесінде пайдаланушы ішке сору кезінде құрылғы [[никотин|никотинге]] бай аэрозоль шығарады. Нарықтағы құрылғылар термоэлементтердің түрлерімен ерекшеленеді. IQOS және Glo-да сыртқы қыздыру көзі арнайы өңделген темекі жапырақтарын тікелей қыздырады. Мысалы, пропиленгликольге малынған стиктер IQOS (HeatSticks) қыздырғыш керамикалық жүзі бар арнайы ұстағышқа орнатылады<ref name=Auer>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5543320/ Heat-Not-Burn Tobacco Cigarettes]</ref>. [[Көмір|Көмірмен]] қыздыру элементі бар өнімдер, сұйықтық салынған картриджге қыздыру әсер ету үшін арнайы металл тормен жабдықталған құрылғылары, сондай-ақ әртүрлі түрленімдері де кездеседі. Мысалы, Japan Tobacco International-дан Ploom және осы аттас өндірушіден Pax модельдерінде толтырғышы бар жабық камера қызады<ref name=who/>. Девайстар (құрылғы) электр қуатын беруді іске қосу үшін түймелермен, қосымша желдеткіш саңылаулармен жабдықталуы мүмкін{{sfn|WHO study group|2019|c=2—8}}. Жекелеген ТҚЖ ТҚЖ конструкциясы автоматты түрде өшіруді қарастырады, мысалы IQOS-та керамикалық жылытқышқа-пышаққа берілетін энергия 14 ішке тартудан немесе 6 минут қолданғаннан кейін өшіп қалады{{sfn|WHO study group|2019|c=2—8}}. Темекі шегу үшін темекі жүйелерінде гомогенизацияланған қалпына келтірілген [[Темекі|темекі шикізатымен]] толтырылған арнайы капсулалар немесе стиктер қолданылады. Стиктер сырттай қарағанда кесілген темекіге ұқсайды, бірақ ол тек ТҚЖ-ға ғана арналған. Олардың құрамында дәстүрлі темекідегі 700 мг-ға қарағанда шамамен 260-320 мг темекі материалы бар. Стик ол сүзгілі мүштіктен, арнайы пленка сүзгіден, қуыс салқындату бөлімінен және темекі өзгеінен тұрады{{sfn|WHO study group|2019|c=2—8}}. Олардың біріншісінің ұзындығы 12-42 мм құрайды, құрамында арнайы дайындалған темекі жапырақтары бар. Оған 8-25 мм ұзындықтағы екінші фрагмент іргелес, ол Сығылған [[Ацетат талшығы|ацетат талшығынан]] немесе қалың қағаздан жасалған қуыс түтік болып табылады. Стиктер темекіге немесе сүзгі орау қағазына оралған{{sfn|WHO study group|2019|c=2—8}}. == Жіктелуі == Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) барлық ТҚЖ-ны темекі өнімдері ретінде жіктейді, сәйкесінше темекіге қарсы күрес жөніндегі негіздемелік Конвенцияның ережелері қолданылады. Мұндай құрылғыларда никотиннің бөлінуі темекіні қыздыру арқылы жүреді және оларды темекі жапырақтары жоқ арнайы толтырғыш сұйықтықтың булануы арқылы никотин түзілетін электронды темекімен шатастыруға болмайды<ref name=who/>. Аэрозольдің пайда болу принципі бойынша темекіні қыздыру жүйелерінің үш негізгі түрі бар: аэрозольді қалыптастыру үшін өңделген темекіні қыздыратын модельдер; ол жерде өңделген темекі қыздырылатын, бірақ аэрозоль тудырмайтын девайстар (құрылғылар); үшінші типтегі гибридті құрылғылар, соңғысы арнайы камера арқылы қозғалған кезде, онда өңделген темекі аэрозольге хош иіс береді. Нәтижесінде құрылғылардағы темекінің максималды қыздыру температурасы әр түрлі болады: егер бірінші типте ол әдетте 350°C-қа жетсе, үшіншісінде ол 50°C-тан аспады. Мысалы, IQOS стиктерді 340°C-қа дейін қыздырады, Glo стиктері максималды қыздыру температурасы 240°C болғанда никотинді екі есе аз жеткізеді<ref name=Dautzenberg>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0761842518303632?via%3Dihub Systematic analysis of the scientific literature on heated tobacco]</ref><ref name=who/>. ТҚЖ-дегі қыздыру элементінің конструкциясы мен дизайны да әртүрлі. Барынша алғашқы модельдер дәстүрлі темекіге ұқсайтын болды және тиісті атау алған ({{lang-en|ciga-like}}). Platform 2, Premier және Eclipse конструкцияларында кіріктірілген қыздыру элементі қарастырылған. Accord, Heatbar, IQOS және Glo-да арнайы темекі стиктерінен никотин аэрозолін алу үшін сыртқы жылу көзін қамтамасыз ететін басқа тәсіл қолданылады. Көптеген «құрғақ шөптерге арналған буландырғыштарда» темекі толтырғышы бар ауа өткізбейтін камераны жылыту әдісі қолданылады. Бірақ мұндай девайстардың (құрылғылардың) тек темекіні тұтынуға арналған танымалдығы белгісіз. Сондай-ақ электрондық темекі мен ТҚЖ біріктіретін гибридті құрылғылар да бар. Мысалы, British American Tobacco компаниясының iFuse-де сұйықтықты қыздыру нәтижесінде пайда болатын аэрозоль 35°C-тан 32°C-қа дейінгі температурада жоғалта отырып, темекі толтырғышы бар камера арқылы өтеді. Тиісінше, темекінің кейбір мөлшері қызады, бірақ темекі жапырақтарынан келетін никотиннің көлемін анықтау қиын, өйткені iFuse-ке арналған сұйықтықта 1,86 мг/мл мөлшерінде никотин бар. Japan Tobacco International ұсынған Ploom TECH девайсы (құрылғысы) сұйық толтырғышта никотин жоқ екенін қоспағанда, дәл осылай жұмыс істейді{{sfn|WHO study group|2019|c=2—8}}<ref name=cot>[https://cot.food.gov.uk/sites/default/files/heat_not_burn_tobacco_summary.pdf Toxicological evaluation of novel heat-not-burn tobacco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721195236/https://cot.food.gov.uk/sites/default/files/heat_not_burn_tobacco_summary.pdf |date=2021-07-21 }}</ref>. == Темекіні қыздыру жүйесінің аэрозолын дәстүрлі темекінің түтінімен салыстыру == Кәдімгі темекінің түтінімен салыстырғанда ТҚЖ аэрозолындағы таңдалған талданатын заттардың құрамы. Екі түрлі темекі буындары мен дәстүрлі темекінің ең жоғары және ең төменгі мәндері Mallock et al. және Counts et al. түрінде сәйкесінше ұсынылған. 5-бағанда дәстүрлі темекіге қарағанда темекіні қыздыру жүйесінің аэрозолында талданатын заттардың азаюы көрсетілген (пайызбен)<ref name="springer" />. {{clear}}<center> {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" | ! Темекі стиктері (Mallock et al. 2018) ! Әдеттегі темекілер (Counts et al. 2005) ! Төмендеу деңгейі |- ! Параметрі !! Бірліктер !! Min.-Max. !! Min.-Max. !! % |- | Иіскеу саны || иіскеулер/стик || 12 || 5.5-13.6 || - |- | TPM || мг/стик|| 51.2-52.6|| 27.5-60.9 || - |- | Никотин || мг/стик|| 1.1 || 1.07-2.70 || - |- | Су || мг/стик|| 28.0-31.7 || 9.8-21.4 || - |- | NFDPM || мг/стик|| 19.8-21.6 || 16.3-37.6 || - |- | Ацетальдегид|| мкг/стик|| 179.4-183.5 || 930-1540 || 80.5-88.2 |- | Акролеин || мкг/стик|| 8.9-9.9 || 89.2-154.1 || 89.5-93.9 |- | Формальдегид || мкг/стик|| 4.7-5.3 || 29.3-130.3 || 82.9-96.2 |- | Кротоновый альдегид || мкг/стик|| <3.0 || 32.7-70.8 || - |- | 1,3-бутадиен || мкг/стик|| 0.20-0.2 || 77.0-116.7 || 99.7-99.8 |- | Петролей эфирі || мкг/стик|| 0.5-0.6 || 49.7-98.3 || 98.8-99.4 |- | Изопрен || мкг/стик|| 1.8-2.1 || 509-1160 || 99.6-99.8 |- | Стирол || мкг/стик|| 0.5 || 15.4-33.3 || 96.9-98.6 |- | Толуол || мкг/стик|| 2.0-2.2 || 86.2-176.2 || 97.6-98.8 |} </center> ТҚЖ-ға арналған темекі стиктері — темекі стиктері; кәдімгі темекі үшін-темекі. Барлық мәндер Health Canada intense (HCI) шарттары негізінде алынды. TPM = қатты бөлшектердің жалпы саны, ал NFDPM = құрамында никотин жоқ құрғақ қатты заттар <ref name="springer" />. == Таралуы == 2017 жылғы жағдай бойынша ТҚЖ әлемнің көптеген нарықтарында ұсынылды және 2019 жылдың қазан айынан бастап кем дегенде 49 елде сатылады<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5636077/ They’re heating up: Internet search query trends reveal significant public interest in heat-not-burn tobacco products]</ref><ref>[https://www.cnbc.com/2019/10/04/altria-launches-iqos-tobacco-device-in-us-and-the-timing-couldnt-be-better.html Altria launches Iqos tobacco device in US, and the timing couldn’t be better]</ref>. Олар әлемде электронды темекі сияқты танымал емес, олардың қолданушылары 20 миллиондай ғана адамды құрайды<ref name="Heat or Burn"/><ref>[https://gsthr.org/ Global State of Tobacco Harm Reduction]</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} jb64b06m3borv4s2vgaz6yyodxhrv4y Гриффиндер 0 712787 3647434 3626236 2026-08-26T09:26:42Z Шугыла Есімханова 185002 3647434 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Family Guy tv icon.svg|нобай|alt= Family Guy tv icon.svg| Family Guy tv icon.svg]] {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2023}} {{Мультсериал|Атауы=Гриффиндер|Түпнұсқа=Family Guy|Сурет=|Жанры=[[Сатира]]<br/>[[Ситуациялық комедия|ситком]]<br/>[[Қара әзіл|Қара комедия]]|Жасаушы=[[Сет Макфарлейн]]|Сценарист=Шэннон Смит Ким Фертман Юлиус Шарп Стив Мармель (2011) Шерри Гюнтер (1999–2003 жж.)|Рөлдер=[[Сет Макфарлейн]]<br>[[Алекс Борштейн]]<br>[[Сет Грин]]<br>[[Мила Кунис]]<br>[[Майк Генри]]|Композиторы=[[Уолтер Мёрфи]]<br>Рон Джонс|Ел={{Ту|АҚШ}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]|Маусымдар саны=24|Сериялар саны=461|Ұзақтығы=20 — 24 минут|Телеарна=[[Fox Broadcasting Company|Fox]]|Премьера=1999 жылы, 31 қаңтар}} '''''Гриффиндер''''' — Fox Broadcasting Company үшін Сет МакФарлейн жасаған американдық анимациялық ситком. Бұл мультхикая 1999 жылы 31 қаңтарда Super Bowl XXXIII ойынынан кейін көрсетілді. Бірінші маусымның қалған бөлігі екі айдан кейін, 1999 жылы 11 сәуірде көрсетілді. Бұл шоу Гриффиндердің айналасында, ата-анасы Питер мен Лоис, олардың балалары, Мег, Крис және Стюиден және олардың [[Антропоморфизм|антропоморфты]] [[Ит|иттері]] Брайаннан тұратын жұмыс істемейтін отбасы. [[Род-Айленд|Род-Айлендтің]] ойдан шығарылған Куахог қаласында орналасқан шоу өзінің әзіл-оспақтарының көпшілігін американдық мәдениетті жиі дүр сілкіндіретін метафикционалды кесінділер түрінде көрсетеді. Отбасын МакФарлейн ''«Ларридің өмірі»'' және ''«Ларри мен Стив»'' атты екі анимациялық фильмді әзірлегеннен кейін дүниеге әкелді. МакФарлейн фильмдердің бас кейіпкері Ларри мен оның иті Стив дизайнын өзгертіп, тиісінше Питер және Брайан деп атады. МакФарлейн 1998 жылдың желтоқсанында Фоксқа жеті минуттық пилотты ұсынды, ал шоу жасыл жарықпен жанып, өндірісті бастады. ''«Гриффиндер»'' мультхикаясының тоқтатылуы 2002 жылы үшінші маусымы шыққаннан кейін көп ұзамай жарияланды, 2003 жылы Adult Swim фильмінде көрсетілмеген бір эпизод серияның бастапқы нұсқасын аяқтады. Қолайлы DVD сатылымдары және синдикатталған қайталанулардың жоғары рейтингтері Фоксты шоуды 2004 жылы жандандыруға сендірді; төртінші маусымы келесі жылы, 2005 жылдың 1 мамырында көрсетіле бастады. Премьерадан кейін ''Гриффиндер'' біраз оң пікірлерге ие болды. 2009 жылы ол «Үздік комедия сериясы» үшін Primetime Emmy сыйлығына ұсынылды, бұл 1961 жылы ''«Флинтстондар» фильмінен'' кейін бұл сыйлыққа алғаш рет анимациялық сериал ұсынылды. 2013 жылы ''TV Guide'' ''Гриффиндер фильмін'' ең үлкен телемультфильм ретінде тоғызыншы орындады. <ref name="tvguide1">{{Cite web|date=September 24, 2013|title=TV Guide Magazine's 60 Greatest Cartoons of All Time|url=https://www.tvguide.com/News/Greatest-Cartoons-TV-Guide-Magazine-1071203.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710095501/https://www.tvguide.com/news/greatest-cartoons-tv-guide-magazine-1071203/|archivedate=July 10, 2018|accessdate=February 6, 2014|publisher=[[TV Guide]]}}</ref> Табиғаты сатиралық болғанымен, сериал сюжеттер мен кейіпкерлердің стереотиптерінен бастап нәсілшілдік, гомофобия және сексизм туралы айыптауларға дейін көптеген сын мен қайшылықтарға ие болды. Шоуға негізделген көптеген байланыс құралдары шығарылды. Соның ішінде ''Стьюи Гриффин: Айтылмаған әңгіме'', 2005 жылы шығарылған тікелей DVD-ге арнайы фильм; ''Family Guy: Live in Vegas'', 2005 жылы шығарылған саундтрек-DVD комбо, шоудағы музыка, сонымен қатар МакФарлейн мен Уолтер Мерфи жасаған музыка; сәйкесінше 2006 және 2007 жылдары шығарылған бейне ойын және пинбол машинасы. 2005 жылдан бастап Harper Adult баспасынан алты кітап шықты. ''Laugh It Up, Fuzzball: The Family Guy трилогиясы'' (2010), ''Star Wars'' түпнұсқа трилогиясын пародиялайтын үш эпизодтан тұратын топтама. Кливленд Браун қатысқан ''«Кливленд шоуы»'' [[спин-офф]] сериясы 2009 жылдың 27 қыркүйегінен 2013 жылдың 19 мамырына дейін көрсетілді. 2023 жылдың 26 қаңтарында Фокс сериал 22 және 23 маусымдарға жаңартылып, шоуды 2024–25 жылдардың телемаусымына дейін жалғастырғанын хабарлады. <ref name="Bob's Burgers, Family Guy, The Simpsons renewed">{{Cite web|author=Petski|first=Denise|date=January 26, 2023|title=''The Simpsons'', ''Family Guy'' & ''Bob's Burgers'' Renewed For Two Additional Seasons Through 2024-25|url=https://deadline.com/2023/01/the-simpsons-family-guy-bobs-burgers-renewed-two-additional-seasons-through-2024-25-1235241757/|work=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|accessdate=January 26, 2023|archivedate=January 26, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230126195301/https://deadline.com/2023/01/the-simpsons-family-guy-bobs-burgers-renewed-two-additional-seasons-through-2024-25-1235241757/}}</ref> 22 маусымның премьерасы 2023 жылдың 1 қазанында болады. <ref>{{Cite web|title=Breaking News - FOX to Debut Animated Comedy "Krapopolis" on Sunday, Sept. 24 {{!}} TheFutonCritic.com|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2023/07/10/fox-to-debut-animated-comedy-krapopolis-on-sunday-sept-24-849013/20230710fox02/|accessdate=July 10, 2023|work=www.thefutoncritic.com|archivedate=September 27, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230927141717/http://www.thefutoncritic.com/news/2023/07/10/fox-to-debut-animated-comedy-krapopolis-on-sunday-sept-24-849013/20230710fox02/}}</ref> 2023 жылдың 12 мамырында ''«Гриффиндер»'' сериалының серуендері, оның ішінде Сет МакФарлейн, Америка Жазушылар Гильдиясының 2023 жылғы ереуілінінен кейін шоуды уақытша тастайтыны жарияланды. Олар 2023 жылдың 27 қыркүйегінде, ереуіл аяқталды деп жарияланғаннан кейін шоуға қайта оралды. <ref>{{Cite web|author=Patten|first=Dominic|date=May 12, 2023|title=Seth MacFarlane & Showrunners Exit 'Family Guy' & 'American Dad' Until Striking WGA Gets New Contract|url=https://deadline.com/2023/05/writers-strike-seth-macfarlane-exits-family-guy-american-dad-wga-showrunners-1235365362/|accessdate=May 13, 2023|work=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|lang=en-US|archivedate=May 12, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230512210742/https://deadline.com/2023/05/writers-strike-seth-macfarlane-exits-family-guy-american-dad-wga-showrunners-1235365362/}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша мультсериалдар]] [[Санат:АҚШ мультсериалдары]] [[Санат:Fox Broadcasting Company телебағдарламалары]] f8n3itsx8lzncgwsrfqr8ca9fp9sefs 3647472 3647434 2026-08-26T09:41:15Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:Stephan1000000|Stephan1000000]] соңғы нұсқасына қайтарды 3626236 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Family Guy tv icon.svg|нобай|alt= Family Guy tv icon.svg| Family Guy tv icon.svg]] {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2023}} {{Мультсериал|Атауы=Гриффиндер|Түпнұсқа=Family Guy|Сурет=|Жанры=[[Сатира]]<br/>[[Ситуациялық комедия|ситком]]<br/>[[Қара әзіл|Қара комедия]]|Жасаушы=[[Сет Макфарлейн]]|Сценарист=Шэннон Смит Ким Фертман Юлиус Шарп Стив Мармель (2011) Шерри Гюнтер (1999–2003 жж.)|Рөлдер=[[Сет Макфарлейн]]<br>[[Алекс Борштейн]]<br>[[Сет Грин]]<br>[[Мила Кунис]]<br>[[Майк Генри]]|Композиторы=[[Уолтер Мёрфи]]<br>Рон Джонс|Ел={{Ту|АҚШ}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]|Маусымдар саны=24|Сериялар саны=461|Ұзақтығы=20 — 24 минут|Телеарна=[[Fox Broadcasting Company|Fox]]|Премьера=1999 жылы, 31 қаңтар}} '''''Гриффиндер''''' — Fox Broadcasting Company үшін Сет МакФарлейн жасаған американдық анимациялық ситком. Бұл мультхикая 1999 жылы 31 қаңтарда Super Bowl XXXIII ойынынан кейін көрсетілді. Бірінші маусымның қалған бөлігі екі айдан кейін, 1999 жылы 11 сәуірде көрсетілді. Бұл шоу Гриффиндердің айналасында, ата-анасы Питер мен Лоис, олардың балалары, Мег, Крис және Стюиден және олардың [[Антропоморфизм|антропоморфты]] [[Ит|иттері]] Брайаннан тұратын жұмыс істемейтін отбасы. [[Род-Айленд|Род-Айлендтің]] ойдан шығарылған Куахог қаласында орналасқан шоу өзінің әзіл-оспақтарының көпшілігін американдық мәдениетті жиі дүр сілкіндіретін метафикционалды кесінділер түрінде көрсетеді. Отбасын МакФарлейн ''«Ларридің өмірі»'' және ''«Ларри мен Стив»'' атты екі анимациялық фильмді әзірлегеннен кейін дүниеге әкелді. МакФарлейн фильмдердің бас кейіпкері Ларри мен оның иті Стив дизайнын өзгертіп, тиісінше Питер және Брайан деп атады. МакФарлейн 1998 жылдың желтоқсанында Фоксқа жеті минуттық пилотты ұсынды, ал шоу жасыл жарықпен жанып, өндірісті бастады. ''«Гриффиндер»'' мультхикаясының тоқтатылуы 2002 жылы үшінші маусымы шыққаннан кейін көп ұзамай жарияланды, 2003 жылы Adult Swim фильмінде көрсетілмеген бір эпизод серияның бастапқы нұсқасын аяқтады. Қолайлы DVD сатылымдары және синдикатталған қайталанулардың жоғары рейтингтері Фоксты шоуды 2004 жылы жандандыруға сендірді; төртінші маусымы келесі жылы, 2005 жылдың 1 мамырында көрсетіле бастады. Премьерадан кейін ''Гриффиндер'' біраз оң пікірлерге ие болды. 2009 жылы ол «Үздік комедия сериясы» үшін Primetime Emmy сыйлығына ұсынылды, бұл 1961 жылы ''«Флинтстондар» фильмінен'' кейін бұл сыйлыққа алғаш рет анимациялық сериал ұсынылды. 2013 жылы ''TV Guide'' ''Гриффиндер фильмін'' ең үлкен телемультфильм ретінде тоғызыншы орындады. <ref name="tvguide1">{{Cite web|date=September 24, 2013|title=TV Guide Magazine's 60 Greatest Cartoons of All Time|url=https://www.tvguide.com/News/Greatest-Cartoons-TV-Guide-Magazine-1071203.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710095501/https://www.tvguide.com/news/greatest-cartoons-tv-guide-magazine-1071203/|archivedate=July 10, 2018|accessdate=February 6, 2014|publisher=[[TV Guide]]}}</ref> Табиғаты сатиралық болғанымен, сериал сюжеттер мен кейіпкерлердің стереотиптерінен бастап нәсілшілдік, гомофобия және сексизм туралы айыптауларға дейін көптеген сын мен қайшылықтарға ие болды. Шоуға негізделген көптеген байланыс құралдары шығарылды. Соның ішінде ''Стьюи Гриффин: Айтылмаған әңгіме'', 2005 жылы шығарылған тікелей DVD-ге арнайы фильм; ''Family Guy: Live in Vegas'', 2005 жылы шығарылған саундтрек-DVD комбо, шоудағы музыка, сонымен қатар МакФарлейн мен Уолтер Мерфи жасаған музыка; сәйкесінше 2006 және 2007 жылдары шығарылған бейне ойын және пинбол машинасы. 2005 жылдан бастап Harper Adult баспасынан алты кітап шықты. ''Laugh It Up, Fuzzball: The Family Guy трилогиясы'' (2010), ''Star Wars'' түпнұсқа трилогиясын пародиялайтын үш эпизодтан тұратын топтама. Кливленд Браун қатысқан ''«Кливленд шоуы»'' [[спин-офф]] сериясы 2009 жылдың 27 қыркүйегінен 2013 жылдың 19 мамырына дейін көрсетілді. 2023 жылдың 26 қаңтарында Фокс сериал 22 және 23 маусымдарға жаңартылып, шоуды 2024–25 жылдардың телемаусымына дейін жалғастырғанын хабарлады. <ref name="Bob's Burgers, Family Guy, The Simpsons renewed">{{Cite web|author=Petski|first=Denise|date=January 26, 2023|title=''The Simpsons'', ''Family Guy'' & ''Bob's Burgers'' Renewed For Two Additional Seasons Through 2024-25|url=https://deadline.com/2023/01/the-simpsons-family-guy-bobs-burgers-renewed-two-additional-seasons-through-2024-25-1235241757/|work=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|accessdate=January 26, 2023|archivedate=January 26, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230126195301/https://deadline.com/2023/01/the-simpsons-family-guy-bobs-burgers-renewed-two-additional-seasons-through-2024-25-1235241757/}}</ref> 22 маусымның премьерасы 2023 жылдың 1 қазанында болады. <ref>{{Cite web|title=Breaking News - FOX to Debut Animated Comedy "Krapopolis" on Sunday, Sept. 24 {{!}} TheFutonCritic.com|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2023/07/10/fox-to-debut-animated-comedy-krapopolis-on-sunday-sept-24-849013/20230710fox02/|accessdate=July 10, 2023|work=www.thefutoncritic.com|archivedate=September 27, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230927141717/http://www.thefutoncritic.com/news/2023/07/10/fox-to-debut-animated-comedy-krapopolis-on-sunday-sept-24-849013/20230710fox02/}}</ref> 2023 жылдың 12 мамырында ''«Гриффиндер»'' сериалының серуендері, оның ішінде Сет МакФарлейн, Америка Жазушылар Гильдиясының 2023 жылғы ереуілінінен кейін шоуды уақытша тастайтыны жарияланды. Олар 2023 жылдың 27 қыркүйегінде, ереуіл аяқталды деп жарияланғаннан кейін шоуға қайта оралды. <ref>{{Cite web|author=Patten|first=Dominic|date=May 12, 2023|title=Seth MacFarlane & Showrunners Exit 'Family Guy' & 'American Dad' Until Striking WGA Gets New Contract|url=https://deadline.com/2023/05/writers-strike-seth-macfarlane-exits-family-guy-american-dad-wga-showrunners-1235365362/|accessdate=May 13, 2023|work=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|lang=en-US|archivedate=May 12, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230512210742/https://deadline.com/2023/05/writers-strike-seth-macfarlane-exits-family-guy-american-dad-wga-showrunners-1235365362/}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша мультсериалдар]] [[Санат:АҚШ мультсериалдары]] [[Санат:Fox Broadcasting Company телебағдарламалары]] 0yjhx4ysrd23z9013fn7apfqsuofvgb Фульбе 0 716270 3647329 3377552 2026-08-25T21:27:50Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647329 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Фульбе |төл атауы = фула, фулани |сурет = East - Fulbe.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 42 млн. |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Нигерия}} |саны1 = 20 млн. |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Гвинея}} |саны2 = 6 млн. |түсініктемелер2 = |аймақ3 = {{Байрақ|Сенегал}} |саны3 = 4,2 млн. |түсініктемелер3 = |аймақ4 = {{Байрақ|Камерун}} |саны4 = 2,8 млн. |түсініктемелер4 = |аймақ5 = {{Байрақ|Нигер}} |саны5 = 2,4 млн. |түсініктемелер5 = |аймақ6 = {{Байрақ|Мали}} |саны6 = 1,4 млн. |түсініктемелер6 = |аймақ7 = {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} |саны7 = 200 000 |түсініктемелер7 = |аймақ8 = {{Байрақ|Бенин}} |саны8 = 190 000 |түсініктемелер8 = |аймақ9 = {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} |саны9 = 170 000 |түсініктемелер9 = |аймақ10 = {{Байрақ|Гамбия}} |саны10 = 160 000 |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[фула тілі]] |діні = [[ислам]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Фульбе''' (''фула'', ''фулани'') — Батыс және Орталық Африкадағы халық. Жалпы саны 42 миллион (2021, бағалау), оның ішінде [[Нигерия]]да 20 миллионға жуық, [[Гвинея]]да 6 миллион, [[Сенегал]]да 4,2 миллион, [[Камерун]]да 2,8 миллион, [[Нигер]]де 2,4 миллион, [[Мали]]де 1,4 миллион адам, [[Гвинея-Бисау]]да 200 мың адам, [[Бенин]]де 190 мың адам, [[Сьерра-Леоне]]де 170 мың адам, [[Гамбия]]да 160 мың адам тұрады. Сонымен қатар [[Чад]], [[Судан]], [[Мавритания]], [[Кабо-Верде]]де қоныстанған.<ref>Фульбе https://bigenc.ru/c/ful-be-833d2a?ysclid=loa0ld2kgt611418262 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231028124752/https://bigenc.ru/c/ful-be-833d2a?ysclid=loa0ld2kgt611418262 |date=2023-10-28 }}</ref> == Тілі == [[Фула тілі]] 4 [[диалект]]іге бөлінеді және Нигер-Конго отбасының Батыс Атлантика тармағына жатады.<ref>Таинственные фульбе https://mikes68.livejournal.com/765078.html?ysclid=loa0repvod666639192</ref> == Діні == Шамамен мың жыл бұрын Фульбе ислам дінін қабылдады. Осы кезден бастап олар осы дінді тарату үшін белсене араласты. Бірақ көпшілігі әлі күнге дейін ежелгі дәстүрлі культтердің жақтаушылары болып қала береді.<ref>Фульбе — необычный народ западной Африки https://rsute.ru/648631-fulbe-zagadochnyj-narod-zapadnoj-afriki-kotoromu-pripisyvayut-rodstvo-s-inoplanetyanami.html?ysclid=loa0oykbvq864968967</ref><ref>Фульбе https://megabook.ru/article/%D0%A4%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5</ref> == Тарихы == Қазіргі тарихшылар бұл адамдар Солтүстік Сенегалдан шыққан деп болжайды. Бастапқыда олар мал бағу үшін қонысын жиі ауыстыратын көшпелі халық болған. 9 ғасырға дейін бұл көшпелі тайпалар Бундуға, Бамбукқа белсенді түрде көшті, сонымен қатар Каарта, Баган, сонымен қатар Диомбоко аймақтарын мекендеді. Нәтижесінде фульбелер мекендеген жерлер Батыс Африкадағы ірі сауда орталықтарына айналды. Бұл исламның мұнда таралуына әкелді. Сол ғасырда Альморавидтермен бірге Фульба Батыс Испанияға дейінгі аумақтарды жаулап алды. Олар Гана империясының жойылуына да себеп болды. 20-ғасырдың басына дейін бұл адамдар ислам дінінде қасиетті деп саналатын көптеген соғыстарға қатысқан. Бұл 1903 жылы британдық отарлауға дейін жалғасты.<ref>Фульбе (народ) https://www.istmira.com/novosti-istorii/14363-fulbe-narod.html</ref> == Кәсібі == Қазіргі фульбелер көшпелі малшылар (бороро, водаабе, ууда), жартылай көшпелілер және отырықшы болып бөлінеді. Отырықшы адамдардың көпшілігі оларға көрші ауылшаруашылық халықтары, әсіресе хауса мен бамбара қатты әсер етті. Нигерияда арнайы хауса-фулани этникалық қауымдастығы құрылуда. Фульбе көшпелілері өздерінің негізгі дәстүрлі кәсібін – көшпелі мал шаруашылығын және онымен байланысты мәдениетті көбірек сақтап қалды. Фульбе жартылай көшпелілер мал шаруашылығымен (ірі қара және ұсақ мал, есек, жылқы) қолмен атқарылатын егіншілікті (сорго, тары, фонио, күріш, жүгері, ямс, жержаңғақ, банан, кофе, мақта, темекі, көкөністер) біріктіреді. Отырықшы Фульбенің негізгі кәсібі – [[егіншілік]]. Негізгі қолөнері тері илеу, тоқу, тері және мата бояу, қыш, ұсталық, ағаш өңдеу, ағаш ою.<ref>Народы и культуры Фульбе https://travel-journal.ru/ethno/48/1410/{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Тұрмыс салты == Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін үлкен отбасылық қауымдар мен [[патрилинейлік]] туыстық құрайды. Неке қонысы [[Некеден кейінгі қоныс|вирилокальды]], ал водаабелер арасында дуолокальды. Көп әйел алушылық кездеседі. Отырықшы фульбелер таптық-касталық бөліністерді азат адамдар, қолөнершілер және құлдар (римаибе) деп бөлді. Мал айырбастың, байлықтың және неке бағасының негізгі өлшемі ретінде қызмет етеді. Дәстүрлі елді мекені бірнеше тұрғын үйлер мен қосалқы ғимараттардан тұрады. Отырықшы фульбелердің баспанасы - қабырғалары саманнан жасалған, жерге дерлік түсетін конустық төбесі бар дөңгелек үйшіктер болса, малшылардың конустық пішіндегі шатыры бар. Ерлердің дәстүрлі киімі шаровар, кең жеңді ұзын тік көйлек (бубу), ұзын жиекті орамал (дисса), сандалдар, қалпақ (бонне) болып табылады. Әйелдер киімі – белге оралған ұзын мата, кең орамал, көптеген әшекей бұйымдар. Суық мезгілде әдетте қара көк жамылғы жадағайлар киіледі. Дәстүрлі тағамдары - көкөніс тағамдары (кускус, ботқалар, бұқтырылған тағамдар, пирогтар) және сүт өнімдері. Халықтық жанрлардың ең көп тарағандары – әндер, ертегілер, мифтер, ғұрыптық және діни поэзия, эпикалық жырлар.<ref>народы мира / Фульбе http://www.etnolog.ru/people.php?id=FULB</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Африка халықтары}} [[Санат:Нигерия халықтары]] [[Санат:Гвинея халықтары]] [[Санат:Сенегал халықтары]] [[Санат:Камерун халықтары]] [[Санат:Нигер халықтары]] [[Санат:Мали халықтары]] [[Санат:Гвинея-Бисау халықтары]] [[Санат:Бенин халықтары]] [[Санат:Сьерра-Леоне халықтары]] [[Санат:Гамбия халықтары]] g3kx8fmb2o3hhpkflr0m8hpc9ier4qq Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім комитеті 0 719725 3647330 3517123 2026-08-25T21:37:57Z Casserium 68287 /* */ 3647330 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[19 тамыз]] [[2022 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = 010000, Астана қаласы, Есіл ауданы, Мәңгілік Ел даңғылы, 8-үй, "Министрліктер үйі" ғимараты, 11-кіреберіс |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = Ержан Әмірбекұлы |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/education?lang=kk |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім комитеті''' — жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыратын [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі]]нің ведомствосы. == Тарихы == Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім комитеті 2022 жылы ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің құрамында құрылды. == Міндеттері == # жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру # жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G22HN000045 Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім комитеті туралы ережесін бекіту туралы]</ref> == Құрылымы == Комитеттің 6 басқармаcы бар (2023 жылға): # Статистика және ЖЖОҚБҰ қызметін үйлестіру басқармасы # Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мазмұны басқармасы # Стратегия және жобалау қызметі басқармасы # Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беруді интернационалдандыру басқармасы # Білім алушылар контингентін қалыптастыру және кадрлар даярлау басқармасы # Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының білім алушыларын әлеуметтендіру және тәрбиелеу басқармасы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|Ж]] 134ng2o07gh38ko4etnoosy8pgrphso Қатысушы талқылауы:1nter pares 3 722571 3647362 3644671 2026-08-26T05:36:49Z Жадыра Абибуллаевна 184705 /* «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» мақаласы туралы */ жаңа бөлім 3647362 wikitext text/x-wiki == Администраторды сайлау‎ == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:49, 2024 ж. қаңтардың 29 (+06) == Вандализм в статье про список колёс обозрения == Добрый день, почему отменяете мои правки в статье про список колёс обозрения, тем самым возвращая неверную информацию о высоте дубайского колеса обозрения - 167м, хотя оно 250м. возвращаете неверную информацию о колесе обозрения в сочи, удаляете информацию о колесе обозрения в узбекистане... Это что за вандализм? [[Қатысушы:Aqob|Aqob]] ([[Қатысушы талқылауы:Aqob|талқылау]]) 13:34, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) :Добрый день. При добавлении новой информации в статью прошу вас указать авторитетные источники. Так же завершение строительства колеса обозрения в Дубае было в 2021 году, вы написали 2022. Интересно, кто тут занимается вандализмом? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) == Санат дұрысталды == Кеш жарық! [[:Санат:Қазақ билері|Мына санатты]] дұрыстап қойдым. Сіз көрсеткен қателер жойылды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. қазанның 3 (+05) :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:14, 2024 ж. қазанның 3 (+05) == Жылжыту == Кеш жарық, Ауған соғысы (1979—1989) деген ескі атауға көптеген мақалалар мен жылжытулар сілтеніп тұр. Соларды түзетіп шығу кере, сосын ескісін жедел жоюға ұсынуға болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:57, 2024 ж. қазанның 29 (+05) :Қайырлы күн, дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:16, 2024 ж. қазанның 30 (+05) == Араб-Израиль қақтығысы == Неге дубликат? Сосын үлгілерді неге мақаланың ортасынан бастайсыз? Қанша рет байқап келе жатырмын, бірінші үлгі қойылады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:40, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) :Бүкіл Араб-Израиль қақтығыстарына ортақ мақала жасағым келген. Ескерту ескерілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:55, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) == Маршмэллоу == Добрый день! Поясните причину вашей [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?diff=3402771&oldid=3402753&title=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%BC%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D1%83 отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :Добрый день. Почему слишком большое количество гиперссылок для небольшой статьи? Зачем это? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:27, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Для удобства. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:42, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Зачем удалять, если всё правильно? (Может быть кроме последней ссылки, которая действительно ни к чему.) --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:03, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :::{{@|Рефлексист}} қайырлы күн! "[[:ru:Википедия:Внутренние ссылки|Википедия:Внутренние ссылки]]" бетімен танысып шығуыңызға кеңес беремін -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:44, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::::Прочитал. Дальше что? [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 20:06, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :{{@|Рефлексист}} Извините, почему на русском? Если ВЫ хорошо не владеете на казахском, тогда вы не можете подправлять ошибки и пожалуйста не надо сделать гиперссылку на одно и тоже статье, вместе того корректировать оптом (одним кликом) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:10, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::Я тоже не владею хорошо казахским, а писать через гуглопереводчик это издевательство над языком, поэтому напишу на русском. Участник заменил ссылку, ведущую в русскую википедию, ссылкой на статью на казахском языке. Любой человек, искреннее болеющий за казахский язык, такое только приветствовал бы. Вместо этого правку откатывают, а затем приходит аж целый администратор и попрекает участника плохим знанием казахского языка. Приплыли. [[Арнайы:Үлесі/150.241.86.164|150.241.86.164]] 15:51, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::Проверил, откорректировал (ваш вклад остался). Я не упрекаю за незнание казахского языка, насчет гиперссылки, последние время много новички так делают (для галочки). Я думал так же и у вас --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::: Что мешало быть более внимательным и аккуратным с первого раза? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:29, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Может быть потому что человек мог легко ошибиться проверяя несколько сотен новых правок за один раз и никто не отменял человеческий фактор? Как думаете? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 18:59, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::: Чтобы не попадать впросак, не надо так торопиться. Разве за вашим дружкой кто-то гонится? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:37, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::Проблема решена, правки участника были восстановлены, зачем вы снова пишете? В попытке начать конфликт? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::: Я рад, что проблема, которая вообще-то не должна была возникнуть, всё же решена. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 16:46, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Да, у моего "дружка" нет в жизни других дел, кроме как сидеть в Википедии, поэтому он мог бы и не спешить, вы правы. Мы тоже рады, что "проблема", которая вообще-то вас не касалось, всё же решена. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:59, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :{{@|Менеджер по сроку годности}} делать ничего у вас? Принципиальный вопрос: вы на казахском не умеете грамотно отвечать, тогда что тут делаете. Подправлять ссылку и источник убрать может любой человек. Думаете можете внести существенный вклад в развитие казвикипедий? + Вы {{@|Рефлексист}}, то есть второй фейк аккаунт? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:50, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Интеруики == Кеш жарық! Интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:31, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :Кеш жарық! Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:56, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) == Санат == Кеш жарық, санаттарға дұрыс санат қою керек (сізде көбісінде бос санат бастап жатырсыз, жоя салдым). Сириядағы азаматтық соғыс санатына интеруики мен ағылшын немесе орыс уикипедиясынан өарап санаттарды қоюды өтінемін. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:22, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) :Кеш жарық! Қазіргісі дұрыс па? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:55, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) ::Керемет, мен көбіне орыс не ағылшын тілінен қарап бастаймын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::Жақсы, ескерту ескерілді [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:31, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Уикипедия дамуына қосқан үлесі үшін == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:AnimWIKISTAR-laurier-WT.gif|left|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Уикижұлдыз|Уикижұлдыз]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] — Уикипедия жобасындағы аса белсенді әрекеттері үшін, Уикипедияның дамуы жолындағы үлкен еңбектері үшін! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:47, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) |} :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз, не болып қалды [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 16:31, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Қайырлы күн! Сіз дереккөз ретінде студенттерге тесттерге арналған сайтты пайдаланыпсыз.. Жақсы, беделді дереккөз ретінде, кітап немесе бір авторитетті сайттан алсаңыз жақсы болар еді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Ок,кешірім сұраймын [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:08, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Саламатсыз ба, мен уикилендіру талаптарына сай мақаланы (жүзжылдық соғыс)ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге ол өңдеуімді жоққа шығардыңыз? == Мен "Жүзжылдық соғыс" мақаласының соңында тұрған уикилендіру қажет деген жерді басып, қандай өзгерістер енгізу керек екенің біліп, соның бір тармағына сәйкес мақаланы мазмұнына қарай ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге оны жоққа шығардыңыз ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Бөлімдерді қайтардым [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Қай бөлімдерді ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 19:02, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::Эдуард, Каролинг, Ланкастер [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::::Енді сіз соны анықтап '''білдіңізғо''', ал мен болсам өңдемеңізді жоққа шығарып жіберіппін. Қателік меннен кетсе мен сіздің жасағаныңызды қайтардым. Не үшін енді маған '''НЕГЕ''' деп жауап беріп тұрсыз? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:57, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Неге менің толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Неге менің Алтын Орда тарихы деген мақаладағы толықтыруымды жоққа шығардыңыз???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Сізге айтылдығо оңды-солды сілтеме қоймаңыз деп. Екіншіден дереккөздеріңіз дұрыс емес, құр сөйлем: '''Алтын Орда - Алып Империя, Әл Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті'''. Сіздің ойыңызша бұл жақсы, авторитетті дереккөзбе? Осы ескертулерді ескеріңіз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:53, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Сонда сілтеме керек пе [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:58, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Елді мекен == Кеш жарық! Елді мекен үлгісіндегі ''Ел'' деген параметрге мемлекеттің атауын ғана көрсетеді (ешқандай суретсіз және сілтемесіз) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:50, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) :Кеш жарық! Сирияның туы өзгерген еді, сіз айтқандай жасадым басында, бірақ ескі туы шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) == Дауыс беру == Сәлеметсізбе! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Негізгі белдеу|Жаңа таңдаулы мақала]] және [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Науру|жаңа жақсы мақала]] үшін дауыс бере аласыз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:37, 2025 ж. қаңтардың 8 (+05) :Саламатсыз ба [[Арнайы:Үлесі/87.255.222.246|87.255.222.246]] 11:13, 2025 ж. ақпанның 18 (+05) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Саломе Зурабишвили == Бұл мақаланы неге жоясыз? Мен оны толықтырдым ғой. Сіз айтқан үлгіні және дереккөзді қостым, санаттарды толықтырдым. Неге басқа адамның еңбегіне соншама аяусыздық танытасыз? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:49, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) Менімше, сіз оны еш себепсіз жойдыңыз. Өзіңізді соншама белсенді администратор ретінде танытқыңыз келсе, мақалаға жақсы-жақсы өңдемелер енгізбейсіз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:06, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :Қаңтардың 25-інде жазғанда сізге мақаланы әліде толықтыру керек деп жаздым. Ақпарат өте аз, дымда жазылмаған деуге болады, сондықтанда менің алдымда мақалаға «жедел жойылсын» үлгісін қойып кеткен. Басқа тілді уикипедиядағы мақалалармен салыстырып қараңызшы. Мен сізге толықтыруға қарайған уақыт бердім. Неге мақаланы бастап, аяқтамай тастап кетесіз? Неге оны мен толықтыруым керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:13, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :: Бес абзац аз емес, сіздікі дұрыс емес! Мен барлық кемшіліктерді жойдым, көлемін кез келген адам қоса алады, оның ішінде сіз де қоса аласыз. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:01, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::Мақаланы қайтарамын, дұрысынан толықтыруға дайынсыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:05, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) ::::Мақаланы еш шартсыз қайтару керек! Бірақ мен толықтырамын ... --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:09, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::::Қайтардым. Басқа тілдегі уикипедиялардан қарап толықтырсаңыз болады. Негізі дұрысынан ақпарат еңгізсе жақсы үлкен мақала шығады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:14, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) == Notice of expiration of your rollbacker right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "rollbacker" (Шегіндірушілер) will expire on 2025-03-17 07:50:35. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:42, 2025 ж. наурыздың 11 (+05)</div> == Фотосуреттер бойынша == Қайырлы күн! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты қазақ тілінде шығатын ғылыми журнал туралы жазған едік. Алайда ондағы фотосуреттерді белгісіз себеппен алып тастаған. Сізден мына суреттерді қалпына келтіруіңізді сұраймын: *Жаңа журнал.jpg *Журнал таныстырылымы.jpg *Журнал оқыған бала.jpg [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:14, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == Request for Template Deletion == Hello 1nter pares, I hope you're doing well. Thank you again for your help with the Барунди article deletion earlier. I recently moved the contents of two templates to correctly spelled versions and would like the old, misspelled ones deleted: [[Үлгі:Country data Democratic republic of the Congo]] (should be [[Үлгі:Country data Democratic Republic of the Congo]]) [[Үлгі:Country data Әзірбайжан]] (should be [[Үлгі:Country data Әзербайжан]]) Since these old versions are no longer needed, could you help delete them? Let me know if any further clarification is needed. Thanks in advance! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 15:28, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) :Hi, it's done! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:33, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) == Лужникидегі трагедия == Қайтыс болған адамдардың тізімің неге жойып тастаған едіңіз? [[Қатысушы:Zhantayevraiymbekd|Zhantayevraiymbekd]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhantayevraiymbekd|талқылау]]) 23:01, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) :Кесте жасап еңгізген екенсіз, байқамай қалыппын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:21, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:28, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) == InDrive / inDrive == Сәлеметсіз бе! Мен мақала атауындағы бас әріпті кіші әріпке ауыстырдым, себебі бұл компанияның ресми атауы. Егер inDrive атауы барлық жерде осылай жазылса, неге менің түзетуімді жоққа шығардыңыз? Жауап бергеніңізге ризамын. [[Қатысушы:Alothav|Alothav]] ([[Қатысушы талқылауы:Alothav|талқылау]]) 20:46, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :Қайырлы кеш! Байқамай қалыппын, өңдемеңізді кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Эрнест Төреханов == Ассаламуалейкүм! Мына мақаланы не себеппен жоюға ұсынатыныңды түсіндіре аласың ба? Бас-аяғы бар мақала ғой... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 12 (+05) == Мақалаларды жартылай қорғау == Сәлеметсізбе Қазақша Уикипедияның администраторы! Сіз менің [[Эрдэнэт қаласы]] [[Яковлев Як-40]] [[Яковлев Як-42]] [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] деген беттерді 1 айға жартылай қорғауға сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:05, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :Қайырлы күн! Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:11, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Меніңше тіркелгісі барлар менің беттерімді бұзып тастайды сондықтан. Жартылай қорғау емес. Толық қорғау қылдырып беріңіз. 25 күнге [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:26, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :::Ешкім ештеңені бұзбайды. Мақалаларыңызды алаңсыз жаза беріңіз. Бұзақылық болып жатырса, біздер, администраторлар бармыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:48, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 16:10, 2025 ж. шілденің 5 (+05) == Адай ата туралы мақаладағы ақпаратты жою == Қайырлы күн! Менің [[Адай ата]] туралы дереккқөздермен тастап кеткен мақаламның кетіру себебі неде? [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:17, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :Дереккөздерге сүйенген болсаңыз да кейбір жерлерін дұрыс толықтырмапсыз. Сосын... менің білуімше Адайдың әкесі Елтай болу керек. Аңыздың бәрінде солай жазадығой. Шежірешілерде соны айтады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:31, 2025 ж. шілденің 16 (+05) ::Барлығы дереккөздерге сүйініп жазылған. Шежірелерде 2 нұсқа-да кездеседі. Жәнеде мен сол 2 нұсқаны да дәлелдеген болатынмын. Ж. Сәбитов Адайлардың қанын алып тексерген, субкладпен басқа-да алшындармен бірдей болды(C2-M48). Демек Бүткіл Байұлы Әлімұлылардың түпкі атасы бір [[Алау батыр]], ал егер Елтайды әкесі деп алатын болсақ онда олда алшын болуы керек. ::Өтініш мен мақаладағы қалдырған дереккөздерді қарап өту. [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:57, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :::Қарсылық жоқ. Қанымыз С2-М48, иә. Тек қана жазылуы уикипедия стиліне келмейді екен, сол үшін кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:16, 2025 ж. шілденің 16 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:29, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгі жою == Сәлеметсізбе, мен [[Үлгі:Байрақ/Қонаев қаласы]] деген жасағанын негізі түпнұсқасы [[Үлгі:Байрақ/Қонаев]] болған. Мен сол Қонаев дегенді ашсам Дінмұхамед Қонаев туралы шығып тұр. Ал Қонаев қаласы деп жазсам, басқа қалалардың үлгісінде *қаласы* деген жазу болмайды (тек қала атауымен ғана жазылып тұрады). Осы бетті жойып бере аласызба. Негізі бетті өзім жылжыттым[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:44, 2025 ж. тамыздың 3 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == '''Уикипедия: 25''' == Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05) == Орфографиялық қате == Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Газ турбиналы кеме]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, "Алма — жеміс". Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:20, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :Мана қарағанымда сіз дефис қойған сияқтысыз. Сосын олай көп үлгі қоюдың қажеті жоқ, жалпы мақала ескі, қаралымы да аз екен, жойылатын мақалалар тізіміне кіреді-ау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:37, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::«Қаралымы аз» деген уәж Уикипедияда жою критерийі болып саналмайды. Мақаланың жойылуы тек маңыздылық пен дереккөздерге байланысты. ::Үлгілерге келсек, олар мақаладағы нақты мәселелерді көрсету үшін қойылды. Егер белгілі бір үлгі артық деп есептелсе, нақты қайсысы және не себепті екенін көрсетсеңіз, талқылауға дайынмын. Әрі қазақ тіліндегі Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] сияқты үлгілер жоқ сондықтан әр қатені жеке үлгімен көрсеттім. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 23:06, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :::Әрине, бірақ бұл мақалада бірнеше ұсақ қате емес, бір негізгі проблема бар. Тақырыптың энциклопедиялық маңыздылығы да, мазмұны да дереккөздермен расталмаған. Мәтін 2014 жылдан бері жаңартылмаған, ешқандай сенімді дереккөз көрсетілмеген, ішкі уикисілтемелер жоқ және жалпы құрылымы энциклопедиялық стандартқа сай емес. Осындай жағдайда бірінен соң бірін бірнеше техникалық үлгі қоюдан гөрі, осы түпкі мәселені көрсететін жинақталған белгі маңыздылығы немесе жоюға ұсыныс орынды деп санаймын. Сонымен қатар «сурет жоқ» деген үлгінің қойылуы да бұл жерде маңызды емес, өйткені Уикипедияда иллюстрациясы жоқ, бірақ толыққанды әрі маңыздылығы мойындалған мақалалар өте көп. Суреттің болмауы жоюға немесе мазмұн сапасын бағалауға әсер ететін критерий емес, ол тек екінші реттік, безендіру деңгейіндегі мәселе. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::::Дегенмен өңдеудің толықтай алдыңғы нұсқаға қайтарылуы орфографиялық түзетулерді де жойды. Ал бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықша — тілдік ереже, ол мақаланың маңыздылығына тәуелсіз. ::::Егер бірнеше үлгілердің орнына нақты жинақталған үлгіні қолдану дұрыс деп санасаңыз, қай үлгіні қолдануды ұсынатыныңызды нақтыласаңыз жөн болар еді. Қазақша Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] үлгісі болмағандықтан, бар құралдармен мәселені көрсетуге тырыстым. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) == Уикипедия:25 == [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:49, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) == Notice of expiration of your sysop right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "sysop" (Администраторлар) will expire on 2026-01-22 18:04:26. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:41, 2026 ж. қаңтардың 16 (+05)</div> == Translation request == Hello, 1nter pares. Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello, yes, I will do it in the near future. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:10, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello! Thank you for your patience. I've completed the translations and uploaded both articles ([[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]]) to Kazakh Wikipedia. Feel free to reach out if you need more translations. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:36, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) ::Thank you very much for the articles. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 01:47, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Уики-марафонға қатысу == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен уики-марафонға қалай қатысамын мені шақырып тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:30, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Уики-марафон]] ережелерімен танысыңыз, бір оқып, қарап шығыңыз. Сол кезде бәрі түсінікті болады. Сосын ол бетке артық нәрсе жазып жүрмеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге өңдеуге болмайды екен? Қатысқысы келгендер тізімге өз атын жазып жазған мақлаларының сілтемелерін жазып отырады емес пе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:47, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::Оны білемін ғой. Бұл қатысушы жаңадан келген, алдынғы өңдемелерін қарап шықсаң болады, артық ештеңе жазып қоймасын дегенім. Өзі біледі, ескерттік. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:49, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге менің жазғанымды алып тастадыңыз бетте [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге сол мақаланы жоққа шығара бересіз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:51, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::Неден бастасам екен... Сұрақ қойюын қоясын, мен жауап беремін, басқа қатысушы жауап береді. Оның бәріне түсіндім дейсің. Бірақ шынында кері жасайсың. Мана ескерттім, уики-марафон бетіне артық нәрсе жазба деп. Ал сен оны өңдеп (дұрыс болса жақсы) Дина Нұрпейісова мақаласын жаздым деп қойыпсың. Сосын [[Дина Нұрпейісова]] бұл айдау беті, оған олай ақпарат қоспайсың. Күндіз неге мақалаға біріктіру үлгісін қойдың десем, үлгіні «жәй» қойдым деп жауап бердің. Бұның алдында қаншама ескерту алдың? Бірнеше рет бұғатталдың, менің және басқа да админ тарапынан. Келесіде ұзағынан бұғаттайтын шығармын, ренжіме. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:08, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::Келесіде енді қайталанбайды бұғаттамаңызшы алдағы уақытта мақала жазғанда біріктіру үлгісін қоссам сізге себебін түсіндіремін [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:15, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] тағы бір сұрайын дегенім осы уики-марафонда қатысушы, мақала, мақала саны, ұпай, осыларды қалай жазуға болады. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 12 (+05) :::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] кейбір мақалаларда қате бар екен соны түзетіп жібердім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:09, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) == Қазақстандағы референдум (2022) == Қайырлы түн! Мен мына мақалаға деректер қосып едім, сіз жойыпсыз. Бұның себебі неде? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 01:53, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Қайырлы түн! Мен сіздің өңдемеңізді кері қайтардым, себебі мақала 2022 жылғы референдум туралы, ал 2026 жылға қатысты ақпарат басқа оқиғаға жатады. Мұндай мәліметтерді негізгі мәтінге қоспай, қажет болса «Тағы қараңыз» бөлімінде көрсету дұрыс болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:56, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Енді екі референдум да бір тақырыпта болып, екеуі де Қазақстанда өтіп, оларды бір адам ұйымдастырғаны туралы жазғаным екі мақаланың өзара байланысын ашпай ма?! --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 02:15, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == Қателерді түзету == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] казак деген сөз дұрыс емес қазақ деп жазылуы керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:07, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Казак деген сөз бар. Қарап, ізден. Мақалалардағы сөздерді неге өзгертіп жатырсың? :Сосын мынау менің соңғы ескертуім саған, осыдан кейін 3 айға не 1 жылға бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:18, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Жарайды, түсіндім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:21, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Қаратау Өмірзақұлы мақаласында балғымбав деген дұрыс жазылмаған түзетіп жіберейін бе? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы өзгертістер бойынша талқылау == Қайырлы күн, сіз 16.03 күні, [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы соңғы жасаған өзгерістерді жоққа шығарыпсыз, не себепті және қайта қалпына келтірсе болады ма? [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :Қайырлы күн, себебін өңдеп жатырған қатысушыға жазып едім. Қарамаған сияқты. Қосқан сөйлем энциклопедиялық стильге сәйкес келмейді. Уикипедияда оқиғаның процесін емес, тек фактіні ғана беру керек. Сондықтан «таңдап, құжаттарын тапсырды», «үздік оқыды» сияқты баяндау сипатындағы тіркестер қолданылмайды. Соны ескерсеңіздер. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::Ол кісі "Жауап бердім, бірақ жауабымды дұрыс отправить ете алмадым ау деймін" дейді. Жақсы, алдағы толықтыруларымызда сіздің ескертпелеріңізді ескереміз. Бұдан ары қарата жаңа материалдарды мен жүктейтін боламын, сондықтан ескертпелеріңізді маған жіберіп тұруыңызды өтінем. Бүгін қосымша материалдар жүктейміз, соны да қарап, бағалауыңызды сұраймын [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :::Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::https://drive.google.com/drive/folders/1ZyKAocMgSIhGy3mBRgR_BfpJCpISx5m1?usp=drive_link ::::Осы файлдағы, вклейка 01,02,03 бөлімдегі суреттерді дереккөз ретінде қолдануға болады ма? ::::Мысалға "Бүкілресейлік олимпиада кезіндегі жетістігі", "Университетті(МФТИ) үздік бітіргені жөніндегі дипломы" осылардың барлығы бір жерде жиналып тұр, егер олай болмайды десеңіз, онда соларды қалай дереккөз ретінде тіркеуге болады [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::Қайырлы кеш, қарап жібере аласыз ба өтініш [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 00:39, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == Біріктіру == Қайырлы күн! [[Абдырақ құс]] мақаласын жойып бере аласыз ба? [[Абдырық]] мақаласының дубликаты екен. Негізгі мәліметтерді [[Абдырық]] мақаласына көшіріп қойдым [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) :Қайырлы күн! Жойылды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == 1 == Сәлеметсіз бе! [[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары]] мақаласындағы Мықтыбектің түзетулерін кері қайтаруыңызды (откат) сұраймын. Бұл жерде атауын өзгерту емес, дәл осы кері қайтару әрекеті қажет. Немесе [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]] нұсқасын қалпына келтіріңіз. Өйткені ол беттің атын өзгертпеген, тек мазмұнын авторлықты көрсетпестен көшіре салған. Сонымен қатар, осы тізімдегі маңыздылық критерийлеріне сәйкес келмейтін мақалаларды жоюды сұраймын [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) :? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:11, 2026 ж. наурыздың 23 (+05) :Сіз тізімдегі мақалаларды өшіресіз бе? Қанша рет сұрауға болады? Шешім дауыс беру арқылы қабылданды ғой. Ал ол болса талқылау бетін өшіруге тырысып жатыр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:05, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) ::Ұмытып кетіппін. Бүгін жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) :::Өшіріп болғанша жыл өтетін шығар [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:01, 2026 ж. мамырдың 11 (+05) ::::Тағы бар ма? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:07, 2026 ж. мамырдың 11 (+05) :::::[[Эльмира Наурызбайқызы Жүсіпова]], [[Асылзат Ералықызы Қамбарбекова]], [[Салтанат Мадиярқызы]], [[Айгүл Жұмабекқызы Әуелбаева]], [[Қайрат Абдыкаемович Ахсамбиев]], [[Әлия Нұрмұхаметқызы Макеева]], [[Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев]], [[Айгерім Ерсұлтанқызы Датқабай]], [[Сүндет Мұратбекұлы Сейітов]], [[Арайлым Сайрамбайқызы Мұратәлиева]], [[Гүлбану Есенқызы Майғарина]], [[Жеңісбек Зайытбекұлы Жекебаев]], [[Лаура Аманғалиқызы]], [[Айгерім Алтынбайқызы Сәрсенбаева]], [[Айгерім Халмурадқызы Умарова]], [[Қайрат Құрманбаев]], [[Арайлым Сағынтайқызы Сағынтай]], [[Ақбота Батырбекқызы Бейбітбек]], [[Сәбит Қадырбекұлы Сапарбеков]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 17:45, 2026 ж. мамырдың 11 (+05) :::::Тағы ұмытып қалдың ба? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:23, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) ::::::Жоқ, тізім үшін рақмет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:30, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) :::::::? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 23:36, 2026 ж. мамырдың 29 (+05) == AutoWikiBrowser өзімнің аккаунтыма рұқсат сұрау == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :Себебін айттым ғой, берілмейді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::Басқа қатысушыларда қолданып жүр ғой. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] бот жүргізбей өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат бересіз ба. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::::Басқалардан сұрап көрші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:49, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::::Жақсы. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) == Тексерістен өту == Кеш жарық! Кері қайтарып, тексеруден өткізіңізге көп рахмет! ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' тексерістен алыпсыз, алайда мақала шала ғой. Реттедім, келесі жолы олай асықпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:56, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :Кеш жарық! Рақмет! Иә, ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' мақаласын әлі де реттеп, өңдейтін шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:04, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) == Үлгі == Кеш жарық! бәрі дұрыс шығар, мақалаларға пайдалып көріңіз. Қателіктер шығып жатса көмектесемін [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:28, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) :Зертхана бетімде шығарып қойдым, туған күні дегендері шықпай тұр. Сосын кейбір параметрлерге дым жазбасамда бос орын шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) == Ледник Мраморная стена == Прошу вернуть мои правки в названии ледника [[Мәрмәрлі қабырға мұздығы]]. Есть официальный реестр географических объектов Алматинской области 2014 года, где данный ледник НЕ ПЕРЕВОДИТСЯ на казахский. Данный реестр не распространяется по открытой лицензии, что не является преградой для проверки моего утверждения. А текущее название пришло из Казахской энциклопедии, в которой слишком много ошибок и не ясно, как такой стыд вообще ушел в печать. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 21:26, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :Біріншіден, мақала атауын түбегейлі өзгерту алдын ала талқылаусыз жүргізілмеуі тиіс. Мұндай өзгерістер қауымдастық деңгейінде, қажет болған жағдайда әкімшілердің қатысуымен талқылануы тиіс. Екіншіден, сіз келтірген 2014 жылғы географиялық нысандар реестрі ашық қолжетімді емес, сондықтан оны басқа қатысушылар тексере алмайды. Тексерілмейтін дереккөздер Уикипедияда дәлел ретінде қабылданбайды. Үшіншіден, қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған дереккөзге негізделген. Қазақ энциклопедиясы Уикипедияда қолданылатын беделді дереккөздердің бірі болып саналады, сондықтан ондағы мәліметтер негіз ретінде қабылданады. Сондықтан атауды өзгерту үшін алдымен талқылау жүргізіп, тексерілетін және сенімді дереккөздер ұсыну қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:30, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::Позволю с Вами не согласиться: [[:ru:Википедия:Проверяемость|Проверяемость]] информации не следует путать с её доступностью в Интернете. РГО Алматинской области был опубликован ПОЗЖЕ Энциклопедии на казахском, также документ является профильным, касающимся только географии отдельной области. Вы можете подать заявку в соответствующий гос орган и получить к нему доступ. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 22:54, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :::[https://www.zin.ru/animalia/Coleoptera/rus/kazgeonm.htm Понимаю, это сложнее, чем отменять правки с телефона] но вот есть этот реестр на стороннем сайте, можете пользоваться [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 23:12, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::::Тағы да қайталап айтамын, бұл жердегі сіздің бірінші қателігіңіз, мақала атауын талқылаусыз түбегейлі өзгертуіңіз. Мұндай шешімді өз бетіңізше қабылдауға болмайды. Сіз келтірген реестрге қатысты, тіпті ол дұрыс болғанның өзінде, атауды біржақты өзгертуге жеткілікті негіз болып табылмайды. Мұндай жағдайларда бірнеше сенімді дереккөздер қарастырылып, атау қауымдастық деңгейінде талқылануы тиіс. Қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған беделді дереккөзге негізделген, сондықтан ол талқылаусыз өзгертілмеуі керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:43, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Уики-марафон жайлы == Сәлеметсіз бе, қайырлы кеш! Уики-марафонға байланысты бір сұрағым болып тұр. «Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері» уики-марафонға арналған өзімнің мақалаларымда «Тексерілмеген мақала» деген шаблон тұрса, марафонға қатысуға бола ма? Әлде бұндай шаблонмен мақала есептелмей кетеді ме? Рахмет! [[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] ([[Қатысушы талқылауы:Tuttiorchestra687|талқылау]]) 17:47, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) :Сәлеметсіз бе, «Тексерілмеген мақала» үлгісі болса да мақала болып санала береді. Ең бастысы жазған мақалаларыңызды марафон кестесіне еңгізуді ұмытпаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:50, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) == Мақала бастау == Қазір жаңа мақала бастауға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-29781-25|&#126;2026-29781-25]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-29781-25|talk]]) 13:35, 2026 ж. мамырдың 17 (+05) :Қайырлы күн! Мақала жазу үшін сізге 50 өңдеме жасау қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:38, 2026 ж. мамырдың 17 (+05) == CEE MEETING 2026 == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Мақаланы көшіріп жазу == Жасанды интеллект мысалы ChatGPT ден алынған жауаптарды мақаланы көшіріп жазуға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-31518-57|&#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-31518-57|talk]]) 19:52, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) :Қайырлы кеш, болмайды. Жасанды интеллекттің өзі ақпаратты уикипедиядан алады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) ::ChatGPT жазады уикипедияға сай қылып жазамын дейді. [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-31518-57|&#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-31518-57|talk]]) 20:03, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) :::Сөйлемдерді түзетуге болмаса тек. Жалпы ол ақпараттың дереккөзін қалай табасын сосын? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) == Сен деп сөйлеу == Кейбір қатысушыларға «сен» деп сөйлеу мәдениетсіздік болуы мүмкін. [[Қатысушы:Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbek2007|талқылау]]) 20:47, 2026 ж. маусымның 6 (+05) == Жоюға ұсыныс == Ассалаумағалейкүм! [[Тоғыздан үшінші патшалық]] деген мақала өте күмәнді екен. Ондағы дереккөздердің бірі сілтеме емес, ал екіншісінде қозғлған тақырып бойынша ештеме жазылмаған. Жалпы бұл тақырып бізге жат және сапасыз етіп жазылған. Сондықтан оны жойған дұрыс болады деп санаймын! --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 17:48, 2026 ж. маусымның 14 (+05) :Уағалейкүмассалам. Асығыс шешім қабылдамайық, мақаланы жоймас бұрын авторға мақаланы толықтыру-жетілдіру жайлы жазып көрсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. маусымның 14 (+05) Қалай түсінбейсіз, бұл мақаланы толықтыру емес, жою керек. Еш маңызы жоқ, сапасыз мақала ғой. --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 18:23, 2026 ж. маусымның 14 (+05) == Help == [[en:Gaza genocide|This]] article is missing from the Kazakh Wikipedia. Could you please help me make it available in Kazakh? Thank you. [[Қатысушы:جودت|جودت]] ([[Қатысушы талқылауы:جودت|талқылау]]) 19:33, 2026 ж. маусымның 18 (+05) == Неге жойдың? == [[Үшқоңыр әні]] атты мақаланы жоюың асығыс шешім болған сияқты. Қалпына келтірші оны... --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. маусымның 25 (+05) :Қарап шықтым, сапасыз жазылған екен. Толықтырып жақсартамын десең қалпына келтірейін. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:33, 2026 ж. маусымның 25 (+05) :: Қалпына келтіресің ба жоқ па??? --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:07, 2026 ж. маусымның 29 (+05) :: Неге үндемей қалдың?! --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 23:25, 2026 ж. шілденің 1 (+05) :::Талқылауда бұйырып сөйлеудің қажеті жоқ. Шешім өзгерген жоқ: мақаланы талапқа сай жақсартуға дайын болсаңыз, қалпына келтіремін. Дайын болмасаңыз, қалпына келтіруге негіз жоқ. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:30, 2026 ж. шілденің 2 (+05) :::: Енді келтірсеш қалпына, жасай алсаң --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 00:57, 2026 ж. шілденің 3 (+05) :::: Сен мақаланы қалпына келтірмесең, оны қалайша жақсарта аламын?! --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 23:42, 2026 ж. шілденің 7 (+05) :::::Осылай артық сөзсіз жазсаң болады ғой. Қазір қалпына келтіремін. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:48, 2026 ж. шілденің 7 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:41, 2026 ж. шілденің 3 (+05) == Уикипедия:Қазақстан_мен_Орталық_Азия_әйелдері/2026 == Кеш жарық! Сәлеметсіз бе! 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасқан «Уикипедия: Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026» [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|https://kk.wikipedia.org/wiki/Уикипедия:Қазақстан_мен_Орталық_Азия_әйелдері/2026]] Уики марафонының қорытындысы 30 сәуірден кейін бір апта ішінде жарияланады деп көрсетілген еді. Қорытынды жарияланды ма? Мен өткізіп алған шығармын деп сұрағаным [[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] ([[Қатысушы талқылауы:Tuttiorchestra687|талқылау]]) 21:12, 2026 ж. шілденің 6 (+05) :Қайырлы кеш! Жоқ, әлі жарияланбады. Қорытындысы марафон бетінде жарияланады, сіз ештеңе өткізіп алмадыңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:46, 2026 ж. шілденің 6 (+05) == Жанатай батыр == неге сіз дұрыс ақпаратты Жанатай [[Жанатай батыр|батыр]] туралы өшірессіз? [[Қатысушы:Baysalbay|Baysalbay]] ([[Қатысушы талқылауы:Baysalbay|талқылау]]) 18:28, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) == Неге сіз дұрыс ақпаратты өшірессіз? == [[Жанатай батыр]] туралы неге өшірессіз? Мен өзімнің арғы атамды білемін ғой😡 Ол Қарауыл ал ішінде Құлымбет [[Қатысушы:Baysalbay|Baysalbay]] ([[Қатысушы талқылауы:Baysalbay|талқылау]]) 18:33, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) :Қайырлы кеш! Сіз дұрыс қосып жатқан жоқсыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:15, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) ::Аргументіңізді айтыңыз.Ол Қарауыл ғой [[Қатысушы:Baysalbay|Baysalbay]] ([[Қатысушы талқылауы:Baysalbay|талқылау]]) 21:56, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) ::Неге жауап бермейсіз?! Тез қосыңыз не жазғанымды!!! [[Қатысушы:Baysalbay|Baysalbay]] ([[Қатысушы талқылауы:Baysalbay|талқылау]]) 21:57, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) :::Алдымен амандасып, бір-бірімізбен дұрыс сөйлесейік. «Неге жауап бермейсіз?! Тез қосыңыз!» деп талап қоюдың қажеті жоқ. Енді не себепті қайтарғанымды түсіндірейін. Сіз мақалаға бірден бірнеше жаңа мәлімет қостыңыз: туған-өлген жылдары, «баһадүр» атауы, руы, әйелі мен балалары туралы ақпарат және т.б. Бірақ бұл мәліметтердің нақты дереккөздері көрсетілмеген. «Мен өзімнің арғы атамды білемін» дегеніңізді түсінемін. Бірақ Уикипедияда жеке адамның білімі немесе отбасылық шежіресі дереккөз болып саналмайды. Ақпарат мақалада қалуы үшін оны жарияланған сенімді дереккөздермен тексеруге мүмкіндік болуы керек. Бұған қоса, бұрынғы нұсқада бір ру көрсетіліп тұрғанда, оны басқа руға өзгерту де дереккөзсіз жасалмауы керек. «Бір деректерде Қарауыл саналады» деген тұжырымның өзі нақты қай дерекке сүйенетіні көрсетілмеген. Сондықтан қосқан мәліметтеріңіздің нақты дереккөздерін көрсетіңіз. Дереккөзбен расталған ақпарат болса, қарап, мақалаға енгізуге болады. Мәселе сіздің сөзіңізге сену-сенбеуде емес, Уикипедиядағы ақпараттың тексерілу мүмкіндігінде. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:10, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) == «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» мақаласы туралы == Сәлеметсіз бе! Сіз 25 тамызда «Шымкент қалалық «Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы»» мақаласын «Энциклопедиялық мақала емес» деген себеппен жойған едіңіз. Мақаланы ескертулерді ескере отырып қайта өңдедім: мәтінді қысқарттым, энциклопедиялық стильге келтірдім, тек тексерілетін мәліметтерді қалдырып, тәуелсіз және ресми дереккөздерді қостым. Қазіргі нұсқасы: [[Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна/Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы|https://kk.wikipedia.org/wiki/Қатысушы:Жадыра_Абибуллаевна/Шымкент_қалалық_тілдерді_оқыту-әдістемелік_орталығы]] Мүмкіндік болса, осы нұсқаны қарап, мақаланы негізгі кеңістікке жариялауға жеткілікті ме, әлде тағы қандай түзетулер қажет екенін айтып жіберсеңіз. <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] ([[Қатысушы талқылауы:Жадыра Абибуллаевна|талқылау]]) 10:36, 2026 ж. тамыздың 26 (+05) b5iplhsps7qtnt4cbkxexy8r2k0qn6y 3647425 3647362 2026-08-26T09:00:13Z 1nter pares 146705 /* «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» мақаласы туралы */ Жауап беру 3647425 wikitext text/x-wiki == Администраторды сайлау‎ == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:49, 2024 ж. қаңтардың 29 (+06) == Вандализм в статье про список колёс обозрения == Добрый день, почему отменяете мои правки в статье про список колёс обозрения, тем самым возвращая неверную информацию о высоте дубайского колеса обозрения - 167м, хотя оно 250м. возвращаете неверную информацию о колесе обозрения в сочи, удаляете информацию о колесе обозрения в узбекистане... Это что за вандализм? [[Қатысушы:Aqob|Aqob]] ([[Қатысушы талқылауы:Aqob|талқылау]]) 13:34, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) :Добрый день. При добавлении новой информации в статью прошу вас указать авторитетные источники. Так же завершение строительства колеса обозрения в Дубае было в 2021 году, вы написали 2022. Интересно, кто тут занимается вандализмом? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) == Санат дұрысталды == Кеш жарық! [[:Санат:Қазақ билері|Мына санатты]] дұрыстап қойдым. Сіз көрсеткен қателер жойылды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. қазанның 3 (+05) :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:14, 2024 ж. қазанның 3 (+05) == Жылжыту == Кеш жарық, Ауған соғысы (1979—1989) деген ескі атауға көптеген мақалалар мен жылжытулар сілтеніп тұр. Соларды түзетіп шығу кере, сосын ескісін жедел жоюға ұсынуға болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:57, 2024 ж. қазанның 29 (+05) :Қайырлы күн, дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:16, 2024 ж. қазанның 30 (+05) == Араб-Израиль қақтығысы == Неге дубликат? Сосын үлгілерді неге мақаланың ортасынан бастайсыз? Қанша рет байқап келе жатырмын, бірінші үлгі қойылады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:40, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) :Бүкіл Араб-Израиль қақтығыстарына ортақ мақала жасағым келген. Ескерту ескерілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:55, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) == Маршмэллоу == Добрый день! Поясните причину вашей [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?diff=3402771&oldid=3402753&title=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%BC%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D1%83 отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :Добрый день. Почему слишком большое количество гиперссылок для небольшой статьи? Зачем это? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:27, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Для удобства. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:42, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Зачем удалять, если всё правильно? (Может быть кроме последней ссылки, которая действительно ни к чему.) --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:03, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :::{{@|Рефлексист}} қайырлы күн! "[[:ru:Википедия:Внутренние ссылки|Википедия:Внутренние ссылки]]" бетімен танысып шығуыңызға кеңес беремін -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:44, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::::Прочитал. Дальше что? [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 20:06, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :{{@|Рефлексист}} Извините, почему на русском? Если ВЫ хорошо не владеете на казахском, тогда вы не можете подправлять ошибки и пожалуйста не надо сделать гиперссылку на одно и тоже статье, вместе того корректировать оптом (одним кликом) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:10, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::Я тоже не владею хорошо казахским, а писать через гуглопереводчик это издевательство над языком, поэтому напишу на русском. Участник заменил ссылку, ведущую в русскую википедию, ссылкой на статью на казахском языке. Любой человек, искреннее болеющий за казахский язык, такое только приветствовал бы. Вместо этого правку откатывают, а затем приходит аж целый администратор и попрекает участника плохим знанием казахского языка. Приплыли. [[Арнайы:Үлесі/150.241.86.164|150.241.86.164]] 15:51, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::Проверил, откорректировал (ваш вклад остался). Я не упрекаю за незнание казахского языка, насчет гиперссылки, последние время много новички так делают (для галочки). Я думал так же и у вас --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::: Что мешало быть более внимательным и аккуратным с первого раза? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:29, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Может быть потому что человек мог легко ошибиться проверяя несколько сотен новых правок за один раз и никто не отменял человеческий фактор? Как думаете? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 18:59, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::: Чтобы не попадать впросак, не надо так торопиться. Разве за вашим дружкой кто-то гонится? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:37, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::Проблема решена, правки участника были восстановлены, зачем вы снова пишете? В попытке начать конфликт? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::: Я рад, что проблема, которая вообще-то не должна была возникнуть, всё же решена. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 16:46, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Да, у моего "дружка" нет в жизни других дел, кроме как сидеть в Википедии, поэтому он мог бы и не спешить, вы правы. Мы тоже рады, что "проблема", которая вообще-то вас не касалось, всё же решена. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:59, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :{{@|Менеджер по сроку годности}} делать ничего у вас? Принципиальный вопрос: вы на казахском не умеете грамотно отвечать, тогда что тут делаете. Подправлять ссылку и источник убрать может любой человек. Думаете можете внести существенный вклад в развитие казвикипедий? + Вы {{@|Рефлексист}}, то есть второй фейк аккаунт? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:50, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Интеруики == Кеш жарық! Интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:31, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :Кеш жарық! Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:56, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) == Санат == Кеш жарық, санаттарға дұрыс санат қою керек (сізде көбісінде бос санат бастап жатырсыз, жоя салдым). Сириядағы азаматтық соғыс санатына интеруики мен ағылшын немесе орыс уикипедиясынан өарап санаттарды қоюды өтінемін. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:22, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) :Кеш жарық! Қазіргісі дұрыс па? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:55, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) ::Керемет, мен көбіне орыс не ағылшын тілінен қарап бастаймын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::Жақсы, ескерту ескерілді [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:31, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Уикипедия дамуына қосқан үлесі үшін == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:AnimWIKISTAR-laurier-WT.gif|left|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Уикижұлдыз|Уикижұлдыз]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] — Уикипедия жобасындағы аса белсенді әрекеттері үшін, Уикипедияның дамуы жолындағы үлкен еңбектері үшін! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:47, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) |} :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз, не болып қалды [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 16:31, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Қайырлы күн! Сіз дереккөз ретінде студенттерге тесттерге арналған сайтты пайдаланыпсыз.. Жақсы, беделді дереккөз ретінде, кітап немесе бір авторитетті сайттан алсаңыз жақсы болар еді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Ок,кешірім сұраймын [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:08, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Саламатсыз ба, мен уикилендіру талаптарына сай мақаланы (жүзжылдық соғыс)ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге ол өңдеуімді жоққа шығардыңыз? == Мен "Жүзжылдық соғыс" мақаласының соңында тұрған уикилендіру қажет деген жерді басып, қандай өзгерістер енгізу керек екенің біліп, соның бір тармағына сәйкес мақаланы мазмұнына қарай ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге оны жоққа шығардыңыз ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Бөлімдерді қайтардым [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Қай бөлімдерді ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 19:02, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::Эдуард, Каролинг, Ланкастер [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::::Енді сіз соны анықтап '''білдіңізғо''', ал мен болсам өңдемеңізді жоққа шығарып жіберіппін. Қателік меннен кетсе мен сіздің жасағаныңызды қайтардым. Не үшін енді маған '''НЕГЕ''' деп жауап беріп тұрсыз? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:57, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Неге менің толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Неге менің Алтын Орда тарихы деген мақаладағы толықтыруымды жоққа шығардыңыз???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Сізге айтылдығо оңды-солды сілтеме қоймаңыз деп. Екіншіден дереккөздеріңіз дұрыс емес, құр сөйлем: '''Алтын Орда - Алып Империя, Әл Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті'''. Сіздің ойыңызша бұл жақсы, авторитетті дереккөзбе? Осы ескертулерді ескеріңіз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:53, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Сонда сілтеме керек пе [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:58, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Елді мекен == Кеш жарық! Елді мекен үлгісіндегі ''Ел'' деген параметрге мемлекеттің атауын ғана көрсетеді (ешқандай суретсіз және сілтемесіз) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:50, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) :Кеш жарық! Сирияның туы өзгерген еді, сіз айтқандай жасадым басында, бірақ ескі туы шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) == Дауыс беру == Сәлеметсізбе! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Негізгі белдеу|Жаңа таңдаулы мақала]] және [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Науру|жаңа жақсы мақала]] үшін дауыс бере аласыз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:37, 2025 ж. қаңтардың 8 (+05) :Саламатсыз ба [[Арнайы:Үлесі/87.255.222.246|87.255.222.246]] 11:13, 2025 ж. ақпанның 18 (+05) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Саломе Зурабишвили == Бұл мақаланы неге жоясыз? Мен оны толықтырдым ғой. Сіз айтқан үлгіні және дереккөзді қостым, санаттарды толықтырдым. Неге басқа адамның еңбегіне соншама аяусыздық танытасыз? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:49, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) Менімше, сіз оны еш себепсіз жойдыңыз. Өзіңізді соншама белсенді администратор ретінде танытқыңыз келсе, мақалаға жақсы-жақсы өңдемелер енгізбейсіз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:06, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :Қаңтардың 25-інде жазғанда сізге мақаланы әліде толықтыру керек деп жаздым. Ақпарат өте аз, дымда жазылмаған деуге болады, сондықтанда менің алдымда мақалаға «жедел жойылсын» үлгісін қойып кеткен. Басқа тілді уикипедиядағы мақалалармен салыстырып қараңызшы. Мен сізге толықтыруға қарайған уақыт бердім. Неге мақаланы бастап, аяқтамай тастап кетесіз? Неге оны мен толықтыруым керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:13, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :: Бес абзац аз емес, сіздікі дұрыс емес! Мен барлық кемшіліктерді жойдым, көлемін кез келген адам қоса алады, оның ішінде сіз де қоса аласыз. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:01, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::Мақаланы қайтарамын, дұрысынан толықтыруға дайынсыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:05, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) ::::Мақаланы еш шартсыз қайтару керек! Бірақ мен толықтырамын ... --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:09, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::::Қайтардым. Басқа тілдегі уикипедиялардан қарап толықтырсаңыз болады. Негізі дұрысынан ақпарат еңгізсе жақсы үлкен мақала шығады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:14, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) == Notice of expiration of your rollbacker right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "rollbacker" (Шегіндірушілер) will expire on 2025-03-17 07:50:35. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:42, 2025 ж. наурыздың 11 (+05)</div> == Фотосуреттер бойынша == Қайырлы күн! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты қазақ тілінде шығатын ғылыми журнал туралы жазған едік. Алайда ондағы фотосуреттерді белгісіз себеппен алып тастаған. Сізден мына суреттерді қалпына келтіруіңізді сұраймын: *Жаңа журнал.jpg *Журнал таныстырылымы.jpg *Журнал оқыған бала.jpg [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:14, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == Request for Template Deletion == Hello 1nter pares, I hope you're doing well. Thank you again for your help with the Барунди article deletion earlier. I recently moved the contents of two templates to correctly spelled versions and would like the old, misspelled ones deleted: [[Үлгі:Country data Democratic republic of the Congo]] (should be [[Үлгі:Country data Democratic Republic of the Congo]]) [[Үлгі:Country data Әзірбайжан]] (should be [[Үлгі:Country data Әзербайжан]]) Since these old versions are no longer needed, could you help delete them? Let me know if any further clarification is needed. Thanks in advance! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 15:28, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) :Hi, it's done! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:33, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) == Лужникидегі трагедия == Қайтыс болған адамдардың тізімің неге жойып тастаған едіңіз? [[Қатысушы:Zhantayevraiymbekd|Zhantayevraiymbekd]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhantayevraiymbekd|талқылау]]) 23:01, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) :Кесте жасап еңгізген екенсіз, байқамай қалыппын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:21, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:28, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) == InDrive / inDrive == Сәлеметсіз бе! Мен мақала атауындағы бас әріпті кіші әріпке ауыстырдым, себебі бұл компанияның ресми атауы. Егер inDrive атауы барлық жерде осылай жазылса, неге менің түзетуімді жоққа шығардыңыз? Жауап бергеніңізге ризамын. [[Қатысушы:Alothav|Alothav]] ([[Қатысушы талқылауы:Alothav|талқылау]]) 20:46, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :Қайырлы кеш! Байқамай қалыппын, өңдемеңізді кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Эрнест Төреханов == Ассаламуалейкүм! Мына мақаланы не себеппен жоюға ұсынатыныңды түсіндіре аласың ба? Бас-аяғы бар мақала ғой... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 12 (+05) == Мақалаларды жартылай қорғау == Сәлеметсізбе Қазақша Уикипедияның администраторы! Сіз менің [[Эрдэнэт қаласы]] [[Яковлев Як-40]] [[Яковлев Як-42]] [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] деген беттерді 1 айға жартылай қорғауға сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:05, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :Қайырлы күн! Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:11, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Меніңше тіркелгісі барлар менің беттерімді бұзып тастайды сондықтан. Жартылай қорғау емес. Толық қорғау қылдырып беріңіз. 25 күнге [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:26, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :::Ешкім ештеңені бұзбайды. Мақалаларыңызды алаңсыз жаза беріңіз. Бұзақылық болып жатырса, біздер, администраторлар бармыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:48, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 16:10, 2025 ж. шілденің 5 (+05) == Адай ата туралы мақаладағы ақпаратты жою == Қайырлы күн! Менің [[Адай ата]] туралы дереккқөздермен тастап кеткен мақаламның кетіру себебі неде? [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:17, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :Дереккөздерге сүйенген болсаңыз да кейбір жерлерін дұрыс толықтырмапсыз. Сосын... менің білуімше Адайдың әкесі Елтай болу керек. Аңыздың бәрінде солай жазадығой. Шежірешілерде соны айтады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:31, 2025 ж. шілденің 16 (+05) ::Барлығы дереккөздерге сүйініп жазылған. Шежірелерде 2 нұсқа-да кездеседі. Жәнеде мен сол 2 нұсқаны да дәлелдеген болатынмын. Ж. Сәбитов Адайлардың қанын алып тексерген, субкладпен басқа-да алшындармен бірдей болды(C2-M48). Демек Бүткіл Байұлы Әлімұлылардың түпкі атасы бір [[Алау батыр]], ал егер Елтайды әкесі деп алатын болсақ онда олда алшын болуы керек. ::Өтініш мен мақаладағы қалдырған дереккөздерді қарап өту. [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:57, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :::Қарсылық жоқ. Қанымыз С2-М48, иә. Тек қана жазылуы уикипедия стиліне келмейді екен, сол үшін кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:16, 2025 ж. шілденің 16 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:29, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгі жою == Сәлеметсізбе, мен [[Үлгі:Байрақ/Қонаев қаласы]] деген жасағанын негізі түпнұсқасы [[Үлгі:Байрақ/Қонаев]] болған. Мен сол Қонаев дегенді ашсам Дінмұхамед Қонаев туралы шығып тұр. Ал Қонаев қаласы деп жазсам, басқа қалалардың үлгісінде *қаласы* деген жазу болмайды (тек қала атауымен ғана жазылып тұрады). Осы бетті жойып бере аласызба. Негізі бетті өзім жылжыттым[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:44, 2025 ж. тамыздың 3 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == '''Уикипедия: 25''' == Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05) == Орфографиялық қате == Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Газ турбиналы кеме]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, "Алма — жеміс". Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:20, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :Мана қарағанымда сіз дефис қойған сияқтысыз. Сосын олай көп үлгі қоюдың қажеті жоқ, жалпы мақала ескі, қаралымы да аз екен, жойылатын мақалалар тізіміне кіреді-ау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:37, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::«Қаралымы аз» деген уәж Уикипедияда жою критерийі болып саналмайды. Мақаланың жойылуы тек маңыздылық пен дереккөздерге байланысты. ::Үлгілерге келсек, олар мақаладағы нақты мәселелерді көрсету үшін қойылды. Егер белгілі бір үлгі артық деп есептелсе, нақты қайсысы және не себепті екенін көрсетсеңіз, талқылауға дайынмын. Әрі қазақ тіліндегі Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] сияқты үлгілер жоқ сондықтан әр қатені жеке үлгімен көрсеттім. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 23:06, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :::Әрине, бірақ бұл мақалада бірнеше ұсақ қате емес, бір негізгі проблема бар. Тақырыптың энциклопедиялық маңыздылығы да, мазмұны да дереккөздермен расталмаған. Мәтін 2014 жылдан бері жаңартылмаған, ешқандай сенімді дереккөз көрсетілмеген, ішкі уикисілтемелер жоқ және жалпы құрылымы энциклопедиялық стандартқа сай емес. Осындай жағдайда бірінен соң бірін бірнеше техникалық үлгі қоюдан гөрі, осы түпкі мәселені көрсететін жинақталған белгі маңыздылығы немесе жоюға ұсыныс орынды деп санаймын. Сонымен қатар «сурет жоқ» деген үлгінің қойылуы да бұл жерде маңызды емес, өйткені Уикипедияда иллюстрациясы жоқ, бірақ толыққанды әрі маңыздылығы мойындалған мақалалар өте көп. Суреттің болмауы жоюға немесе мазмұн сапасын бағалауға әсер ететін критерий емес, ол тек екінші реттік, безендіру деңгейіндегі мәселе. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::::Дегенмен өңдеудің толықтай алдыңғы нұсқаға қайтарылуы орфографиялық түзетулерді де жойды. Ал бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықша — тілдік ереже, ол мақаланың маңыздылығына тәуелсіз. ::::Егер бірнеше үлгілердің орнына нақты жинақталған үлгіні қолдану дұрыс деп санасаңыз, қай үлгіні қолдануды ұсынатыныңызды нақтыласаңыз жөн болар еді. Қазақша Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] үлгісі болмағандықтан, бар құралдармен мәселені көрсетуге тырыстым. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) == Уикипедия:25 == [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:49, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) == Notice of expiration of your sysop right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "sysop" (Администраторлар) will expire on 2026-01-22 18:04:26. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:41, 2026 ж. қаңтардың 16 (+05)</div> == Translation request == Hello, 1nter pares. Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello, yes, I will do it in the near future. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:10, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello! Thank you for your patience. I've completed the translations and uploaded both articles ([[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]]) to Kazakh Wikipedia. Feel free to reach out if you need more translations. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:36, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) ::Thank you very much for the articles. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 01:47, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Уики-марафонға қатысу == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен уики-марафонға қалай қатысамын мені шақырып тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:30, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Уики-марафон]] ережелерімен танысыңыз, бір оқып, қарап шығыңыз. Сол кезде бәрі түсінікті болады. Сосын ол бетке артық нәрсе жазып жүрмеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге өңдеуге болмайды екен? Қатысқысы келгендер тізімге өз атын жазып жазған мақлаларының сілтемелерін жазып отырады емес пе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:47, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::Оны білемін ғой. Бұл қатысушы жаңадан келген, алдынғы өңдемелерін қарап шықсаң болады, артық ештеңе жазып қоймасын дегенім. Өзі біледі, ескерттік. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:49, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге менің жазғанымды алып тастадыңыз бетте [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге сол мақаланы жоққа шығара бересіз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:51, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::Неден бастасам екен... Сұрақ қойюын қоясын, мен жауап беремін, басқа қатысушы жауап береді. Оның бәріне түсіндім дейсің. Бірақ шынында кері жасайсың. Мана ескерттім, уики-марафон бетіне артық нәрсе жазба деп. Ал сен оны өңдеп (дұрыс болса жақсы) Дина Нұрпейісова мақаласын жаздым деп қойыпсың. Сосын [[Дина Нұрпейісова]] бұл айдау беті, оған олай ақпарат қоспайсың. Күндіз неге мақалаға біріктіру үлгісін қойдың десем, үлгіні «жәй» қойдым деп жауап бердің. Бұның алдында қаншама ескерту алдың? Бірнеше рет бұғатталдың, менің және басқа да админ тарапынан. Келесіде ұзағынан бұғаттайтын шығармын, ренжіме. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:08, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::Келесіде енді қайталанбайды бұғаттамаңызшы алдағы уақытта мақала жазғанда біріктіру үлгісін қоссам сізге себебін түсіндіремін [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:15, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] тағы бір сұрайын дегенім осы уики-марафонда қатысушы, мақала, мақала саны, ұпай, осыларды қалай жазуға болады. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 12 (+05) :::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] кейбір мақалаларда қате бар екен соны түзетіп жібердім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:09, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) == Қазақстандағы референдум (2022) == Қайырлы түн! Мен мына мақалаға деректер қосып едім, сіз жойыпсыз. Бұның себебі неде? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 01:53, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Қайырлы түн! Мен сіздің өңдемеңізді кері қайтардым, себебі мақала 2022 жылғы референдум туралы, ал 2026 жылға қатысты ақпарат басқа оқиғаға жатады. Мұндай мәліметтерді негізгі мәтінге қоспай, қажет болса «Тағы қараңыз» бөлімінде көрсету дұрыс болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:56, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Енді екі референдум да бір тақырыпта болып, екеуі де Қазақстанда өтіп, оларды бір адам ұйымдастырғаны туралы жазғаным екі мақаланың өзара байланысын ашпай ма?! --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 02:15, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == Қателерді түзету == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] казак деген сөз дұрыс емес қазақ деп жазылуы керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:07, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Казак деген сөз бар. Қарап, ізден. Мақалалардағы сөздерді неге өзгертіп жатырсың? :Сосын мынау менің соңғы ескертуім саған, осыдан кейін 3 айға не 1 жылға бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:18, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Жарайды, түсіндім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:21, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Қаратау Өмірзақұлы мақаласында балғымбав деген дұрыс жазылмаған түзетіп жіберейін бе? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы өзгертістер бойынша талқылау == Қайырлы күн, сіз 16.03 күні, [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы соңғы жасаған өзгерістерді жоққа шығарыпсыз, не себепті және қайта қалпына келтірсе болады ма? [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :Қайырлы күн, себебін өңдеп жатырған қатысушыға жазып едім. Қарамаған сияқты. Қосқан сөйлем энциклопедиялық стильге сәйкес келмейді. Уикипедияда оқиғаның процесін емес, тек фактіні ғана беру керек. Сондықтан «таңдап, құжаттарын тапсырды», «үздік оқыды» сияқты баяндау сипатындағы тіркестер қолданылмайды. Соны ескерсеңіздер. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::Ол кісі "Жауап бердім, бірақ жауабымды дұрыс отправить ете алмадым ау деймін" дейді. Жақсы, алдағы толықтыруларымызда сіздің ескертпелеріңізді ескереміз. Бұдан ары қарата жаңа материалдарды мен жүктейтін боламын, сондықтан ескертпелеріңізді маған жіберіп тұруыңызды өтінем. Бүгін қосымша материалдар жүктейміз, соны да қарап, бағалауыңызды сұраймын [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :::Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::https://drive.google.com/drive/folders/1ZyKAocMgSIhGy3mBRgR_BfpJCpISx5m1?usp=drive_link ::::Осы файлдағы, вклейка 01,02,03 бөлімдегі суреттерді дереккөз ретінде қолдануға болады ма? ::::Мысалға "Бүкілресейлік олимпиада кезіндегі жетістігі", "Университетті(МФТИ) үздік бітіргені жөніндегі дипломы" осылардың барлығы бір жерде жиналып тұр, егер олай болмайды десеңіз, онда соларды қалай дереккөз ретінде тіркеуге болады [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::Қайырлы кеш, қарап жібере аласыз ба өтініш [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 00:39, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == Біріктіру == Қайырлы күн! [[Абдырақ құс]] мақаласын жойып бере аласыз ба? [[Абдырық]] мақаласының дубликаты екен. Негізгі мәліметтерді [[Абдырық]] мақаласына көшіріп қойдым [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) :Қайырлы күн! Жойылды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == 1 == Сәлеметсіз бе! [[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары]] мақаласындағы Мықтыбектің түзетулерін кері қайтаруыңызды (откат) сұраймын. Бұл жерде атауын өзгерту емес, дәл осы кері қайтару әрекеті қажет. Немесе [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]] нұсқасын қалпына келтіріңіз. Өйткені ол беттің атын өзгертпеген, тек мазмұнын авторлықты көрсетпестен көшіре салған. Сонымен қатар, осы тізімдегі маңыздылық критерийлеріне сәйкес келмейтін мақалаларды жоюды сұраймын [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) :? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:11, 2026 ж. наурыздың 23 (+05) :Сіз тізімдегі мақалаларды өшіресіз бе? Қанша рет сұрауға болады? Шешім дауыс беру арқылы қабылданды ғой. Ал ол болса талқылау бетін өшіруге тырысып жатыр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:05, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) ::Ұмытып кетіппін. Бүгін жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) :::Өшіріп болғанша жыл өтетін шығар [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:01, 2026 ж. мамырдың 11 (+05) ::::Тағы бар ма? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:07, 2026 ж. мамырдың 11 (+05) :::::[[Эльмира Наурызбайқызы Жүсіпова]], [[Асылзат Ералықызы Қамбарбекова]], [[Салтанат Мадиярқызы]], [[Айгүл Жұмабекқызы Әуелбаева]], [[Қайрат Абдыкаемович Ахсамбиев]], [[Әлия Нұрмұхаметқызы Макеева]], [[Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев]], [[Айгерім Ерсұлтанқызы Датқабай]], [[Сүндет Мұратбекұлы Сейітов]], [[Арайлым Сайрамбайқызы Мұратәлиева]], [[Гүлбану Есенқызы Майғарина]], [[Жеңісбек Зайытбекұлы Жекебаев]], [[Лаура Аманғалиқызы]], [[Айгерім Алтынбайқызы Сәрсенбаева]], [[Айгерім Халмурадқызы Умарова]], [[Қайрат Құрманбаев]], [[Арайлым Сағынтайқызы Сағынтай]], [[Ақбота Батырбекқызы Бейбітбек]], [[Сәбит Қадырбекұлы Сапарбеков]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 17:45, 2026 ж. мамырдың 11 (+05) :::::Тағы ұмытып қалдың ба? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:23, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) ::::::Жоқ, тізім үшін рақмет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:30, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) :::::::? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 23:36, 2026 ж. мамырдың 29 (+05) == AutoWikiBrowser өзімнің аккаунтыма рұқсат сұрау == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :Себебін айттым ғой, берілмейді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::Басқа қатысушыларда қолданып жүр ғой. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] бот жүргізбей өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат бересіз ба. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::::Басқалардан сұрап көрші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:49, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::::Жақсы. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) == Тексерістен өту == Кеш жарық! Кері қайтарып, тексеруден өткізіңізге көп рахмет! ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' тексерістен алыпсыз, алайда мақала шала ғой. Реттедім, келесі жолы олай асықпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:56, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :Кеш жарық! Рақмет! Иә, ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' мақаласын әлі де реттеп, өңдейтін шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:04, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) == Үлгі == Кеш жарық! бәрі дұрыс шығар, мақалаларға пайдалып көріңіз. Қателіктер шығып жатса көмектесемін [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:28, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) :Зертхана бетімде шығарып қойдым, туған күні дегендері шықпай тұр. Сосын кейбір параметрлерге дым жазбасамда бос орын шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) == Ледник Мраморная стена == Прошу вернуть мои правки в названии ледника [[Мәрмәрлі қабырға мұздығы]]. Есть официальный реестр географических объектов Алматинской области 2014 года, где данный ледник НЕ ПЕРЕВОДИТСЯ на казахский. Данный реестр не распространяется по открытой лицензии, что не является преградой для проверки моего утверждения. А текущее название пришло из Казахской энциклопедии, в которой слишком много ошибок и не ясно, как такой стыд вообще ушел в печать. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 21:26, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :Біріншіден, мақала атауын түбегейлі өзгерту алдын ала талқылаусыз жүргізілмеуі тиіс. Мұндай өзгерістер қауымдастық деңгейінде, қажет болған жағдайда әкімшілердің қатысуымен талқылануы тиіс. Екіншіден, сіз келтірген 2014 жылғы географиялық нысандар реестрі ашық қолжетімді емес, сондықтан оны басқа қатысушылар тексере алмайды. Тексерілмейтін дереккөздер Уикипедияда дәлел ретінде қабылданбайды. Үшіншіден, қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған дереккөзге негізделген. Қазақ энциклопедиясы Уикипедияда қолданылатын беделді дереккөздердің бірі болып саналады, сондықтан ондағы мәліметтер негіз ретінде қабылданады. Сондықтан атауды өзгерту үшін алдымен талқылау жүргізіп, тексерілетін және сенімді дереккөздер ұсыну қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:30, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::Позволю с Вами не согласиться: [[:ru:Википедия:Проверяемость|Проверяемость]] информации не следует путать с её доступностью в Интернете. РГО Алматинской области был опубликован ПОЗЖЕ Энциклопедии на казахском, также документ является профильным, касающимся только географии отдельной области. Вы можете подать заявку в соответствующий гос орган и получить к нему доступ. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 22:54, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :::[https://www.zin.ru/animalia/Coleoptera/rus/kazgeonm.htm Понимаю, это сложнее, чем отменять правки с телефона] но вот есть этот реестр на стороннем сайте, можете пользоваться [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 23:12, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::::Тағы да қайталап айтамын, бұл жердегі сіздің бірінші қателігіңіз, мақала атауын талқылаусыз түбегейлі өзгертуіңіз. Мұндай шешімді өз бетіңізше қабылдауға болмайды. Сіз келтірген реестрге қатысты, тіпті ол дұрыс болғанның өзінде, атауды біржақты өзгертуге жеткілікті негіз болып табылмайды. Мұндай жағдайларда бірнеше сенімді дереккөздер қарастырылып, атау қауымдастық деңгейінде талқылануы тиіс. Қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған беделді дереккөзге негізделген, сондықтан ол талқылаусыз өзгертілмеуі керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:43, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Уики-марафон жайлы == Сәлеметсіз бе, қайырлы кеш! Уики-марафонға байланысты бір сұрағым болып тұр. «Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері» уики-марафонға арналған өзімнің мақалаларымда «Тексерілмеген мақала» деген шаблон тұрса, марафонға қатысуға бола ма? Әлде бұндай шаблонмен мақала есептелмей кетеді ме? Рахмет! [[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] ([[Қатысушы талқылауы:Tuttiorchestra687|талқылау]]) 17:47, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) :Сәлеметсіз бе, «Тексерілмеген мақала» үлгісі болса да мақала болып санала береді. Ең бастысы жазған мақалаларыңызды марафон кестесіне еңгізуді ұмытпаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:50, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) == Мақала бастау == Қазір жаңа мақала бастауға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-29781-25|&#126;2026-29781-25]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-29781-25|talk]]) 13:35, 2026 ж. мамырдың 17 (+05) :Қайырлы күн! Мақала жазу үшін сізге 50 өңдеме жасау қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:38, 2026 ж. мамырдың 17 (+05) == CEE MEETING 2026 == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Мақаланы көшіріп жазу == Жасанды интеллект мысалы ChatGPT ден алынған жауаптарды мақаланы көшіріп жазуға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-31518-57|&#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-31518-57|talk]]) 19:52, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) :Қайырлы кеш, болмайды. Жасанды интеллекттің өзі ақпаратты уикипедиядан алады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) ::ChatGPT жазады уикипедияға сай қылып жазамын дейді. [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-31518-57|&#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-31518-57|talk]]) 20:03, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) :::Сөйлемдерді түзетуге болмаса тек. Жалпы ол ақпараттың дереккөзін қалай табасын сосын? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) == Сен деп сөйлеу == Кейбір қатысушыларға «сен» деп сөйлеу мәдениетсіздік болуы мүмкін. [[Қатысушы:Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbek2007|талқылау]]) 20:47, 2026 ж. маусымның 6 (+05) == Жоюға ұсыныс == Ассалаумағалейкүм! [[Тоғыздан үшінші патшалық]] деген мақала өте күмәнді екен. Ондағы дереккөздердің бірі сілтеме емес, ал екіншісінде қозғлған тақырып бойынша ештеме жазылмаған. Жалпы бұл тақырып бізге жат және сапасыз етіп жазылған. Сондықтан оны жойған дұрыс болады деп санаймын! --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 17:48, 2026 ж. маусымның 14 (+05) :Уағалейкүмассалам. Асығыс шешім қабылдамайық, мақаланы жоймас бұрын авторға мақаланы толықтыру-жетілдіру жайлы жазып көрсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. маусымның 14 (+05) Қалай түсінбейсіз, бұл мақаланы толықтыру емес, жою керек. Еш маңызы жоқ, сапасыз мақала ғой. --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 18:23, 2026 ж. маусымның 14 (+05) == Help == [[en:Gaza genocide|This]] article is missing from the Kazakh Wikipedia. Could you please help me make it available in Kazakh? Thank you. [[Қатысушы:جودت|جودت]] ([[Қатысушы талқылауы:جودت|талқылау]]) 19:33, 2026 ж. маусымның 18 (+05) == Неге жойдың? == [[Үшқоңыр әні]] атты мақаланы жоюың асығыс шешім болған сияқты. Қалпына келтірші оны... --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. маусымның 25 (+05) :Қарап шықтым, сапасыз жазылған екен. Толықтырып жақсартамын десең қалпына келтірейін. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:33, 2026 ж. маусымның 25 (+05) :: Қалпына келтіресің ба жоқ па??? --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:07, 2026 ж. маусымның 29 (+05) :: Неге үндемей қалдың?! --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 23:25, 2026 ж. шілденің 1 (+05) :::Талқылауда бұйырып сөйлеудің қажеті жоқ. Шешім өзгерген жоқ: мақаланы талапқа сай жақсартуға дайын болсаңыз, қалпына келтіремін. Дайын болмасаңыз, қалпына келтіруге негіз жоқ. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:30, 2026 ж. шілденің 2 (+05) :::: Енді келтірсеш қалпына, жасай алсаң --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 00:57, 2026 ж. шілденің 3 (+05) :::: Сен мақаланы қалпына келтірмесең, оны қалайша жақсарта аламын?! --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 23:42, 2026 ж. шілденің 7 (+05) :::::Осылай артық сөзсіз жазсаң болады ғой. Қазір қалпына келтіремін. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:48, 2026 ж. шілденің 7 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:41, 2026 ж. шілденің 3 (+05) == Уикипедия:Қазақстан_мен_Орталық_Азия_әйелдері/2026 == Кеш жарық! Сәлеметсіз бе! 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасқан «Уикипедия: Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026» [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|https://kk.wikipedia.org/wiki/Уикипедия:Қазақстан_мен_Орталық_Азия_әйелдері/2026]] Уики марафонының қорытындысы 30 сәуірден кейін бір апта ішінде жарияланады деп көрсетілген еді. Қорытынды жарияланды ма? Мен өткізіп алған шығармын деп сұрағаным [[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] ([[Қатысушы талқылауы:Tuttiorchestra687|талқылау]]) 21:12, 2026 ж. шілденің 6 (+05) :Қайырлы кеш! Жоқ, әлі жарияланбады. Қорытындысы марафон бетінде жарияланады, сіз ештеңе өткізіп алмадыңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:46, 2026 ж. шілденің 6 (+05) == Жанатай батыр == неге сіз дұрыс ақпаратты Жанатай [[Жанатай батыр|батыр]] туралы өшірессіз? [[Қатысушы:Baysalbay|Baysalbay]] ([[Қатысушы талқылауы:Baysalbay|талқылау]]) 18:28, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) == Неге сіз дұрыс ақпаратты өшірессіз? == [[Жанатай батыр]] туралы неге өшірессіз? Мен өзімнің арғы атамды білемін ғой😡 Ол Қарауыл ал ішінде Құлымбет [[Қатысушы:Baysalbay|Baysalbay]] ([[Қатысушы талқылауы:Baysalbay|талқылау]]) 18:33, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) :Қайырлы кеш! Сіз дұрыс қосып жатқан жоқсыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:15, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) ::Аргументіңізді айтыңыз.Ол Қарауыл ғой [[Қатысушы:Baysalbay|Baysalbay]] ([[Қатысушы талқылауы:Baysalbay|талқылау]]) 21:56, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) ::Неге жауап бермейсіз?! Тез қосыңыз не жазғанымды!!! [[Қатысушы:Baysalbay|Baysalbay]] ([[Қатысушы талқылауы:Baysalbay|талқылау]]) 21:57, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) :::Алдымен амандасып, бір-бірімізбен дұрыс сөйлесейік. «Неге жауап бермейсіз?! Тез қосыңыз!» деп талап қоюдың қажеті жоқ. Енді не себепті қайтарғанымды түсіндірейін. Сіз мақалаға бірден бірнеше жаңа мәлімет қостыңыз: туған-өлген жылдары, «баһадүр» атауы, руы, әйелі мен балалары туралы ақпарат және т.б. Бірақ бұл мәліметтердің нақты дереккөздері көрсетілмеген. «Мен өзімнің арғы атамды білемін» дегеніңізді түсінемін. Бірақ Уикипедияда жеке адамның білімі немесе отбасылық шежіресі дереккөз болып саналмайды. Ақпарат мақалада қалуы үшін оны жарияланған сенімді дереккөздермен тексеруге мүмкіндік болуы керек. Бұған қоса, бұрынғы нұсқада бір ру көрсетіліп тұрғанда, оны басқа руға өзгерту де дереккөзсіз жасалмауы керек. «Бір деректерде Қарауыл саналады» деген тұжырымның өзі нақты қай дерекке сүйенетіні көрсетілмеген. Сондықтан қосқан мәліметтеріңіздің нақты дереккөздерін көрсетіңіз. Дереккөзбен расталған ақпарат болса, қарап, мақалаға енгізуге болады. Мәселе сіздің сөзіңізге сену-сенбеуде емес, Уикипедиядағы ақпараттың тексерілу мүмкіндігінде. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:10, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) == «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» мақаласы туралы == Сәлеметсіз бе! Сіз 25 тамызда «Шымкент қалалық «Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы»» мақаласын «Энциклопедиялық мақала емес» деген себеппен жойған едіңіз. Мақаланы ескертулерді ескере отырып қайта өңдедім: мәтінді қысқарттым, энциклопедиялық стильге келтірдім, тек тексерілетін мәліметтерді қалдырып, тәуелсіз және ресми дереккөздерді қостым. Қазіргі нұсқасы: [[Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна/Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы|https://kk.wikipedia.org/wiki/Қатысушы:Жадыра_Абибуллаевна/Шымкент_қалалық_тілдерді_оқыту-әдістемелік_орталығы]] Мүмкіндік болса, осы нұсқаны қарап, мақаланы негізгі кеңістікке жариялауға жеткілікті ме, әлде тағы қандай түзетулер қажет екенін айтып жіберсеңіз. <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] ([[Қатысушы талқылауы:Жадыра Абибуллаевна|талқылау]]) 10:36, 2026 ж. тамыздың 26 (+05) :Қайырлы күн! Мақала дербес маңыздылығы жеткіліксіз болғандықтан жойылған еді. Қазіргі дереккөздер орталықтың бар екенін және қызметін ғана көрсетеді, алайда жеке мақалаға лайық ерекше маңызын дәлелдемейді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:00, 2026 ж. тамыздың 26 (+05) p8azfusp74g01yuaaw0werlj5f9i24o 3647495 3647425 2026-08-26T10:18:38Z Жадыра Абибуллаевна 184705 /* «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» мақаласы туралы */ Жауап беру 3647495 wikitext text/x-wiki == Администраторды сайлау‎ == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:49, 2024 ж. қаңтардың 29 (+06) == Вандализм в статье про список колёс обозрения == Добрый день, почему отменяете мои правки в статье про список колёс обозрения, тем самым возвращая неверную информацию о высоте дубайского колеса обозрения - 167м, хотя оно 250м. возвращаете неверную информацию о колесе обозрения в сочи, удаляете информацию о колесе обозрения в узбекистане... Это что за вандализм? [[Қатысушы:Aqob|Aqob]] ([[Қатысушы талқылауы:Aqob|талқылау]]) 13:34, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) :Добрый день. При добавлении новой информации в статью прошу вас указать авторитетные источники. Так же завершение строительства колеса обозрения в Дубае было в 2021 году, вы написали 2022. Интересно, кто тут занимается вандализмом? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) == Санат дұрысталды == Кеш жарық! [[:Санат:Қазақ билері|Мына санатты]] дұрыстап қойдым. Сіз көрсеткен қателер жойылды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. қазанның 3 (+05) :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:14, 2024 ж. қазанның 3 (+05) == Жылжыту == Кеш жарық, Ауған соғысы (1979—1989) деген ескі атауға көптеген мақалалар мен жылжытулар сілтеніп тұр. Соларды түзетіп шығу кере, сосын ескісін жедел жоюға ұсынуға болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:57, 2024 ж. қазанның 29 (+05) :Қайырлы күн, дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:16, 2024 ж. қазанның 30 (+05) == Араб-Израиль қақтығысы == Неге дубликат? Сосын үлгілерді неге мақаланың ортасынан бастайсыз? Қанша рет байқап келе жатырмын, бірінші үлгі қойылады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:40, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) :Бүкіл Араб-Израиль қақтығыстарына ортақ мақала жасағым келген. Ескерту ескерілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:55, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) == Маршмэллоу == Добрый день! Поясните причину вашей [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?diff=3402771&oldid=3402753&title=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%BC%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D1%83 отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :Добрый день. Почему слишком большое количество гиперссылок для небольшой статьи? Зачем это? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:27, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Для удобства. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:42, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Зачем удалять, если всё правильно? (Может быть кроме последней ссылки, которая действительно ни к чему.) --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:03, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :::{{@|Рефлексист}} қайырлы күн! "[[:ru:Википедия:Внутренние ссылки|Википедия:Внутренние ссылки]]" бетімен танысып шығуыңызға кеңес беремін -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:44, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::::Прочитал. Дальше что? [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 20:06, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :{{@|Рефлексист}} Извините, почему на русском? Если ВЫ хорошо не владеете на казахском, тогда вы не можете подправлять ошибки и пожалуйста не надо сделать гиперссылку на одно и тоже статье, вместе того корректировать оптом (одним кликом) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:10, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::Я тоже не владею хорошо казахским, а писать через гуглопереводчик это издевательство над языком, поэтому напишу на русском. Участник заменил ссылку, ведущую в русскую википедию, ссылкой на статью на казахском языке. Любой человек, искреннее болеющий за казахский язык, такое только приветствовал бы. Вместо этого правку откатывают, а затем приходит аж целый администратор и попрекает участника плохим знанием казахского языка. Приплыли. [[Арнайы:Үлесі/150.241.86.164|150.241.86.164]] 15:51, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::Проверил, откорректировал (ваш вклад остался). Я не упрекаю за незнание казахского языка, насчет гиперссылки, последние время много новички так делают (для галочки). Я думал так же и у вас --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::: Что мешало быть более внимательным и аккуратным с первого раза? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:29, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Может быть потому что человек мог легко ошибиться проверяя несколько сотен новых правок за один раз и никто не отменял человеческий фактор? Как думаете? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 18:59, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::: Чтобы не попадать впросак, не надо так торопиться. Разве за вашим дружкой кто-то гонится? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:37, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::Проблема решена, правки участника были восстановлены, зачем вы снова пишете? В попытке начать конфликт? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::: Я рад, что проблема, которая вообще-то не должна была возникнуть, всё же решена. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 16:46, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Да, у моего "дружка" нет в жизни других дел, кроме как сидеть в Википедии, поэтому он мог бы и не спешить, вы правы. Мы тоже рады, что "проблема", которая вообще-то вас не касалось, всё же решена. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:59, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :{{@|Менеджер по сроку годности}} делать ничего у вас? Принципиальный вопрос: вы на казахском не умеете грамотно отвечать, тогда что тут делаете. Подправлять ссылку и источник убрать может любой человек. Думаете можете внести существенный вклад в развитие казвикипедий? + Вы {{@|Рефлексист}}, то есть второй фейк аккаунт? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:50, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Интеруики == Кеш жарық! Интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:31, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :Кеш жарық! Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:56, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) == Санат == Кеш жарық, санаттарға дұрыс санат қою керек (сізде көбісінде бос санат бастап жатырсыз, жоя салдым). Сириядағы азаматтық соғыс санатына интеруики мен ағылшын немесе орыс уикипедиясынан өарап санаттарды қоюды өтінемін. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:22, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) :Кеш жарық! Қазіргісі дұрыс па? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:55, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) ::Керемет, мен көбіне орыс не ағылшын тілінен қарап бастаймын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::Жақсы, ескерту ескерілді [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:31, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Уикипедия дамуына қосқан үлесі үшін == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:AnimWIKISTAR-laurier-WT.gif|left|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Уикижұлдыз|Уикижұлдыз]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] — Уикипедия жобасындағы аса белсенді әрекеттері үшін, Уикипедияның дамуы жолындағы үлкен еңбектері үшін! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:47, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) |} :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз, не болып қалды [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 16:31, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Қайырлы күн! Сіз дереккөз ретінде студенттерге тесттерге арналған сайтты пайдаланыпсыз.. Жақсы, беделді дереккөз ретінде, кітап немесе бір авторитетті сайттан алсаңыз жақсы болар еді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Ок,кешірім сұраймын [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:08, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Саламатсыз ба, мен уикилендіру талаптарына сай мақаланы (жүзжылдық соғыс)ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге ол өңдеуімді жоққа шығардыңыз? == Мен "Жүзжылдық соғыс" мақаласының соңында тұрған уикилендіру қажет деген жерді басып, қандай өзгерістер енгізу керек екенің біліп, соның бір тармағына сәйкес мақаланы мазмұнына қарай ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге оны жоққа шығардыңыз ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Бөлімдерді қайтардым [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Қай бөлімдерді ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 19:02, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::Эдуард, Каролинг, Ланкастер [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::::Енді сіз соны анықтап '''білдіңізғо''', ал мен болсам өңдемеңізді жоққа шығарып жіберіппін. Қателік меннен кетсе мен сіздің жасағаныңызды қайтардым. Не үшін енді маған '''НЕГЕ''' деп жауап беріп тұрсыз? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:57, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Неге менің толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Неге менің Алтын Орда тарихы деген мақаладағы толықтыруымды жоққа шығардыңыз???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Сізге айтылдығо оңды-солды сілтеме қоймаңыз деп. Екіншіден дереккөздеріңіз дұрыс емес, құр сөйлем: '''Алтын Орда - Алып Империя, Әл Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті'''. Сіздің ойыңызша бұл жақсы, авторитетті дереккөзбе? Осы ескертулерді ескеріңіз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:53, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Сонда сілтеме керек пе [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:58, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Елді мекен == Кеш жарық! Елді мекен үлгісіндегі ''Ел'' деген параметрге мемлекеттің атауын ғана көрсетеді (ешқандай суретсіз және сілтемесіз) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:50, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) :Кеш жарық! Сирияның туы өзгерген еді, сіз айтқандай жасадым басында, бірақ ескі туы шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) == Дауыс беру == Сәлеметсізбе! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Негізгі белдеу|Жаңа таңдаулы мақала]] және [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Науру|жаңа жақсы мақала]] үшін дауыс бере аласыз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:37, 2025 ж. қаңтардың 8 (+05) :Саламатсыз ба [[Арнайы:Үлесі/87.255.222.246|87.255.222.246]] 11:13, 2025 ж. ақпанның 18 (+05) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Саломе Зурабишвили == Бұл мақаланы неге жоясыз? Мен оны толықтырдым ғой. Сіз айтқан үлгіні және дереккөзді қостым, санаттарды толықтырдым. Неге басқа адамның еңбегіне соншама аяусыздық танытасыз? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:49, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) Менімше, сіз оны еш себепсіз жойдыңыз. Өзіңізді соншама белсенді администратор ретінде танытқыңыз келсе, мақалаға жақсы-жақсы өңдемелер енгізбейсіз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:06, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :Қаңтардың 25-інде жазғанда сізге мақаланы әліде толықтыру керек деп жаздым. Ақпарат өте аз, дымда жазылмаған деуге болады, сондықтанда менің алдымда мақалаға «жедел жойылсын» үлгісін қойып кеткен. Басқа тілді уикипедиядағы мақалалармен салыстырып қараңызшы. Мен сізге толықтыруға қарайған уақыт бердім. Неге мақаланы бастап, аяқтамай тастап кетесіз? Неге оны мен толықтыруым керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:13, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :: Бес абзац аз емес, сіздікі дұрыс емес! Мен барлық кемшіліктерді жойдым, көлемін кез келген адам қоса алады, оның ішінде сіз де қоса аласыз. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:01, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::Мақаланы қайтарамын, дұрысынан толықтыруға дайынсыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:05, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) ::::Мақаланы еш шартсыз қайтару керек! Бірақ мен толықтырамын ... --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:09, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::::Қайтардым. Басқа тілдегі уикипедиялардан қарап толықтырсаңыз болады. Негізі дұрысынан ақпарат еңгізсе жақсы үлкен мақала шығады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:14, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) == Notice of expiration of your rollbacker right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "rollbacker" (Шегіндірушілер) will expire on 2025-03-17 07:50:35. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:42, 2025 ж. наурыздың 11 (+05)</div> == Фотосуреттер бойынша == Қайырлы күн! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты қазақ тілінде шығатын ғылыми журнал туралы жазған едік. Алайда ондағы фотосуреттерді белгісіз себеппен алып тастаған. Сізден мына суреттерді қалпына келтіруіңізді сұраймын: *Жаңа журнал.jpg *Журнал таныстырылымы.jpg *Журнал оқыған бала.jpg [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:14, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == Request for Template Deletion == Hello 1nter pares, I hope you're doing well. Thank you again for your help with the Барунди article deletion earlier. I recently moved the contents of two templates to correctly spelled versions and would like the old, misspelled ones deleted: [[Үлгі:Country data Democratic republic of the Congo]] (should be [[Үлгі:Country data Democratic Republic of the Congo]]) [[Үлгі:Country data Әзірбайжан]] (should be [[Үлгі:Country data Әзербайжан]]) Since these old versions are no longer needed, could you help delete them? Let me know if any further clarification is needed. Thanks in advance! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 15:28, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) :Hi, it's done! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:33, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) == Лужникидегі трагедия == Қайтыс болған адамдардың тізімің неге жойып тастаған едіңіз? [[Қатысушы:Zhantayevraiymbekd|Zhantayevraiymbekd]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhantayevraiymbekd|талқылау]]) 23:01, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) :Кесте жасап еңгізген екенсіз, байқамай қалыппын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:21, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:28, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) == InDrive / inDrive == Сәлеметсіз бе! Мен мақала атауындағы бас әріпті кіші әріпке ауыстырдым, себебі бұл компанияның ресми атауы. Егер inDrive атауы барлық жерде осылай жазылса, неге менің түзетуімді жоққа шығардыңыз? Жауап бергеніңізге ризамын. [[Қатысушы:Alothav|Alothav]] ([[Қатысушы талқылауы:Alothav|талқылау]]) 20:46, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :Қайырлы кеш! Байқамай қалыппын, өңдемеңізді кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Эрнест Төреханов == Ассаламуалейкүм! Мына мақаланы не себеппен жоюға ұсынатыныңды түсіндіре аласың ба? Бас-аяғы бар мақала ғой... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 12 (+05) == Мақалаларды жартылай қорғау == Сәлеметсізбе Қазақша Уикипедияның администраторы! Сіз менің [[Эрдэнэт қаласы]] [[Яковлев Як-40]] [[Яковлев Як-42]] [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] деген беттерді 1 айға жартылай қорғауға сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:05, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :Қайырлы күн! Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:11, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Меніңше тіркелгісі барлар менің беттерімді бұзып тастайды сондықтан. Жартылай қорғау емес. Толық қорғау қылдырып беріңіз. 25 күнге [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:26, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :::Ешкім ештеңені бұзбайды. Мақалаларыңызды алаңсыз жаза беріңіз. Бұзақылық болып жатырса, біздер, администраторлар бармыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:48, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 16:10, 2025 ж. шілденің 5 (+05) == Адай ата туралы мақаладағы ақпаратты жою == Қайырлы күн! Менің [[Адай ата]] туралы дереккқөздермен тастап кеткен мақаламның кетіру себебі неде? [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:17, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :Дереккөздерге сүйенген болсаңыз да кейбір жерлерін дұрыс толықтырмапсыз. Сосын... менің білуімше Адайдың әкесі Елтай болу керек. Аңыздың бәрінде солай жазадығой. Шежірешілерде соны айтады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:31, 2025 ж. шілденің 16 (+05) ::Барлығы дереккөздерге сүйініп жазылған. Шежірелерде 2 нұсқа-да кездеседі. Жәнеде мен сол 2 нұсқаны да дәлелдеген болатынмын. Ж. Сәбитов Адайлардың қанын алып тексерген, субкладпен басқа-да алшындармен бірдей болды(C2-M48). Демек Бүткіл Байұлы Әлімұлылардың түпкі атасы бір [[Алау батыр]], ал егер Елтайды әкесі деп алатын болсақ онда олда алшын болуы керек. ::Өтініш мен мақаладағы қалдырған дереккөздерді қарап өту. [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:57, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :::Қарсылық жоқ. Қанымыз С2-М48, иә. Тек қана жазылуы уикипедия стиліне келмейді екен, сол үшін кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:16, 2025 ж. шілденің 16 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:29, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгі жою == Сәлеметсізбе, мен [[Үлгі:Байрақ/Қонаев қаласы]] деген жасағанын негізі түпнұсқасы [[Үлгі:Байрақ/Қонаев]] болған. Мен сол Қонаев дегенді ашсам Дінмұхамед Қонаев туралы шығып тұр. Ал Қонаев қаласы деп жазсам, басқа қалалардың үлгісінде *қаласы* деген жазу болмайды (тек қала атауымен ғана жазылып тұрады). Осы бетті жойып бере аласызба. Негізі бетті өзім жылжыттым[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:44, 2025 ж. тамыздың 3 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == '''Уикипедия: 25''' == Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05) == Орфографиялық қате == Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Газ турбиналы кеме]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, "Алма — жеміс". Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:20, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :Мана қарағанымда сіз дефис қойған сияқтысыз. Сосын олай көп үлгі қоюдың қажеті жоқ, жалпы мақала ескі, қаралымы да аз екен, жойылатын мақалалар тізіміне кіреді-ау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:37, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::«Қаралымы аз» деген уәж Уикипедияда жою критерийі болып саналмайды. Мақаланың жойылуы тек маңыздылық пен дереккөздерге байланысты. ::Үлгілерге келсек, олар мақаладағы нақты мәселелерді көрсету үшін қойылды. Егер белгілі бір үлгі артық деп есептелсе, нақты қайсысы және не себепті екенін көрсетсеңіз, талқылауға дайынмын. Әрі қазақ тіліндегі Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] сияқты үлгілер жоқ сондықтан әр қатені жеке үлгімен көрсеттім. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 23:06, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :::Әрине, бірақ бұл мақалада бірнеше ұсақ қате емес, бір негізгі проблема бар. Тақырыптың энциклопедиялық маңыздылығы да, мазмұны да дереккөздермен расталмаған. Мәтін 2014 жылдан бері жаңартылмаған, ешқандай сенімді дереккөз көрсетілмеген, ішкі уикисілтемелер жоқ және жалпы құрылымы энциклопедиялық стандартқа сай емес. Осындай жағдайда бірінен соң бірін бірнеше техникалық үлгі қоюдан гөрі, осы түпкі мәселені көрсететін жинақталған белгі маңыздылығы немесе жоюға ұсыныс орынды деп санаймын. Сонымен қатар «сурет жоқ» деген үлгінің қойылуы да бұл жерде маңызды емес, өйткені Уикипедияда иллюстрациясы жоқ, бірақ толыққанды әрі маңыздылығы мойындалған мақалалар өте көп. Суреттің болмауы жоюға немесе мазмұн сапасын бағалауға әсер ететін критерий емес, ол тек екінші реттік, безендіру деңгейіндегі мәселе. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::::Дегенмен өңдеудің толықтай алдыңғы нұсқаға қайтарылуы орфографиялық түзетулерді де жойды. Ал бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықша — тілдік ереже, ол мақаланың маңыздылығына тәуелсіз. ::::Егер бірнеше үлгілердің орнына нақты жинақталған үлгіні қолдану дұрыс деп санасаңыз, қай үлгіні қолдануды ұсынатыныңызды нақтыласаңыз жөн болар еді. Қазақша Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] үлгісі болмағандықтан, бар құралдармен мәселені көрсетуге тырыстым. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) == Уикипедия:25 == [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:49, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) == Notice of expiration of your sysop right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "sysop" (Администраторлар) will expire on 2026-01-22 18:04:26. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:41, 2026 ж. қаңтардың 16 (+05)</div> == Translation request == Hello, 1nter pares. Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello, yes, I will do it in the near future. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:10, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello! Thank you for your patience. I've completed the translations and uploaded both articles ([[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]]) to Kazakh Wikipedia. Feel free to reach out if you need more translations. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:36, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) ::Thank you very much for the articles. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 01:47, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Уики-марафонға қатысу == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен уики-марафонға қалай қатысамын мені шақырып тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:30, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Уики-марафон]] ережелерімен танысыңыз, бір оқып, қарап шығыңыз. Сол кезде бәрі түсінікті болады. Сосын ол бетке артық нәрсе жазып жүрмеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге өңдеуге болмайды екен? Қатысқысы келгендер тізімге өз атын жазып жазған мақлаларының сілтемелерін жазып отырады емес пе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:47, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::Оны білемін ғой. Бұл қатысушы жаңадан келген, алдынғы өңдемелерін қарап шықсаң болады, артық ештеңе жазып қоймасын дегенім. Өзі біледі, ескерттік. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:49, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге менің жазғанымды алып тастадыңыз бетте [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге сол мақаланы жоққа шығара бересіз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:51, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::Неден бастасам екен... Сұрақ қойюын қоясын, мен жауап беремін, басқа қатысушы жауап береді. Оның бәріне түсіндім дейсің. Бірақ шынында кері жасайсың. Мана ескерттім, уики-марафон бетіне артық нәрсе жазба деп. Ал сен оны өңдеп (дұрыс болса жақсы) Дина Нұрпейісова мақаласын жаздым деп қойыпсың. Сосын [[Дина Нұрпейісова]] бұл айдау беті, оған олай ақпарат қоспайсың. Күндіз неге мақалаға біріктіру үлгісін қойдың десем, үлгіні «жәй» қойдым деп жауап бердің. Бұның алдында қаншама ескерту алдың? Бірнеше рет бұғатталдың, менің және басқа да админ тарапынан. Келесіде ұзағынан бұғаттайтын шығармын, ренжіме. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:08, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::Келесіде енді қайталанбайды бұғаттамаңызшы алдағы уақытта мақала жазғанда біріктіру үлгісін қоссам сізге себебін түсіндіремін [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:15, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] тағы бір сұрайын дегенім осы уики-марафонда қатысушы, мақала, мақала саны, ұпай, осыларды қалай жазуға болады. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 12 (+05) :::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] кейбір мақалаларда қате бар екен соны түзетіп жібердім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:09, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) == Қазақстандағы референдум (2022) == Қайырлы түн! Мен мына мақалаға деректер қосып едім, сіз жойыпсыз. Бұның себебі неде? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 01:53, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Қайырлы түн! Мен сіздің өңдемеңізді кері қайтардым, себебі мақала 2022 жылғы референдум туралы, ал 2026 жылға қатысты ақпарат басқа оқиғаға жатады. Мұндай мәліметтерді негізгі мәтінге қоспай, қажет болса «Тағы қараңыз» бөлімінде көрсету дұрыс болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:56, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Енді екі референдум да бір тақырыпта болып, екеуі де Қазақстанда өтіп, оларды бір адам ұйымдастырғаны туралы жазғаным екі мақаланың өзара байланысын ашпай ма?! --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 02:15, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == Қателерді түзету == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] казак деген сөз дұрыс емес қазақ деп жазылуы керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:07, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Казак деген сөз бар. Қарап, ізден. Мақалалардағы сөздерді неге өзгертіп жатырсың? :Сосын мынау менің соңғы ескертуім саған, осыдан кейін 3 айға не 1 жылға бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:18, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Жарайды, түсіндім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:21, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Қаратау Өмірзақұлы мақаласында балғымбав деген дұрыс жазылмаған түзетіп жіберейін бе? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы өзгертістер бойынша талқылау == Қайырлы күн, сіз 16.03 күні, [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы соңғы жасаған өзгерістерді жоққа шығарыпсыз, не себепті және қайта қалпына келтірсе болады ма? [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :Қайырлы күн, себебін өңдеп жатырған қатысушыға жазып едім. Қарамаған сияқты. Қосқан сөйлем энциклопедиялық стильге сәйкес келмейді. Уикипедияда оқиғаның процесін емес, тек фактіні ғана беру керек. Сондықтан «таңдап, құжаттарын тапсырды», «үздік оқыды» сияқты баяндау сипатындағы тіркестер қолданылмайды. Соны ескерсеңіздер. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::Ол кісі "Жауап бердім, бірақ жауабымды дұрыс отправить ете алмадым ау деймін" дейді. Жақсы, алдағы толықтыруларымызда сіздің ескертпелеріңізді ескереміз. Бұдан ары қарата жаңа материалдарды мен жүктейтін боламын, сондықтан ескертпелеріңізді маған жіберіп тұруыңызды өтінем. Бүгін қосымша материалдар жүктейміз, соны да қарап, бағалауыңызды сұраймын [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :::Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::https://drive.google.com/drive/folders/1ZyKAocMgSIhGy3mBRgR_BfpJCpISx5m1?usp=drive_link ::::Осы файлдағы, вклейка 01,02,03 бөлімдегі суреттерді дереккөз ретінде қолдануға болады ма? ::::Мысалға "Бүкілресейлік олимпиада кезіндегі жетістігі", "Университетті(МФТИ) үздік бітіргені жөніндегі дипломы" осылардың барлығы бір жерде жиналып тұр, егер олай болмайды десеңіз, онда соларды қалай дереккөз ретінде тіркеуге болады [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::Қайырлы кеш, қарап жібере аласыз ба өтініш [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 00:39, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == Біріктіру == Қайырлы күн! [[Абдырақ құс]] мақаласын жойып бере аласыз ба? [[Абдырық]] мақаласының дубликаты екен. Негізгі мәліметтерді [[Абдырық]] мақаласына көшіріп қойдым [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) :Қайырлы күн! Жойылды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == 1 == Сәлеметсіз бе! [[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары]] мақаласындағы Мықтыбектің түзетулерін кері қайтаруыңызды (откат) сұраймын. Бұл жерде атауын өзгерту емес, дәл осы кері қайтару әрекеті қажет. Немесе [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]] нұсқасын қалпына келтіріңіз. Өйткені ол беттің атын өзгертпеген, тек мазмұнын авторлықты көрсетпестен көшіре салған. Сонымен қатар, осы тізімдегі маңыздылық критерийлеріне сәйкес келмейтін мақалаларды жоюды сұраймын [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) :? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:11, 2026 ж. наурыздың 23 (+05) :Сіз тізімдегі мақалаларды өшіресіз бе? Қанша рет сұрауға болады? Шешім дауыс беру арқылы қабылданды ғой. Ал ол болса талқылау бетін өшіруге тырысып жатыр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:05, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) ::Ұмытып кетіппін. Бүгін жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) :::Өшіріп болғанша жыл өтетін шығар [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:01, 2026 ж. мамырдың 11 (+05) ::::Тағы бар ма? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:07, 2026 ж. мамырдың 11 (+05) :::::[[Эльмира Наурызбайқызы Жүсіпова]], [[Асылзат Ералықызы Қамбарбекова]], [[Салтанат Мадиярқызы]], [[Айгүл Жұмабекқызы Әуелбаева]], [[Қайрат Абдыкаемович Ахсамбиев]], [[Әлия Нұрмұхаметқызы Макеева]], [[Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев]], [[Айгерім Ерсұлтанқызы Датқабай]], [[Сүндет Мұратбекұлы Сейітов]], [[Арайлым Сайрамбайқызы Мұратәлиева]], [[Гүлбану Есенқызы Майғарина]], [[Жеңісбек Зайытбекұлы Жекебаев]], [[Лаура Аманғалиқызы]], [[Айгерім Алтынбайқызы Сәрсенбаева]], [[Айгерім Халмурадқызы Умарова]], [[Қайрат Құрманбаев]], [[Арайлым Сағынтайқызы Сағынтай]], [[Ақбота Батырбекқызы Бейбітбек]], [[Сәбит Қадырбекұлы Сапарбеков]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 17:45, 2026 ж. мамырдың 11 (+05) :::::Тағы ұмытып қалдың ба? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:23, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) ::::::Жоқ, тізім үшін рақмет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:30, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) :::::::? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 23:36, 2026 ж. мамырдың 29 (+05) == AutoWikiBrowser өзімнің аккаунтыма рұқсат сұрау == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :Себебін айттым ғой, берілмейді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::Басқа қатысушыларда қолданып жүр ғой. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] бот жүргізбей өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат бересіз ба. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::::Басқалардан сұрап көрші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:49, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::::Жақсы. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) == Тексерістен өту == Кеш жарық! Кері қайтарып, тексеруден өткізіңізге көп рахмет! ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' тексерістен алыпсыз, алайда мақала шала ғой. Реттедім, келесі жолы олай асықпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:56, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :Кеш жарық! Рақмет! Иә, ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' мақаласын әлі де реттеп, өңдейтін шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:04, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) == Үлгі == Кеш жарық! бәрі дұрыс шығар, мақалаларға пайдалып көріңіз. Қателіктер шығып жатса көмектесемін [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:28, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) :Зертхана бетімде шығарып қойдым, туған күні дегендері шықпай тұр. Сосын кейбір параметрлерге дым жазбасамда бос орын шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) == Ледник Мраморная стена == Прошу вернуть мои правки в названии ледника [[Мәрмәрлі қабырға мұздығы]]. Есть официальный реестр географических объектов Алматинской области 2014 года, где данный ледник НЕ ПЕРЕВОДИТСЯ на казахский. Данный реестр не распространяется по открытой лицензии, что не является преградой для проверки моего утверждения. А текущее название пришло из Казахской энциклопедии, в которой слишком много ошибок и не ясно, как такой стыд вообще ушел в печать. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 21:26, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :Біріншіден, мақала атауын түбегейлі өзгерту алдын ала талқылаусыз жүргізілмеуі тиіс. Мұндай өзгерістер қауымдастық деңгейінде, қажет болған жағдайда әкімшілердің қатысуымен талқылануы тиіс. Екіншіден, сіз келтірген 2014 жылғы географиялық нысандар реестрі ашық қолжетімді емес, сондықтан оны басқа қатысушылар тексере алмайды. Тексерілмейтін дереккөздер Уикипедияда дәлел ретінде қабылданбайды. Үшіншіден, қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған дереккөзге негізделген. Қазақ энциклопедиясы Уикипедияда қолданылатын беделді дереккөздердің бірі болып саналады, сондықтан ондағы мәліметтер негіз ретінде қабылданады. Сондықтан атауды өзгерту үшін алдымен талқылау жүргізіп, тексерілетін және сенімді дереккөздер ұсыну қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:30, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::Позволю с Вами не согласиться: [[:ru:Википедия:Проверяемость|Проверяемость]] информации не следует путать с её доступностью в Интернете. РГО Алматинской области был опубликован ПОЗЖЕ Энциклопедии на казахском, также документ является профильным, касающимся только географии отдельной области. Вы можете подать заявку в соответствующий гос орган и получить к нему доступ. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 22:54, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :::[https://www.zin.ru/animalia/Coleoptera/rus/kazgeonm.htm Понимаю, это сложнее, чем отменять правки с телефона] но вот есть этот реестр на стороннем сайте, можете пользоваться [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 23:12, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::::Тағы да қайталап айтамын, бұл жердегі сіздің бірінші қателігіңіз, мақала атауын талқылаусыз түбегейлі өзгертуіңіз. Мұндай шешімді өз бетіңізше қабылдауға болмайды. Сіз келтірген реестрге қатысты, тіпті ол дұрыс болғанның өзінде, атауды біржақты өзгертуге жеткілікті негіз болып табылмайды. Мұндай жағдайларда бірнеше сенімді дереккөздер қарастырылып, атау қауымдастық деңгейінде талқылануы тиіс. Қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған беделді дереккөзге негізделген, сондықтан ол талқылаусыз өзгертілмеуі керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:43, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Уики-марафон жайлы == Сәлеметсіз бе, қайырлы кеш! Уики-марафонға байланысты бір сұрағым болып тұр. «Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері» уики-марафонға арналған өзімнің мақалаларымда «Тексерілмеген мақала» деген шаблон тұрса, марафонға қатысуға бола ма? Әлде бұндай шаблонмен мақала есептелмей кетеді ме? Рахмет! [[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] ([[Қатысушы талқылауы:Tuttiorchestra687|талқылау]]) 17:47, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) :Сәлеметсіз бе, «Тексерілмеген мақала» үлгісі болса да мақала болып санала береді. Ең бастысы жазған мақалаларыңызды марафон кестесіне еңгізуді ұмытпаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:50, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) == Мақала бастау == Қазір жаңа мақала бастауға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-29781-25|&#126;2026-29781-25]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-29781-25|talk]]) 13:35, 2026 ж. мамырдың 17 (+05) :Қайырлы күн! Мақала жазу үшін сізге 50 өңдеме жасау қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:38, 2026 ж. мамырдың 17 (+05) == CEE MEETING 2026 == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Мақаланы көшіріп жазу == Жасанды интеллект мысалы ChatGPT ден алынған жауаптарды мақаланы көшіріп жазуға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-31518-57|&#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-31518-57|talk]]) 19:52, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) :Қайырлы кеш, болмайды. Жасанды интеллекттің өзі ақпаратты уикипедиядан алады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) ::ChatGPT жазады уикипедияға сай қылып жазамын дейді. [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-31518-57|&#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-31518-57|talk]]) 20:03, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) :::Сөйлемдерді түзетуге болмаса тек. Жалпы ол ақпараттың дереккөзін қалай табасын сосын? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) == Сен деп сөйлеу == Кейбір қатысушыларға «сен» деп сөйлеу мәдениетсіздік болуы мүмкін. [[Қатысушы:Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbek2007|талқылау]]) 20:47, 2026 ж. маусымның 6 (+05) == Жоюға ұсыныс == Ассалаумағалейкүм! [[Тоғыздан үшінші патшалық]] деген мақала өте күмәнді екен. Ондағы дереккөздердің бірі сілтеме емес, ал екіншісінде қозғлған тақырып бойынша ештеме жазылмаған. Жалпы бұл тақырып бізге жат және сапасыз етіп жазылған. Сондықтан оны жойған дұрыс болады деп санаймын! --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 17:48, 2026 ж. маусымның 14 (+05) :Уағалейкүмассалам. Асығыс шешім қабылдамайық, мақаланы жоймас бұрын авторға мақаланы толықтыру-жетілдіру жайлы жазып көрсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. маусымның 14 (+05) Қалай түсінбейсіз, бұл мақаланы толықтыру емес, жою керек. Еш маңызы жоқ, сапасыз мақала ғой. --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 18:23, 2026 ж. маусымның 14 (+05) == Help == [[en:Gaza genocide|This]] article is missing from the Kazakh Wikipedia. Could you please help me make it available in Kazakh? Thank you. [[Қатысушы:جودت|جودت]] ([[Қатысушы талқылауы:جودت|талқылау]]) 19:33, 2026 ж. маусымның 18 (+05) == Неге жойдың? == [[Үшқоңыр әні]] атты мақаланы жоюың асығыс шешім болған сияқты. Қалпына келтірші оны... --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. маусымның 25 (+05) :Қарап шықтым, сапасыз жазылған екен. Толықтырып жақсартамын десең қалпына келтірейін. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:33, 2026 ж. маусымның 25 (+05) :: Қалпына келтіресің ба жоқ па??? --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:07, 2026 ж. маусымның 29 (+05) :: Неге үндемей қалдың?! --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 23:25, 2026 ж. шілденің 1 (+05) :::Талқылауда бұйырып сөйлеудің қажеті жоқ. Шешім өзгерген жоқ: мақаланы талапқа сай жақсартуға дайын болсаңыз, қалпына келтіремін. Дайын болмасаңыз, қалпына келтіруге негіз жоқ. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:30, 2026 ж. шілденің 2 (+05) :::: Енді келтірсеш қалпына, жасай алсаң --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 00:57, 2026 ж. шілденің 3 (+05) :::: Сен мақаланы қалпына келтірмесең, оны қалайша жақсарта аламын?! --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 23:42, 2026 ж. шілденің 7 (+05) :::::Осылай артық сөзсіз жазсаң болады ғой. Қазір қалпына келтіремін. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:48, 2026 ж. шілденің 7 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:41, 2026 ж. шілденің 3 (+05) == Уикипедия:Қазақстан_мен_Орталық_Азия_әйелдері/2026 == Кеш жарық! Сәлеметсіз бе! 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасқан «Уикипедия: Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026» [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|https://kk.wikipedia.org/wiki/Уикипедия:Қазақстан_мен_Орталық_Азия_әйелдері/2026]] Уики марафонының қорытындысы 30 сәуірден кейін бір апта ішінде жарияланады деп көрсетілген еді. Қорытынды жарияланды ма? Мен өткізіп алған шығармын деп сұрағаным [[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] ([[Қатысушы талқылауы:Tuttiorchestra687|талқылау]]) 21:12, 2026 ж. шілденің 6 (+05) :Қайырлы кеш! Жоқ, әлі жарияланбады. Қорытындысы марафон бетінде жарияланады, сіз ештеңе өткізіп алмадыңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:46, 2026 ж. шілденің 6 (+05) == Жанатай батыр == неге сіз дұрыс ақпаратты Жанатай [[Жанатай батыр|батыр]] туралы өшірессіз? [[Қатысушы:Baysalbay|Baysalbay]] ([[Қатысушы талқылауы:Baysalbay|талқылау]]) 18:28, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) == Неге сіз дұрыс ақпаратты өшірессіз? == [[Жанатай батыр]] туралы неге өшірессіз? Мен өзімнің арғы атамды білемін ғой😡 Ол Қарауыл ал ішінде Құлымбет [[Қатысушы:Baysalbay|Baysalbay]] ([[Қатысушы талқылауы:Baysalbay|талқылау]]) 18:33, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) :Қайырлы кеш! Сіз дұрыс қосып жатқан жоқсыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:15, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) ::Аргументіңізді айтыңыз.Ол Қарауыл ғой [[Қатысушы:Baysalbay|Baysalbay]] ([[Қатысушы талқылауы:Baysalbay|талқылау]]) 21:56, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) ::Неге жауап бермейсіз?! Тез қосыңыз не жазғанымды!!! [[Қатысушы:Baysalbay|Baysalbay]] ([[Қатысушы талқылауы:Baysalbay|талқылау]]) 21:57, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) :::Алдымен амандасып, бір-бірімізбен дұрыс сөйлесейік. «Неге жауап бермейсіз?! Тез қосыңыз!» деп талап қоюдың қажеті жоқ. Енді не себепті қайтарғанымды түсіндірейін. Сіз мақалаға бірден бірнеше жаңа мәлімет қостыңыз: туған-өлген жылдары, «баһадүр» атауы, руы, әйелі мен балалары туралы ақпарат және т.б. Бірақ бұл мәліметтердің нақты дереккөздері көрсетілмеген. «Мен өзімнің арғы атамды білемін» дегеніңізді түсінемін. Бірақ Уикипедияда жеке адамның білімі немесе отбасылық шежіресі дереккөз болып саналмайды. Ақпарат мақалада қалуы үшін оны жарияланған сенімді дереккөздермен тексеруге мүмкіндік болуы керек. Бұған қоса, бұрынғы нұсқада бір ру көрсетіліп тұрғанда, оны басқа руға өзгерту де дереккөзсіз жасалмауы керек. «Бір деректерде Қарауыл саналады» деген тұжырымның өзі нақты қай дерекке сүйенетіні көрсетілмеген. Сондықтан қосқан мәліметтеріңіздің нақты дереккөздерін көрсетіңіз. Дереккөзбен расталған ақпарат болса, қарап, мақалаға енгізуге болады. Мәселе сіздің сөзіңізге сену-сенбеуде емес, Уикипедиядағы ақпараттың тексерілу мүмкіндігінде. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:10, 2026 ж. тамыздың 20 (+05) == «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» мақаласы туралы == Сәлеметсіз бе! Сіз 25 тамызда «Шымкент қалалық «Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы»» мақаласын «Энциклопедиялық мақала емес» деген себеппен жойған едіңіз. Мақаланы ескертулерді ескере отырып қайта өңдедім: мәтінді қысқарттым, энциклопедиялық стильге келтірдім, тек тексерілетін мәліметтерді қалдырып, тәуелсіз және ресми дереккөздерді қостым. Қазіргі нұсқасы: [[Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна/Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы|https://kk.wikipedia.org/wiki/Қатысушы:Жадыра_Абибуллаевна/Шымкент_қалалық_тілдерді_оқыту-әдістемелік_орталығы]] Мүмкіндік болса, осы нұсқаны қарап, мақаланы негізгі кеңістікке жариялауға жеткілікті ме, әлде тағы қандай түзетулер қажет екенін айтып жіберсеңіз. <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] ([[Қатысушы талқылауы:Жадыра Абибуллаевна|талқылау]]) 10:36, 2026 ж. тамыздың 26 (+05) :Қайырлы күн! Мақала дербес маңыздылығы жеткіліксіз болғандықтан жойылған еді. Қазіргі дереккөздер орталықтың бар екенін және қызметін ғана көрсетеді, алайда жеке мақалаға лайық ерекше маңызын дәлелдемейді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:00, 2026 ж. тамыздың 26 (+05) ::мақала тағы жойылады деген сөз бе? Иә, орталық туралы білсін деген ниетпен жазылған еді, біз де мақалаларды оқығанда бір нәрсені білеміз. Неге орталықтың бар екені маңызсыз?? Бірінші рет жазып тұрған жайымыз бар. [[Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] ([[Қатысушы талқылауы:Жадыра Абибуллаевна|талқылау]]) 15:18, 2026 ж. тамыздың 26 (+05) jok049bs81nhgyq4ktv6tlfjfk6igqk Уоңка (фильм) 0 723152 3647217 3442349 2026-08-25T12:36:01Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647217 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Уоңка |Шынайы атауы = {{lang-en|Wonka}} |Суреті = Wonka (film, 2023).jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = Фильмнің театрлық тұсаукесер постері |Жанры = [[мюзикл]]<br>[[фэнтези]] |Режиссёрі = [[Пол Кинг (режиссёр)|Пол Кинг]] |Продюсері = [[Дэвид Хейман]]<br>Люк Келли<br>Александра Фергюсон |Сценарист = '''Сюжет:'''<br>Пол Кинг<br>'''Сценарий:'''<br>{{iw|Саймон Фарнаби|Саймон Фарнаби|en|Simon Farnaby}}<br>Пол Кинг |Актерлер = [[Тимоти Шаламе]]<br>[[Киган-Майкл Кей]]<br>[[Салли Хокинс]]<br>[[Роуэн Аткинсон]]<br>[[Оливия Колман]]<br>[[Джим Картер (актёр)|Джим Картер]] |Операторы = {{iw|Чһоң Чһоң Һун|Чһоң Чһоң Һун|en|Chung Chung-hoon}} |Композиторы = [[Джоби Тэлбот]] |Хореографы = |Компания = [[Village Roadshow Pictures]]<br>[[Heyday Films]]<br>The Roald Dahl Story Company |Дистрибьютор = [[Warner Bros. Pictures]] |Ұзақтығы = 116 минут<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt6166392/technical/|title=Wonka (2023) - Technical specifications - IMDb|lang=en|accessdate=2023-12-22}}</ref> |Бюджеті = 125 миллион [[АҚШ доллары|$]]<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2023/film/features/box-office-predictions-2023-tom-cruise-super-mario-barbie-1235462618/|title=Box Office Predictions for 2023: Will Tom Cruise, Super Mario and a Bear on Cocaine Save Movie Theaters?|publisher=[[Variety]]|author=Vary, Adam және Rubin, Rebecca|date=2023-01-03}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20230104174918/https://variety.com/2023/film/features/box-office-predictions-2023-tom-cruise-super-mario-barbie-1235462618/}}</ref> |Түсім = 632.3 миллион [[АҚШ доллары|$]]<ref name=BOM>{{Cite web |title=Wonka (2023) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt6166392/ |access-date=March 30, 2024 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=July 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711162026/https://www.boxofficemojo.com/title/tt6166392/ |url-status=live}}</ref><ref name="NUM">{{Cite web |title=Wonka — Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Wonka-(2023)#tab=box-office |access-date=March 30, 2024 |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |archive-date=January 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109203507/https://www.the-numbers.com/movie/Wonka-(2023)#tab=box-office |url-status=live}}</ref> |Мемлекет = {{байрақ|АҚШ}}<br>{{байрақ|Ұлыбритания}} |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 2023 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = [[Уилли Уоңка және шоколад фабрикасы]] (сюжеті бойынша) |imdb_id = 6166392 |Сайты = [https://www.wonkamovie.net/ Ресми сайты] }} '''Уоңка'''{{Efn|Фильмнің ресми қазақша субтитрлерінде ''Willy Wonka'' есімі ''Уилли Уоңқа'' деп аударылған және фильмнің атауы сәйкесінше Уоңқа деп жазылған.<ref>{{Cite web|url= https://t.me/QazaqGrammar/4796 |title= Кинода Willy Wonka-ны Уилли Уоңка деп бейімдепті. Жақсы шешім екен |lang= kk |publisher= QazaqGrammar [[Telegram]] |author= Maqsache, Arzaman |date= 2024-01-08 |accessdate= 2024-01-08}}</ref> Оған қарамастан, сайттардың көпшілігінде, соның ішінде ticketon.kz сайтында<ref name="ticketon" /> Уоңқаның орысша есімі, ''Вилли Вонка'', сақталған. Уоңка жайлы кітаптардың қазақша аудармасында кейіпкердің есімі '''Уоңка''' деп жазылған. Бірнеше эксперт, соның ішінде Раиса Сайранқызы есімнің бұл нұсқасын қолдаған.<ref>{{cite web|url= https://t.me/KalkaStop/2625 |title= Калькасыз қазақ тілі. Назгүл Қожабек |lang= kk |publisher= Калькасыз қазақ тілі |author= Қожабек, Назгүл |date= 2024-01-09 |accessdate= 2024-03-17}}</ref>}} (кейде '''Уоңқа'''; {{lang-en|Wonka}}) — [[Чарли және шоколад фабрикасы (хикаят)|Чарли және шоколад фабрикасы]] хикаятына негізделген [[фэнтези]] жанрындағы америкалық-британдық фильм-[[мюзикл]], [[Уилли Уоңка және шоколад фабрикасы]] (1971) фильмінің [[приквел]]ы. Фильмнің режиссёрі — [[Пол Кинг (режиссёр)|Пол Кинг]], дистрибьюторы — [[Warner Bros. Pictures]] және басты рөл сомдаған актерлері — [[Тимоти Шаламе]], [[Киган-Майкл Кей]], [[Салли Хокинс]], [[Роуэн Аткинсон]] және басқалары. Фильм 2023 жылғы 15 желтоқсанда жарық көрді. Фильм Уилли Уоңканың қалай шоколад фабрикасын ашқаны жайлы баяндайды.<ref name="ticketon">{{Cite web|url=https://m.ticketon.kz/kz/event/villi-vonka-2023|title=Вилли Вонка|lang=kk|publisher=ticketon.kz|date=|accessdate=2023-12-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20231223170949/https://m.ticketon.kz/kz/event/villi-vonka-2023|date=2023-12-23}}</ref> == Рөл сомдағандар == * [[Тимоти Шаламе]] — ''[[Уилли Уоңка]]'' * [[Киган-Майкл Кей]] — ''жемқор полиция басшысы'' * [[Салли Хокинс]] — ''Уилли Уоңканың анасы'' * [[Роуэн Аткинсон]] — ''жемқор шіркеу басшысы'' * [[Оливия Колман]] * [[Джим Картер (актёр)|Джим Картер]] * {{iw|Мэттью Бэйнтон|Мэттью Бэйнтон|en|Mathew Baynton}} — ''Фикльгрубер'' * [[Том Дэвис (актёр)|Том Дэвис]] * {{iw|Саймон Фарнаби|Саймон Фарнаби|en|Simon Farnaby}} * {{iw|Рич Фулчер|Рич Фулчер|en|Rich Fulcher}} * {{iw|Кобна Холдбрук-Смит|Кобна Холдбрук-Смит|en|Kobna Holdbrook-Smith}} * [[Патерсон Джозеф]] — ''Артур Слагворт''<ref>{{Cite web|url=https://www.dialoguebooks.co.uk/contributor/paterson-joseph/|title=Paterson Joseph - Contributor Biography|lang=en|publisher=Dialogue Books|date=2022-12-27|accessdate=2022-12-27}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20221227011955/https://www.dialoguebooks.co.uk/contributor/paterson-joseph/|date=2022-12-27}}</ref> * [[Хью Грант]] — ''Лофти, Уоңканың досы болатын Умпа-Лумп''<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/hugh-grant-oompa-loompa-willy-wonka-prequel|title=Hugh Grant Plays an Oompa Loompa in the Willy Wonka Prequel |lang=en|publisher=[[IGN]]|author=Vejvoda, Jim|date=2023-04-25|accessdate=2023-04-25}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20230425184014/https://www.ign.com/articles/hugh-grant-oompa-loompa-willy-wonka-prequel|date=2023-04-25}}</ref> * Калах Лейн * [[Мэтт Лукас]] — ''Продноуз'' * Колин О'Брайен — ''жас [[Уилли Уоңка]]'' * [[Наташа Ротуэлл]] — ''Пайпер Бенц'' * {{iw|Раки Такрар|Раки Такрар|en|Rakhee Thakrar}} * {{iw|Элли Уайт|Элли Уайт|en|Ellie White}} == Өндірісі == 2016 жылғы қазанда [[Warner Bros. Pictures]] [[Роалд Дал]]дың [[Чарли және шоколад фабрикасы (хикаят)|Чарли және шоколад фабрикасы]] хикаятына қайта құқығын алды, [[Дэвид Хейман]] мен Майкл Сиглдың басшылығында сол хикаят негізінде жаңа фильмнің жасалып жатқаны жарияланды.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2016/film/news/willy-wonka-new-movie-david-heyman-warner-bros-1201894143/|title=Willy Wonka New Film in the Works From David Heyman and Warner Bros. (Exclusive)|lang=en|publisher=[[Variety]]|author=Kroll, Justin|date=2016-10-19}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20201019120526/https://variety.com/2016/film/news/willy-wonka-new-movie-david-heyman-warner-bros-1201894143/}}</ref> 2018 жылы жоспарланған актерлер тізімінде [[Дональд Гловер]], [[Райан Гослинг]] және [[Эзра Миллер]]дің бар болғаны<ref>{{Cite web|url=https://collider.com/donald-glover-ryan-gosling-willy-wonka-movie/|title=Exclusive: Donald Glover, Ryan Gosling Lead WB's Willy Wonka Shortlist|lang=en|publisher=[[Collider]]|author=Sneider, Jeff|date=2018-06-05}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20210119184011/https://collider.com/donald-glover-ryan-gosling-willy-wonka-movie/}}</ref> және фильмнің [[Уилли Уоңка және шоколад фабрикасы]]ның (1971) приквелы болатыны<ref>{{Cite web|url=https://collider.com/willy-wonka-movie-prequel/|title=Exclusive: Producer David Heyman Confirms Willy Wonka Movie Is a Prequel|lang=en|publisher=[[Collider]]|author=Chitwood, Adam|date=2018-11-05}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20210119184118/https://collider.com/willy-wonka-movie-prequel/}}</ref> белгілі болды. 2021 жылғы қаңтарда фильм режиссерінің [[Пол Кинг (режиссёр)|Пол Кинг]] болғаны<ref name="deadline">{{Cite web|url=https://deadline.com/2021/01/warner-bros-dates-willy-wonka-prequel-for-2023-with-david-heyman-producing-1234676229/|title=Warner Bros. Dates Willy Wonka Prequel For 2023 With David Heyman Producing|lang=en|publisher=[[Deadline Hollywood]]|author=D'Alessandro, Anthony|date=2021-01-19}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20210119175151/https://deadline.com/2021/01/warner-bros-dates-willy-wonka-prequel-for-2023-with-david-heyman-producing-1234676229/}}</ref> және басты рөлді [[Тимоти Шаламе]], не [[Том Холланд]] сомдайтыны<ref>{{Cite web|url=https://collider.com/timothee-chalamet-willy-wonka-new-movie/|title=Timothée Chalamet to Play Willy Wonka in New Movie From Paddington Director|lang=en|publisher=[[Collider]]|author=Sneider, Jeff|date=2021-05-24}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20210614225301/https://collider.com/timothee-chalamet-willy-wonka-new-movie/}}</ref> және фильм атауының «Уоңка» ({{lang-en|Wonka}})<ref name="deadline" /> болатыны жарияланды. Мамыр айында рөлге Шаламе таңдалды және фильмде бірнеше музыкалық нөмірдің орын алатыны белгілі болды. Кингтің айтуынша Шаламе оның жалғыз таңдауы болған, Кинг [[YouTube]]тан Шаламенің мектептегі актерлігін көріп, оның мюзиклге икемі бар даусы, керек хореографиялық қабілеті бар екенін көргесін Шаламені таңдағанын айтқан.<ref>{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/film/wonka-trailer-timothee-chalamet-roald-dahl-hugh-grant-oompa-loompa-3467341|title='Wonka' trailer: Timothée Chalamet meets Hugh Grant's Oompa-Loompa|lang=en|publisher=NME|date=2023-07-11|accessdate=2023-12-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vogue.co.uk/article/timothee-chalamet-wonka|title=Timothée Chalamet As Wonka Makes Perfect Sense, Actually|lang=en|publisher=[[Vogue]]|author=Phillip, Riann|date=2023-12-11}}</ref> Шаламеге қатысқаны үшін 9 миллион доллар берілді.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2022/film/features/movie-star-salaries-joaquin-phoenix-joker-2-tom-cruise-1235320046/|title=Inside Movie Stars' Salaries: Joaquin Phoenix Nabs $20M for Joker 2, Tom Cruise Heads to Over $100M and More|lang=en|publisher=[[Variety]]|author=Lang, Brent; Donnelly, Matt және Rubin, Rebecca|date=2022-07-20}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20220720160107/https://variety.com/2022/film/features/movie-star-salaries-joaquin-phoenix-joker-2-tom-cruise-1235320046/}}</ref> == Релизі == «Уоңка» фильмінің 2023 жылғы 20 қарашада [[Токио]]да арнайы тұсаукесері болды, оған режиссері Пол Кинг, продюсерлері Дэвид Хейман, Александра Дербюшир және жұлдыздары Тимоти Шаламе мен Хью Грант қатысты. Фильмнің дүние жүзі бойынша тұсаукесері 28 қарашада, [[Лондон]]дағы Royal Festival Hallда орын алды,<ref>{{Cite web|url=https://www.warnerbros.co.uk/news/articles/2023/11/09/wonka-world-premiere|title=Wonka World Premiere|lang=en|publisher=Warner Bros}}</ref> фильмнің театр тұсаукесері Ұлыбританияда 8 желтоқсанда болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chocolatier.co.uk/wonka-movie-2023/#Release-Date|title=Timothée Chalamet & Hugh Grant Star In The New Wonka Movie, the Prequel To Charlie And The Chocolate Factory|lang=en}}</ref> Фильм бастапқыда 17 наурыз күні жарыққа шығады деп жоспарланған еді.<ref name="deadline" /> == Қабылдауы == === Түсімі === 22 желтоқсан, 2023 жылғы санақ бойынша фильм АҚШ пен Канадада 57.5 миллион доллар жинаса, басқа территорияларда 113.2 миллион және жалпы дүние жүзінде 170.7 миллион доллар жинаған.<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt6166392/|title=Wonka (2023)|lang=en|publisher=Box Office Mojo|accessdate=2023-12-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Wonka-(2023)#tab=box-office|title=Wonka — Financial Information|lang=en|publisher=The Numbers|accessdate=2023-12-23}}</ref> === Сыншылардың пікірі === [[Rotten Tomatoes]] 276 сыншыларының 84% фильмге оң баға берді, фильмнің орташа рейтингі 7.3/10 болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/wonka|title=Wonka|lang=en|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=2023-12-23}}</ref> CinemaScore сайтының көрермендері фильмді A+ пен F арасындағы бағалау жүйесі бойынша фильмді "A–" бағасын қойды және PostTrak көрермендері оған 85% оң баға берді, олардың 64% фильмді басқаларға ұсынамыз деді.<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2023/12/box-office-wonka-1235669099/|title='Wonka' Yummy With $39M Opening As Musicals Bounce Back At The Box Office – Sunday Update|lang=en|publisher=[[Deadline Hollywood]]|author=D'Alessandro, Anthony|date=2023-12-17|accessdate=2023-12-23}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.wonkamovie.net/ Фильмнің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231208195132/https://www.wonkamovie.net/ |date=2023-12-08 }} * [[Internet Movie Database|IMDb]]дегі [https://www.imdb.com/title/tt6166392/ Уоңқа] {{small|(ағылшынша)}} * [https://m.ticketon.kz/kz/event/villi-vonka-2023 Ticketon сайтындағы Уоңқа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231223000000/https://web.archive.org/web/20231223170949/https://m.ticketon.kz/kz/event/villi-vonka-2023 |date=2023-12-23 }} [[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]] [[Санат:2023 жылғы фильмдер]] [[Санат:Роалд Дал шығармаларының экрандаулары]] [[Санат:Әдеби ертегілердің экрандаулары]] [[Санат:2023 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:2023 жылғы Ұлыбритания фильмдері]] [[Санат:Приквел-фильмдер]] [[Санат:Ұлыбритания романдарының экрандаулары]] [[Санат:Heyday Films фильмдері]] [[Санат:Warner Bros. фильмдері]] [[Санат:Жастар фильмдері]] o5bs58ttx0ny3mvsq4kh1g7jmb7i4lg Ғұмар Сейітәліұлы Жүнісов 0 726159 3647551 3267097 2026-08-26T10:50:39Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647551 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Ғұмар Сейітәліұлы Жүнісов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақ КСР және Қазақстан Жоғарғы соты төрағаларының тізімі|Қазақ АКСР Жоғарғы Соты төрағасы]] | Ту = Kazak 1920.jpg | Ту2 = | Реті = | Басқара бастады = [[1931 жыл|1931]] | Басқаруын аяқтады = [[1932 жыл|1932]] | Ізашары = [[Нағима Ыдырысқызы Арықова|Нағима Арықова]] | Ізбасары = [[Қазмұхамед Кәрібұлы Күлетов|Қазмұхамед Күлетов]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1900 | Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 1938 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] (1928 ж. бастап) | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Ғұмар Сейітәліұлы Жүнісов''' (1900-1938) — кеңестік және қазақ партия әрі мемлекет қайраткері. == Өмірбаяны == Жүнісов Ғұмар Сейітәліұлы 1900 жылы [[Семей]] қаласында шаруа отбасында дүниеге келген. 1928 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі болды<ref>{{Cite web |url=https://sud.gov.kz/kaz/content/zhogargy-sot-toragalary|title=Жоғарғы Сот Төрағалары {{!}} Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты|access-date=2023-03-13}}</ref>. 1912 жылы мамырда Семейдегі «Қайырымдылық қоғамы» татар мектебін, 1914 жылы Семейдегі орыс приход мектебін бітіріп, Семейдегі сауда мектебінде оқыды. 1917 және 1918 жылдардағы каникулда Семей қаласындағы «Өзара несиелік қоғам» банкінде кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. 1920 жылы Семей губерниялық тұтынушылар қоғамдары одағының нұсқаушысы болды. 1921 жылдың сәуірінен 1923 жылдың мамырына дейін Семей губерниясының уездік соттарында кеңсе қызметкері, одан кейін сот болып жұмыс істеді. 1925 жылы мамырдан қарашаға дейін Семей губерниясының халық соты болып жұмыс атқарды. 1925 жылдың қарашасынан 1926 жылдың тамызына дейін Губерния сотының Семей уезі бойынша уәкілетті тұлға болды. 1926 жылдың тамызынан 1928 жылдың ақпанына дейін Семей губерниялық сотының мүшесі болды. 1928 жылдың ақпанынан 1929 жылдың мамырына дейін Қарқаралы уезінің прокуроры болды. 1929 жылдың 25 маусымынан Қызылорда аймақтық прокуратурасының прокуроры болды. 1930 жылдың 13 қаңтарынан Қызылорда аймақтық сайлау комиссиясының төрағасы болып істеді. 1930 жылдың сәуірінен желтоқсанына дейін [[Қызылорда]] қаласындағы БК(б)П Қызылорда аудандық атқару комитетінің төрағасы болды. 1930 жылдың желтоқсанынан 1931 жылдың ақпанына дейін КСРО Жоғарғы Сотының Алматы қаласындағы Қазақ бөлімшесі төрағасы болды. 1932 жылдың тамызынан [[Алматы]] қаласындағы ҚАКСР Халық комиссарлар кеңесі төрағасының Отырықшыландыру жөніндегі орынбасары болды. 1933 жылдың сәуірінен БК(б)П Көкшетау аудандық атқару комитетінің төрағасы болды. 1934 жылдың қарашасынан Қарағанды облысы БК(б)П Ақмола аудандық атқару комитетінің төрағасы болды. 1937 жылы 9 шілдеде тұтқынға алынды. 1938 жылы 13 наурызда КСРО Жоғарғы Соты РКФСР Қылмыстық кодексінің 58-2, 58-8, 58-11-баптарында көзделген қылмыстар туралы айыпты дәлелденген деп танып, ең қатаң жазалау шарасына үкім шығарды. 1959 жылы 31 қаңтарда КСРО Жоғарғы соты оны ақтады<ref>[https://timenote.info/ru/Gumar-Dzhunusov Ғұмар Жүнісов]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Сотының төрағалары]] czehmkkmy94pnfc7viq893yk2rcwt5c Олжас Бектенов үкіметі 0 729157 3647277 3647142 2026-08-25T15:15:14Z Casserium 68287 /* */ 3647277 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = | Статусы = Қызметте | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = [[Аманат (партия)|Аманат]]<br>{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} | Түрі = | Парламенті = | Шақырылымы = [[Қазақстан Парламентінің 8-сайланымы|8-сайланым]] (2023–2026) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]<br>[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]]<br>[[Respublica]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Source: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды. Министрінің кім болатыны әзірге жарияланбады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Бектенов]] salzywzr8tr9vpbe131isvwmlbbgtdd 3647295 3647277 2026-08-25T17:09:33Z Casserium 68287 /* */ 3647295 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = | Статусы = Қызметте | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = [[Әділет (партия)|Әділет]]<br>{{Партия/Орындар|110|145|purple}} | Түрі = | Парламенті = | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] (2026–) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Source: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды. Министрінің кім болатыны әзірге жарияланбады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Бектенов]] o2noylwpffylzvns9561muzpf5ye2zw Қатысушы талқылауы:Renamed user bc3943f61ba08ff62958e20a63784288 3 742585 3647338 3435543 2026-08-25T23:32:53Z Renamed user bc3943f61ba08ff62958e20a63784288 160923 Беттің барлық мағлұматын алып тастады 3647338 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3647486 3647338 2026-08-26T10:02:16Z S.Marchenko 170485 S.Marchenko [[Қатысушы талқылауы:Valushunter]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user bc3943f61ba08ff62958e20a63784288]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Valushunter|Valushunter]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user bc3943f61ba08ff62958e20a63784288|Renamed user bc3943f61ba08ff62958e20a63784288]]" 3647338 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Қатысушы талқылауы:Ivan Kheilyk 3 743175 3647488 3365623 2026-08-26T10:04:50Z S.Marchenko 170485 S.Marchenko [[Қатысушы талқылауы:Marshal 10000]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Ivan Kheilyk]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Marshal 10000|Marshal 10000]]" to "[[Special:CentralAuth/Ivan Kheilyk|Ivan Kheilyk]]" 3365623 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Marshal 10000}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 02:27, 2024 ж. тамыздың 15 (+05) bssrxrfy05f1wwg86q0ddqcsvqmwk7o Фордж (футбол клубы) 0 744340 3647313 3372056 2026-08-25T18:31:18Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647313 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы|атауы={{ту|Канада}} Фордж|құрылған=2017|стадионы=Тим Хортонс Филд, [[Гамильтон (Онтарио)|Гамильтон]], [[Онтарио]], [[Канада]]|сыйымдылығы=23 217|pattern_la1=_blackborder|pattern_b1=_blackcollar|pattern_ra1=_blackborder|pattern_sh1=|pattern_so1=_blackstripe|leftarm1=ff5007|body1=ff5007|rightarm1=ff5007|shorts1=000000|socks1=ff5007|pattern_la2=_orange_border|pattern_b2=_orangecollar|pattern_ra2=_orange_border|pattern_sh2=|pattern_so2=_blackstripe|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF}}'''Фордж''' ({{lang-en|Forge Football Club}}) — [[Канада|Канаданың]] Гамильтон қаласындағы футбол клубы. == Жетістіктері == ; Канада чемпионаты * '''Жеңімпаз''' (4): 2019, 2020, 2022, 2023 * '''Күміс жүлдегер''' (1):2021 ; КОНКАКАФ Чемпиондар лигасы * '''1/8 финал''': 2024 ; КОНКАКАФ лигасы * '''1/4 финал''' (2): 2019, 2020 * '''Жартылай финал''' (1): 2021 == Сілтемелер == * https://forgefc.canpl.ca/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402151351/https://forgefc.canpl.ca/ |date=2019-04-02 }} [[Санат:Канада футбол клубтары]] 8r4slsdbdvhirs0yjchkgwytwjb5oil Құстұмсық (ою-өрнек) 0 744606 3647564 3581227 2026-08-26T11:05:42Z Акпарова Корлан 184969 бөлім қостым 3647564 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Құстұмсық''' — құстың тұмсығын тұспалдаудан туған ою-өрнек түрі. == Құрылымы == Бұл ою-өрнек тармақты мүйіздер мен сызықтардан құралады. Мұнда ою ортасындағы сызық ұшы құстың тұмсығына ұқсас етіп қиылады. [[Құстұмсық (жүзік)|Құстұмсық жүзік]] немесе топсалы жүзік сәлемдеме ретінде туыстар арасында дәнекер қызметін атқарған. Тұрмысқа шыққан қызынан орамалға түйілген құстұмсық жүзік келсе, ата-анасы қуанып, көршілерін шақырған. Құс бейнесі - халық түсінігінде азаттықтың белгісі. Жүзікке қарап ата-анасы қызының ұзатылған жерінің жақсы екенін біледі.<ref>Өмірбекова М.Ш. Энциклопедия. Қазақтың ою-өрнектері. – Алматы: "Алматыкітап" ААҚ, ISBN 9965-24-076-0</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} naen9qge65kjckawg3pxxmo08t4e3bi Асқат Қайзоллаұлы Дауылбаев 0 745069 3647555 3647041 2026-08-26T10:57:53Z АРАЙЛЫМ 184244 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3647555 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Асқат Қайзоллаұлы Дауылбаев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Конституциялық Соты|Қазақстан Конституциялық Кеңесінің мүшесі]] | Ту = QRKK logo.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті = | Басқара бастады = 27 сәуір 2016 | Басқаруын аяқтады = желтоқсан 2022 | Ізашары = Ілияс Бақтыбаев | Ізбасары = ''лауазым жойылды'' | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]<br> [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Қазақстан Республикасының 7-Бас Прокуроры]] | Ту_2 = General prosecutor Kazakhstan emblem.png | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 15 сәуір 2011 | Басқаруын аяқтады_2 = 25 сәуір 2016 | Ізашары_2 = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Ізбасары_2 = [[Жақып Қажманұлы Асанов|Жақып Асанов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің II сайланым депутаты]] | Ту_3 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = желтоқсан 1999 | Басқаруын аяқтады_3 = қаңтар 2001 | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 22.11.1962 | Туған жері = {{туған жері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = '''ұлдары '''<br>Рахат (1985 туған)<br>Айдар (1987 туған)<br>Ілияс | Қызмет еткен жылдары = 1981-1983 | Құрамында болды = {{Байрақ|КСРО}} | Ғылыми дәрежесі = 1.[[Ғылым кандидаты| Заң ғылымдарының кандидаты]]<br> 2.[[Доцент]] | Партиясы = | Білімі = [[Орал мемлекеттік заң университеті|Свердлов заң институты]] | Мамандығы = [[Заңгер]] | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{1 дәрежелі Даңқ ордені}} {{!!}} {{2 дәрежелі Барыс ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{2 дәрежелі Даңқ ордені}}{{!!}} {{Астана медалі}}{{!!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!!}}{{Қазақстан темір жолына 100 жыл медалі}} {{!}}- {{!}}{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} {{!!}} {{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!!}}{{ҚР прокуратурасына 20 жыл төс белгісі}} {{!}}- {{!}}{{1 дәрежелі прокуратура қызметінде мінсіз қызметі үшін медалі}}{{!!}} {{2 дәрежелі прокуратура қызметінде мінсіз қызметі үшін медалі}}{{!!}}{{3 дәрежелі прокуратура қызметінде мінсіз қызметі үшін медалі}}{{!!}}{{ҚР полициясына 15 жыл төс белгісі}} {{!}}- {{!}}{{ҚР полициясына 20 жыл төс белгісі}}{{!!}}{{ҚР ІӘ 20 жыл төс белгісі}}{{!!}}{{Халықаралық әскери достастықты дамытқаны үшін медалі (Қазақстан)}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Прокуратураның құрметті қызметкері}}{{!!}}{{КСРО спорт шебері}} {{!}}} }} '''Асқат Қайзоллаұлы Дауылбаев''' ([[22 қараша]] [[1962 жыл|1962]], [[Ақтөбе]]) — [[Қазақстан|қазақстандық]] мемлекеттік қайраткер, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокуроры]] (2011—2016). I дәрежелі мемлекеттік әділет кеңесшісі. == Өмірбаяны == 1962 жылы 22 қарашада [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] дүниеге келді. === Білімі === 1987 жылы [[Орал мемлекеттік заң университеті|Свердлов заң институтының]] сот-прокуратура факультетін “[[заңгер]]” мамандығы бойынша үздік тәмамдады.2005 жылы “Қазақстан Республикасындағы заңдардың ресми нормативтік түсіндірмесі” тақырыбында жоба қорғап [[Ғылым кандидаты|заң ғылымдарының кандидаты]] атанды. 2006 жылы доцент атанды. === Мансабы === * 1980—1987 — «Динамо» Ақтөбе облыстық кеңесінің қызметкері; * 1987—1992 — [[Алматы|Алматы қаласы]] [[Түрксіб ауданы|Октябрь ауданы]] прокурорының стажер, тергеуші, көмекшісі, аға көмекшісі, [[Бостандық ауданы (Алматы)|Калинин]], [[Түрксіб ауданы|Октябрь аудандары]] прокурорының орынбасары; * 1992—1994 — [[Алматы|Алматы қаласы]] прокуратурасының басшысы; * 1994—1994 — [[Алматы|Алматы қаласының]] [[Аралық coт|Аралық coты]] төрағасының орынбасары; * 1994—1997 — [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Қазақстан Бас прокуратурасының]] Әлеуметтік-экономикалық саладағы заңдылықты қадағалау департаментінің бастығы; * 1997—1999 — [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Қазақстан Әділет министрінің]] орынбасары, Әділет біліктілік алқасының төрағасы; * 1999—1999 — [[Қазақтелеком]] вице-президенті – бас әкімшілік директоры; * 1999—2001 — [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің II сайланым депутаты]], Экология және табиғи ресурстарды басқару комитетінің мүшесі, «Әділет» депутаттық тобының төрағасы; * 2001—2011 — [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Қазақстан Бас Прокурорының]] орынбасары; * 2011—2016 — [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Қазақстан Бас Прокуроры]];<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/general-nym-prokurorom-rk-naznachen-ashat-daulbaev_a2371164|title=Генеральным прокурором РК назначен Асхат Даулбаев|date=2011-04-15|lang=ru|work=www.inform.kz|accessdate=2025-01-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/ashat-daulbaev-osvobozhden-ot-dolzhnosti-genprokurora-rk_a2896818|title=Асхат Даулбаев освобожден от должности Генпрокурора РК|date=2016-04-25|lang=ru|work=www.inform.kz|accessdate=2025-01-02}}</ref> * 2016—2022 — [[Қазақстан Конституциялық Соты|Қазақстан Конституциялық Кеңесінің мүшесі]].<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/27700647.html|title=Асхат Дауылбаев конституциялық кеңес мүшесі болды|date=2016-04-27|lang=kz|work=[[Азаттық радиосы]]|accessdate=2025-01-02}}</ref> === Жеке өмірі === Үйленген, 3 ұлы бар — Рахат (1985 туған), Айдар (1987 туған) және Ілияс. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Бас Прокурорлары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің II шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Заң ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Орал мемлекеттік университеті түлектері]] qsvtbp4mqrtq6uac83ogienwajeobz7 Жексұрын мен 4 0 749222 3647480 3624518 2026-08-26T09:48:30Z Акпарова Корлан 184969 3647480 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} {{Кино |Қазақша атауы = Жексұрын мен 4 |Шынайы атауы = {{lang-en|Despicable Me 4}} |Суреті = Despicable Me logo.svg |Сурет ені = |Жанры = [[комедия]], [[фантастика]], [[отбасылық фильм|отбасылық]] |Режиссёрі = Крис Рено |Продюсері = Крис Меледандри, Бретт Хоффман |Сценарист = Майк Уайт, Кен Даурио |Актерлер = [[Стив Карелл]], [[Кристен Уиг]], [[Пьер Коффен]], [[Миранда Косгроув]], [[Стив Куган]] |Операторы = |Композиторы = Эйтор Перейра, [[Фаррелл Уильямс]] |Компания = [[Illumination Entertainment]] |Бюджеті = 100 млн. $<ref name="TheHollywoodMonday">{{Cite web|title=Despicable Me 4 Budget Revealed: It's Reportedly 100 Million|url=https://www.hollywoodmonday.com/despicable-me-4-budget-revealed-its-reportedly-100-million#tab=summary|website=The Hollywood Monday|date=June 8, 2024|access-date=June 21, 2024|archive-date=July 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705215618/https://www.hollywoodmonday.com/despicable-me-4-budget-revealed-its-reportedly-100-million/#tab=summary|url-status=dead}}</ref> |Түсім = 968 млн. $<ref name="NUM">{{Cite web |title=Despicable Me 4 — Financial Information|url=https://the-numbers.com/movie/Despicable-Me-4-(2024)#tab=summary|website=The Numbers|access-date=November 15, 2024 }}</ref> |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = ағылшын тілі |Ұзақтығы = 95 мин. |Жыл = 2024 |Алдыңғы фильм = [[Жексұрын мен 3]] |Келесі фильм = |imdb_id = 7510222 }} '''«Жексұрын мен 4»''' ({{lang-en|Despicable Me 4}}) — [[Illumination Entertainment]] компаниясы шығарған компьютерлік [[мультфильм]]. == Сюжеті == Антизұлымдар лигасының (АЗЛ) агенті Грю лицейде ескі жауымен кездеседі. Максим Ле Маль оған әлі өш екенін жеткізіп, өзін [[тарақан]] қасиеттерімен күшейтіп алғанын айтады. АЗЛ оны қамауға алады. Алайда, көп ұзамай ол абақтыдан қашып кетіп, дүниені жаулап алу жоспарын жүзеге асыруға кіріседі. Грю достарымен бірге оған қарсы тұрады. == Кейіпкерлерді дыбыстағандар == * [[Стив Карелл]] — Грю: басты кейіпкер. * [[Кристен Уиг]] — Люси Уайлд: АЗЛ агенті және Грюдің әйелі. * [[Уилл Феррелл]] — Максим Ле Маль: суперзұлым, Грюдің қарсыласы. * [[Джоуи Кинг]] — Поппи, Грюдің көршісі. * [[София Вергара]] — Валентина: Ле Мальдің әйелі. * [[Миранда Косгроув]] — Марго: Грю асырап алған қыздардың ең үлкені және ең ақылдысы, көзілдірік киеді. * [[Стив Куган]] — Сайлас Найспопс: АЗЛ лигасының бұрынғы бастығы. * Дана Гайер — Эдит: қыздардың ортаншысы, сары шашты қыз, әрқашан қызғылт тоқылған бөрік киіп жүреді. * Мэдисон Полан — Агнес: қыздардың ең кішісі, пырақтарды жақсы көреді. * [[Пьер Коффен]] — Миньондар: [[цилиндр]]лік сары ағзалар. Дөңгелек көзілдірік киіп жүретін, екі немесе бір көзді келеді. Бір-бірімен өз тілінде сөйлесіп, кейбір кезде адамға түсінікті сөздер айтады. ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{IMDb title|7510222}} * {{Rotten Tomatoes|Despicable Me 4}} * {{metacritic film|Despicable Me 4}} * {{mojo title|tt7510222}} htux428okrkydo07yum4mydb4pdfpv4 Қадырберді қорымы 0 749810 3647360 3646217 2026-08-26T05:33:41Z Бакытжан Бейсембекова 184968 3647360 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қадырберді қорымы''' — XIX ғ.,(тарихи-архитектуралық) Маңғыстау облысы, Қарақия ауданы, Сенек ауылынан шығысқа қарай 87 шақырым жерде орналасқан. «Қазқайтажаңғырту» институты экспедициясы (1989 ж.) зерттеген. Қорымда кесене және 3 сағанатам орналасқан. Мұнда Nº1 кесене оңтүстікке бағытталып, қорым ортасында орналасқан. Ескерткіш іргетассыз, онша биік емес. Екі сатылы төменгі қаланды үстіне орналасқан, бір бөлмелі. Жоспарда тікбұрышты күмбезді келген. Кесененің қабырғалары үш қабатты қалындықпен салынған. Ішкі қабаттары тақта тастармен қапталған. Негізгі беткі бөлігі биіктетілгенімен, С қабырғаларының бұрыш ұштары биік болуымен ерекшеленеді. О беткі бөлігі және жазықтықтары ритмикалы ұшатас және  күрекшелермен бедерленген. Жоспарда келемдері: 4,22×3,24 м, биіктігі 3,6 м, материалы — құмтас . Ал Nº1 сағанатам қорымның орталық бөлігінде орналасқан. Оңтүстікке бағыттала салынған. Жоспарда тікбұрышты мемориалды қоршаудан іргетассыз 2 сатылы төменгі қаландыдан салынған. Қабырғалары үш қабатты конструкцияны құрайды. Шойтастан қаланған қаландылар, бет қабаты кесілген жалпақ тастардан тұрады. Жалпақ тастар арнайы ұқыпты айдаумен қаланған. Сағанатам ішіндегі қойтастан тұрып, параллелепипед пішінінде келген. Материалы — әкті құмтас, жоспардағы көлемдері: 4,68×3,41 м, биіктігі 2,35 м. Төменгі қаландылары эрозияға ұшыраған. Nº3 сағанатам алдыңғы Nº2 сағанатаммен аналогиялық жағдайда, бір сатылы төменгі қаландыдан құралады. Жоспардағы көлемдері: 4,28×2,89м, биіктігі 1,82 м. Фриздегі жазуына қарағанда сағанатам 1865 жылы салынған. Жел эрозиясына байланысты сағанатамның төменгі  бөлігі отырып қалған. О бөлігінде полихромды бояумен бедерленген жазба сақталған. Nº4 сағанатам көлемдері 4,56×3,57 м, биіктігі 2,15 м. Есік қуысы П тәрізді жиектелген. Ескерткіштің бұрыштары үш, төрт бұрышталған шаршы текшедегі бағандар қимасымен сипатталады. Материалы — құмтас.<ref>Маңғыстау МТМҚ ММ 2009 ж. мұрағат материалдары.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2ud4yfwqr8k1wp08ptz7vlcmhx8mmim 3647412 3647360 2026-08-26T08:55:42Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] ([[User talk:Бакытжан Бейсембекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] соңғы нұсқасына қайтарды 3646217 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қадырберді қорымы''' — XIX ғ.,(тарихи-архитектуралық) Маңғыстау облысы, Қарақия ауданы, Сенек ауылынан шығысқа қарай 87 шақырым жерде орналасқан. «Қазқайтажаңғырту» институты экспедициясы (1989 ж.) зерттеген. Қорымда кесене және 3 сағанатам орналасқан. Мұнда Nº1 кесене оңтүстікке бағытталып, қорым ортасында орналасқан. Ескерткіш іргетассыз, онша биік емес. Екі сатылы төменгі қаланды үстіне орналасқан, бір бөлмелі. Жоспарда тікбұрышты күмбезді келген. Кесененің қабырғалары үш қабатты қалындықпен салынған. Ішкі қабаттары тақта тастармен қапталған. Негізгі беткі бөлігі биіктетілгенімен, С қабырғаларының бұрыш ұштары биік болуымен ерекшеленеді. О беткі бөлігі және жазықтықтары ритмикалы ұшатас және  күрекшелермен бедерленген. Жоспарда келемдері: 4,22×3,24 м, биіктігі 3,6 м, материалы — құмтас . Ал Nº1 сағанатам қорымның орталық бөлігінде орналасқан. Оңтүстікке бағыттала салынған. Жоспарда тікбұрышты мемориалды қоршаудан іргетассыз 2 сатылы төменгі қаландыдан салынған. Қабырғалары үш қабатты конструкцияны құрайды. Шойтастан қаланған қаландылар, бет қабаты кесілген жалпақ тастардан тұрады. Жалпақ тастар арнайы ұқыпты айдаумен қаланған. Сағанатам ішіндегі қойтастан тұрып, параллелепипед пішінінде келген. Материалы — әкті құмтас, жоспардағы көлемдері: 4,68×3,41 м, биіктігі 2,35 м. Төменгі қаландылары эрозияға ұшыраған. Nº3 сағанатам алдыңғы Nº2 сағанатаммен аналогиялық жағдайда, бір сатылы төменгі қаландыдан құралады. Жоспардағы көлемдері: 4,28×2,89м, биіктігі 1,82 м. Фриздегі жазуына қарағанда сағанатам 1865 жылы салынған. Жел эрозиясына байланысты сағанатамның төменгі  бөлігі отырып қалған. О бөлігінде полихромды бояумен бедерленген жазба сақталған. Nº4 сағанатам көлемдері 4,56×3,57 м, биіктігі 2,15 м. Есік қуысы П тәрізді жиектелген. Ескерткіштің бұрыштары үш, төрт бұрышталған шаршы текшедегі бағандар қимасымен сипатталады. Материалы — құмтас.<ref>Маңғыстау МТМҚ ММ 2009 ж. мұрағат материалдары.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1brn97g634imk08d7w1dq5gsqe43umx Бахтиар Абдраманов 0 750675 3647429 3647056 2026-08-26T09:19:50Z Шугыла Есімханова 185002 3647429 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} {{Тұлға|Есімі = Абдраманов Бахтиар|Туған күні= 27.09.1961|Туған жері [[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы.|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО.]]|Азаматтығы={{USSR}}<br />{{KAZ}}|Білімі:[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті.]]|Марапаттары:[[Ерен еңбегі үшін медалі.]]|Не үшін белгілі=[[инженер]], [[депутат]]}} '''Абдраманов Бахтиар''' ([[27 қыркүйек]] [[1961 жыл|1961]], [[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – инженер-механик, мұнай-газ саласының маманы. Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтын (1984), Казақ-Қытай институтын (2011) бітірген. == Өмірбаяны == Шиелі ауданының тұтынушы кооперациясында жұмысшы (1978 жылы «Свердловск мелиорация» бірлестігінде бас инженер (1984-1988 жж., [[Свердловск облысы]], Режь қаласы), Қызылорда такси қызметі паркінде автоколонна, эксплуатация бөлімінің басшысы ([[1991 жылы]]), «Оңтүстік мұнай-газ» бірлестігінде бас инженер, басшының орынбасары, «Харрикейн Құмкөлмұнай» АҚ-да бөлім басшысы (1991-1998 жж.), «Құмкөл Көлік Қызметі» АҚ құрылтайшысы, президенті, бас директоры (2000-2015 жж.) қызметтерін атқарды. Қазіргі уақытта «Орта Азия Көлігі» ЖШС-ның құрылтайшысы. Сарыбұлақ, Қайнар кеніштерін ашып, жас мамандарды жұмыспен қамтуға, өңірдің экономикалық дамуына елеулі үлес қосуда. Қызылорда облысы мәслихатының 3-ші, 4-ші шақырылған (2003-2007 жж.) депутаты болып сайланған.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023</ref> == Марапаттары == * «[[Ерен еңбегі үшін медалі|Ерен еңбегі үшін]]<nowiki/>» ([[2012 жыл|2012]]) * Шиелі ауданының [[Құрметті азамат|құрметті азаматы]] ([[2020 жыл|2020]]). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шиелі ауданында туғандар]] [[Санат:М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті түлектері]] [[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері]] i1zs4lhx6sa6lng85sg600xm69p6gt6 3647475 3647429 2026-08-26T09:41:30Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] ([[User talk:Шугыла Есімханова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3642748 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} {{Тұлға|Есімі = Абдраманов Бахтиар|Туған күні= 27.09.1961|Туған жері [[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы.|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО.]]|Азаматтығы={{USSR}}<br />{{KAZ}}|Білімі:[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті.]]|Марапаттары:[[Ерен еңбегі үшін медалі.]]|Не үшін белгілі=[[инженер]], [[депутат]]}} '''Абдраманов Бахтиар''' ([[27 қыркүйек]] [[1961 жыл|1961]], [[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – инженер-механик, мұнай-газ саласының маманы. Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтын (1984), Казақ-Қытай институтын (2011) бітірген. == Өмірбаяны == Шиелі ауданының тұтынушы кооперациясында жұмысшы (1978 жылы «Свердловск мелиорация» бірлестігінде бас инженер (1984-1988 жж., [[Свердловск облысы]], Режь қаласы), Қызылорда такси қызметі паркінде автоколонна, эксплуатация бөлімінің басшысы ([[1991 жылы]]), «Оңтүстік мұнай-газ» бірлестігінде бас инженер, басшының орынбасары, «Харрикейн Құмкөлмұнай» АҚ-да бөлім басшысы (1991-1998 жж.), «Құмкөл Көлік Қызметі» АҚ құрылтайшысы, президенті, бас директоры (2000-2015 жж.) қызметтерін атқарды. Қазіргі уақытта «Орта Азия Көлігі» ЖШС-ның құрылтайшысы. Сарыбұлақ, Қайнар кеніштерін ашып, жас мамандарды жұмыспен қамтуға, өңірдің экономикалық дамуына елеулі үлес қосуда. Қызылорда облысы мәслихатының 3-ші, 4-ші шақырылған (2003-2007 жж.) депутаты болып сайланған.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023</ref> == Марапаттары == * «[[Ерен еңбегі үшін медалі|Ерен еңбегі үшін]]<nowiki/>» ([[2012 жыл|2012]]) * Шиелі ауданының [[Құрметті азамат|құрметті азаматы]] ([[2020 жыл|2020]]). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шиелі ауданында туғандар]] [[Санат:М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті түлектері]] [[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері]] qngmw5dghnu6m2okjsu07byoj3fwdd4 Лұқпан Есенов 0 750776 3647359 3646230 2026-08-26T05:32:14Z Бакытжан Бейсембекова 184968 3647359 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Лұқпан Есенов Досжанұлы |Шынайы есімі = |Сурет = LukpanEsenov.jpg |Туған күні = 1939 |Туған жері = {{туғанжері|Батыс Қазақстан облысы|Жаңа ауылы}} |Мансабы = режиссёр, продюсер |Ғылыми атағы = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Қайтыс болған күні = 13.10.2007 |Қайтыс болған жері = [[Алматы]] |Марапаттары = {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} }} '''Лұқпан Есенов Досжанұлы''' — Қазақстанның мәдени қайраткері, режиссёр, продюсер. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] ([[2003 жыл|2003]]). == Өмірбаяны == Туған жері [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысы]]. Музыкалық білім алған және 10 жасында «[[Гүлдер]]<nowiki/>» эстрада ансамблінің солисі болған. Әріптестерінің айтуынша, оның даусы топты танымал еткен. Режиссерлікке Лұқпан Еспанов 70-жылдардың ортасында келген. 1969-1976 жылдары Лұқпан Еспанов ұлттық «Гүлдер» ансамблінде, 1976-1992 жж. ұлттық арнада қызмет еткен. Ол 1977 жылы телеарнаға қазақ тілінде шыққан әзіл-сықақ «[[Тамаша]]<nowiki/>» бағдарламасын жасайды. Лұқпан Еспанов қазақ мәдениетіне көп үлесін қосып, ұлттық юмор жанрында миниатюра театрын жасайды. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, танымал продюсер және режиссер «[[Алтын Жұлдыз]]<nowiki/>» телевизиялық премиясымен марапатталған. 13 қазан 2007 жылы қайтыс болған.<ref>{{cite web|title=Тамаша шоу жасаушысы Лұқпан Есенов қайтыс болды|url=http://www.gorodpavlodar.kz/News_4820_4.html|website=gorodpavlodar.kz|date=2007-10-14|lang=ru|access-date=2023-06-12|archive-date=2023-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612232348/http://www.gorodpavlodar.kz/News_4820_4.html|deadlink=no}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|title=Лұқпан Есенов|url=https://shora-batyr.kz/582|website="Шора батыр" - shora-batyr.kz|lang=kz}} as6n5ig7b04m06trdjgw8g9e4mh0r9u 3647413 3647359 2026-08-26T08:55:44Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] ([[User talk:Бакытжан Бейсембекова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3640497 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Лұқпан Есенов Досжанұлы |Шынайы есімі = |Сурет = LukpanEsenov.jpg |Туған күні = 1939 |Туған жері = {{туғанжері|Батыс Қазақстан облысы|Жаңа ауылы}} |Мансабы = режиссёр, продюсер |Ғылыми атағы = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Қайтыс болған күні = 13.10.2007 |Қайтыс болған жері = [[Алматы]] |Марапаттары = {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} }} '''Лұқпан Есенов Досжанұлы''' — Қазақстанның мәдени қайраткері, режиссёр, продюсер. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] ([[2003 жыл|2003]]). == Өмірбаяны == Туған жері [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысы]]. Музыкалық білім алған және 10 жасында «[[Гүлдер]]<nowiki/>» эстрада ансамблінің солисі болған. Әріптестерінің айтуынша, оның даусы топты танымал еткен. Режиссерлікке Лұқпан Еспанов 70-жылдардың ортасында келген. 1969-1976 жылдары Лұқпан Еспанов ұлттық «Гүлдер» ансамблінде, 1976-1992 жж. ұлттық арнада қызмет еткен. Ол 1977 жылы телеарнаға қазақ тілінде шыққан әзіл-сықақ «[[Тамаша]]<nowiki/>» бағдарламасын жасайды. Лұқпан Еспанов қазақ мәдениетіне көп үлесін қосып, ұлттық юмор жанрында миниатюра театрын жасайды. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, танымал продюсер және режиссер «[[Алтын Жұлдыз]]<nowiki/>» телевизиялық премиясымен марапатталған. 13 қазан 2007 жылы қайтыс болған.<ref>{{cite web|title=Тамаша шоу жасаушысы Лұқпан Есенов қайтыс болды|url=http://www.gorodpavlodar.kz/News_4820_4.html|website=gorodpavlodar.kz|date=2007-10-14|lang=ru|access-date=2023-06-12|archive-date=2023-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612232348/http://www.gorodpavlodar.kz/News_4820_4.html|deadlink=no}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|title=Лұқпан Есенов|url=https://shora-batyr.kz/582|website="Шора батыр" - shora-batyr.kz|lang=kz}} n9nfkd42rbx1873nrtmeeemupjtfzd4 Алма Танабайқызы Ақдәулетова 0 752068 3647514 3642361 2026-08-26T10:33:10Z АРАЙЛЫМ 184244 3647514 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2025}} '''Ақдәулетова Алма Танабайқызы''' ([[8 наурыз]] [[1933 жыл|1933 жылы]] туған, [[Алматы қаласы]]) – еңбек ардагері, биология ғылымдарының кандидаты (1972). Кеңестер Одағы деңгейіндегі әйелдер съезінің делегаты (1987), Қызылорда облысының Құрметті азаматы (2011).<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023.</ref> ---- === Өмірбаяны === 1954 жылы Қызылорда педагогикалық институтын (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) тәмамдаған. Еңбек жолын осы институтта бастап, оқытушы, аға оқытушы және зоология кафедрасының меңгерушісі міндетін атқарушы ретінде қызмет етті (1954–1969). 1969 жылы Қызылорда облыстық атқару комитетінде ғылым және білім бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. Кейіннен облыстық атқару комитетінің хатшысы (1973–1978) және төрағаның орынбасары (1978–1988) лауазымдарын атқарды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін облыстық әйелдер қоғамының төрайымы болып қоғамдық жұмыстарға белсенді араласты. Алма Танабайқызы 1973–1988 жылдары облыстық кеңестің бірнеше мәрте депутаты болып сайланды. ---- === Марапаттары === * [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет белгісі» ордені]] * [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен еңбегі үшін» медалі]] * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталары * Облыс әкімінің Құрмет грамоталары * ҚР Президентінің Алғыс хаты 2011 жылы [[Қызылорда облысының құрметті азаматтарының тізімі|Қызылорда облысының Құрметті азаматы]] атағына ие болды. dhe3l9gckzdnu26yehma9qso77qeqmw 3647542 3647514 2026-08-26T10:42:38Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] ([[User talk:АРАЙЛЫМ|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3424429 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2025}} '''Ақдәулетова Алма Танабайқызы''' ([[8 наурыз]] [[1933 жыл|1933 жылы]] туған, [[Алматы қаласы]]) – еңбек ардагері, биология ғылымдарының кандидаты (1972). Кеңестер Одағы деңгейіндегі Әйелдер съезінің делегаты (1987), Қызылорда облысының Құрметті азаматы (2011).<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023.</ref> ---- === Өмірбаяны === 1954 жылы Қызылорда педагогикалық институтын (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) тәмамдаған. Еңбек жолын осы институтта бастап, оқытушы, аға оқытушы және зоология кафедрасының меңгерушісі міндетін атқарушы ретінде қызмет етті (1954–1969). 1969 жылы Қызылорда облыстық атқару комитетінде ғылым және білім бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. Кейіннен облыстық атқару комитетінің хатшысы (1973–1978) және төрағаның орынбасары (1978–1988) лауазымдарын атқарды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін облыстық әйелдер қоғамының төрайымы болып қоғамдық жұмыстарға белсенді араласты. Алма Танабайқызы 1973–1988 жылдары облыстық кеңестің бірнеше мәрте депутаты болып сайланды. ---- === Марапаттары === * [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет белгісі» ордені]] * [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен еңбегі үшін» медалі]] * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталары * Облыс әкімінің Құрмет грамоталары * ҚР Президентінің Алғыс хаты 2011 жылы [[Қызылорда облысының құрметті азаматтарының тізімі|Қызылорда облысының Құрметті азаматы]] атағына ие болды. 9clvzgs8yh51ainm2osyk1zkk65xvcf Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json 10 764845 3647314 3646519 2026-08-25T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3647314 json application/json { "articles": 244885, "pages": 670523, "edits": 3643603, "users": 181176, "activeusers": 385, "admins": 15, "files": 8770 } 1zyscsvylj4ido55hdojy9ddmxdcr3g Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев 0 768067 3647342 3519984 2026-08-26T04:20:23Z ~2026-46483-59 185001 3647342 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == [https://uakytnews.kz/archives/35383 Дереккөздер] == {{дереккөздер}} == [./Https://uakytnews.kz/archives/35383 Сілтемелер] == *https://infostats.co/companies/kz/6134217 *[https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] *https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ sqrv7v8nmfx2k1thktygsyrwk7uf2c0 3647343 3647342 2026-08-26T04:20:50Z ~2026-46483-59 185001 3647343 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''[https://uakytnews.kz/archives/35383 Руслан] Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == [https://uakytnews.kz/archives/35383 Дереккөздер] == {{дереккөздер}} == [./Https://uakytnews.kz/archives/35383 Сілтемелер] == *https://infostats.co/companies/kz/6134217 *[https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] *https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ cs3gadrzq2b07808m65yyd1j4m6z0jl 3647344 3647343 2026-08-26T04:22:44Z ~2026-46483-59 185001 3647344 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''[https://uakytnews.kz/archives/35383 Руслан] Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == [https://uakytnews.kz/archives/35383 Дереккөздер] == {{дереккөздер}} == [./Https://uakytnews.kz/archives/35383 Сілтемелер] == *https://infostats.co/companies/kz/6134217 *[https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] *https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ https://adyrna.kz/kk/post/1245104 7on4cbz6f2oevk6ou5goaqkwn2dd0z5 3647372 3647344 2026-08-26T06:53:17Z ~2026-46680-55 185005 3647372 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''[https://uakytnews.kz/archives/35383 Руслан] Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == [https://uakytnews.kz/archives/35383 Дереккөздер] == {{дереккөздер}} == [./Https://uakytnews.kz/archives/35383 Сілтемелер] == *https://infostats.co/companies/kz/6134217 *[https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] *https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ *https://adyrna.kz/kk/post/1245104 qb4xxqt17e25kix9yapqqt0mg7qwuno 3647373 3647372 2026-08-26T06:56:06Z ~2026-46680-55 185005 3647373 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''[https://uakytnews.kz/archives/35383 Руслан] Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == [https://uakytnews.kz/archives/35383 Дереккөздер] == {{дереккөздер}} == [./Https://uakytnews.kz/archives/35383 Сілтемелер] == *https://infostats.co/companies/kz/6134217 *[https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] *[https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ Руслан Қошқарбаев: «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»] *[https://adyrna.kz/kk/post/1245104 Қазақстан туризмінен миллиардтаған табыс табуға болады. Бірақ…] 6uzk7w90gf7zaael91uwe24l8o4qkul 3647376 3647373 2026-08-26T07:12:09Z ~2026-46680-55 185005 3647376 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''[https://uakytnews.kz/archives/35383 Руслан] Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == [https://uakytnews.kz/archives/35383 Дереккөздер] == {{дереккөздер}} == [./Https://uakytnews.kz/archives/35383 Сілтемелер] == *https://infostats.co/companies/kz/6134217 *[https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=S8AQHSZYA0k «Қазақстанда демалу НЕГЕ Анталиядан қымбат? Туризмнің ащы шындығы»] // YouTube.</ref> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=LeZpgeNYr-E «Қазақстандағы туризмнің қазіргі ахуалы | РУСЛАН ҚОШҚАРБАЕВ»] // YouTube.</ref> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=TqXB2IOxPuc Видео с участием Руслана Қошқарбаева] // YouTube Shorts.</ref> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=DNe4e_sPH5o Видео с участием Руслана Қошқарбаева] // YouTube Shorts.</ref> <ref>[https://adyrna.kz/kk/post/1245104 «Қазақстан туризмінен миллиардтаған табыс табуға болады. Бірақ…»] // Adyrna.kz. — 04.07.2026.</ref> <ref>[https://www.tiktok.com/@adyrnakz/video/7665664270096452885 Видео Руслана Қошқарбаева] // Adyrna.kz, TikTok.</ref> <ref>[https://www.tiktok.com/@adyrnakz/video/7665971370500558100 Видео Руслана Қошқарбаева] // Adyrna.kz, TikTok.</ref> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU «ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ — гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев»] // YouTube.</ref> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=o4EYsQJE2dg Видео с участием Руслана Қошқарбаева] // YouTube Shorts.</ref> <ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ Руслан Қошқарбаев: «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»] // ZANMEDIA. — 23.09.2025.</ref> <ref>[https://uakytnews.kz/archives/35383 Руслан Қошқарбаев: «Халықаралық туризм – әлдеқайда жоғары деңгейде»] // UakytNews.kz. — 23.09.2025.</ref> kjop2gntf2xleb989icbwwl1040mnvh 3647377 3647376 2026-08-26T07:16:15Z ~2026-46680-55 185005 3647377 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''[https://uakytnews.kz/archives/35383 Руслан] Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == [https://uakytnews.kz/archives/35383 Дереккөздер] == {{дереккөздер}} == [./Https://uakytnews.kz/archives/35383 Сілтемелер] == *https://infostats.co/companies/kz/6134217 *[https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=S8AQHSZYA0k «Қазақстанда демалу НЕГЕ Анталиядан қымбат? Туризмнің ащы шындығы»] // YouTube.</ref> *<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=LeZpgeNYr-E «Қазақстандағы туризмнің қазіргі ахуалы | РУСЛАН ҚОШҚАРБАЕВ»] // YouTube.</ref> *<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=TqXB2IOxPuc Видео с участием Руслана Қошқарбаева] // YouTube Shorts.</ref> *<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=DNe4e_sPH5o Видео с участием Руслана Қошқарбаева] // YouTube Shorts.</ref> *<ref>[https://adyrna.kz/kk/post/1245104 «Қазақстан туризмінен миллиардтаған табыс табуға болады. Бірақ…»] // Adyrna.kz. — 04.07.2026.</ref> *<ref>[https://www.tiktok.com/@adyrnakz/video/7665664270096452885 Видео Руслана Қошқарбаева] // Adyrna.kz, TikTok.</ref> *<ref>[https://www.tiktok.com/@adyrnakz/video/7665971370500558100 Видео Руслана Қошқарбаева] // Adyrna.kz, TikTok.</ref> *<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU «ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ — гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев»] // YouTube.</ref> *<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=o4EYsQJE2dg Видео с участием Руслана Қошқарбаева] // YouTube Shorts.</ref> *<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ Руслан Қошқарбаев: «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»] // ZANMEDIA. — 23.09.2025.</ref> *<ref>[https://uakytnews.kz/archives/35383 Руслан Қошқарбаев: «Халықаралық туризм – әлдеқайда жоғары деңгейде»] // UakytNews.kz. — 23.09.2025.</ref> lh5k7nzsjouqz1lw0h5mjz4wer04ucq 3647405 3647377 2026-08-26T08:54:02Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-46680-55|~2026-46680-55]] ([[User talk:~2026-46680-55|т]]) өңдемелерінен [[User:~2026-46483-59|~2026-46483-59]] соңғы нұсқасына қайтарды 3647344 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''[https://uakytnews.kz/archives/35383 Руслан] Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == [https://uakytnews.kz/archives/35383 Дереккөздер] == {{дереккөздер}} == [./Https://uakytnews.kz/archives/35383 Сілтемелер] == *https://infostats.co/companies/kz/6134217 *[https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] *https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ https://adyrna.kz/kk/post/1245104 7on4cbz6f2oevk6ou5goaqkwn2dd0z5 3647421 3647405 2026-08-26T08:57:08Z 1nter pares 146705 /* */ 3647421 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == [https://uakytnews.kz/archives/35383 Дереккөздер] == {{дереккөздер}} == [./Https://uakytnews.kz/archives/35383 Сілтемелер] == *https://infostats.co/companies/kz/6134217 *[https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] *https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ https://adyrna.kz/kk/post/1245104 j9pyjeexgxeusj0bjvydv336daywjoh 3647422 3647421 2026-08-26T08:57:20Z 1nter pares 146705 3647422 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == [./Https://uakytnews.kz/archives/35383 Сілтемелер] == *https://infostats.co/companies/kz/6134217 *[https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] *https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ https://adyrna.kz/kk/post/1245104 koz5j8sory2gsk6l64amio598uhh1wv 3647423 3647422 2026-08-26T08:57:33Z 1nter pares 146705 3647423 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://infostats.co/companies/kz/6134217 * [https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] * https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ https://adyrna.kz/kk/post/1245104 fpkgp4vn5647x1iidhxqygbgqun6j1b 3647424 3647423 2026-08-26T08:57:41Z 1nter pares 146705 3647424 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://infostats.co/companies/kz/6134217 * [https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] * https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ * https://adyrna.kz/kk/post/1245104 kc8iu21pfzcbv0xy6wtlyv9cooz66qd Амангелді Әбзалиев 0 770814 3647506 3588204 2026-08-26T10:28:04Z Акпарова Корлан 184969 3647506 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Infobox person | name = Әбзалиев Амангелді | birth_date = 8 наурыз 1939 | birth_place = Жосалы ауылы, Қармақшы ауданы | death_date = 15 қазан 2021 | death_place = Қызылорда қаласы | occupation = Қоғам қайраткері }} '''Амангелді Әбзалиев''' (8 наурыз [[1939 жыл]], Қармақшы ауданы [[Жосалы ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жосалы ауылы]] – 15 қазан 2021 жыл, Қызылорда қаласы) – қоғам қайраткері, шаруашылық және өндіріс саласының ұйымдастырушысы. == Өмірбаяны == Ташкент темір жол көлігі электрмеханика техникумын (1959), Мәскеу темір жол көлігі инженерлерінің Бүкілодақтық сырттай институтын (1969), КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын (1984) бітірген. Еңбек жолын Жосалы станциясында жолшы болып бастаған. Кейін Диірментөбе станциясында бригадир қызметін атқарды. «Қызылордасельстрой» тресінің №2 Қармақшы жылжымалы механикаландырылған колоннасында аға экономист, жоспарлау бөлімінің басшысы, бас инженер болып жұмыс істеді. Әр жылдары Қызылорда облыстық атқару комитеті төрағасының көмекшісі, облыстық партия комитетінің құрылыс бөлімінде нұсқаушы, Қазалы аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметтерін атқарды. Сондай-ақ облыстық жергілікті өнеркәсіп басқармасының басшысы, өнеркәсіп және көлік бөлімінің меңгерушісі (1969–1985), Қызылорда қалалық атқару комитетінің төрағасы (1985–1989), облыстық сауда басқармасы бастығының бірінші орынбасары (1989–1991) болды. 1991–2002 жылдары «Қызылордамұнайөнім» облыстық бірлестігінің бас директоры қызметін атқарып, өңірдің отын-энергетика және сауда саласының дамуына үлес қосты. == Марапаттары мен атақтары == * [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен еңбегі үшін» медалі]] (2012) * Қызылорда қаласының құрметті азаматы == Әдебиеттер == * СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023 * Қызылорда облысы: энциклопедиялық анықтамалық / Жалпы ред. Қ. С. Есмағамбетов. – Алматы: «Арыс», 2015. – 231-б. * Қызылорда қаласының құрметті азаматтары: анықтамалық жинақ. – Қызылорда, 2018. – 97-б. mbiuuj1yz0b30tyxpoghqxmwgrebr5y 3647567 3647506 2026-08-26T11:07:53Z Акпарова Корлан 184969 3647567 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Infobox person | name = Әбзалиев Амангелді | birth_date = 8 наурыз 1939 жыл | birth_place = Жосалы ауылы, Қармақшы ауданы | death_date = 15 қазан 2021 жыл | death_place = Қызылорда қаласы | occupation = Қоғам қайраткері }} '''Амангелді Әбзалиев''' (8 наурыз [[1939 жыл]], Қармақшы ауданы [[Жосалы ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жосалы ауылы]] – 15 қазан 2021 жыл, Қызылорда қаласы) – қоғам қайраткері, шаруашылық және өндіріс саласының ұйымдастырушысы. == Өмірбаяны == Ташкент темір жол көлігі электромеханика техникумын (1959ж.), Мәскеу темір жол көлігі инженерлерінің Бүкілодақтық сырттай институтын (1969 ж.), КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын (1984 ж.) бітірген. Еңбек жолын Жосалы станциясында жолшы болып бастаған. Кейін Диірментөбе станциясында бригадир қызметін атқарды. «Қызылордасельстрой» тресінің №2 Қармақшы жылжымалы механикаландырылған колоннасында аға экономист, жоспарлау бөлімінің басшысы, бас инженер болып жұмыс істеді. Әр жылдары Қызылорда облыстық атқару комитеті төрағасының көмекшісі, облыстық партия комитетінің құрылыс бөлімінде нұсқаушы, Қазалы аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметтерін атқарды. Сондай-ақ облыстық жергілікті өнеркәсіп басқармасының басшысы, өнеркәсіп және көлік бөлімінің меңгерушісі (1969–1985жж.), Қызылорда қалалық атқару комитетінің төрағасы (1985–1989жж.), облыстық сауда басқармасы бастығының бірінші орынбасары (1989–1991жж.) болды. 1991–2002 жылдары «Қызылордамұнайөнім» облыстық бірлестігінің бас директоры қызметін атқарып, өңірдің отын-энергетика және сауда саласының дамуына үлес қосты. == Марапаттары мен атақтары == * [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен еңбегі үшін» медалі]] (2012ж.) * Қызылорда қаласының құрметті азаматы. == Әдебиеттер == * СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023 * Қызылорда облысы: энциклопедиялық анықтамалық / Жалпы ред. Қ. С. Есмағамбетов. – Алматы: «Арыс», 2015. – 231-б. * Қызылорда қаласының құрметті азаматтары: анықтамалық жинақ. – Қызылорда, 2018. – 97-б. 47ptm6ezbg1hvw47gtmsfvv6g0608n1 Өрлеу (орталық) 0 771929 3647515 3641022 2026-08-26T10:33:32Z Акпарова Корлан 184969 3647515 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2026}} {{Ғылыми ұйым|атауы=«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы|орналасқан жер=[[Қазақстан]], [[Астана]] қаласы|мекенжай=[[Астана]] қаласы, 010000, Есіл ауданы, Достық көшесі, 18.|сайт=https://orleu-edu.kz/}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамы''' ({{lang-ru|Национальный центр повышения квалификации «Өрлеу»}}; {{lang-en|National Centre for Professional Development “Orleu”}}) — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасындағы]] педагогтердің біліктілігін арттыруды, ересектерді оқытуды, сондай-ақ білім беру жүйесіне әдістемелік және ғылыми-талдамалық сүйемелдеу көрсетуді жүзеге асыратын, [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігіне]] қарасты ұйым.<ref name=":0">https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/about/structure/organization/leadership/574/1?lang=kk</ref> == Миссиясы == Педагогтердің кәсіби деңгейін арттыру, олардың өмір бойы білім алуға деген ынтасын қолдау, сапалы білім беру мазмұнын қалыптастыру және кәсіби білім алушы қауымдастықта инновациялық білім мен тәжірибенің алмасуын қамтамасыз ету.<ref name=":0" /> == Тарихы == Орталықтың қалыптасу тарихы 1948 жылдан бастау алады. Сол жылы [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] қаулысымен бірқатар облыстарда педагогтердің біліктілігін арттыру институттары құрылды. 1950–1952 жылдары бұл желі [[Ақмола облысы|Ақмола]], [[Алматы облысы|Алматы]] және [[Жамбыл облысы|Жамбыл облыстарында]] кеңейтілді.<ref>https://orleu-edu.kz/</ref> 2012 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысымен Білім беру жүйесінің басшы және ғылыми-педагог кадрларының біліктілігін арттыру республикалық институты мен өңірлік институттар біріктіріліп, жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамы болып қайта құрылды. 2021 жылы орталықтың бас кеңсесі [[Алматы|Алматы қаласынан]] [[Астана|Астана қаласына]] көшірілді. 2023 жылы [[Түркістан облысы|Түркістан облысында]], сондай-ақ [[Абай облысы|Абай]], [[Жетісу облысы|Жетісу]] және [[Ұлытау облысы|Ұлытау облыстарында]] өкілдіктер ашылды. 2025 жылы Түркістан облысында филиал жұмысын бастады.<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/ontustik/press/news/details/1048368</ref> == Басқару және құрылымы == Орталықтың корпоративтік басқару жүйесіне: * жоғарғы орган — [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]]; * басқару органы — Директорлар кеңесі; * алқалы атқарушы орган — Басқарма; * қаржылық-шаруашылық қызметке бақылау жүргізетін орган — Ішкі аудит қызметі жатады. 2025 жылғы жағдай бойынша орталықтың институционалдық желісі 16 өңірлік филиал мен 3 өкілдіктен тұрады. Кадрлық құрамында 743 қызметкер бар, оның ішінде оқу қызметін жүзеге асыратын 283 педагог жұмыс істейді. Ұйымдық құрылым Директорлар кеңесінің 2025 жылғы 7 ақпандағы №133-СД шешімімен бекітілген. == Қызметі және халықаралық ынтымақтастығы == Орталық педагогтердің үздіксіз кәсіби дамуы саласында білім беру бағдарламаларын іске асырады, ғылыми-әдістемелік зерттеулер жүргізеді және білім беру жүйесіне талдамалық қолдау көрсетеді. Ұйымның институционалдық қызметі [[Германия|Германияның]] [[ACQUIN]] агенттігі жүргізген халықаралық аккредитация арқылы расталған.<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/press/news/details/1096715?lang=kk</ref> Сондай-ақ орталықтың 12 білім беру бағдарламасы IAAR агенттігінің халықаралық бағдарламалық аккредитациясынан өткен. Орталық педагогтердің үздіксіз кәсіби дамуы саласында халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асырады. [[ЮНЕСКО]]<ref>https://iite.unesco.org/news/the-national-centre-for-professional-development-orleu-with-the-support-of-unesco-iite-launched-a-large-scale-teacher-training-in-the-field-of-ai/?utm_source</ref> және [[ЮНИСЕФ]] ұйымдарымен бірлескен жобалар, сондай-ақ [[British Council]] серіктестігіндегі AELLCA бағдарламасы іске асырылуда.<ref>https://kazakhstan.britishcouncil.org/programmes/english-programmes/english-in-education/aellca-accelerating-english-language-learning-central-asia?utm_source{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> «Өрлеу» қызметкерлері IPDA және ISTE сияқты халықаралық кәсіби қауымдастықтарға қатысады, ал негізгі халықаралық серіктестері қатарына Colby College ([[АҚШ]]), RCEC ([[Нидерланд]]), University of Houston ([[АҚШ]]), А. Авлони атындағы Ұлттық біліктілікті арттыру институты ([[Өзбекстан]]) және NILE ([[Ұлыбритания]]) кіреді. Халықаралық бастамаларды сараптау мақсатында Консультациялық кеңес құрылған. Сонымен қатар, орталық шетелде қазақ тілінде сабақ беретін педагогтерге біліктілікті арттыру курстарын өткізеді.<ref>https://orleu-edu.kz/%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%8B-%D0%BE%D1%82-%D3%A9%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-112-%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> «Өрлеу» қызметкерлері ғылыми және әдістемелік еңбектерін отандық және халықаралық рецензияланатын басылымдарда жариялайды, сондай-ақ республикалық және өңірлік ғылыми-әдістемелік журналдар мен педагогикалық басылымдарды шығарады. == Басылымдар тізімі == {| class="wikitable" |+ | |'''Журнал атауы (қазақ және орыс тілдерінде)''' |'''Журнал түрі''' |- |1 |«ШҚО Педагогика жаршысы» Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |2 |«Ұстаз әлемі» ШҚО ақпараттық-педагогикалық газеті |газет |- |3 |«Құзыретті педагог» Республикалық  ғылыми-әдістемелік, ақпараттық-танымдық журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |4 |Республикалық педагогикалық журналы «Bilim KZ» |ғылыми-әдістемелік журнал |- |5 |«Тренер- Education» Республикалық ақпараттық-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |6 |«Педагогикалық ғылым және практика» Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |7 |«Бiлiм-инфо» ақпараттық-әдістемелік хабаршысы |жаршы |- |8 |«Өрлеу-Шымкент» Республикалық әдістемелік-педагогикалық журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |9 |«Педагогикалық Альманах» Кәсіби (ғылыми-әдістемелік) журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |10 |«Хабаршы» Атырау ғылыми-әдістемелік журналы |ғылыми-әдістемелік журнал |- |11 |«Білім берудегі менеджмент» ақпарат-әдістемелік хабаршысы |жаршы |- |12 |«Педагогикалық даму» ақпараттық-педагогикалық журнал |ақпараттық-педагогикалық журнал |- |13 |"Мұғалім журналы" Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік.журнал |- |14 |«Ustaz» ғылыми-әдістемелік журналы                      |ғылыми-әдістемелік.журнал |- |15 |«Zhaiyk ustazy» ақпараттық, танымдық, әдістемелік газеті |ғылыми-әдістемелік.журнал |- |16 |«Маңғыстау әдіскері» Республикалық  ғылыми-әдістемелік танымдық  журнал |ғылыми-әдістемелік және танымдық журнал |- |17 |«Өрлеу. Үздіксіз білім жаршысы» ғылыми журналы |ғылыми журнал |- |18 |«Өрлеу. Тиімді сабақ» әдістемелік журналы |әдістемелік журнал |- |19 |«Педагогикалық ізденіс» ақпараттық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |20 |«Master.KZ» ақпараттық агенттік (электрондық газет) |газет |- |21 |«БІЛІМ БЕРУДЕГІ БАЛАЛАР-БАЛАЛАРҒА БІЛІМ БЕРУ» ақпараттық агенттік (электрондық газет) |газет |- |22 |Республикалық ғылыми-әдістемелік журналы «Хабаршы» |ғылыми-әдістемелік журнал |- |23 |Республикалық ғылыми-әдістемелік журналы «Orleu EDU Turkistan» |ғылыми-әдістемелік журналы |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері]] __INDEX__ [[Санат:Білім]] [[Санат:Қазақстан білім министрлері]] [[Санат:Өрлеу]] i527nqxl7sm953nudwhfq1pd8kx5z8h 3647526 3647515 2026-08-26T10:38:24Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] ([[User talk:Акпарова Корлан|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3638008 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2026}} {{Ғылыми ұйым|атауы=«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы|орналасқан жер=[[Қазақстан]], [[Астана]] қаласы|мекенжай=[[Астана]] қаласы, 010000, Есіл ауданы, Достық көшесі, 18.|сайт=https://orleu-edu.kz/}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамы''' ({{lang-ru|Национальный центр повышения квалификации «Өрлеу»}}; {{lang-en|National Centre for Professional Development “Orleu”}}) — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасындағы]] педагогтердің біліктілігін арттыруды, ересектерді оқытуды, сондай-ақ білім беру жүйесіне әдістемелік және ғылыми-талдамалық сүйемелдеу көрсетуді жүзеге асыратын, [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігіне]] қарасты ұйым.<ref name=":0">https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/about/structure/organization/leadership/574/1?lang=kk</ref> == Миссиясы == Педагогтердің кәсіби деңгейін арттыру, олардың өмір бойы білім алуға деген ынтасын қолдау, сапалы білім беру мазмұнын қалыптастыру және кәсіби білім алушы қауымдастықта инновациялық білім мен тәжірибенің алмасуын қамтамасыз ету.<ref name=":0" /> == Тарихы == Орталықтың қалыптасу тарихы 1948 жылдан бастау алады. Сол жылы [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] қаулысымен бірқатар облыстарда педагогтердің біліктілігін арттыру институттары құрылды. 1950–1952 жылдары бұл желі [[Ақмола облысы|Ақмола]], [[Алматы облысы|Алматы]] және [[Жамбыл облысы|Жамбыл облыстарында]] кеңейтілді.<ref>https://orleu-edu.kz/</ref> 2012 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен Білім беру жүйесінің басшы және ғылыми-педагог кадрларының біліктілігін арттыру республикалық институты мен өңірлік институттар біріктіріліп, жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамы болып қайта құрылды. 2021 жылы орталықтың бас кеңсесі [[Алматы|Алматы қаласынан]] [[Астана|Астана қаласына]] көшірілді. 2023 жылы [[Түркістан облысы|Түркістан облысында]], сондай-ақ [[Абай облысы|Абай]], [[Жетісу облысы|Жетісу]] және [[Ұлытау облысы|Ұлытау облыстарында]] өкілдіктер ашылды. 2025 жылы Түркістан облысында филиал жұмысын бастады.<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/ontustik/press/news/details/1048368</ref> == Басқару және құрылымы == Орталықтың корпоративтік басқару жүйесіне: * жоғарғы орган — [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]]; * басқару органы — Директорлар кеңесі; * алқалы атқарушы орган — Басқарма; * қаржылық-шаруашылық қызметке бақылау жүргізетін орган — Ішкі аудит қызметі жатады. 2025 жылғы жағдай бойынша орталықтың институционалдық желісі 16 өңірлік филиал мен 3 өкілдіктен тұрады. Кадрлық құрамында 743 қызметкер бар, оның ішінде оқу қызметін жүзеге асыратын 283 педагог жұмыс істейді. Ұйымдық құрылым Директорлар кеңесінің 2025 жылғы 7 ақпандағы №133-СД шешімімен бекітілген. == Қызметі және халықаралық ынтымақтастық == Орталық педагогтердің үздіксіз кәсіби дамуы саласында білім беру бағдарламаларын іске асырады, ғылыми-әдістемелік зерттеулер жүргізеді және білім беру жүйесіне талдамалық қолдау көрсетеді. Ұйымның институционалдық қызметі [[Германия|Германияның]] [[ACQUIN]] агенттігі жүргізген халықаралық аккредитация арқылы расталған.<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/press/news/details/1096715?lang=kk</ref> Сондай-ақ орталықтың 12 білім беру бағдарламасы IAAR агенттігінің халықаралық бағдарламалық аккредитациясынан өткен. Орталық педагогтердің үздіксіз кәсіби дамуы саласында халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асырады. [[ЮНЕСКО]]<ref>https://iite.unesco.org/news/the-national-centre-for-professional-development-orleu-with-the-support-of-unesco-iite-launched-a-large-scale-teacher-training-in-the-field-of-ai/?utm_source</ref> және [[ЮНИСЕФ]] ұйымдарымен бірлескен жобалар, сондай-ақ [[British Council]] серіктестігіндегі AELLCA бағдарламасы іске асырылуда.<ref>https://kazakhstan.britishcouncil.org/programmes/english-programmes/english-in-education/aellca-accelerating-english-language-learning-central-asia?utm_source{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> «Өрлеу» қызметкерлері IPDA және ISTE сияқты халықаралық кәсіби қауымдастықтарға қатысады, ал негізгі халықаралық серіктестері қатарына Colby College ([[АҚШ]]), RCEC ([[Нидерланд]]), University of Houston ([[АҚШ]]), А. Авлони атындағы Ұлттық біліктілікті арттыру институты ([[Өзбекстан]]) және NILE ([[Ұлыбритания]]) кіреді. Халықаралық бастамаларды сараптау мақсатында Консультациялық кеңес құрылған. Сонымен қатар, орталық шетелде қазақ тілінде сабақ беретін педагогтерге біліктілікті арттыру курстарын өткізеді.<ref>https://orleu-edu.kz/%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%8B-%D0%BE%D1%82-%D3%A9%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-112-%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> «Өрлеу» қызметкерлері ғылыми және әдістемелік еңбектерін отандық және халықаралық рецензияланатын басылымдарда жариялайды, сондай-ақ республикалық және өңірлік ғылыми-әдістемелік журналдар мен педагогикалық басылымдарды шығарады. == Басылымдар тізімі == {| class="wikitable" |+ | |'''Журнал атауы (қазақ және орыс тілдерінде)''' |'''Журнал түрі''' |- |1 |«ШҚО Педагогика жаршысы» Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |2 |«Ұстаз әлемі» ШҚО ақпараттық-педагогикалық газеті |газет |- |3 |«Құзыретті педагог» Республикалық  ғылыми-әдістемелік, ақпараттық-танымдық журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |4 |Республикалық педагогикалық журналы «Bilim KZ» |ғылыми-әдістемелік журнал |- |5 |«Тренер- Education» Республикалық ақпараттық-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |6 |«Педагогикалық ғылым және практика» Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |7 |«Бiлiм-инфо» ақпараттық-әдістемелік хабаршысы |жаршы |- |8 |«Өрлеу-Шымкент» Республикалық әдістемелік-педагогикалық журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |9 |«Педагогикалық Альманах» Кәсіби (ғылыми-әдістемелік) журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |10 |«Хабаршы» Атырау ғылыми-әдістемелік журналы |ғылыми-әдістемелік журнал |- |11 |«Білім берудегі менеджмент» ақпарат-әдістемелік хабаршысы |жаршы |- |12 |«Педагогикалық даму» ақпараттық-педагогикалық журнал |ақпараттық-педагогикалық журнал |- |13 |"Мұғалім журналы" Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік.журнал |- |14 |«Ustaz» ғылыми-әдістемелік журналы                      |ғылыми-әдістемелік.журнал |- |15 |«Zhaiyk ustazy» ақпараттық, танымдық, әдістемелік газеті |ғылыми-әдістемелік.журнал |- |16 |«Маңғыстау әдіскері» Республикалық  ғылыми-әдістемелік танымдық  журнал |ғылыми-әдістемелік және танымдық журнал |- |17 |«Өрлеу. Үздіксіз білім жаршысы» ғылыми журналы |ғылыми журнал |- |18 |«Өрлеу. Тиімді сабақ» әдістемелік журналы |әдістемелік журнал |- |19 |«Педагогикалық ізденіс» ақпараттық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |20 |«Master.KZ» ақпараттық агенттік (электрондық газет) |газет |- |21 |«БІЛІМ БЕРУДЕГІ БАЛАЛАР-БАЛАЛАРҒА БІЛІМ БЕРУ» ақпараттық агенттік (электрондық газет) |газет |- |22 |Республикалық ғылыми-әдістемелік журналы «Хабаршы» |ғылыми-әдістемелік журнал |- |23 |Республикалық ғылыми-әдістемелік журналы «Orleu EDU Turkistan» |ғылыми-әдістемелік журналы |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері]] __INDEX__ [[Санат:Білім]] [[Санат:Қазақстан білім министрлері]] [[Санат:Өрлеу]] t9g150llm54mhb7v6t52rp464eico27 Қазақстан Құрылтайы 0 774054 3647324 3646534 2026-08-25T20:56:13Z Nurken 111493 /* Сайлау жүйесі */ 3647324 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-шақырылым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы1 = | Сайлану күні1 = | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы2 = | Сайлану күні2 = | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы3 = | Сайлану күні3 = | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы4 = | Сайлану күні4 = | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan 2026.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }} | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылды. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өтті. Парламенттің қазіргі шақырылымы — [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-шақырылым]]. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Құрылтайдың бірінші шақырылым депутаттарын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Депутаттар тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] jmq7ftorbdxdqbmm7t7r7us44iilas9 3647325 3647324 2026-08-25T20:59:30Z Casserium 68287 /* */ 3647325 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы1 = | Сайлану күні1 = | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы2 = | Сайлану күні2 = | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы3 = | Сайлану күні3 = | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы4 = | Сайлану күні4 = | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan 2026.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }} | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылды. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өтті. Парламенттің қазіргі шақырылымы — [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-шақырылым]]. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Құрылтайдың бірінші шақырылым депутаттарын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Депутаттар тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] h5nb6i3ci644lprououn1yrbdhmttw1 3647326 3647325 2026-08-25T21:02:35Z Casserium 68287 /* */ 3647326 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы1 = | Сайлану күні1 = | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы2 = | Сайлану күні2 = | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы3 = | Сайлану күні3 = | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы4 = | Сайлану күні4 = | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan 2026.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }} | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылған Құрылтайдың тұңғыш сайлауы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өтті. Парламенттің қазіргі сайланымы — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]]. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Құрылтайдың бірінші шақырылым депутаттарын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Депутаттар тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] nxiwalflmz1d8rhvl4uzmj7ihbwk3og 3647328 3647326 2026-08-25T21:17:41Z Casserium 68287 /* Тарихы */ 3647328 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы1 = | Сайлану күні1 = | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы2 = | Сайлану күні2 = | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы3 = | Сайлану күні3 = | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы4 = | Сайлану күні4 = | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan 2026.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }} | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылған Құрылтайдың тұңғыш сайлауы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өтті. Парламенттің қазіргі сайланымы — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]]. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> === Бірінші сайланым (2026–) === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы}} {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Құрылтайдың бірінші құрамын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызда өтті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> Сайлауға қатысқан 7 партияның 5-еуі бес пайыздық межені еңсере алды: «Әділет», «Ауыл», «Respublica», «Ақ жол» және Жалпыұлттық социал-демократиялық партия. «Әділет» партиясы Құрылтайдағы 145 мандаттың 110-ына ие болды.<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Депутаттар тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] 9jdrlg80y67tr4lfet6vl4hjsttuqja 3647588 3647328 2026-08-26T11:22:23Z Casserium 68287 /* Тарихы */ 3647588 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы1 = | Сайлану күні1 = | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы2 = | Сайлану күні2 = | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы3 = | Сайлану күні3 = | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы4 = | Сайлану күні4 = | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan 2026.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }} | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылған Құрылтайдың тұңғыш сайлауы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өтті. Парламенттің қазіргі сайланымы — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]]. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> === Бірінші сайланым (2026–) === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы}} {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Құрылтайдың бірінші құрамын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызда өтті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> Сайлауға қатысқан 7 партияның 5-еуі бес пайыздық межені еңсере алды: «Әділет», «Ауыл», «Respublica», «Ақ жол» және Жалпыұлттық социал-демократиялық партия. «Әділет» партиясы Құрылтайдағы 145 мандаттың 110-ын жеңіп алып, басымдыққа ие болды.<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> Құрылтайдың ең алғашқы сессиясы 2026 жылғы 28 тамызға шақырылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/birinshi-shakyrylymdagy-kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2672825 Бірінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Құрылтайының бірінші сессиясын шақыру туралы]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Депутаттар тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] 3bwz14zfj7jl5lu8xujihmoluf0fczv Энджи Тен 0 775154 3647404 3556047 2026-08-26T08:43:43Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647404 wikitext text/x-wiki {{Тұлға | Есімі = Энджи Тен | Сурет = Andzhi Ten.jpg | Сурет атауы = | Толық есімі = Ангелина Тен | Туған күні = 15.03.2002 | Туған жері = {{туғанжері|Сұрқандария облысы|Сұрқандария облысында}}, [[Өзбекстан]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{KAZ}} | қызметі = сән дизайнері | бағыт = апсайклинг, тұрақты сән | танымал жұмысы = Andzhi Design }} '''Энджи Тен''' (шын аты — Тен Ангелина, [[15 наурыз]] [[2002 жыл|2002 жыл]], [[Сұрқандария облысы]], [[Өзбекстан]]) — қазақстандық сән дизайнері, апсайклинг бағытында жұмыс істейтін алғашқы орталықазиялық сән брендтерінің бірі ''Andzhi Design Kazakhstan upcycling fashion brand'' негізін қалаушы. Ол экологиялық жауапты сәнді насихаттаушы ретінде танымал. == Өмірбаяны == Тен Ангелина 2002 жылы 15 наурызда [[Өзбекстан|Өзбекстанның]] [[Сұрқандария облысы|Сұрқандария облысында]], Ауғанстанмен шекаралас елді мекенде дүниеге келген. Төрт жасында отбасымен [[Қазақстан|Қазақстанға]] қоныс аударып, [[Алматы]] қаласында өскен. Дизайнер Алматыны өз отаны ретінде қабылдайды. Әкесі ұлты бойынша корей, анасы татар болған. Балалық шағының бір бөлігі корей атасы мен әжесінің тәрбиесінде өтіп, бұл оның дүниетанымы мен эстетикалық көзқарасына әсер еткен. == Шығармашылық жолы == Жасөспірім шағынан бастап тігінге қызығып, алғашқы киімдерін қолмен тіккен. Қаржылық мүмкіндіктің шектеулі болуына байланысты ескі киімдерді қайта өңдеу арқылы жаңа бұйымдар жасауды үйренген. 17 жасында алғашқы тігін шеберханасын ашып, ол кейін толыққанды апсайклинг-брендке айналды<ref>https://koreilbo.com/news/apsaykl-brend-ot-endzhi-ten/?ysclid=mlj85o96y435113605</ref>. 2020 жылы құрылған ''Andzhi Design'' бренді пандемия кезеңінде экологиялық сәнге деген қызығушылықтың артуымен кеңінен таныла бастады<ref>https://harpersbazaar.kz/jendzhi-ten-ob-istochnikah-vdohnovenija-dlja-brenda-andzhi-design</ref>. Брендтің басты ерекшелігі — бұрын қолданылған киімдерді толық қайта пішіп, бірегей дизайнерлік бұйымдарға айналдыру<ref>https://www.samsung.com/kz_kz/offer/nauryz-sales-promo/</ref>. == Қызметі мен стилі == Тен Энджидің жұмыстары заманауи сән элементтерін қазақ этникалық символикасымен үйлестіруімен ерекшеленеді. Әрбір бұйым бір дана болып шығарылады және қол еңбегімен жасалады. Оның негізгі өнімдері — корсеттер, пиджактар, көйлектер мен костюмдер. Дизайнердің туындылары Қазақстанмен қатар [[АҚШ]], [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]], [[Еуропа]] елдері және [[Азия]] нарығына экспортталады. Оның жұмыстары халықаралық сән журналдарында және онлайн басылымдарда жарияланған<ref>https://www.the-village-kz.com/village/service-shopping/to-buy-or-not/21379-apsaykl-korsety-ot-almatinskoy-dizaynerki {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260414083150/https://www.the-village-kz.com/village/service-shopping/to-buy-or-not/21379-apsaykl-korsety-ot-almatinskoy-dizaynerki |date=2026-04-14 }}</ref>. == Қоғамдық маңызы == Тен Энджи апсайклингті экологиялық жауапкершілік пен саналы тұтынудың бір түрі ретінде қарастырады. Ол сән индустриясындағы артық өндіріс мәселесіне назар аударып, тұрақты дамуға бағытталған жобаларды қолдайды<ref>https://the-steppe.com/lyudi/creative-steppe-kak-almatinskaya-dizaynerka-s-pomoshchyu-apsayklinga-darit-starym-veshcham-novuyu-zhizn</ref>. == Болашақ жоспарлары == Дизайнер алдағы уақытта брендін халықаралық деңгейде дамыту, сән көрсетілімдеріне қатысу және жас дизайнерлерге арналған шығармашылық мектеп ашуды жоспарлап отыр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * Yousafzai Sh.,Zhaksybayeva N.,Abdullah M.H.,Kulzhanovs Zh. Green innovators of the steppe/ Алматы. ISBN 978-601-08-4461-2 * Ш.Юсафзай, Н.Альджанова, Н.Кулбатырова. Trailblazers of the steppe: Entrepreneurs in Kazakhstan/ Алматы, 2024. ISBN 978-601-08-3759-1 [[Санат:Қазақстан дизайнерлері]] g200aogqh7asux35321k2h9glgojwzc Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет 4 775564 3647341 3646605 2026-08-26T03:05:35Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3647341 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 33802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 102295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 398518] |- |2 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 88514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 149475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 365332] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 11503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 34109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 105204] |- |4 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30524] |- |5 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29347] |- |6 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8625] |- |7 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 254253] |- |8 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 82686] |- |9 |[[Нан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 89] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 3416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 5032] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 83357] |- |11 |[[Шешендік сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 8039] |- |12 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 6830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10050] |- |13 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35336] |- |14 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9752] |- |15 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 11853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 12467] |- |16 |[[Пазырық мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5175] |- |17 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 7684] |- |18 |[[Қазақ-ноғай қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3540] |- |19 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17773] |- |20 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23305] |- |21 |[[Болат Оралұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3365] |- |22 |[[Әділ Өтеғұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2656] |- |23 |[[:Сурет:Oxford City FC crest.svg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2528] |- |24 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8481] |- |25 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18908] |- |26 |[[Жақ (анатомия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 2546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 3476] |- |27 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 3020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 8052] |- |28 |[[Зират]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 2537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 3203] |- |29 |[[Джон Фицджеральд Кеннеди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 2508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 3048] |- |30 |[[Нұрсұлтан (ханбике)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2549] |- |31 |[[Шорья]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2455] |- |32 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21552] |- |33 |[[Михаил Станиславович Шайдоров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 2479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 5000] |- |34 |[[Стоматит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 2681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 5679] |- |35 |[[Ламин Ямаль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 2528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 3504] |- |36 |[[Дина Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 3377] |- |37 |[[Заһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2482] |- |38 |[[Рүстем Оразбайұлы Есдәулетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2554] |- |39 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35733] |- |40 |[[Жын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 2430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 3862] |- |41 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 22985] |- |42 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 3639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9879] |- |43 |[[Бүйрек тастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2358] |- |44 |[[Құшайри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2230] |- |45 |[[Әлем халықтарының ертегілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2370] |- |46 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11410] |- |47 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30288] |- |48 |[[Саида Шавкатқызы Мирзиёева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2371] |- |49 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13457] |- |50 |[[Айша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 2286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 4453] |- |51 |[[Қатысушы талқылауы:Kasthack]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2130] |- |52 |[[Ұйғырлар мен дүнгендердің Қытайдан Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 2144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 4324] |- |53 |[[Sәlem Entertainment]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=S%D3%99lem_Entertainment 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 2394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=S%D3%99lem_Entertainment 3621] |- |54 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14746] |- |55 |[[Тораңғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 2363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 3842] |- |56 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6197] |- |57 |[[Мәскеу мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2777] |- |58 |[[Ибн әл-Қаийм әл-Джәузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2303] |- |59 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28461] |- |60 |[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13002] |- |61 |[[Қазақ хандарының шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5913] |- |62 |[[Бала ауруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2372] |- |63 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23910] |- |64 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 74600] |- |65 |[[Қазақтың дәстүрлі үй кәсіпшілігі мен қолөнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2699] |- |66 |[[Шұрат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 1997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 2327] |- |67 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45717] |- |68 |[[Бақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 2015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 3416] |- |69 |[[Канибадам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2140] |- |70 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16950] |- |71 |[[Ай (қазақ дәстүрінде)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 2185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 5100] |- |72 |[[Тарық ибн Зияд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 1963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 2062] |- |73 |[[Уоррен Гардинг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 1974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 2245] |- |74 |[[Щучинск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2872] |- |75 |[[Әйнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2766] |- |76 |[[Қытай халықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2538] |- |77 |[[Асқар Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7499] |- |78 |[[BTS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BTS 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 2298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BTS 3234] |- |79 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17987] |- |80 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58189] |- |81 |[[Абайдың Жидебайдағы мұражай-үйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 1948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 2796] |- |82 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 48219] |- |83 |[[Виктория (Британдық Колумбия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1949] |- |84 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40890] |- |85 |[[Ислам негіздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2668] |- |86 |[[Шұғыла (журнал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1930] |- |87 |[[Жаңасемей ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 54] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3065] |- |88 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25230] |- |89 |[[Есінеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 2139] |- |90 |[[Комако Кимура]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1837] |- |91 |[[Құс өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1985] |- |92 |[[Нақыл сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 2017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5597] |- |93 |[[Араб мемлекеттері Лигасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2976] |- |94 |[[Маржан Тасова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1867] |- |95 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 115754] |- |96 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 7754] |- |97 |[[Ажырасу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2860] |- |98 |[[Бірлік (Мойынқұм ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 2010] |- |99 |[[Пиноккио]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1807] |- |100 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 11431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22609] |- |101 |[[Ребус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 1778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 2187] |- |102 |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 62] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2686] |- |103 |[[Азаматтық тәрбие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1874] |- |104 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 25922] |- |105 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 4968] |- |106 |[[Коростышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1735] |- |107 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27779] |- |108 |[[Қарадың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1721] |- |109 |[[Райнгау-Таунус (аудан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1710] |- |110 |[[Икер Касильяс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1991] |- |111 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10200] |- |112 |[[Наманған облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1783] |- |113 |[[Түзуші ұлпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 3184] |- |114 |[[Энтеровирусты инфекция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 1808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 2523] |- |115 |[[Қарақалпақ мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1970] |- |116 |[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4244] |- |117 |[[Иммунды жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 3427] |- |118 |[[Халифа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 1675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 2422] |- |119 |[[Кванхе гун ван]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1802] |- |120 |[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4356] |- |121 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36113] |- |122 |[[Дирлеванг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1615] |- |123 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23638] |- |124 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7108] |- |125 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23568] |- |126 |[[Футболдан әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5463] |- |127 |[[Павел Яковлевич Зальцман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1620] |- |128 |[[Dream League Soccer 2021]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Dream_League_Soccer_2021 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Dream_League_Soccer_2021 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Dream_League_Soccer_2021 1666] |- |129 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 22973] |- |130 |[[Ұлы тоқырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 3000] |- |131 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9411] |- |132 |[[Данил Голубенко]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1993] |- |133 |[[Мұхаммед Мохбер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1646] |- |134 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7784] |- |135 |[[Кропивницкий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1617] |- |136 |[[Хулиан Альварес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1676] |- |137 |[[Қатысушы:Tvoilubimyibakhthar]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1679] |- |138 |[[Жалғас Жұмағұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2177] |- |139 |[[Сайфуддин Азизи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1568] |- |140 |[[Көлемі бойынша ең ірі көлдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4965] |- |141 |[[:Санат:Алматы облысында туғандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1740] |- |142 |[[Ноғай Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1774] |- |143 |[[Капонир]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1543] |- |144 |[[Супер келіншек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1853] |- |145 |[[Күрен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1551] |- |146 |[[Mellstroy]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Mellstroy 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mellstroy 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Mellstroy 1957] |- |147 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 58162] |- |148 |[[Үйде жалғыз қалғанда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 3710] |- |149 |[[Аустрия жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1623] |- |150 |[[Волчанск (Украина)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1514] |- |151 |[[Жанна Исақызы Керімтаева-Сатыбалдиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1578] |- |152 |[[Үлкен Арлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1639] |- |153 |[[Түрік әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2817] |- |154 |[[Үндістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2495] |- |155 |[[Адуын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1618] |- |156 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25856] |- |157 |[[Кеңірдек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 1540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 3612] |- |158 |[[Алатау (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 4666] |- |159 |[[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4005] |- |160 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 22938] |- |161 |[[Алматы энергетика және байланыс университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2791] |- |162 |[[Сауран ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3912] |- |163 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28405] |- |164 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11222] |- |165 |[[Абайдың этнографиялық лексикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1492] |- |166 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5911] |- |167 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10590] |- |168 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 10182] |- |169 |[[Неолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 11845] |- |170 |[[Терек шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1590] |- |171 |[[Ларри Финк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1528] |- |172 |[[Бронх демікпесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 5040] |- |173 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11353] |- |174 |[[Құран ғылымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1386] |- |175 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17799] |- |176 |[[Арсланбек Сұлтанбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1550] |- |177 |[[Мырза Ғұләм Ахмед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1527] |- |178 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4699] |- |179 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9690] |- |180 |[[Қазақстан кенттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2004] |- |181 |[[Ер Төстік және Айдаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2040] |- |182 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6987] |- |183 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22311] |- |184 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12082] |- |185 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15488] |- |186 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 126289] |- |187 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 62612] |- |188 |[[:Санат:Жылқы тұқымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1351] |- |189 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 27944] |- |190 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 4580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28991] |- |191 |[[Ванесса Кирби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1340] |- |192 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18768] |- |193 |[[Түркістан легионы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2446] |- |194 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8645] |- |195 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 27193] |- |196 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 61622] |- |197 |[[Профессор Мориарти]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1294] |- |198 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8678] |- |199 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24824] |- |200 |[[Кристалдық тор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 4395] |- |201 |[[Лиам Макдональд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1268] |- |202 |[[Захабийа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1248] |- |203 |[[Қабір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 2151] |- |204 |[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2587] |- |205 |[[Ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1494] |- |206 |[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1980] |- |207 |[[Жіктік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10245] |- |208 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15841] |- |209 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2952] |- |210 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 120095] |- |211 |[[Кеген (ауыл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1745] |- |212 |[[Турбина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1398] |- |213 |[[Пісте]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1502] |- |214 |[[Ирина Ерофеева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1268] |- |215 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34516] |- |216 |[[Қазақтың антропологиялық типі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1376] |- |217 |[[Сәтті Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3259] |- |218 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12502] |- |219 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12242] |- |220 |[[:Санат:Чадтағы футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1171] |- |221 |[[Қыз ұзату кәделері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3107] |- |222 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12742] |- |223 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17744] |- |224 |[[Индиго]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 1431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 2474] |- |225 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12427] |- |226 |[[Галлон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1199] |- |227 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19112] |- |228 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 30673] |- |229 |[[Аляска штатының қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1484] |- |230 |[[Сырдария облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1396] |- |231 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8554] |- |232 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11938] |- |233 |[[Элен Каррер д’Анкосс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1137] |- |234 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35591] |- |235 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 6021] |- |236 |[[Тив (халық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1164] |- |237 |[[Дезире Дуэ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1234] |- |238 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27647] |- |239 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4876] |- |240 |[[Шымыр батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1398] |- |241 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9492] |- |242 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 37468] |- |243 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 45261] |- |244 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3836] |- |245 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4945] |- |246 |[[Берік Мәжитұлы Имашев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1473] |- |247 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 4713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 108570] |- |248 |[[Катар әмірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1129] |- |249 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 22660] |- |250 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12018] |- |251 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 7936] |- |252 |[[Ху Цзиньтао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1238] |- |253 |[[Елена Александровна Пак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1048] |- |254 |[[Тәубә сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2095] |- |255 |[[Көкбас (балық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1176] |- |256 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10331] |- |257 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 2642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15582] |- |258 |[[Тасбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7090] |- |259 |[[Давид Мамиевич Дегтярев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1084] |- |260 |[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2626] |- |261 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5043] |- |262 |[[Желдірме (ән жанры)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1057] |- |263 |[[Алтынсарин ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1282] |- |264 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4509] |- |265 |[[Мизан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2004] |- |266 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8787] |- |267 |[[Александр Станиславович Сырский]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1110] |- |268 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7695] |- |269 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 6004] |- |270 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 38006] |- |271 |[[Ракапоши]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 1021] |- |272 |[[Дәуіт ұста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1318] |- |273 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49365] |- |274 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4362] |- |275 |[[Жігіттің сөзі. Қанды жол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1057] |- |276 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 20463] |- |277 |[[Ежелгі грек философиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3237] |- |278 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 64867] |- |279 |[[Мал атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4115] |- |280 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 20356] |- |281 |[[Химия оқу пәні және ғылыми сала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1186] |- |282 |[[Голямо-Асеново (Хасково облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 966] |- |283 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53470] |- |284 |[[Мақсат Мәлікұлы Толықбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2163] |- |285 |[[Ақ бата, тілек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 1930] |- |286 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33433] |- |287 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23492] |- |288 |[[Бейметалдар атомы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 981] |- |289 |[[Намаз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 58] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 2512] |- |290 |[[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1679] |- |291 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8926] |- |292 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13438] |- |293 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7658] |- |294 |[[Накхер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 934] |- |295 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 10418] |- |296 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 4659] |- |297 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27444] |- |298 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9785] |- |299 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9485] |- |300 |[[Худжанд (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 962] |- |301 |[[Темір алмасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1134] |- |302 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6751] |- |303 |[[Төлепберген Тұрсынұлы Байсақалов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 43] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1209] |- |304 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15770] |- |305 |[[Хакан Чалханоглу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 972] |- |306 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12136] |- |307 |[[Цирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 2565] |- |308 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 83635] |- |309 |[[Күміс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 72] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 3523] |- |310 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15366] |- |311 |[[Шариф]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 1053] |- |312 |[[:Сурет:Maradona 1986 Arg-Eng.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |- |313 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76609] |- |314 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29708] |- |315 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 13238] |- |316 |[[Бас сүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 5555] |- |317 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25738] |- |318 |[[Түсті металлургия өнеркәсібі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1825] |- |319 |[[Кухня (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1073] |- |320 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 2029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24389] |- |321 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 5947] |- |322 |[[Омония (футбол клубы, Никосия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 912] |- |323 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 15607] |- |324 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8948] |- |325 |[[Қызықты биология. Жануарлар әлемі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 905] |- |326 |[[2GIS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2GIS 54] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2GIS 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2GIS 1609] |- |327 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 12023] |- |328 |[[Қазақстан Президентінің Резиденциясы (Алматы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 1032] |- |329 |[[Бохтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 967] |- |330 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9216] |- |331 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10019] |- |332 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13063] |- |333 |[[Аққыстау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 1438] |- |334 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14305] |- |335 |[[Малдың инвазиялық аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2035] |- |336 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4499] |- |337 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28315] |- |338 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7560] |- |339 |[[Ябалак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 868] |- |340 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 12686] |- |341 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7883] |- |342 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20794] |- |343 |[[Арал ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3532] |- |344 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6178] |- |345 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33456] |- |346 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 49647] |- |347 |[[Староконстантинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 881] |- |348 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18611] |- |349 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11437] |- |350 |[[Құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 8626] |- |351 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9172] |- |352 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4947] |- |353 |[[Ақ болып кетті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 1004] |- |354 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10750] |- |355 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11232] |- |356 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 22944] |- |357 |[[Орта ғасыр кезеңінің антропологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 903] |- |358 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27178] |- |359 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5736] |- |360 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25744] |- |361 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11433] |- |362 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22288] |- |363 |[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4318] |- |364 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12652] |- |365 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5058] |- |366 |[[Ортохантавирус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 946] |- |367 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 17157] |- |368 |[[Қазақ ұлттық киімдер тігуге пайдаланған маталар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 952] |- |369 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63747] |- |370 |[[Ағайын-туыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 1277] |- |371 |[[Ақтабан шұбырынды жырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1044] |- |372 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16487] |- |373 |[[Сарыарқа (метро бекеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 901] |- |374 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 99027] |- |375 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 5374] |- |376 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1894] |- |377 |[[Лионель Месси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 4179] |- |378 |[[Испан тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1703] |- |379 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16754] |- |380 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15031] |- |381 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5366] |- |382 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39674] |- |383 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 36494] |- |384 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31823] |- |385 |[[Көрімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2421] |- |386 |[[Дүйсен Шопанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 758] |- |387 |[[Сабын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2081] |- |388 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 11964] |- |389 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71686] |- |390 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14809] |- |391 |[[Без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 1019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 4496] |- |392 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7044] |- |393 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34613] |- |394 |[[Жүктілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 4145] |- |395 |[[Астана күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1763] |- |396 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4437] |- |397 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9289] |- |398 |[[Виктор Орбан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 1210] |- |399 |[[Гүлбахрам Байбосынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3036] |- |400 |[[Хасар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 970] |- |401 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7570] |- |402 |[[Рахат Мұхтарұлы Әлиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 87] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1912] |- |403 |[[Діл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 1925] |- |404 |[[Чарли Кирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 1092] |- |405 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8937] |- |406 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 29180] |- |407 |[[Ақпан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 2524] |- |408 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17698] |- |409 |[[Арыс қалалық әкімдігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1205] |- |410 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7409] |- |411 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21510] |- |412 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9659] |- |413 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11962] |- |414 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15574] |- |415 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5783] |- |416 |[[Шу аңғары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 814] |- |417 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19434] |- |418 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10410] |- |419 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7394] |- |420 |[[Қатысушы:Дана Нұрболқызы/зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 724] |- |421 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8975] |- |422 |[[Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2344] |- |423 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58257] |- |424 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2849] |- |425 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 6033] |- |426 |[[Әкімшілік жауапкершілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2054] |- |427 |[[Азамат Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2419] |- |428 |[[Ташкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 4295] |- |429 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28045] |- |430 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8061] |- |431 |[[Гүлназ Жоланова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 55] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1306] |- |432 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 54114] |- |433 |[[Білім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 89] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 4129] |- |434 |[[Ғылыми еңбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 831] |- |435 |[[Кеңірдек тыныстылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 793] |- |436 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18583] |- |437 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3742] |- |438 |[[Құрылтай сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 667] |- |439 |[[Шиеленіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 967] |- |440 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1990] |- |441 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13553] |- |442 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8070] |- |443 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8106] |- |444 |[[Нұрсұлтан мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 957] |- |445 |[[Мандам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 944] |- |446 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10396] |- |447 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7247] |- |448 |[[Маймыл шешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 866] |- |449 |[[Абай облысындағы өрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 1046] |- |450 |[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1318] |- |451 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8700] |- |452 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19058] |- |453 |[[Енога]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 653] |- |454 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 27834] |- |455 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18923] |- |456 |[[Азық-түлік қауіпсіздігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1161] |- |457 |[[Шолпан Иманбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1268] |- |458 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8221] |- |459 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11627] |- |460 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9618] |- |461 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12666] |- |462 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3554] |- |463 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4513] |- |464 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14144] |- |465 |[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3115] |- |466 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7996] |- |467 |[[Киста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 2712] |- |468 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 8611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 8844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 8844] |- |469 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15035] |- |470 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2658] |- |471 |[[Лана Паррия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 663] |- |472 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 32887] |- |473 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11124] |- |474 |[[Әзімхан Тішәнұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 637] |- |475 |[[Шаһрихан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 699] |- |476 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6489] |- |477 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3427] |- |478 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26678] |- |479 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20493] |- |480 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12535] |- |481 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26770] |- |482 |[[Лофельден]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 621] |- |483 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8002] |- |484 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10719] |- |485 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18803] |- |486 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13239] |- |487 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8171] |- |488 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8967] |- |489 |[[Ат қою рәсімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2763] |- |490 |[[Халықаралық Алматы әуежайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1549] |- |491 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18150] |- |492 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11049] |- |493 |[[Алматы-2]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 799] |- |494 |[[Әуе компаниялары кодтары-T]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 662] |- |495 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9006] |- |496 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10115] |- |497 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4158] |- |498 |[[Астана медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1353] |- |499 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8139] |- |500 |[[Намаз уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 6084] |- |501 |[[Хасен Рүстемұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 987] |- |502 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15947] |- |503 |[[Қоскөпір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 630] |- |504 |[[Абд әл-Қадыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 655] |- |505 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 4020] |- |506 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31696] |- |507 |[[Бұғы мүйізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 886] |- |508 |[[Сорпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 1013] |- |509 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12769] |- |510 |[[Ел]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB 66] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB 1590] |- |511 |[[Қызыл (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 771] |- |512 |[[Йошинори Осуми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 631] |- |513 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22115] |- |514 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14389] |- |515 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13448] |- |516 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23020] |- |517 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8862] |- |518 |[[Ертегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 89] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 6242] |- |519 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12167] |- |520 |[[Мара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 605] |- |521 |[[Сәтбаев (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2562] |- |522 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6430] |- |523 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 64662] |- |524 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6852] |- |525 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5344] |- |526 |[[Кока-кола]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 1966] |- |527 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6069] |- |528 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7857] |- |529 |[[Айсай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 594] |- |530 |[[Түстер психологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2844] |- |531 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 11938] |- |532 |[[Оливер Три]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 87] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1232] |- |533 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9123] |- |534 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10997] |- |535 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4792] |- |536 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12203] |- |537 |[[Chanel]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Chanel 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Chanel 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Chanel 3512] |- |538 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6633] |- |539 |[[Ақтаудағы ұшақ апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 983] |- |540 |[[Тілашар тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2669] |- |541 |[[Әлжаппар Мұсаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 593] |- |542 |[[Фармакология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2190] |- |543 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7440] |- |544 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13849] |- |545 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8434] |- |546 |[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3065] |- |547 |[[:Сурет:Photo of massacre victims in Turkey.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 544] |- |548 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 10285] |- |549 |[[Самұрық құсы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 2983] |- |550 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53539] |- |551 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9711] |- |552 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 1320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27889] |- |553 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13070] |- |554 |[[Қазақстан халық партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3465] |- |555 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16153] |- |556 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8947] |- |557 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17355] |- |558 |[[Ипанема]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 571] |- |559 |[[Аргентина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 3005] |- |560 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40311] |- |561 |[[Қауын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2218] |- |562 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4330] |- |563 |[[Отандастар қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 939] |- |564 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5431] |- |565 |[[Ұйымның қаржы қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 788] |- |566 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11640] |- |567 |[[Дарын (мектептер желісі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 1254] |- |568 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11571] |- |569 |[[Иландыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 641] |- |570 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15450] |- |571 |[[Үйлену тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2758] |- |572 |[[Әмір Темір мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 844] |- |573 |[[Байтақ (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2349] |- |574 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6391] |- |575 |[[Әділхан Құрманғалиұлы Макин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 702] |- |576 |[[Ұшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 3883] |- |577 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14168] |- |578 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9889] |- |579 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14865] |- |580 |[[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 6692] |- |581 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13692] |- |582 |[[Зеренді (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 748] |- |583 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14929] |- |584 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8599] |- |585 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23767] |- |586 |[[Қатын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 1489] |- |587 |[[Марат Бақытжанұлы Бекетаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 650] |- |588 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18039] |- |589 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11380] |- |590 |[[Жұмыс уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3179] |- |591 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 24164] |- |592 |[[Берш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 619] |- |593 |[[Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1678] |- |594 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29054] |- |595 |[[:Санат:Алматы тұлғалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 624] |- |596 |[[Ұлттық құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1959] |- |597 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6552] |- |598 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14055] |- |599 |[[Нархоз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1860] |- |600 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4554] |- |601 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4621] |- |602 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11415] |- |603 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7198] |- |604 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18843] |- |605 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13660] |- |606 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3584] |- |607 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3872] |- |608 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6826] |- |609 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5990] |- |610 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6288] |- |611 |[[Әбен Сатыбалдиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 693] |- |612 |[[Видео ойын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 984] |- |613 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7035] |- |614 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16924] |- |615 |[[Korzinka]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Korzinka 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Korzinka 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Korzinka 546] |- |616 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11116] |- |617 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19839] |- |618 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29283] |- |619 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7873] |- |620 |[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2185] |- |621 |[[Ананас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 1175] |- |622 |[[Метис]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 856] |- |623 |[[Спарта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 2154] |- |624 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10838] |- |625 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9642] |- |626 |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2774] |- |627 |[[Василий Владимирович Бартольд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1231] |- |628 |[[ZaQ (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4127] |- |629 |[[Қазіргі қазақ мәдениетінің типтері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 907] |- |630 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6822] |- |631 |[[Шегіргүл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 804] |- |632 |[[Бакса]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 505] |- |633 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12801] |- |634 |[[Қайран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 668] |- |635 |[[Құтайба ибн Муслим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 912] |- |636 |[[Қырғызстан президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1355] |- |637 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5633] |- |638 |[[Әйтеке би кенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 57] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1414] |- |639 |[[Имишли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 503] |- |640 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17432] |- |641 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20097] |- |642 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31536] |- |643 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28193] |- |644 |[[Килиан Мбаппе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 3418] |- |645 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5156] |- |646 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4970] |- |647 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38633] |- |648 |[[Қарақалпақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4550] |- |649 |[[Жұмыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 1284] |- |650 |[[Асқа бата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 1423] |- |651 |[[Бесік тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 3911] |- |652 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9343] |- |653 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 56470] |- |654 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21300] |- |655 |[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2151] |- |656 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24603] |- |657 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2691] |- |658 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11231] |- |659 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37477] |- |660 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4807] |- |661 |[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4551] |- |662 |[[Мыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 6899] |- |663 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5810] |- |664 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10322] |- |665 |[[Райымбек ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2754] |- |666 |[[Психология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10207] |- |667 |[[Орел и Решка (телебағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 590] |- |668 |[[Көлсай көлдері ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 3617] |- |669 |[[Ғибрат Азубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1288] |- |670 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12915] |- |671 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16656] |- |672 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7943] |- |673 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14162] |- |674 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5148] |- |675 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4396] |- |676 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6876] |- |677 |[[Қылмыстық іс жүргізу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1495] |- |678 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19892] |- |679 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11880] |- |680 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30037] |- |681 |[[Айя Шалқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 1284] |- |682 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23181] |- |683 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5945] |- |684 |[[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6894] |- |685 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 3516] |- |686 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7538] |- |687 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4645] |- |688 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5985] |- |689 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8207] |- |690 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6475] |- |691 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58347] |- |692 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16600] |- |693 |[[Қонақжайлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3504] |- |694 |[[Дербент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 811] |- |695 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13314] |- |696 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3091] |- |697 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8251] |- |698 |[[Сервер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 1543] |- |699 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6183] |- |700 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6792] |- |701 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29005] |- |702 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5497] |- |703 |[[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1394] |- |704 |[[Төлепберген Төлебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 499] |- |705 |[[Кіші Диқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 565] |- |706 |[[Қазақстан қазақтарының бас әрпі бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 638] |- |707 |[[Котлет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 625] |- |708 |[[Ою-өрнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 6089] |- |709 |[[Алматыдағы ең биік ғимараттардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1234] |- |710 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4202] |- |711 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15310] |- |712 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 22354] |- |713 |[[Умань]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 501] |- |714 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26956] |- |715 |[[Майя өркениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2258] |- |716 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31854] |- |717 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19732] |- |718 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9208] |- |719 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15761] |- |720 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 59301] |- |721 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9921] |- |722 |[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1655] |- |723 |[[Төремұрат Тайлыбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 885] |- |724 |[[Бұлшық ет дистрофиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 995] |- |725 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15493] |- |726 |[[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6240] |- |727 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11820] |- |728 |[[Айлант]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 90] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 804] |- |729 |[[Рахман қайнары (шипажай)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 2706] |- |730 |[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1749] |- |731 |[[Багдати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 463] |- |732 |[[Ттокпокки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 697] |- |733 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5624] |- |734 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 59864] |- |735 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4548] |- |736 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10939] |- |737 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6823] |- |738 |[[Айналма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 548] |- |739 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6161] |- |740 |[[Құда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 1918] |- |741 |[[Саумал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1421] |- |742 |[[Сүмбіле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2068] |- |743 |[[Кердері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2890] |- |744 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 3204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106484] |- |745 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3146] |- |746 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4139] |- |747 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 6822] |- |748 |[[Салтанат (би ансамблі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 719] |- |749 |[[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 55] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 1642] |- |750 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5725] |- |751 |[[Ингуш ұлттық әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 490] |- |752 |[[Исраил Сапарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3013] |- |753 |[[Асар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 1829] |- |754 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8960] |- |755 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13608] |- |756 |[[Шилі (Жангелді ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1269] |- |757 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16031] |- |758 |[[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2451] |- |759 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28339] |- |760 |[[Төле би ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2985] |- |761 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11015] |- |762 |[[Нарынбай Жанжігітұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 540] |- |763 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 17000] |- |764 |[[Дастарқан жаю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 1095] |- |765 |[[Үйрек балапаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 688] |- |766 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6638] |- |767 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7412] |- |768 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10461] |- |769 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7610] |- |770 |[[Үлгі:Қазақстанның үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 456] |- |771 |[[Қазақстандағы уақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 84] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 1727] |- |772 |[[Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6200] |- |773 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 25189] |- |774 |[[Коллекциялау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 547] |- |775 |[[Абылай хан резиденциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1107] |- |776 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31667] |- |777 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5814] |- |778 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15720] |- |779 |[[Қарасай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3445] |- |780 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4939] |- |781 |[[:Санат:Алфавит бойынша әндер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2112] |- |782 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15837] |- |783 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6003] |- |784 |[[Дидактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4017] |- |785 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7224] |- |786 |[[Нұртас Исабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 626] |- |787 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6418] |- |788 |[[Үлгі:Алматыдағы университеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1396] |- |789 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16519] |- |790 |[[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 993] |- |791 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2845] |- |792 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1260] |- |793 |[[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3130] |- |794 |[[Тоқа Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1940] |- |795 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10392] |- |796 |[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 773] |- |797 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 13055] |- |798 |[[Этнос]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 3734] |- |799 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 1587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14492] |- |800 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10347] |- |801 |[[Алматы технологиялық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 967] |- |802 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8097] |- |803 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16696] |- |804 |[[Моңғолоид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1219] |- |805 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2165] |- |806 |[[Қазақстандағы дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 3105] |- |807 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10330] |- |808 |[[Әдеби жанрлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6579] |- |809 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5546] |- |810 |[[Қазақ халық аңыздары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10606] |- |811 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4165] |- |812 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12588] |- |813 |[[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 79] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2910] |- |814 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 16915] |- |815 |[[Қияттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2441] |- |816 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4162] |- |817 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5025] |- |818 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39177] |- |819 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15326] |- |820 |[[Қазақ асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 89] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1179] |- |821 |[[Қазақстан қонақ үйлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1087] |- |822 |[[Баланы шомылдыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 3742] |- |823 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 34847] |- |824 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26429] |- |825 |[[Тәсбих]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 1182] |- |826 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5770] |- |827 |[[Плеврит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 1113] |- |828 |[[Бершадь]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 432] |- |829 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22138] |- |830 |[[Қазақстанның ежелгі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 66] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5016] |- |831 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5079] |- |832 |[[Сығандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 68] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2080] |- |833 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28008] |- |834 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43060] |- |835 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4163] |- |836 |[[Қарбыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 1931] |- |837 |[[Баян-Өлгий Аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 482] |- |838 |[[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 898] |- |839 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 8977] |- |840 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8690] |- |841 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8347] |- |842 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18446] |- |843 |[[Жоқтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2868] |- |844 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10194] |- |845 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5695] |- |846 |[[Һ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%BA 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%BA 3233] |- |847 |[[Марат Қабиденұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 606] |- |848 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5659] |- |849 |[[Саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 5166] |- |850 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7554] |- |851 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7581] |- |852 |[[Түрік руна жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5057] |- |853 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6495] |- |854 |[[Бостері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 420] |- |855 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5649] |- |856 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15711] |- |857 |[[InDrive]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=InDrive 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=InDrive 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=InDrive 853] |- |858 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19228] |- |859 |[[Сона]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1793] |- |860 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9317] |- |861 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6566] |- |862 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11793] |- |863 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5546] |- |864 |[[Есет Берікұлы Байкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 454] |- |865 |[[Дүниетаным]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 2210] |- |866 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4618] |- |867 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23219] |- |868 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 8998] |- |869 |[[Сөйлеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 1787] |- |870 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4073] |- |871 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10282] |- |872 |[[Әл-Матуриди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 787] |- |873 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3727] |- |874 |[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2003] |- |875 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4897] |- |876 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24857] |- |877 |[[Қоянды (тау, Ақмола облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 391] |- |878 |[[Жасыбай (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2360] |- |879 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2100] |- |880 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9234] |- |881 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16150] |- |882 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18778] |- |883 |[[Білезікті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 395] |- |884 |[[Гейтепе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 395] |- |885 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9070] |- |886 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16632] |- |887 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6037] |- |888 |[[Талдықорған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 5690] |- |889 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24835] |- |890 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5172] |- |891 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7280] |- |892 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7812] |- |893 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4500] |- |894 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 13764] |- |895 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7924] |- |896 |[[Досыбай Айтбайұлы Шерімқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 770] |- |897 |[[Құрбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3124] |- |898 |[[Қазақтың сленг сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1172] |- |899 |[[Қазақстанның ең үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2330] |- |900 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12305] |- |901 |[[Бейнеу ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2783] |- |902 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8106] |- |903 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5555] |- |904 |[[Средногорово (Стара Загора облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 370] |- |905 |[[Байдарка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 429] |- |906 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6334] |- |907 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5538] |- |908 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5187] |- |909 |[[Үлгі:Қош келдіңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 550] |- |910 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6646] |- |911 |[[Нәтай Әзімханұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 769] |- |912 |[[Жер учаскелерін беру нормалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 553] |- |913 |[[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 465] |- |914 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29176] |- |915 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3924] |- |916 |[[Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 421] |- |917 |[[Шынығу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 563] |- |918 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4288] |- |919 |[[Юсуф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1879] |- |920 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22418] |- |921 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9127] |- |922 |[[Булан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 479] |- |923 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5766] |- |924 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11247] |- |925 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4849] |- |926 |[[Қапшағай су қоймасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2517] |- |927 |[[IC 544]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IC_544 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IC_544 2211] |- |928 |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 1568] |- |929 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3929] |- |930 |[[Тауық еті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 717] |- |931 |[[Ойыншықтар хикаясы 5]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 781] |- |932 |[[:Сурет:Bandeira Betim.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |- |933 |[[Бесағаш (Жамбыл облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 501] |- |934 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11736] |- |935 |[[Қазақстан олимпиадалық бассейндері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 423] |- |936 |[[Жайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 2822] |- |937 |[[Іш өту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 5046] |- |938 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8206] |- |939 |[[Ұлттық саябақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7214] |- |940 |[[Ерте токсикоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 4467] |- |941 |[[Шыбыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 1048] |- |942 |[[Меркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 1446] |- |943 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4570] |- |944 |[[Сингапур]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 84] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 3492] |- |945 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8123] |- |946 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5532] |- |947 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9116] |- |948 |[[Grok]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Grok 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Grok 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Grok 1386] |- |949 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31777] |- |950 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4310] |- |951 |[[Рәбия сұлтан бегім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 4067] |- |952 |[[Шыбын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2224] |- |953 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2541] |- |954 |[[Өскенбай Қалманбетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 786] |- |955 |[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2889] |- |956 |[[Хөвсгөл аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 429] |- |957 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 4055] |- |958 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40819] |- |959 |[[Ойраттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2438] |- |960 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9886] |- |961 |[[Айдар (шаш)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3636] |- |962 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47430] |- |963 |[[Сана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3344] |- |964 |[[:Сурет:FCB.jpeg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 365] |- |965 |[[Деле Алли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 450] |- |966 |[[Айбек Айдарұлы Барыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1227] |- |967 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4989] |- |968 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17832] |- |969 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5547] |- |970 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10744] |- |971 |[[Іштің түйілуі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 3893] |- |972 |[[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1197] |- |973 |[[URL]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=URL 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=URL 2515] |- |974 |[[Дональд Трамп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 3126] |- |975 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 18828] |- |976 |[[Қаламқас қорғаныс дамбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 351] |- |977 |[[Майки Мэдисон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 385] |- |978 |[[Мамандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3761] |- |979 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3058] |- |980 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 8129] |- |981 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5810] |- |982 |[[Ашыған көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 689] |- |983 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3769] |- |984 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5249] |- |985 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4537] |- |986 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18002] |- |987 |[[Ғаббас Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 490] |- |988 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4660] |- |989 |[[Қайыңды (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3492] |- |990 |[[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5181] |- |991 |[[Respublica]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Respublica 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Respublica 2326] |- |992 |[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1410] |- |993 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 5426] |- |994 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7137] |- |995 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5540] |- |996 |[[Егемен Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3550] |- |997 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8024] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} g1wl3bro95071d8s5yrjvvp683jay59 Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала 4 780876 3647274 3646347 2026-08-25T15:00:21Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3647274 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-08-24'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="1186" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 1 186] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Басты бет]] | data-sort-value="954" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 954] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="675" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 675] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="383" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 383] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="379" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 379] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="279" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 279] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев]] | data-sort-value="176" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 176] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Қазақстан халық партиясы]] | data-sort-value="149" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 149] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="147" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 147] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="126" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 126] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="124" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 124] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="110" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 110] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 108] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 99] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 92] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 86] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 75] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Respublica]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 75] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Мәулид]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 75] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 72] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 25 жыл белгісі]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81%D0%BA%D0%B5_25_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 71] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Ақ жол (партия)]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 69] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 68] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1941-1945_%D0%B6%D0%B6._%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 67] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 59] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 59] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Қамыр]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 59] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 58] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 58] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Артур Ермекұлы Ластаев]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%82%D1%83%D1%80_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9B%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 57] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 56] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 56] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 55] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Салауат]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 54] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 54] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 54] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 53] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 53] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Лиелварде]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B5 53] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 52] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 51] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 50] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Ауыл (партия)]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 49] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 49] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 48] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 48] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 48] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 46] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 46] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 46] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 45] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 45] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 44] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 43] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Шежіре]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 43] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 42] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 41] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 41] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 41] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 40] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 40] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 40] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 39] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 39] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 39] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Арғын]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 38] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Алматы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 38] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 37] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Созақ]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 37] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 37] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Ысты]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 36] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 36] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Байтақ (партия)]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 35] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Тұлға]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0 35] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 34] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 33] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 33] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Дмитрий Михайлович Малахов]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 32] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 32] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 32] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 31] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 30] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Қытай]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 30] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Рауан Кенжеханұлы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 30] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 29] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Жаныс]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 29] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 29] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 28] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 28] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Қ]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 28] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Қазақстан радиостанциялары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Табын]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 27] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Ұлттық құрылтай]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 27] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Кепек хан]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 27] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Аманғали Шамшадин]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BD 26] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Наймандар]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Қайрат Әбдіраманұлы Әлімбеков]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 26] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 25] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Алшын]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 25] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 25] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 24] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Сақтар]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 24] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 24] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 24] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 24] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 24] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[(1539) Боррелли]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%281539%29_%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B8 24] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 24] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 24] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Албан руы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 24] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Суан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 23] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 23] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Қайнар Көшек сұлтан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Жаппас]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 23] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 23] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 22] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 22] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 22] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Қаш (фильм, 2022)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 22] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 22] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Дәния Мәдиқызы Еспаева]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 22] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Сәтті Жұлдыз]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 22] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Ботбай]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 22] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Портал:Африка/Африка елдері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 21] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 21] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 21] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 21] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 21] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Астана]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 21] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Ералхан Әлмаханұлы Әбішев]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%B2 21] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 21] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 21] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Байұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282022%29 20] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Сүйінші]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 20] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Дэн Хаузер]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8D%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%80 20] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 20] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Дулат]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 20] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Келінжан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Қазақстан вице-президенті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Аида Ғалымқызы Балаева]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 20] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Құлсары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 20] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Таз руы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 19] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 19] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 19] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 19] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Әділет (партия, 2002)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%2C_2002%29 19] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 19] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 19] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Қазақ графикасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Қазақстан Ұлттық банкі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 19] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Шахмат]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 19] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Солтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 18] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 18] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Тәушен Әбуова]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%88%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Қазақстандағы референдум (2026)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 18] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Гауһартас (фильм)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 18] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 18] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 18] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 18] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 18] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 18] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Ойық руы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Төртқара]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 18] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Надар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 17] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 17] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Украина]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 17] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 17] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 17] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Арқалық (қала)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 17] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Ислам күнтізбесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 17] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 17] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Жағалбайлы (ру)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 17] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Жетіру]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 17] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Шымкент қалалық «Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы»]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%C2%AB%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B%C2%BB 17] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Құтадғу білік]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 16] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 16] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Жасуша]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 16] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Есім хан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Шапағат медалі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 16] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Беларусь]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C 16] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[КешYOU]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 16] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Тама]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 16] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Надежда Давыдовна Тоқаева]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Адай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 16] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Еуразия бірінші арнасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 16] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Ислам]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 16] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Қожа]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 16] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 15] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Динара Болатқызы Зәкиева]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Төле би]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 15] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 15] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 15] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Роман Васильевич Скляр]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 15] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 15] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 15] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Отқа май құю]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 15] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Duolingo]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Duolingo 15] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 15] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 15] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Шымыр]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 15] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Барақ батыр]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 15] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 15] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Оңтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 15] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 14] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 14] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 14] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 14] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Түйелер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Саясат Нұрбек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 14] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 14] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Қант диабеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 14] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Федор Степанович Степанов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 14] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 14] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Ресей]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 14] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 14] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Itaú Unibanco]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ita%C3%BA_Unibanco 14] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Тарақты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 14] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 14] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Беріш]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 14] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Қынаағаш]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88 14] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Темірқазық]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 13] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Сын есім]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 13] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Өзбекстан қалаларының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Келес ауданы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 13] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 13] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Тобықты]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 13] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[АҚШ қалалары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Байбақты]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 13] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Еуропа]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 13] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Қош бол, Гүлсары! (фильм)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%2C_%D0%93%D2%AF%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%21_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 13] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Сиқым]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 13] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Шиқан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 13] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 13] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Дос-Мұқасан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Орал]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 13] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 13] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Ырысбек Мәуіт]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 13] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Сан есім]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 13] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Ерен еңбегі үшін медалі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Шилі (Жангелді ауданы)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 12] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 12] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Қызға қырық үйден тыйым]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 12] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Домбыра]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 12] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Қызылқұрт]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 12] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Сөз табы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 12] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 12] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Төре]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 12] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 12] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 12] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 12] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Досымжан Қарпықұлы Таңатаров]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Франция]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Аустралия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Виктор Робертович Цой]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A6%D0%BE%D0%B9 12] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Өскемен]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Құлсары би Тінекейұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Сөз таптары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Ніл]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%96%D0%BB 12] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Әл-Уақиға сүресі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Сайрам ауданы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Нұр-Мүбарак Мысыр ислам мәдениеті университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80-%D0%9C%D2%AF%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Толымбек Әлімбекұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[ALT Университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Керей хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 12] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 12] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Ошақты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 12] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Бөлтірік Әлменұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 12] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Сағат]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 12] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[BINOM School]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BINOM_School 12] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 12] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Өрмекші-адам (фильм, 2002)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 12] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 11] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Мәлін]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BD 11] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Балқадиша әні]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 11] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 11] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Маңғыстау облысындағы ереуіл]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 11] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Қосшы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%88%D1%8B 11] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282019%29 11] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Асхат Сергеевич Ниязов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 11] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Арыстан (арнайы бөлімше)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 11] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Ас беру]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 11] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Сауд Арабиясы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Қарақалпақтар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 11] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Әлихан Асханұлы Смайылов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Руслан Арысбекұлы Берденов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Солтүстік Америка]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 11] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Саффат сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%84%D1%84%D0%B0%D1%82_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Әл-Кәфирун сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Нұрсұлтан мешіті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Қарақұйрық]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B 11] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 11] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[25]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=25 11] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Ерзат Дулат]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 11] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Оңтүстік Америка]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 11] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 11] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Білім инновациялық лицейлері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Бүркіт]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 11] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Ханзада Жумонг (телехикая)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 11] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Латын тілі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Қазақстан халқы тілдері күні]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 11] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Баланы ұшықтау]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 11] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Ақселеу Сланұлы Сейдімбек]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA 11] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Ұйқы безі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 11] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Кек алушылар: Финал]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 11] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Гүлбахрам Байбосынова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Планиметрия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Орталық Қазақстан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Өчпочмак]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%87%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%BC%D0%B0%D0%BA 11] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Етеккір]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 11] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 11] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Грузия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Ибраһим]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 11] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Сырдария]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Қайыңды (көл)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 11] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Заттыбек Көпбосынұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Тараз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Қазақ жүздері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 11] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Махаббат]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82 10] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Ән-Нас сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Мақтаарал ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 10] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Божбан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Жолбарыс]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 10] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 10] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[ACE (Ninety One)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ACE_%28Ninety_One%29 10] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 10] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Африка]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[KB Financial Group]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=KB_Financial_Group 10] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Үндістан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[10]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=10 10] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Асанбай Асқарұлы Асқаров]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B8%D0%BD 10] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Жай айнымалылар сипаттамасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Әлсіз қаһарман]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Баян Қасаболатұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Асқар Сүлейменов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Бөгенбай батыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Германия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Дулат Бабатайұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 10] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Бейсенбілік (бағыштау)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 10] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Қымыз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 10] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[:Санат:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Орыс тілі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 10] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Еуразия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Жақайым]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 10] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 10] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Қазақстан телеарналары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Павлодар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Мұғалім]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BC 10] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Мемлекеттік ту]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 10] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Корея Республикасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Османлы сұлтандарының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Жайық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Болат]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82 10] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Есекжем]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 10] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Балбал]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BB 10] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Қорқай дұғасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Канада]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 10] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Амандасу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%83 10] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Бәйдібек ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Кеңес Хамитұлы Рақышев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%86%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Еуразия ұлттық университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Іле Қазақ автономиялық облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Жаңабай (Дулат)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Есентемір]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 10] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Петропавл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BB 10] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Тарих]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 10] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Қырқынан шығару]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 10] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Алға ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Дихан Қамзабекұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Жыл күндерінің тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Найман хандығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Il’han Ihsan]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 9] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Криштиану Роналду]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Шерзат Болаттың өлімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Уәлибек Әбдірайымов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Шоқай Мұстафа]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0 9] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Сығанақ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 9] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Етістік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Тәуелдік жалғау]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 9] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Әнші]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D1%88%D1%96 9] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Шақшам]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D0%BC 9] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Ислам Әлмаханұлы Әбішев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Әлмерек абыз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 9] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Информатика]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Ғаламшар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Алпамыс батыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[ZaQ (Ninety One)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 9] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Алаш Орда Үкіметі тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Тәңіршілдік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Жастар рухы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D1%8B 9] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Курчатов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Құдағи жүзік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B8_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Жоңғар хандығы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Керімберді хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Өлі-тірі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Жалғау]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 9] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Фариза Ескермес]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%81 9] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 9] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Дыбыс үндестігі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Шұғаның белгісі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Қазақстан банктерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Торғай облысы (Қазақстан)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Сәкен Сайынұлы Исабеков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Аят әл-Курси]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 9] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Екібастұз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 9] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Бейсен Абайұлы Құранбек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Механика]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 9] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Ырғызбай Досқанаұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%94%D0%BE%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Зат есім]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 9] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 9] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Қосай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Шекті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Шағын кәсіпкерлік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Обер-президент]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B1%D0%B5%D1%80-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82 9] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[26]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=26 9] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Қазақ билері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[2026 жыл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 9] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Менің атым Қожа (фильм)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 9] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Кенан Имирзалыоғлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BE%D2%93%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Жәңгір-Керей хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Тотияйындар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Латвия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Алматы энергетика және байланыс университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Пайғамбар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Шүкір намазы және сәждесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D3%99%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Талдықорған]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Жәнтекей]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Тана]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Шақ (етістік)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Алып Ер Тоңа]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 9] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Эдуард Викторович Огай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%B4%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9E%D0%B3%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Жезқазған]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Мұнайлы ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Балқаш]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 9] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Кесірткелер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Жоба:Инкубатор/Сыбанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%98%D0%BD%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%2F%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[:Санат:Ақтөбе облысы елді мекендері|Санат:Ақтөбе облысы елді мекендері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Төрт түлік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Шоқыр Бөлтекұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Сунақ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 9] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Қарақия ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Жетісай ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Айдар (шаш)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 9] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[SCAT]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 9] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Ойыл ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Медицина]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Шығыс Қазақстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Қазақ мемлекеттік циркі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%86%D0%B8%D1%80%D0%BA%D1%96 9] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Физика]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Орда (музыкалық топ)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 8] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 8] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Биология]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Қазақстан Жоғарғы Соты]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%8B 8] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Миға қан құйылу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83 8] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[24 тамыз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=24_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7 8] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Қашар (мал)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%28%D0%BC%D0%B0%D0%BB%29 8] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Семей]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Аша Матай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/Typos]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3AAutoWikiBrowser%2FTypos 8] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[:Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер|Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3AISBN_%D1%81%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Бозжыра шатқалы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Түлкібас ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Жанқылыш]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%88 8] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Қазақстандағы қыз алып қашу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%83 8] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Ерке Есмахан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Ноғай Ордасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 8] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Асылы Әлиқызы Осман]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Географиялық координаттар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Бас тарту]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Атығай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Талас шайқасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Байзақ Мәмбетұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[:Санат:Қазақ ақындары|Санат:Қазақ ақындары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Әлмерек Жаншықұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 8] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Испания]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 8] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Майқы би]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 8] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Швейцар франкі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80_%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 8] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 8] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Химия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Әл-Ихлас сүресі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Ортаққор]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 8] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Қыздарбек Төребайұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Сүмбіле]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 8] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Бейметалдар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Есімдік]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 8] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Қарақұс]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%81 8] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Қарақат]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82 8] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Қазақстан теңгесі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Бақыт Қажыбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Қамшы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B 8] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Нағашы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 8] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[YouTube]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 8] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[15]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15 8] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Шопан ата]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0 8] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Минет]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 8] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Абақ Керей]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 8] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Ақша]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 8] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Су]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 8] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[:Санат:Ресей өзендері|Санат:Ресей өзендері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Компьютерлік ойын]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 8] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Сүйінбай Аронұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%282011%29 8] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Мезгілсіз махаббат (фильм)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Асан Мәжит]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 8] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Жапония]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Шығай хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Әт-Тәкуир сүресі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[9]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=9 8] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Алтын тамыр]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 8] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Балағат сөз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 8] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Қатысушы:1nter pares]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 8] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Нұралы хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Көрімдік]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 8] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Оспан батыр]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 8] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[SDU University]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SDU_University 8] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Берік Уәли]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8 8] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Төртуыл]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 8] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Бетпақдала]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 8] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Kaspi Bank]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi_Bank 8] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[:Санат:Үлгілер:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгілер:Аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Балуан Шолақ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 8] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Жәдік]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D1%96%D0%BA 8] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Одағай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D1%85%D0%BD%D0%B0%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%A5%D2%AF%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%81%D2%AF%D1%85 8] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Кәлимә]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D3%99 8] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Сүлеймен сұлтан (телехикая)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 8] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Қарсақ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 8] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Бейбіт Сейдуалиева]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Нархоз университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Жаманбай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Рәбия сұлтан бегім]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 8] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Қақ жасау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Шымкент]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 8] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Қазақ энциклопедиясы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[:Санат:Азия елдері|Санат:Азия елдері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Алаш Орда]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 8] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұлан Бас қолбасшылығы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 8] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 8] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[:Санат:1927 жылы туғандар|Санат:1927 жылы туғандар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A1927_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Исатай-Махамбет көтерілісі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Сыздық Сұлтан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Азия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[:Санат:Қазақстан саяси партиялары|Санат:Қазақстан саяси партиялары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Жошы хан кесенесі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Солтүстік Қазақстан университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[:Санат:Спорт түрлері|Санат:Спорт түрлері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[:Санат:Үндістан қалалары|Санат:Үндістан қалалары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Ауғанстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Дүниежүзілік көшпенділер ойындары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Құрманғазы ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Кенемолдин Мұратбек Мүфтиұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D2%AF%D1%84%D1%82%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Гайморит]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 8] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Шахмұрат Мүтәліп]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 8] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Ақтау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Қазақстан президенті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Ұлы Моғолдар патшалығы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 8] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Дональд Трамп]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 8] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Ерболат Беделхан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Туризм]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 8] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Севастополь (Қостанай облысы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C_%28%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Ырғызбай ата кесенесі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[11]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=11 8] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Заңгер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Жыландар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} au5kk30vfvajsssol09h925ipkt44wq Әділет (партия) 0 780934 3647247 3646350 2026-08-25T13:38:14Z Casserium 68287 /* Басшылығы */ 3647247 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = | логотипі = Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = <small>[[Рауан Кенжеханұлы]] бастаған бастамашыл топ</small> | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мыңнан астам | жастар ұйымы = {{ublist |{{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg}} [[Жастар рухы]]<ref>[https://astanatv.kz/kz/news/173640/ «ӘДІЛЕТ» партиясының 8 мың жас белсендісі үгіт-насихат материалдарын таратуға кірісті]</ref> |Жаңа адамдар |Дала қырандары<ref>[https://qazaqpress.kz/2026/07/17/zha%D2%A3a-adamdar-men-dala-%D2%9Byrandary-%D3%99dilet-partiyasyny%D2%A3-zhastar-%D2%9Banatyn-%D2%9B%D2%B1ru-nieti-turaly-kelisim-zhasasty/ Жаңа адамдар мен Дала Қырандары Әділет партиясының жастар қанатын құру ниеті туралы келісім жасасты]</ref> }} | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|110|145|purple|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] мандат саны | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = «Әділет таңы»<ref>[https://egemen.kz/news/article416904-adilet-partiyasynynh-gimni-tanystyryldy «Әділет» партиясының гимні таныстырылды]</ref> | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет»''' (ресми атауы — '''«Әділет» партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="jargy">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/charter «Әділет» партиясы» Қоғамдық Бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ең ірі ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партия өзінің құрылтай съезін ұйымдастырып, 1 маусымда мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда ең ірі партия саналған [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз құрамына қосу арқылы «Әділет» партиясы елдегі басты саяси ұйымға айналды. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өткен [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сайлауында Әділет 110 мандатқа ие болды. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2 шілде күні 17 облыс пен 3 қалада «Әділет» партиясының өңірлік филиал басшылары сайланды.<ref>[https://nege.kz/news/adlet-partiyasi-kazakstannin-barlik-onrndeg-filial-basshilarin-zhasaktadi-226f19 «Әділет» партиясы Қазақстанның барлық өңіріндегі филиал басшыларын жасақтады]</ref> Олардың жартысына жуығы бұрын сол өңірдегі «Аманат» партиясының филиалын басқарған.<ref>[https://exclusive.kz/novaja-vyveska-no-te-zhe-lica-kto-vozglavil-dilet-v-regionah/ Кто возглавил «Әділет» в регионах]</ref> 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезінде алдағы Құрылтай сайлауына қатысатын 186 кандидаттан тұратын партиялық тізім бекітілді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> == Идеологиясы == «Әділет» партиясының бағдарламасында реформашыл центризм қағидатын ұстанатыны, партия өзін президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] жүргізіп отырған саясаты мен ол ұсынған саяси реформаларды қолдайтын саяси күш ретінде көретіні жазылған. Партияның негізгі құндылықтары қатарында Әділет, Патриотизм, Еңбекқорлық, Жауапкершілік және Прогресс аталған.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/about/program «Әділет» партиясының «Әділетті Қазақстанды бірге құрайық» бағдарламасы]</ref> == Құрылымы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға. Партия төрағасы өзінің орынбасарлары мен партия Орталық аппаратының басшысын тағайындайды. Партияның құрылымдық бөлімшелеріне өңірлік филиалдар, аумақтық филиалдар және бастауыш партия ұйымдары жатады. Партия филиалының басқару органдарына конференция, конференциялар аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия филиалының төрағасы филиал қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Партияның бақылау-тексеру және бақылау органдарына Орталық бақылау-тексеру комиссиясы және Партиялық бақылау комитеті, партия филиалдарының бақылау-тексеру комиссиялары жатады.<ref name="jargy" /> <!-- Партия жанында жастар ұйымы, бұқаралық ақпарат құралдары, сараптамалық орталық, білім беру орталығы, т.б. жұмыс істейді: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * «Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі --> == Басшылығы == * [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] — партия төрағасы (7 мамыр 2026 жылдан бастап) * [[Рауан Кенжеханұлы]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://baq.kz/aybek-dadebay-turkistan-oblysy-turgyndarynyn-arbir-maselesi-bizdin-baqylauymyzda-bolady-320036460/ Айбек Дәдебай: «Түркістан облысы тұрғындарының әрбір мәселесі біздің бақылауымызда болады»]</ref> * [[Қаныш Аманбайұлы Төлеушин|Қаныш Төлеушин]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://prokadry.kz/%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%88%D0%B8%D0%BD-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5/ ТУЛЕУШИН Каныш назначен заместителем председателя партии «Әділет»]</ref> * [[Ержан Жұматұлы Жылқыбаев|Ержан Жылқыбаев]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://www.facebook.com/profile.php?id=100051389973922 Ержан Жылқыбаевтың Facebook парақшасы]</ref> 2026 жылы сайланған партия саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> # Гүлзира Атабаева («YNTYMAQ» салалық кәсіподағы Павлодар облыстық филиалының төрайымы) # Ренат Бектұров («Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы) # Белла Газдиева ([[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Көкшетау университетінің]] қауымдастырылған профессоры) # [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] («Әділет» партиясының төрағасы) # Қарлығаш Жаманқұлова («Әділ сөз» халықаралық қорының экс-жетекшісі) # [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] (Бала құқықтары жөніндегі уәкіл) # [[Рауан Кенжеханұлы]] («Әділет» партиясы төрағасының орынбасары, «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті) # Замира Кузиева («Универсал» компаниялар тобының басқарушы директоры) # Андрей Лаврентьев ([[Қармет|«Qarmet»]] және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы) # Мұхамедқали Тауан («UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры) # Ирина Тен ([[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] телеарнасының тележүргізушісі) # Марат Шибұтов («Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары) # Ләззат Шыңғысбаева («Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрайымы)<ref>[https://nomad.su/?a=3-202607220038 ЦИК зарегистрировала партийный список партии "Әділет"]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі |10 шілде 2026 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай сайлауына қатысатын партиялық тізім (186 кандидат) бекітілді. |[[Астана]] |} == Сайлаулар == === Парламент сайлауы === {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Төрағасы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны !Дереккөз |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]] | rowspan="3"|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |6 528 948 |71,17 % |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} |1 |<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10576 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНА ДЕПУТАТТАРДЫ САЙЛАУ БОЙЫНША ДАУЫС БЕРУДІҢ АЛДЫН АЛА НӘТИЖЕЛЕРІ]</ref> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] asvyr8326vh54zxptxjsq277f4wxktj 3647327 3647247 2026-08-25T21:04:57Z Casserium 68287 /* Сайлаулар */ 3647327 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = | логотипі = Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = <small>[[Рауан Кенжеханұлы]] бастаған бастамашыл топ</small> | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мыңнан астам | жастар ұйымы = {{ublist |{{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg}} [[Жастар рухы]]<ref>[https://astanatv.kz/kz/news/173640/ «ӘДІЛЕТ» партиясының 8 мың жас белсендісі үгіт-насихат материалдарын таратуға кірісті]</ref> |Жаңа адамдар |Дала қырандары<ref>[https://qazaqpress.kz/2026/07/17/zha%D2%A3a-adamdar-men-dala-%D2%9Byrandary-%D3%99dilet-partiyasyny%D2%A3-zhastar-%D2%9Banatyn-%D2%9B%D2%B1ru-nieti-turaly-kelisim-zhasasty/ Жаңа адамдар мен Дала Қырандары Әділет партиясының жастар қанатын құру ниеті туралы келісім жасасты]</ref> }} | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|110|145|purple|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] мандат саны | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = «Әділет таңы»<ref>[https://egemen.kz/news/article416904-adilet-partiyasynynh-gimni-tanystyryldy «Әділет» партиясының гимні таныстырылды]</ref> | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет»''' (ресми атауы — '''«Әділет» партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="jargy">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/charter «Әділет» партиясы» Қоғамдық Бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ең ірі ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партия өзінің құрылтай съезін ұйымдастырып, 1 маусымда мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда ең ірі партия саналған [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз құрамына қосу арқылы «Әділет» партиясы елдегі басты саяси ұйымға айналды. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өткен [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сайлауында Әділет 110 мандатқа ие болды. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2 шілде күні 17 облыс пен 3 қалада «Әділет» партиясының өңірлік филиал басшылары сайланды.<ref>[https://nege.kz/news/adlet-partiyasi-kazakstannin-barlik-onrndeg-filial-basshilarin-zhasaktadi-226f19 «Әділет» партиясы Қазақстанның барлық өңіріндегі филиал басшыларын жасақтады]</ref> Олардың жартысына жуығы бұрын сол өңірдегі «Аманат» партиясының филиалын басқарған.<ref>[https://exclusive.kz/novaja-vyveska-no-te-zhe-lica-kto-vozglavil-dilet-v-regionah/ Кто возглавил «Әділет» в регионах]</ref> 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезінде алдағы Құрылтай сайлауына қатысатын 186 кандидаттан тұратын партиялық тізім бекітілді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> == Идеологиясы == «Әділет» партиясының бағдарламасында реформашыл центризм қағидатын ұстанатыны, партия өзін президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] жүргізіп отырған саясаты мен ол ұсынған саяси реформаларды қолдайтын саяси күш ретінде көретіні жазылған. Партияның негізгі құндылықтары қатарында Әділет, Патриотизм, Еңбекқорлық, Жауапкершілік және Прогресс аталған.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/about/program «Әділет» партиясының «Әділетті Қазақстанды бірге құрайық» бағдарламасы]</ref> == Құрылымы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға. Партия төрағасы өзінің орынбасарлары мен партия Орталық аппаратының басшысын тағайындайды. Партияның құрылымдық бөлімшелеріне өңірлік филиалдар, аумақтық филиалдар және бастауыш партия ұйымдары жатады. Партия филиалының басқару органдарына конференция, конференциялар аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия филиалының төрағасы филиал қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Партияның бақылау-тексеру және бақылау органдарына Орталық бақылау-тексеру комиссиясы және Партиялық бақылау комитеті, партия филиалдарының бақылау-тексеру комиссиялары жатады.<ref name="jargy" /> <!-- Партия жанында жастар ұйымы, бұқаралық ақпарат құралдары, сараптамалық орталық, білім беру орталығы, т.б. жұмыс істейді: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * «Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі --> == Басшылығы == * [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] — партия төрағасы (7 мамыр 2026 жылдан бастап) * [[Рауан Кенжеханұлы]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://baq.kz/aybek-dadebay-turkistan-oblysy-turgyndarynyn-arbir-maselesi-bizdin-baqylauymyzda-bolady-320036460/ Айбек Дәдебай: «Түркістан облысы тұрғындарының әрбір мәселесі біздің бақылауымызда болады»]</ref> * [[Қаныш Аманбайұлы Төлеушин|Қаныш Төлеушин]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://prokadry.kz/%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%88%D0%B8%D0%BD-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5/ ТУЛЕУШИН Каныш назначен заместителем председателя партии «Әділет»]</ref> * [[Ержан Жұматұлы Жылқыбаев|Ержан Жылқыбаев]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://www.facebook.com/profile.php?id=100051389973922 Ержан Жылқыбаевтың Facebook парақшасы]</ref> 2026 жылы сайланған партия саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> # Гүлзира Атабаева («YNTYMAQ» салалық кәсіподағы Павлодар облыстық филиалының төрайымы) # Ренат Бектұров («Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы) # Белла Газдиева ([[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Көкшетау университетінің]] қауымдастырылған профессоры) # [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] («Әділет» партиясының төрағасы) # Қарлығаш Жаманқұлова («Әділ сөз» халықаралық қорының экс-жетекшісі) # [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] (Бала құқықтары жөніндегі уәкіл) # [[Рауан Кенжеханұлы]] («Әділет» партиясы төрағасының орынбасары, «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті) # Замира Кузиева («Универсал» компаниялар тобының басқарушы директоры) # Андрей Лаврентьев ([[Қармет|«Qarmet»]] және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы) # Мұхамедқали Тауан («UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры) # Ирина Тен ([[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] телеарнасының тележүргізушісі) # Марат Шибұтов («Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары) # Ләззат Шыңғысбаева («Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрайымы)<ref>[https://nomad.su/?a=3-202607220038 ЦИК зарегистрировала партийный список партии "Әділет"]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі |10 шілде 2026 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай сайлауына қатысатын партиялық тізім (186 кандидат) бекітілді. |[[Астана]] |} == Сайлаулар == === Парламент сайлауы === {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Төрағасы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны !Дереккөз |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]] | rowspan="3"|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |6 528 948 |71,17 % |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} |1 |<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] lxhgacdp8ue0h52jkunopg95y1yt2cz Ислам мәдениеті музейі 0 782363 3647431 3646899 2026-08-26T09:21:01Z Guka1996 184255 3647431 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғимарат | ғимараттың аты = Ислам мәдениеті музейі | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 29|lat_sec = 37 |lon_dir = |lon_deg = 66|lon_min = 38|lon_sec = 08 | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = мәдениет мекемесі | сәулет стилі = қала құрылысы және сәулет | қолданылуы = | орналасуы = Солтүстік Қазақстан облысы | мекен жайы = [[Петропавл қаласы]], [[Партизанская көшесі|Партизанская көшесі]] 4В. | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы уақыты = [[1857 жылы|1857]] жыл | құрылысы аяқталды = [[1870 жыл|1870]] жыл | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Ислам мәдениеті музейі''' – [[Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. == Орналасқан жері == [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Петропавл қаласы|Партизанская көшесі]] 4В. == Тарихи деректер, қоры == Ислам мәдениеті музейі- өңірдегі исламдық мәдени және тарихи мұраны зерттеуге, сақтауға және насихаттауға арналған. Музей [[«Абылай хан резиденциясының»| филиалы болып табылады]]. Музей орналасқан ғимарат өңірдегі мұсылман мәдениетінің дамуымен тығыз байланысты тарихи нысан болып табылады.<br> Музей [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырдағы бұрынғы мешіт ғимаратында орналасқан. Бұл нысан Солтүстік Қазақстандағы ислам сәулетінің маңызды ескерткіштерінің бірі болып саналады. Мешіттің құрылысы [[1857 жыл|1857]] жылы басталып, [[1870 жыл|1870]] жылы аяқталған. Құрылысты қаланың мұсылман қауымдастығына жататын жергілікті көпестер қаржыландырған, бұл Петропавлдың өңірлік орталық ретінде қалыптасуында сауда мен діни өмірдің маңызды рөл атқарғанын көрсетеді.<br> [[XXI ғасыр|XXI]] ғасырдың басына қарай нысан апатты жағдайда болғанымен, тарихи-мәдени құндылығын сақтап қалды. [[2023 жыл|2023]] жылы қайта жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін ғимаратта Ислам мәдениеті музейі ашылып, нысанға қайтадан мәдени-ағартушылық қызметі қайтарылды. Музей экспозициясы ислам мәдениетінің VII ғасырдан бастап дамуын қамтиды және екі залға орналастырылған.<br> Өңірдің туристік нысандарының бірі.<ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} Солтүстік Қазақстан облысында ислам мәдениет музейі ашылды/ ;СҚО әкімдігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасы; [ресми интернет-ресурсы]... – Петропавл : [2023. ж.], https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-madeniet/press/news/details/539504?lang=kk [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысы сәулеті]] [[Санат:Қазақстан мұражайлары]] jyb929up24whsvbvg1jx5e4epvn4kzh 3647462 3647431 2026-08-26T09:38:20Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Guka1996|Guka1996]] ([[User talk:Guka1996|т]]) өңдемелерінен [[User:Таңшебер Ахметбек|Таңшебер Ахметбек]] соңғы нұсқасына қайтарды 3646899 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғимарат | ғимараттың аты = Ислам мәдениеті музейі | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 29|lat_sec = 37 |lon_dir = |lon_deg = 66|lon_min = 38|lon_sec = 08 | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = мәдениет мекемесі | сәулет стилі = қала құрылысы және сәулет | қолданылуы = | орналасуы = Солтүстік Қазақстан облысы | мекен жайы = [[Петропавл қаласы]], [[Партизанская көшесі|Партизанская көшесі]] 4В. | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы уақыты = [[1857 жылы|1857]] жыл | құрылысы аяқталды = [[1870 жыл|1870]] жыл | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Ислам мәдениеті музейі''' – [[Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізімі]]не енген сәулет өнері ескерткіші. == Орналасқан жері == [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Петропавл қаласы|Партизанская көшесі]] 4В. == Тарихи деректер, қоры == Ислам мәдениеті музейі- өңірдегі исламдық мәдени және тарихи мұраны зерттеуге, сақтауға және насихаттауға арналған. Музей [[«Абылай хан резиденциясының»| филиалы болып табылады]]. Музей орналасқан ғимарат өңірдегі мұсылман мәдениетінің дамуымен тығыз байланысты тарихи нысан болып табылады.<br> Музей [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырдағы бұрынғы мешіт ғимаратында орналасқан. Бұл нысан Солтүстік Қазақстандағы ислам сәулетінің маңызды ескерткіштерінің бірі болып саналады. Мешіттің құрылысы [[1857 жыл|1857]] жылы басталып, [[1870 жыл|1870]] жылы аяқталған. Құрылысты қаланың мұсылман қауымдастығына жататын жергілікті көпестер қаржыландырған, бұл Петропавлдың өңірлік орталық ретінде қалыптасуында сауда мен діни өмірдің маңызды рөл атқарғанын көрсетеді.<br> [[XXI ғасыр|XXI]] ғасырдың басына қарай нысан апатты жағдайда болғанымен, тарихи-мәдени құндылығын сақтап қалды. [[2023 жыл|2023]] жылы қайта жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін ғимаратта Ислам мәдениеті музейі ашылып, нысанға қайтадан мәдени-ағартушылық қызметі қайтарылды. Музей экспозициясы ислам мәдениетінің VII ғасырдан бастап дамуын қамтиды және екі залға орналастырылған.<br> Өңірдің туристік нысандарының бірі.<ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} Солтүстік Қазақстан облысында ислам мәдениет музейі ашылды/ ;СҚО әкімдігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасы; [ресми интернет-ресурсы]... – Петропавл : [2023. ж.], https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-madeniet/press/news/details/539504?lang=kk [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысы сәулеті]] [[Санат:Қазақстан мұражайлары]] 3edaqve7nhnj2ohauejix3pl5uzjvyv Шәкір Жаныпұлы Жүсіпов 0 782741 3647379 3620112 2026-08-26T08:07:25Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647379 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Шәкір Жаныпұлы Жүсіпов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1937 | Басқаруын аяқтады = 1937 | Ізашары = ''белгісіз'' | Ізбасары = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1898 | Туған жері = [[Тасқала ауданы|Каменский ауданы]], [[Батыс Қазақстан облысы]] | Қайтыс болған күні = 25.2.1938 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Шәкір Жаныпұлы Жүсіпов''' (1898–1938) — БК(б)П қайраткері, [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы. [[ІІХК үштігі|КСРО ІІХК арнайы үштігінің]] мүшесі болды. == Өмірбаяны == Шәкір Жаныпұлы Жүсіпов 1898 жылы [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысының]] [[Тасқала ауданы|Каменский ауданында]] дүниеге келген. [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысқа]] қатысқан. 1918 жылы [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П]] құрамына кірді. [[Ресейдегі азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында болды. Кейінірек кеңестік лауазымдарда қызмет еткен. 1937 жылы Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Осы кезеңде КСРО ІІХК-нің 1937 жылғы 30 шілдедегі № 00447 бұйрығымен құрылған [[ІІХК үштігі|арнайы үштік]] құрамына еніп, сталиндік қуғын-сүргінге белсенді қатысты<ref>{{Cite web |url=http://www.alexanderyakovlev.org/almanah/inside/almanah-doc/1007240 |title=Сталинский план по уничтожению народа: Подготовка и реализация приказа НКВД № 00447 «Об операции по репрессированию бывших кулаков, уголовников и других антисоветских элементов» // Архив Александра Н. Яковлева |access-date=2017-04-11 |archive-date=2017-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813155434/http://www.alexanderyakovlev.org/almanah/inside/almanah-doc/1007240 |url-status=live }}</ref>. === Соңғы жылдары === 1937 жылы 2 тамызда тұтқындалды. 1938 жылдың 25 ақпанында [[КСРО Жоғарғы сотының әскери алқасы|КСРО Жоғарғы Соты Әскери алқасының]] үкімімен ату жазасына кесіліп, сол күні атылды. Оған [[58-бап|РКФСР Қылмыстық кодексінің 58-1, 58-2, 58-7, 58-8 және 58-11-баптары]] бойынша айып тағылды<ref>[https://nekropole.info/ru/Shakir-Jusupov-1898 Шәкір Жүсіпов // Сайт Nekropole.info]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ІІХК арнайы үштігінің қуғын-сүргінге ұшыраған мүшелері]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:КОКП мүшелері]] [[Санат:РКФСР-да бұйрықпен атылғандар]] fz7jm3j9pcq501ix9ogpwt8jpjznghy Айзкраукле 0 783348 3647307 3629198 2026-08-25T17:37:17Z Мағыпар 100137 толықтыру 3647307 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Айзкраукле |шынайы атауы = {{lang-lv|Aizkraukle}} |сурет = Bērzu iela 9 (Aizkraukle).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Aizkraukle COA.svg |ту = Aizkraukle flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =36 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =15 |lon_sec =18 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Айзкраукле |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1960 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Стучка (1991 жылға дейін) |статус алуы = 1967 |жер аумағы = 11,83 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7255 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = LV-5101 |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Aizkraukle |сайты = |сайт тілі = }} '''Айзкраукле''' ({{lang-lv|Aizkraukle}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Айзкраукле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Айзкраукле халқының саны 2026 жылы 7255 адамды құрады. Айзкраукле — Латвияның 76 қаласының бірі және халқының саны бойынша Латвияда 27-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aizkraukle-11461.html|title=Население Айзкраукле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-11|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстік-шығысқа қарай 87 км жерде, Даугава өзенінің жағасында орналасқан. Аумағында аттас теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16461-Ajzkraukle.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-11|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қала 1960 жылы су электр стансасын салу кезінде құрылған. Дегенмен, оның орнындағы елді мекендер ежелгі уақытта болған. Ежелгі заманда қала Аскераден деп аталған, бұл «айлақ» дегенді білдіреді. Жергілікті шығанақ Византия мен Грекияға тауар тасымалдайтын нормандық саудагерлер үшін ыңғайлы демалыс орны болған. Ливон соғысы кезінде жердің бір бөлігі [[Польша]]ға берілді, ал Даугаваның сол жағалауы Курлянд Герцогтігінің құрамына енді. 1721 жылдан бастап Айзкраукле Ресейдің құрамында болды, 1841 жылы шаруалар көтерілісі болды, ал 1905 жылы революционерлерді жақтайтын Орман бауырлары бұл аймақта белсенді болды. Елді мекен 1969 жылы қала мәртебесін алды. Танымал болған белгілі кеңестік тұлғаның құрметіне Стучка деп аталды. 1990 жылы қала атауы өзгертілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aizkraukle|title=Айзкраукле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-11|lang=}}</ref> == Экономикасы == Ауданның негізгі салаларына электр энергиясын өндіру, ағаш ұсталық қолөнері, баспа және ауыл шаруашылығы жатады. == Көрікті орындары == Қалада Айзкраукле сарайының қирандылары мен Айзкраукле лютерандық шіркеуі сияқты көптеген көрікті жерлер бар. *'''Айзкраукле қамалы''' – бір кездері маңызды әскери бекініс болған XIV ғасырдағы ортағасырлық қамал. Бүгінде ол танымал туристік орын және мәдени орталық болып табылады. *'''Айзкраукле мұражайы''' — қаланың бай мәдени мұрасын көрсететін шағын жергілікті тарих мұражайы. *'''Айзкраукле бөгеті''' — 1960 жылдары салынған ірі су электр стансасы. *'''Айзкраукле лютеран шіркеуі''' — 18 ғасырда салынған ағаш шіркеу. *'''Әулие Георгий православие шіркеуі''' — 20 ғасырдың басында салынған шағын шіркеу. *'''«Корсо» жағалауы''' — серуендеуге немесе велосипед тебуге арналған танымал орын.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-aizkraukle.htm|title=Карта Айзкраукле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-12|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Aizkraukle, Lāčplēša iela.jpg|Лачплеша көшесі Церковь Jaunkraukles luterāņu baznīca - Bontrager - Panoramio.jpg|Лютеран шіркеуі Aizkraukles universālveikals.jpg|Сауда орталығы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9pkwsdpft0m8x3tl53xho130ka0lvpg Үлгі:Латвия қалалары 10 783355 3647438 3646667 2026-08-26T09:29:30Z Мағыпар 100137 үлгі 3647438 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]] |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> 4h5y42enp0zbfm1lxzsm3qgr632x9hx Айзпуте 0 783356 3647308 3637251 2026-08-25T17:40:47Z Мағыпар 100137 толықтыру 3647308 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Айзпуте |шынайы атауы = {{lang-lv|Aizpute}} |сурет = Aizputes Sv.Jāņa luterāņu baznīca (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Aizpute COA.svg |ту = LVA Aizpute flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =43 |lat_sec =16 |lon_dir =E |lon_deg =21 |lon_min =36 |lon_sec =06 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Оңтүстік Курзем аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1249 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = 1917 жылға дейін - Газенпот |статус алуы = 1378 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 4297 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 564 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 634 |пошта индексі = LV-3456 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Aizpute |сайты = |сайт тілі = }} '''Айзпуте''' ({{lang-lv|Aizpute}}) — [[Латвия]]ның [[Оңтүстік Курзем аймағы]]ндағы қала. Айзпуте халқының саны 2026 жылы 4297 адамды құрады. Айзпуте — Латвияның 76 қаласының бірі және халқының саны бойынша Латвияда 36-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aizpute-11470.html|title=Население Айзпуте|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-12|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Айзпуте Тебра өзенінің бойында, [[Лиепая]]дан солтүстік-батысқа қарай 48 км жерде орналасқан. Қала аумағын Кулдига - Личи трассасы кесіп өтеді.<ref>{{citeweb|url=http://balticstates.ru/kurorty-i-goroda-pribaltiki/aizpute.html|title=Айзпуте|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 1248 жылы неміс крестшілері негізін қалаған Хасенпот қамалы салынған. 14 ғасырдың екінші жартысында қамал қабырғаларының айналасында қала пайда болды. 1378 жылы ол Пельтен ауданының орталығы болды. Сол кезде қамал епископтың приставының резиденциясы болған. Одан басқа, ол әртүрлі уақытта көптеген беделді тұлғаларға, соның ішінде Дания королі, Гольштейн герцогы Магнусқа, кейінірек Бранденбург марграфына, содан кейін Курлянд герцогіне және кейіннен поляк короліне тиесілі болған. 1795 жылы қала Курлянд губернаторлығының құрамында Ресей империясының құрамына кірді. 1917 жылы ол қазіргі атауын алды. 1918 жылдан 1940 жылға дейін Латвия Республикасының, содан кейін 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16495-Ajzpute.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бұрын мұнда неміс Линденбергке тиесілі картон фабрикасы болған, ол визиткаларды, рецепт бланкілерін (дәрі-дәрмек бөтелкелерін орау үшін пайдаланылған үшбұрышты қағаз), сондай-ақ картон мен жазу қағазын шығаратын, ағаш кесетін және су диірмендері де болған.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/80291.html?ysclid=mri3mumxsf544257174|title=Айзпуте|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-12|lang=}}</ref> 1990 жылдардың басынан бастап қалада туризм белсенді дамып келеді: тарихи ғимараттарды қалпына келтіру, жаңа қонақ үйлердің ашылуы және инфрақұрылымның дамуы Айзпутені тартымды орынға айналдыруда.<ref>{{citeweb|url=https://triber.ru/city/ajzpute/?ysclid=mri3p5c86t495115351|title=Город Айзпуте вся информация для путешественника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-12|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Айзпуте қаласы тарихи сәулетімен әйгілі. Айзпуте сарайының қирандылары, Айзпуте лютеран шіркеуі және Айзпуте қалалық әкімшілігі сияқты көрнекті орындар бар. Қалада Тебра өзенінің бойындағы саябақтар мен табиғи соқпақтар бар. *'''Айзпуте бекінісі''' — Тебра өзенінің жағасында орналасқан ортағасырлық құрылыс. XIII ғасырда Ливон орденімен салынған қамалда қазір Айзпуте мұражайы орналасқан, онда келушілер жергілікті тарих пен мәдениеті туралы біле алады. *'''Әулие Джон шіркеуі''' — XIII ғасырда салынған тарихи шіркеу. Онда готикалық және барокко сәулеті бар. Бұл Латвиядағы ең көне шіркеулердің бірі және бүгінгі күнге дейін ғибадат ету үшін пайдаланылуда. *'''Айзпуте синагогасы''' — бастапқыда XIX ғасырда салынған қалпына келтірілген синагога ғимараты. Қазіргі уақытта ол мәдени және қоғамдық орталық ретінде қызмет етеді. *'''Айзпуте базар алаңы''' — Айзпутенің ескі қаласының орталығы. Онда көптеген дүкендер, кафелер мен мейрамханалар орналасқан. *'''Кальтене кешені''' — XVII ғасырда салынған тарихи сарай. Қазіргі уақытта онда әдемі бақтар мен саябақпен қоршалған қонақ үй мен мейрамхана орналасқан.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-aizpute.htm|title=Карта Айзпуте|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-12|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="130"> Aizpute - panoramio (25).jpg Aizputės vandens malūnas.jpg Livonijos ordino pilies griuvėsiai.jpg Aizpute - panoramio (18).jpg </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] mr40o83o6j36ht62goa9rl8qwjwhrct Қазақстандағы парламент сайлауы (2026) 0 783408 3647278 3647117 2026-08-25T15:29:27Z Casserium 68287 /* Нәтижесі */ Қазақша дереккөз барда қазақшасын қолданайық 3647278 wikitext text/x-wiki {{Сайлау | алдыңғы сайлау = Қазақстандағы парламент сайлауы (2023) | алдыңғы сайлау жылы = 2023 | байрақ = Flag of Kazakhstan.svg | ел = Қазақстан | вариант = | келесі сайлау = Құрылтай сайлауы (2031) | келесі сайлау жылы = 2031 | сайлау атауы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|І шақырылымдағы Құрылтай]] сайлауы | тақырып = | қосымша = | сайлау күні = 23 тамыз 2026 жыл | түрі = Парламенттік | қосымша2 = | жалпы кандидат = | кезең = | тіркелгендер = | сайлаушылар = | жарамды = | жарамсыз = | бос = | халық = | сайлаушылар2 = | қатысқандар = | қатысқандар қатынасы = | алдыңғы қатысқандар = | босжәнежарамсыз = | қатысқандар2 = | қатысқандар2 қатынасы = | алдыңғы қатысқандар2 = | жарамды2 = | босжәнежарамсыз2 = | бос2 = | жарамсыз2 = | науқан = | Дебат = | сурет1 = Aibek Dadebay (2025-02-17) (cropped).jpg | түс1 = purple | кандидат1 = | серіктес1 = | жыныс1 = | партия1 = «[[Әділет (партия)|Әділет]]» | басшы1 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | дауыс1 = 6528948 | пайыз1 = 71.17 | алдыңғы пайыз1 = | орын1 = 110 | алдыңғы орын1 = | сурет2 = Qairat Aituğanov - Government Press Briefing (2017-04-10, cropped).jpg | түс2 = #0c5c4b | кандидат2 = | серіктес2 = | жыныс2 = | партия2 = «[[Ауыл (партия)|Ауыл]]» | басшы2 = [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] | дауыс2 = 574621 | пайыз2 = 6.26 | алдыңғы пайыз2 = 10.9 | орын2 = 10 | алдыңғы орын2 = 8 | сурет3 = Qojanazarov portrait, 2023 (blank).jpg | түс3 = #4A77EC | кандидат3 = | серіктес3 = | жыныс3 = | партия3 = «[[Respublica]]» | басшы3 = [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]] | дауыс3 = 509631 | пайыз3 = 5.56 | алдыңғы пайыз3 = 8.5 | орын3 = 9 | алдыңғы орын3 = 6 | сурет4 = Dania_Espaeva_(cropped,_29-03-2023).jpg | түс4 = #033e8b | кандидат4 = | серіктес4 = | жыныс4 = | партия4 = «[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]» | басшы4 = [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | дауыс4 = 478083 | пайыз4 = 5.21 | алдыңғы пайыз4 = 8.41 | орын4 = 8 | алдыңғы орын4 = 6 | сурет5 = Raqymjanov_portrait,_2023.jpg | түс5 = #045aa5 | кандидат5 = | серіктес5 = | жыныс5 = | партия5 = «[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]» | басшы5 = [[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов|Асхат Рахымжанов]] | дауыс5 = 469058 | пайыз5 = 5.11 | алдыңғы пайыз5 = 5.2 | орын5 = 8 | алдыңғы орын5 = 4 | сурет6 = Nursultan Shokanov 2026 (cropped).jpg | түс6 = #FF0000 | кандидат6 = | серіктес6 = | жыныс6 = | партия6 = «[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]]» | басшы6 = [[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов|Нұрсұлтан Шоқанов]] | дауыс6 = 285395 | пайыз6 = 3.11 | алдыңғы пайыз6 = 6.8 | орын6 = 0 | алдыңғы орын6 = 5 | сурет7 = Азаматхан Әміртай (38515, cropped).png | түс7 = #446F3C | кандидат7 = | серіктес7 = | жыныс7 = | партия7 = «[[Байтақ (партия)|Байтақ]]» | басшы7 = [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай|Азаматхан Әміртай]] | дауыс7 = 97751 | пайыз7 = 1.07 | алдыңғы пайыз7 = 2.3 | орын7 = 0 | алдыңғы орын7 = 0 }} [[Сурет:Kazakh 2026 legislative election photo stand (logo cropped).jpg|нобай|оңға|Сайлаудың ресми екітілді [[Логотип|логотипі]]]] '''[[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|І шақырылымдағы]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] сайлауы''' 2026 жылғы 23 тамызда өтті. Дауыс беру барысында бес жылдық өкілеттік мерзіміне [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның жаңа бір палаталы заң шығарушы органы — Құрылтайдың 145 депутаты сайланды.<ref>{{Cite web|title=5 жылға 145 депутат. Парламентте Құрылтай туралы заңды қабылдады|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/5-jyilga-145-deputat-parlamentte-kuryiltay-turalyi-zandyi-374715/|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-06-20|accessdate=2026-07-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Құрылтай һәм 145 депутат|url=https://juzmedia.kz/news/3586-ku-ryltai-h-m-145-deputat/|website=Juzmedia.kz|date=2026-01-20|accessdate=2026-07-13}}</ref> Бұл сайлау — 1991 жылдан бері Қазақстанда өткен оныншы парламенттік сайлау әрі [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да қабылданған Қазақстанның жаңа Конституциясына сәйкес құрылған Құрылтайдың алғашқы сайлауы. Конституциялық өзгерістер 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енгеннен кейін Құрылтай Қазақстан Республикасының екі палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентінің]] орнын басты. == Алғышарттары == 2025 жылғы 8 қыркүйекте [[Қазақстан]] [[Қазақстан Республикасының Президенті|президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] халыққа жолдауында Парламент Сенаты өзінің жоғарғы палата ретіндегі миссиясын толық орындағанын мәлімдеп, [[Бір палаталы парламент|бір палаталы]] [[Бір палаталы парламент|парламент]]ке көшуді ұсынды.<ref>{{Cite web|title=Елімізде бір палаталы парламент құрылады -Тоқаев|url=https://kaz.tengrinews.kz/news/br-palatalyi-parlament-kuru-turalyi-bastama-kotergm-keled-368791/|last=Калиева|first=Айжан|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2025-09-08|language=|access-date=2026-01-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=Бір палаталы парламент: халыққа жақындай ма, әлде Ақордаға тәуелді бола ма?|url=https://www.azattyq.org/a/bir-palataly-parlament-halyqqa-zhaqyndai-ma-alde-bilikke-taueldi-bola-ma/33525395.html|website=[[Азаттық радиосы]]|date=2025-09-09|accessdate=2026-07-13}}</ref> 2026 жылғы 15 наурызда өткен [[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]да бұл бастама 87,15% дауыс жинап қолдау тапты.<ref>{{Cite web|title=Дауыс бергендердің 87,15 пайызы жаңа Конституцияны қолдады|url=https://qazaqstan.tv/news/224960|author=Асылбек Данияр|website=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]]|date=2026-03-16|accessdate=2026-07-13}}</ref> Нәтижесінде екі палаталы парламент ([[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]) 2026 жылғы 1 шілдеде өз өкілеттігін тоқтатты.<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html|author=Ботагөз Ақиқат|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-03-17|accessdate=2026-07-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Жаңа Конституция: 1 шілдеден бастап Қазақстанның саяси жүйесі қалай өзгереді?|url=https://qaz.ulysmedia.kz/saraptama/38179-zhana-konstitutsiia-1-shildeden-bastap-kazakstannyn-saiasi-zhuiesi-kalai-ozgeredi/|author=Ақлима Болатқызы|website=Ulysmedia.kz|date=2026-03-18|accessdate=2026-07-13}}</ref> Сол жылдың 10 сәуірінде Тоқаев сайлаудың тамыз айында өтетінін жариялағанымен, нақты күнін атамады.<ref>{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы тамыз айында өтеді – Қасым-Жомарт Тоқаев мерзімін жариялады|url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079518-ryltay-saylauy-tamyz-ayynda-ted--asymzhomart-toaev-merzmn-zhariyalady.html|author=Айгерим Тарина|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-04-10|accessdate=2026-07-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы тамызда өтеді - Президент|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kuryiltay-saylauyi-tamyizda-oted-prezident-372964/|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-04-10|accessdate=2026-07-13}}</ref> 1 шілдеде жаңа Конституция күшіне енген бойда президент сайлау күнін 23 тамызға белгіледі.<ref name="election-date-kursiv">{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы 23 тамызда өтетін болды – Тоқаев жарлыққа қол қойды|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-07-01/quryltaj-sajlauy-23-tamyzda-oetetin-boldy-toqaev-zharlyqqa-qol-qojdy/|last=Өстемір|first=Шадияр|website=Kursiv Media Kazakhstan|date=1 July 2026|language=kk|access-date=1 July 2026}}</ref> === «Аманат» және «Әділет» партияларының бірігуі === 2026 жылғы 12 маусымда [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясының съезінде партия жаңадан құрылған [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясына қосылу туралы шешім қабылдады.<ref>{{Cite web|title=Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/|last=|website=Kursiv.media|date=2026-06-12|language=|access-date=2026-06-12}}</ref> 2026 жылғы 14 маусымда «Әділет» партиясының съезінде бұл шешім мақұлданып, екі партия бір партияға айналды.<ref>{{Cite web|title=AMANAT «Әділетке» қосылды – партия съезі «қолдап» дауыс берді|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-14/zmts-amanat-adiletke-kosyldy/|last=|website=Kursiv.media|date=2026-06-14|language=|access-date=2026-06-14}}</ref> === «Ақ жол», «Ауыл» және ҚХП партиялары басшылығының ауысуы === 2026 жылғы 13 маусымда «[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]<nowiki/>» партиясының съезінде [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] партия төрағасы болып сайланды. Ол осы съезде өзінің төраға өкілеттігін тоқтатқанын жариялаған және партияны 2011 жылдан бері басқарып келген [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]]тің орнына келді.<ref>{{Cite web|title=Дәния Еспаева “Ақ жол “партиясының төрағасы болып тағайындалды|url=https://massaget.kz/news/daniya-espaeva-ak-jol-partiyasyinyin-toragasyi-bolyip-136305/|last=|website=Massaget.kz|date=2026-06-13|language=|access-date=2026-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|title="Ақ жол" партиясының төрағасы Азат Перуашев өз өкілеттігін тоқтататынын жариялады|url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6082570-a-zhol-partiyasyny-traasy-azat-peruashev-z-klettgn-totatatynyn-zhariyalady.html|last=Сатиева|first=Камшат|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-06-13|language=|access-date=2026-06-29}}</ref> 2026 жылғы 23 маусымда өткен «[[Ауыл (партия)|Ауыл]]<nowiki/>» партиясының кезектен тыс съезінде [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] төрағалық өкілеттігін тапсыратынын мәлімдеді. Партияның жаңа төрағасы болып [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] сайланды.<ref>{{Cite web|title=Ауыл партиясының съезінде төраға ауысты|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-23/auyl-partiyasynyng-sezinde-toeragha-auysty/|last=Төленді|first=Ақниет|website=Kursiv Media Kazakhstan|date=2026-06-23|language=|access-date=2026-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|title=Тағы бір депутат партия төрағалығынан кетті|url=https://adyrna.kz/kk/post/1244813|website=Adyrna.kz|date=2026-06-23|language=|access-date=2026-06-29}}</ref> [[Қазақстан халық партиясы]]ның (ҚХП) кезектен тыс съезі 2026 жылғы 27 маусымда өтті. Съезд барысында [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] партия төрағасы өкілеттігінен бас тартты, ал [[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов|Нұрсұлтан Шоқанов]] ҚХП-ның жаңа төрағасы болып сайланды.<ref>{{Cite web|title=Нұрсұлтан Шоқанов Қазақстан Халық партиясының төрағасы болып сайланды|url=https://egemen.kz/article/415945-nursultan-shoqanov-qazaqstan-khalyq-partiyasynynh-toraghasy-bolyp-saylandy|last=Мұқаев|first=Шыңғыс|website=[[Егемен Қазақстан]]|date=2026-06-27|language=|access-date=2026-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ермұхамет Ертісбаев қызметінен кетті|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ermuhamet-ertsbaev-kyizmetnen-kett-376744/|last=|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-06-27|language=|access-date=2026-06-29}}</ref> == Сайлау науқаны == [[Сурет:Youth volunteer for the 2026 Kazakh legislative election.jpg|нобай|оңға|Сайлауды жарнамалаған ерікті жастар, [[Алматы]], Қазақстан, 2026 жылғы 14 тамыз]] [[Сурет:Information board on the 2026 Kazakh legislative election, Almaty.jpg|нобай|оңға|Түрлі партиялардың сайлауалды науқан постерлері бар ақпарат тақтасы, [[Алматы]], Қазақстан, 2026 жылғы тамыз]] === «Әділет» === 2026 жылғы 10 шілдеде «Әділет» партиясының III съезі өтті. Съезде партияның саяси кеңесі мүшелері сайлауалды бағдарламасын таныстырды. Олар цифрлық мемлекетті дамыту, өңірлерді дамыту, әділетті экономиканы қалыптастыру, әлеуметтік саясат, адами капиталды дамыту, мәдениет саласы және экология мәселелерін көтеріп, ұсыныстар айтты. Партия төрағасы Айбек Дәдебай партияның сайлауалды бағдарламасы ауқымды сараптамалық және қоғамдық жұмыстың нәтижесі екенін атап өтті. Съезд соңында 186 кандидаттан тұратын ауқымды партиялық тізім ұсынылды. Оның құрамына ғылым, білім, бизнес, өнеркәсіп, цифрлық сала, мәдениет, спорт және азаматтық қоғам өкілдері енген. Тізімнің ішінде партия төрағасы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]], президент әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]], кәсіпкер [[Шахмұрат Мүтәліп]] пен Андрей Лаврентьев, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, парламенттің экс-депутаттары, бұрынғы «Аманат» партиясының басшылық құрамы бар.<ref>{{Cite web|title=«Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті|url=https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy|last=|website=[[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының ресми сайты|date=2026-07-10|language=|access-date=2026-07-17}}</ref> === «Ақ жол» === 2026 жыл 5 шілдеде «Ақ жол» партиясының сайлауалды съезі өтіп, онда Құрылтай сайлауына қатысу мәселелері қаралды. Партия төрағасы [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дания Еспаева]] «Өзгерістер қажет» атты сайлауалды бағдарламасын таныстырды. Оның айтуынша, құжатта тәуелсіздік пен ұлттық мүддені қорғаудан бастап, парламентаризмді нығайту, кәсіпкерлікті қолдау, жемқорлықпен күрес, адами капиталды, заманауи технологиялар мен еркін нарықтық экономиканы дамытуға дейінгі басым бағыттар қамтылған. Съезд Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті. Оған барлық өңірдегі отандық кәсіпкерліктің, сарапшылар қауымдастығы мен қоғамдық қызметтің түрлі салаларының өкілдерінен құралған 63 кандидат енгізілген.<ref>{{Cite web|title=«Ақ жол» демократиялық партиясы сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттар тізімін бекітті|url=https://akzhol.kz/kk/blog/a-zhol-demokratiial-partiias-sajlauald-badarlamas-men-rltaj-deputattna-kandidattar-tzmn-bektt|last=|website=[[Ақ жол (партия)|«Ақ жол»]] партиясының ресми сайты|date=2026-07-05|language=|access-date=2026-07-19}}</ref> === «Ауыл» === 2026 жыл 6 шілдеде өткен «Ауыл» партиясының кезектен тыс XXVI съезінде партия Құрылтай сайлауына қатысатын кандидаттар тізімін бекітті. Партия атынан үміткерлер қатарына 69 адам енген, оның 29%-ы — әйел. Партияның сайлауалды бағдарламасы 4 негізгі бөлім мен өңірлерді дамытуды көздейтін 7 бағыттан тұрады. Негізінен азық-түлік қауіпсіздігі, инфрақұрылым, әлеуметтік саясат, білім-ғылым, экология, отбасылық құндылықтарға басымдық берілген. «Ауыл» партиясы төрағасының бірінші орынбасары [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] әрбір үшінші қазақстандық ауылдық жерде тұратынын, сондықтан жаңа жұмыс орындарын ашу, мемлекет тарапынан ауыл шаруашылығы саласын қолдау мәселелерін сайлауалды бағдарламасында қарастыратынын, Құрылтайға өтіп жатса, партияның бағыты сол болатынын айтты.<ref>{{Cite web|title=«Ауыл» партиясы Құрылтай сайлауына кандидаттар тізімін бекітті|url=https://qazaqstan.tv/news/229135|last=|website=[[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] телеарнасының ресми сайты|date=2026-07-06|language=|access-date=2026-07-19}}</ref> == Нәтижесі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" | colspan="6"| [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|350px|center]] |- ! colspan="2"| Партия ! Дауыс саны ! % ! Мандат саны ! ±Мандат |- | style="background:purple;" | | [[Әділет (партия)|Әділет]] | 6 528 948 | 71,17 | {{Партия/Орындар|110|145|purple}} | ''Жаңа<br>партия'' |- | style="background:#0c5c4b;" | | [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | 574 621 | 6,26 | {{Партия/Орындар|10|145|#0c5c4b}} | +2 |- | style="background:#4A77EC;" | | [[Respublica]] | 509 631 | 5,56 | {{Партия/Орындар|9|145|#4A77EC}} | +3 |- | style="background:#033e8b;" | | [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | 478 083 | 5,21 | {{Партия/Орындар|8|145|#033e8b}} | +2 |- | style="background:#045aa5;" | | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | 469 058 | 5,11 | {{Партия/Орындар|8|145|#045aa5}} | +4 |- | style="background:#FF0000;" | | [[Қазақстан халық партиясы]] | 285 395 | 3,11 | {{Партия/Орындар|0|145|#FF0000}} | -5 |- | style="background:#446F3C;" | | [[Байтақ (партия)|Байтақ]] | 97 751 | 1,07 | {{Партия/Орындар|0|145|#446F3C}} | 0 |- | colspan="2"| Бәріне қарсымын | | 2,51 | – | – |- | colspan="2"| '''Жалпы''' | '''9 351 539''' | '''100,00''' | '''145''' | '''+47''' |- ! colspan="6"| |- | colspan="2"| Тіркелген сайлаушылар | 12 623 289 | – |- | colspan="6"| Дереккөз: [https://egemen.kz/news/quryltayga-5-partiya-otti-deputattar-mandaty-qalay-bolindi Егемен Қазақстан] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан сайлаулары}} [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі]] [[Санат:Қазақстандағы парламент сайлаулары]] [[Санат:Қазақстандағы 2026 жыл]] [[Санат:Азиядағы 2026 жылғы сайлау]] [[Санат:Азиядағы 2026 жылғы тамыз]] [[Санат:23 тамыздағы оқиғалар]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайы]] srdfrihjjcspso5tyd4gt7o8yvzrql8 Асхат Күшіншіреков 0 783579 3647561 3644715 2026-08-26T11:02:56Z ~2026-46486-33 185009 3647561 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Асхат Күшіншіреков |шынайы есімі = |сурет =Askhat Kuchinchirekov photo.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Асхат Күшіншіреков |туған күні = 3.4.1982 |туған жері = Благовещенка, Алтай өлкесі, КСРО |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы]] |мамандығы = [[Кинорежиссёр]], [[сценарийші]], [[актёр]], [[продюсер]] |азаматтығы = {{Қазақстан}} |белсенді жылдары = 2003 — қазіргі уақыт |бағыты = [[драма]], [[мелодрама]] |киностудия = [[Қазақфильм]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1784582 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Асхат Күшіншіреков''' ([[3 сәуір]] [[1982 жыл]]ы туған) — [[қазақстан]]дық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[актёр]]. Ол халықаралық деңгейде Сергей Дворцевойдың «[[Қызғалдақ (фильм)|Қызғалдақ]]<nowiki/>» (''Tulpan'') (2008) фильміндегі басты рөлімен танымал, бұл фильм 61-ші [[Канн кинофестивалі]]<nowiki/>ндегі<ref>{{cite web|title=Un Certain Regard: "Tulpan" by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> «Ерекше көзқарас» (''Un Certain Regard'') бағдарламасында бас жүлдені жеңіп алған. Оның толықметражды режиссерлік дебюті — «[[Бауырына салу]]<nowiki/>» (''Bauryna Salu'') (2023) фильмі Қазақстанның атынан 97-ші [[Оскар (2025)|Оскар]] жүлдесіндегі<ref name=":0">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік халықаралық толықметражды фильм]]<nowiki/>» номинациясына ресми түрде ұсынылды. == Өмірбаяны және мансабы == Асхат Күшіншіреков 1982 жылы 3 сәуірде дүниеге келген. Кейін ол [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясына]] оқуға түсіп, онда кинорежиссура мамандығы бойынша білім алды.<ref name="apsa">{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}</ref> === Актерлік мансабы === Академияда оқып жүрген кезінде Күшіншіреков режиссер Сергей Дворцевойдың «Қызғалдақ» (2008) фильмінде басты рөлге бекітілді.<ref name="apsa2">{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}</ref> Бұл фильмде ол Ресей Әскери-теңіз флотынан жақында оралып, қазақ даласында шопан болып өмір сүруге талпынған жас жігіт Асаның рөлін сомдайды. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы Канн кинофестивалінің «Ерекше көзқарас» бағдарламасында өтіп, онда бас жүлдені жеңіп алды.<ref>{{cite web|title=Tulpan|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Tulpan|website=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite news|date=2009-03-03|title="Tulpan" : une jolie fable en Asie centrale|url=https://www.lemonde.fr/cinema/article/2009/03/03/tulpan-une-jolie-fable-en-asie-centrale_1162669_3476.html|access-date=2026-06-17|language=fr}}</ref> ''Variety'' басылымы фильмнің Канн кинофестивалінің «Ерекше көзқарас» бағдарламасында бас жүлде жеңіп алғанын сипаттай отырып, оның шынайы табиғи сұлулық мен деректі реализмін атап өтті.<ref>{{cite web|title=Film Review: Tulpan|url=https://variety.com/2008/film/markets-festivals/tulpan-2-1200522071/|website=Variety|date=May 23, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> ''The Hollywood Reporter'' фильмді «мінсіз, күлкілі әрі өте тартымды» деп бағалады.<ref>{{cite web|title=Tulpan – Review|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/tulpan-126135/|last=Bennett|first=Ray|website=The Hollywood Reporter|date=May 26, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> 2014 жылдан 2018 жылға дейін Күшіншіреков Дворцевоймен бірге режиссердің ассистенті болып жұмыс істеді.<ref>{{cite web|title=Bauryna Salu|url=https://www.fescaaal.org/en/film/bauryna-salu/|website=Festival del Cinema Africano, d'Asia e America Latina|access-date=2025-01-01}}</ref> 2018 жылы ол Дворцевойдың келесі «Айка» (''Ayka'') фильмінде рөл сомдады. Бұл фильм 71-ші Канн кинофестивалінің негізгі байқауында бақ сынап, «Үздік халықаралық толықметражды фильм» бойынша Оскар жүлдесінің қысқа тізіміне енді.<ref name=":02">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> === Режиссерлік мансабы === 2013 жылы Күшіншіреков сценарист және продюсер ретінде де жұмыс істеген «Бензин таусылды» (''Gas Is Over'' / ''Закончился бензин'') қысқаметражды фильмімен режиссерлік дебютін жасады.<ref name="apsa22">{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=Irrfan Khan bags best actor trophy at DIFF|url=https://www.khaleejtimes.com/entertainment/irrfan-khan-bags-best-actor-trophy-at-diff|website=Khaleej Times|language=en|access-date=2026-06-17}}</ref> Бұл фильм Дубай халықаралық кинофестивалінде Азия/Африка санаты бойынша «Үздік қысқаметражды фильм» жүлдесін жеңіп алды.<ref>{{cite web|title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/|website=The National|access-date=2025-01-01}}</ref> Қысқаметражды фильм сонымен қатар Тампере кинофестивалінің байқауында көрсетілді.<ref name="apsa22" /> Оның толықметражды режиссерлік дебюті «Бауырына салу» (2023) фильмі өзінің балалық шағындағы ата-әжесінің қолында тәрбиелену тәжірибесіне негізделген. Бұл — отбасының тұңғыш баласын ата-әжесінің тәрбиесіне беретін дәстүрлі қазақ салты, көшпенділер дәстүрі.<ref name=":022">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=Los estrenos de cine se adelantan un día para seguir la estela del dragón de DreamWorks - EFE|url=https://efe.com/cultura/2025-06-12/estrenos-cine-se-adelantan-un-dia-seguir-estela-dragon-dreamworks/|last=Gómez|first=Rosa María Corona|website=EFE Noticias|date=2025-06-12|language=es|access-date=2026-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|title='Bauryna salu', un drama kazajo|url=https://www.abc.es/play/cine/bauryna-salu-drama-kazajo-20250612112148-vi.html|last=EFE|website=Diario ABC|date=2025-06-12|language=es|access-date=2026-06-17}}</ref> Фильмнің әлемдік тұсаукесері 2023 жылы Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінің «Жаңа режиссерлер» бөлімінде өтті.<ref>{{cite web|title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race|url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/|website=IMDb News|access-date=2025-01-01}}</ref> ''Variety'' басылымы фильмнің тәсілін жоғары бағалап, оның кинематографиялық реализмге деген таңғажайып бейімділігін көрсететінін жазды және оны «сирек кездесетін, шынайы гаухартас» деп сипаттады.<ref name=":12">{{cite web|title='Bauryna Salu' Review: Kazakhstan's Oscar Entry Captures a Child's Abandonment|url=https://variety.com/2024/film/reviews/bauryna-salu-review-kazakhstan-oscar-international-feature-1236231500/|last=Adlakha|first=Siddhant|website=Variety|date=December 6, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> «Усама» (''Osama'') фильмімен танымал ауған режиссері Сыдық Бармак фильмге атқарушы продюсер ретінде қосылды.<ref>{{cite web|title='Osama' Director Siddiq Barmak Boards Kazakhstan's Oscar Entry 'Bauryna Salu'|url=https://variety.com/2024/film/news/osama-siddiq-barmak-kazakhstan-oscar-bauryna-salu-1236245515/|website=Variety|date=December 11, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> 2024 жылдың қыркүйегінде «Бауырына салу» фильмі Қазақстанның атынан 97-ші Оскар жүлдесіндегі «Үздік халықаралық толықметражды фильм» номинациясына ресми түрде таңдалды.<ref name=":0222">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=“I Wanted This Movie to Be a Reflection of Myself”: ‘THR Presents’ Q&A With ‘Bauryna Salu’|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/bauryna-salu-director-producer-interview-1236073787/|last=Davids|first=Brian|website=The Hollywood Reporter|date=2024-12-03|language=en-US|access-date=2026-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks ‘Bauryna Salu’ for International Feature Race|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/kazakhstan-picks-bauryna-salu-oscars-2025-best-international-feature-race-1236009522/|last=Roxborough|first=Scott|website=The Hollywood Reporter|date=2024-09-23|language=en-US|access-date=2026-06-17}}</ref> Сондай-ақ, фильм Қазақстанның ұлттық киносыйлығы — «Тұлпар» киножүлдесінде ең үздік фильм атанды.<ref>{{cite web|title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race|url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/|website=IMDb News|access-date=2025-01-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=Torna Festival del Cinema Africano d'Asia e America Latina - Cinema - Ansa.it|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/cinema/2024/04/23/torna-festival-del-cinema-africano-dasia-e-america-latina_df6b811d-2ad3-4020-b66c-71b0b2bee87a.html|last=ANSA|first=Agenzia|website=Agenzia ANSA|date=2024-04-23|language=it|access-date=2026-06-17}}</ref> == Фильмографиясы == {| class="wikitable" !Жыл !Атауы !Рөлі !Ескертпелер |- |2008 |Қызғалдақ (''Tulpan'') |Актер (Асаның басты рөлінде) |Режиссері: Сергей Дворцевой; «Ерекше көзқарас» жүлдесі, 61-ші Канн кинофестивалі<ref>{{cite web|title=Un Certain Regard: "Tulpan" by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008}}</ref> |- |2013 |Бензин таусылды (қысқаметражды) |Режиссер, сценарист, продюсер |Жеңімпаз, Азия/Африканың үздік қысқаметражды фильмі, Дубай халықаралық кинофестивалі<ref>{{cite web|title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/|website=The National}}</ref> |- |2018 |Айка (''Ayka'') |Актер; режиссердің ассистенті |Режиссері: Сергей Дворцевой; негізгі байқау, 71-ші Канн кинофестивалі<ref name=":0" /> |- |2023 |Бауырына салу (''Bauryna Salu'') |Режиссер, сценарист, продюсер |Қазақстанның ұсынымы, 97-ші Оскар сыйлығы<ref name=":0" /><ref name=":1">{{cite web|title='Bauryna Salu' Review: Kazakhstan's Oscar Entry Captures a Child's Abandonment|url=https://variety.com/2024/film/reviews/bauryna-salu-review-kazakhstan-oscar-international-feature-1236231500/|last=Adlakha|first=Siddhant|website=Variety|date=December 6, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> |} == Марапаттары мен номинациялары == === Режиссер ретінде === {| class="wikitable" !Жыл !Марапат/Фестиваль !Фильм !Нәтижесі |- |2013 |Дубай халықаралық кинофестивалі — Үздік Азия/Африка қысқаметражды фильмі |Бензин таусылды|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/ |website=The National |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2023 |Азия-Тынық мұхиты киноакадемиясының марапаты (''Asia Pacific Screen Awards'') — Үздік жастар фильмі |Бауырына салу|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Winners of the 16th Asia Pacific Screen Awards Announced |url=https://www.asiapacificscreenawards.com/news-events/2023-winners |website=Asia Pacific Screen Awards |date=November 4, 2023 |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2023 |Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалі — «Жаңа режиссерлер» бөлімі |Бауырына салу |Таңдалды<ref name=":0" /> |- |2024 |«Тұлпар» ұлттық киносыйлығы — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race |url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/ |website=IMDb News |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2024 |97-ші Оскар жүлдесі — Үздік халықаралық толықметражды фильм (Қазақстанның ұсынымы) |Бауырына салу |Ұсынылды<ref name=":0" /> |- |2024 |goEast кинофестивалі — Арнайы жүлде (ZDF) |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Фаджр халықаралық кинофестивалі — Қазылар алқасының арнайы жүлдесі |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Бішкек халықаралық кинофестивалі — Үздік режиссер |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Баку халықаралық кинофестивалі — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Азия әлемдік кинофестивалі (''Asia World Film Festival'') — Үздік операторлық жұмыс |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2025 |Искья халықаралық кинофестивалі (''Ischia International Film Festival'') — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |} === Актер ретінде === {| class="wikitable" !Жыл !Марапат !Фильм !Нәтижесі |- |2008 |«Ника» сыйлығы — Жыл жаңалығы |Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}<ref>{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2009 |Азиялық киносыйлық (''Asian Film Awards'') — Ең үздік жаңа орындаушы |Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}<ref>{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан кинорежиссёрлері]] [[Санат:Қазақстан сценарийшілері]] [[Санат:Қазақстан актерлері]] ieho06ioiuxin8vdm6hpbghlebpyfsp Хабаровск 0 783894 3647332 3642519 2026-08-25T22:27:08Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647332 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Хабаровск |шынайы атауы = {{lang-ru|Хабаровск}} |сурет = Уссурийский бульвар.jpg |сурет атауы = Уссури бульвары |елтаңба = Coat of arms of Khabarovsk.svg |ту = Flag of Khabarovsk.svg |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=29 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=135 |lon_min=4 |lon_sec=0 |елдің картасы = Ресей |аймағы = Хабаровск өлкесі |аудан түрі = Қалалық округ |ауданы = Хабаровск қалалық округі |ішкі бөлінісі = 5 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = Сергей Кравчук |құрылған уақыты = [[1858 жыл]] |алғашқы дерек = Хабаровка әскери бекеті |қала статусы = [[1880 жыл]] |жер аумағы = 389 |орталығының биiктігі = 72 |климаты = қоңыржай муссондық |тұрғыны = 615600 |санақ жылы = 2025 |этнохороним = хабаровскілік |уақыт белдеуі = +10 |телефон коды = 4212 |пошта индекстері = 680000—680150 |автомобиль коды = 27 |ортаққордағы санаты = Khabarovsk |сайты = https://khv27.ru/ |сайт тілі = ru }} '''Хабаровск''' ({{lang-ru|Хабаровск}}; 1893 жылға дейін — '''Хабаровка''') — [[Ресей]]дің [[Қиыр Шығыс]]ындағы қала, [[Хабаровск өлкесі]]нің әкімшілік орталығы және Хабаровск қалалық округінің орталығы. Қала [[Амур]] өзенінің оң жағалауында, [[Уссури]] өзенінің Амурға құяр жеріне жақын орналасқан. Ресей мен [[Қытай]] арасындағы мемлекеттік шекара қаладан шамамен 17 км қашықтықта өтеді. Хабаровск — Ресей Қиыр Шығысының ірі әкімшілік, көлік, өнеркәсіптік, ғылыми, білім беру және мәдени орталықтарының бірі. Қала аумағы 389 км². Хабаровск қаласы әкімшілігінің дерегі бойынша, 2025 жылғы 1 қаңтарда қалада 615,6 мың адам тұрған.<ref name="city">{{cite web |url=https://khv27.ru/about/ |title=О городе |website=Хабаровск қаласының ресми сайты |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> Қала [[Сібір темір жолы|Транссібір теміржолы]] бойында орналасқан және Қиыр Шығыстың теміржол, автомобиль, әуе және өзен көлігі тоғысқан маңызды торабы болып саналады. 2012 жылы Хабаровскке «[[Әскери даңқ қаласы]]» құрметті атағы берілді. <ref>{{cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/36275|title=О присвоении городу Хабаровску почётного звания Российской Федерации «Город воинской славы»|website=Ресей Президентінің ресми сайты|date=2012-11-03|access-date=2026-07-22|lang=ru}}</ref> == Атауы == Қала 1858 жылы '''Хабаровка''' деген атпен құрылды. Елді мекенге XVII ғасырдағы орыс жер зерттеушісі [[Ерофей Хабаров]]тың құрметіне атау берілген. 1893 жылы қала атауы Хабаровск болып өзгертілді. Қытайдың тарихи дереккөздерінде бұл жер '''Боли''' немесе '''Боли қаласы''' ({{lang-zh|伯力}}) деген атаумен кездеседі. Қазіргі қытай тіліндегі ресми атауы — '''Хабаровск''' атауының транскрипциясы, {{lang-zh|哈巴罗夫斯克}}. == Географиясы == === Орналасуы === Хабаровск Орта Амур ойпатының оңтүстік бөлігінде, Амур өзенінің биік оң жағалауында орналасқан. Қаланың оңтүстік-батысына қарай Уссури өзені Амурға құяды. Қаланың негізгі бөлігі Амур жағалауынан шығысқа қарай созылып жатыр. Хабаровскіден: * [[Мәскеу]]ге дейінгі теміржол қашықтығы шамамен 8,5 мың км; * [[Владивосток]]қа дейінгі автомобиль қашықтығы шамамен 760 км; * Қытай шекарасына дейінгі ең қысқа қашықтық шамамен 17 км. Қала маңындағы ірі су нысандарына Амур, Уссури және Амур тармақтары жатады. Өзендер қаланың табиғи жағдайына, көлігіне, шаруашылығына және тарихи дамуына үлкен ықпал етті. === Климаты === Хабаровскінің климаты — қысы суық әрі салыстырмалы түрде құрғақ, жазы ыстық және ылғалды болатын [[Қоңыржай муссондық климат|қоңыржай муссондық климат]]. Қыс мезгілінде Азия құрлығының ішкі бөлігінен суық және құрғақ ауа массалары келеді. Жазда Тынық мұхиты жағынан ылғалды муссондық ауа басым болады. Көпжылдық бақылаулар бойынша қаңтардың орташа температурасы шамамен −19,2 °C, шілденің орташа температурасы +21,4 °C, ал жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 696 мм.<ref name="climate">{{cite web |url=https://www.pogodaiklimat.ru/climate/31735.htm |title=Климат Хабаровска |website=Погода и климат |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> Жауын-шашынның негізгі бөлігі маусымнан қыркүйекке дейін түседі. Жаздың екінші жартысында нөсер жаңбыр, өзендердің тасуы және су басу қаупі болуы мүмкін. == Тарихы == Хабаровск маңындағы Амур бойын ежелден нанай, эвенк және басқа да байырғы халықтар мекендеген. XVII ғасырда бұл өңірге орыс казактары мен жер зерттеушілері келе бастады. 1649—1653 жылдары Ерофей Хабаров басқарған жасақ Амур алабын зерттеді. 1858 жылғы [[Айгун келісімі]]нен кейін Амурдың сол жағалауы Ресей империясының құрамына өтті. Сол жылы Шығыс Сібір генерал-губернаторы [[Николай Муравьёв-Амурский]]дің тапсырмасымен капитан Яков Дьяченко басқарған әскери бөлім Амур жағалауында Хабаровка бекетін құрды.<ref name="history">{{cite web|url=https://khv27.ru/about/|title=Хабаровск: жалпы мәлімет және қала тарихы|website=Хабаровск қаласының ресми сайты|access-date=2026-07-22|lang=ru}}</ref> 1880 жылы Хабаровкаға қала мәртебесі беріліп, ол Приморье облысының әкімшілік орталығына айналды. 1893 жылы қала Хабаровск деп аталды. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Амур бойындағы кеме қатынасының және Уссури теміржолының салынуы қаланың экономикалық маңызын арттырды. 1916 жылы Амур арқылы теміржол көпірі ашылып, Транссібір магистралі толықтай құрлықтық бағытпен жалғасты. Ресейдегі Азамат соғысы кезінде қала бірнеше рет әртүрлі әскери-саяси күштердің бақылауына өтті. 1922 жылы Хабаровск Қиыр Шығыс Республикасының, кейін Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1926 жылы қала Қиыр Шығыс өлкесінің, ал 1938 жылы жаңадан құрылған Хабаровск өлкесінің орталығы болды. Кеңес дәуірінде машина жасау, кеме жасау, мұнай өңдеу, энергетика, құрылыс материалдары және тамақ өнеркәсібі дамыды. Қалада жоғары оқу орындары, ғылыми мекемелер, театрлар мен мұражайлар ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Хабаровск Қиыр Шығыстағы әскери және өнеркәсіптік орталықтардың бірі болды. 1949 жылғы желтоқсанда қалада жапон [[Квантун армиясы]]ның биологиялық қару әзірлеуге қатысқан әскери қызметшілеріне қатысты [[Хабаровск сот процесі]] өтті. XX ғасырдың екінші жартысында Хабаровскінің тұрғын үй аудандары кеңейіп, жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындар, оқу орындары, спорт және мәдениет нысандары салынды. 2013 жылы Амур алабындағы ірі су тасқыны кезінде қаланың жағалау аудандарына қауіп төнді, алайда салынған уақытша бөгеттер қаланың негізгі бөлігін судан қорғады. == Әкімшілік бөлінісі және басқару жүйесі == Хабаровск өлкелік маңызы бар қала болып табылады және жеке муниципалдық құрылым — '''Хабаровск қалалық округін''' құрайды. Қаланың жергілікті өзін-өзі басқару органдарына қала думасы мен қала әкімшілігі жатады. Атқарушы билікті Хабаровск қаласының мэрі басқарады.<ref>{{cite web |url=https://khv27.ru/about/statute/ |title=Устав городского округа «Город Хабаровск» |website=Хабаровск қаласының ресми сайты |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> Қала бес әкімшілік ауданға бөлінеді: {| class="wikitable" ! Аудан ! Қаладағы орналасуы мен сипаты |- | '''Орталық ауданы''' | Әкімшілік, іскерлік және тарихи орталық. Мұнда негізгі мемлекеттік мекемелер, алаңдар, театрлар мен сауда нысандары орналасқан. |- | '''Киров ауданы''' | Қаланың солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Амур жағалауын, тұрғын аудандарды және бірқатар оқу орындарын қамтиды. |- | '''Краснофлот ауданы''' | Қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан. Тұрғын, әскери және өнеркәсіптік аумақтарды қамтиды. |- | '''Теміржол ауданы''' | Мұнда теміржол вокзалы, көлік-логистика нысандары, өндірістік және тұрғын аудандар орналасқан. |- | '''Индустриялық аудан''' | Қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан. Ірі тұрғын массивтер, өнеркәсіптік кәсіпорындар мен сауда орталықтары шоғырланған. |} == Халқы == 2025 жылғы 1 қаңтардағы муниципалдық есеп бойынша Хабаровскіде 615 600 адам тұрған.<ref name="city"/> Ол Қиыр Шығыс федералдық округіндегі халқы ең көп қалалардың қатарына кіреді. Қала халқының басым бөлігін орыстар құрайды. Сонымен бірге Хабаровскіде украиндар, татарлар, корейлер, нанайлар, эвенктер, еврейлер, армяндар, әзербайжандар, қытайлар және басқа да этностар тұрады. Қалада әртүрлі ұлттық-мәдени бірлестіктер мен діни қауымдар жұмыс істейді. == Экономикасы == Хабаровск — Хабаровск өлкесінің іскерлік, қаржы, сауда және қызмет көрсету орталығы. Қала экономикасында көлік пен логистика, көтерме және бөлшек сауда, мемлекеттік басқару, құрылыс, энергетика, машина жасау, мұнай өңдеу, фармацевтика, тамақ өнеркәсібі және байланыс салалары маңызды орын алады. === Өнеркәсібі === Қаланың жетекші өнеркәсіп салаларына мұнай өңдеу, энергетикалық машина жасау, кеме жасау және жөндеу, металл өңдеу, фармацевтика, құрылыс материалдары мен тамақ өнімдерін өндіру жатады. {| class="wikitable sortable" ! Кәсіпорын ! Негізгі қызметі ! Ескертпе |- | '''Хабаровск мұнай өңдеу зауыты''' | Мұнай өңдеу, автомобиль және қазандық отынын өндіру | Қиыр Шығыстағы ірі мұнай өңдеу кәсіпорындарының бірі.<ref>{{cite web |url=https://www.khab-npz.ru/ |title=Хабаровский нефтеперерабатывающий завод |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> |- | '''«Дальэнергомаш»''' | Компрессорлар, газ турбиналары және энергетикалық жабдық өндіру | Қиыр Шығыстағы энергетикалық машина жасау кәсіпорны.<ref>{{cite web|url=https://dalenergomash.ru/|title=Дальэнергомаш|access-date=2026-07-22|lang=ru}}</ref> |- | '''Хабаровск кеме жасау зауыты''' | Теңіз және өзен кемелерін жасау, жаңғырту және жөндеу | Әртүрлі мақсаттағы кемелер мен жүзбелі техниканы өндіреді.<ref>{{cite web|url=https://aohsz.com/|title=Хабаровский судостроительный завод|access-date=2026-07-22|lang=ru}}</ref> |- | '''«Дальхимфарм»''' | Дәрілік заттар өндіру | 1939 жылдан бері жұмыс істейтін, толық өндірістік циклге ие фармацевтикалық кәсіпорын.<ref>{{cite web|url=https://dalkhimpharm.ru/about/|title=О компании|website=Дальхимфарм|access-date=2026-07-22|lang=ru}}</ref> |- | '''«Амуркабель»''' | Кабель және сым өнімдерін өндіру | Энергетика, көлік және өнеркәсіп салаларына арналған электр-техникалық өнімдер шығарады. |- | '''«Дальмостострой»''' | Көпірлер, жол өткелдері және күрделі көлік құрылыстарын салу | Қиыр Шығыстағы инфрақұрылымдық жобаларға қатысатын құрылыс ұйымы.<ref>{{cite web |url=https://dalmostostroy.ru/ |title=Дальмостострой |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> |- | '''Амур өзен кеме қатынасы компаниясы''' | Жүк және жолаушы тасымалы, порт қызметі | Амур алабындағы су көлігінің негізгі операторларының бірі.<ref>{{cite web|url=https://amurship.ru/|title=Амурское речное пароходство|access-date=2026-07-22|lang=ru}}</ref> |} Қалада нан-тоқаш, кондитерлік өнімдер, сүт, ет, сусындар және басқа да азық-түлік өнімдерін шығаратын кәсіпорындар жұмыс істейді. Хабаровск Қиыр Шығыстың ірі көтерме сауда және тауар тарату орталықтарының бірі саналады. === Энергетикасы === Қаланы электр және жылу энергиясымен Хабаровск жылу электр орталықтары және Қиыр Шығыс генерациялау компаниясының басқа да нысандары қамтамасыз етеді. Электр желілерінің бір бөлігі Ресейдің Шығыс біріккен энергетикалық жүйесіне кіреді.<ref>{{cite web|url=https://www.dvgk.ru/|title=Дальневосточная генерирующая компания|access-date=2026-07-22|lang=ru}}</ref> == Көлігі == Хабаровск — Қиыр Шығыстағы маңызды мультимодальды көлік торабы. === Теміржол көлігі === Қала арқылы [[Транссібір теміржолы]] өтеді. Негізгі жолаушылар станциясы — '''Хабаровск-1'''. Қаладан Мәскеу, Владивосток, Благовещенск, Комсомольск-на-Амуре және басқа бағыттарға пойыздар қатынайды. Амур өзені арқылы өтетін теміржол және автомобиль көпірі Транссібір магистралінің маңызды бөлігі болып табылады. 1916 жылы салынған алғашқы көпір «Амур кереметі» деген бейресми атпен белгілі болды. Қазіргі көпір кешені XX ғасырдың соңында және XXI ғасырдың басында қайта жаңартылды. === Әуе көлігі === '''Хабаровск халықаралық әуежайы''' қаланың шығыс бөлігінде орналасқан. Әуежай Ресейдің ірі қалаларына және Азия елдерінің бірқатар қалаларына рейстерге қызмет көрсетеді.<ref name="airport">{{cite web |url=https://khv.aero/ |title=Хабаровск халықаралық әуежайы |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> === Автомобиль жолдары === Хабаровск арқылы немесе қала маңынан: * [[Р-297 «Амур»]] Чита — Хабаровск; * [[А-370 «Уссури»]] Хабаровск — Владивосток; * [[А-376]] Хабаровск — Лидога — Ванино бағытындағы федералдық автомобиль жолдары өтеді. Қала Қиыр Шығыстың елді мекендерімен қалааралық автобус бағыттары арқылы байланысқан. === Өзен көлігі === Амурдағы өзен порты жүк тасымалына, маусымдық жолаушылар және қала маңындағы қатынасқа қызмет етеді. Өзен көлігі Хабаровскіні Амур бойындағы елді мекендермен байланыстырады. === Қоғамдық көлігі === Қалалық қоғамдық көлік жүйесіне автобустар, трамвайлар және троллейбустар кіреді. Маршруттарға муниципалдық және жеке тасымалдаушылар қызмет көрсетеді. Қоғамдық көліктің жұмысын қала әкімдігінің өнеркәсіп, көлік және байланыс басқармасы үйлестіреді.<ref name="transport">{{cite web |url=https://khv27.ru/administration/structural-units/upravlenie-promyshlennosti-transporta-svyazi/transport/ |title=Транспорт |website=Хабаровск қаласының ресми сайты |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> == Білім беру және ғылым == Хабаровск Қиыр Шығыстағы маңызды білім беру орталығы болып табылады. Қалада мектепке дейінгі ұйымдар, жалпы білім беретін мектептер, гимназиялар, лицейлер, колледждер, техникумдар, жоғары оқу орындары мен ғылыми-зерттеу мекемелері жұмыс істейді. === Мектептері === Қалалық білім беру жүйесіне бастауыш және орта мектептер, тереңдетіп оқытатын мектептер, гимназиялар, лицейлер, түзету және қосымша білім беру мекемелері кіреді. Муниципалдық мекемелердің ресми тізілімін Хабаровск қаласының білім басқармасы жүргізеді.<ref name="schools">{{cite web |url=https://khv27.ru/administration/structural-units/upravlenie-obrazovaniya/obrazovatelnye-uchrezhdeniya/ |title=Образовательные учреждения |website=Хабаровск қаласының ресми сайты |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> Қаладағы белгілі жалпы білім беру ұйымдарының қатарына: * А. В. Таранец атындағы академиялық лицей; * № 3 гимназия; * № 8 гимназия; * Заң лицейі; * «Вектор» лицейі; * Төтенше жағдайлар министрлігі бейініндегі мектеп; * шет тілдерін, жаратылыстану-математикалық және гуманитарлық пәндерді тереңдетіп оқытатын бірқатар мектептер жатады. Мектептерде жалпы білім беру бағдарламаларымен қатар инженерлік, медициналық, педагогикалық, құқықтық, ақпараттық технологиялар және кадет бағыттары бойынша бейіндік сыныптар ашылған.<ref>{{cite web |url=https://khv27.ru/novosti/detail/?ELEMENT_ID=800913 |title=Хабаровск мектептеріндегі бейіндік сыныптарға қабылдау туралы |website=Хабаровск қаласының ресми сайты |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> === Колледждер мен техникумдар === {| class="wikitable sortable" ! Оқу орны ! Негізгі даярлау бағыттары ! Ресми сайты |- | '''Хабаровск педагогикалық колледжі''' | Мектепке дейінгі және бастауыш білім беру, дене тәрбиесі, педагогика | [https://www.gouhpk.ru/ gouhpk.ru] |- | '''Хабаровск өнеркәсіптік-экономикалық техникумы''' | Экономика, ақпараттық жүйелер, өнеркәсіптік технологиялар, сервис | [https://khpet27.ru/ khpet27.ru] |- | '''Хабаровск сауда-экономикалық техникумы''' | Сауда, қоғамдық тамақтану, экономика, қонақүй ісі және сервис | [https://htet-khb.ru/ htet-khb.ru] |- | '''Хабаровск автомобиль-жол техникумы''' | Автомобиль көлігі, жол құрылысы және техникаға қызмет көрсету | [https://www.khamk.ru/ khamk.ru] |- | '''Хабаровск мемлекеттік медицина колледжі''' | Мейіргер ісі, емдеу ісі, зертханалық диагностика және фармация | [https://hgmk.ru/about/ hgmk.ru] |- | '''Хабаровск өлкелік өнер колледжі''' | Музыка, бейнелеу өнері және мәдени-ағарту қызметі | [https://hkki.ru/ hkki.ru] |- | '''Салалық технологиялар және сервис колледжі''' | Құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, сервис және жұмысшы мамандықтары | [https://hkotso.ru/ hkotso.ru] |} === Жоғары оқу орындары === {| class="wikitable sortable" ! Жоғары оқу орны ! Бағыты мен ерекшелігі |- | '''М. П. Даниловский атындағы Тынық мұхиты мемлекеттік университеті''' | Инженерия, ақпараттық технологиялар, сәулет, құрылыс, экономика, құқық, педагогика және гуманитарлық ғылымдар. Тарихы 1958 жылы құрылған Хабаровск автомобиль-жол институтынан басталады. 2026 жылғы шілдеде университетке оның тұңғыш ректоры Михаил Даниловскийдің есімі берілді.<ref>{{cite web |url=https://pnu.edu.ru/ |title=М. П. Даниловский атындағы Тынық мұхиты мемлекеттік университеті |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> |- | '''Қиыр Шығыс мемлекеттік қатынас жолдары университеті''' | Теміржол көлігі, көлік құрылысы, энергетика, логистика, экономика және ақпараттық жүйелер. 1937 жылы құрылған.<ref>{{cite web |url=https://www.mintrans.gov.ru/ministry/transport-education/list-institutions/108 |title=Дальневосточный государственный университет путей сообщения |website=Ресей Көлік министрлігі |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> |- | '''Қиыр Шығыс мемлекеттік медицина университеті''' | Дәрігерлерді, фармацевтерді және басқа да медицина мамандарын даярлайды. Қиыр Шығыстағы алғашқы медициналық жоғары оқу орындарының бірі.<ref>{{cite web |url=https://www.fesmu.ru/ |title=Дальневосточный государственный медицинский университет |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> |- | '''Хабаровск мемлекеттік мәдениет институты''' | Мәдениет, кітапхана ісі, музыка, хореография, режиссура және әлеуметтік-мәдени қызмет салалары бойынша мамандар даярлайды. 1968 жылы құрылған.<ref>{{cite web |url=https://www.hgiik.ru/ |title=Хабаровский государственный институт культуры |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> |- | '''Қиыр Шығыс мемлекеттік дене шынықтыру академиясы''' | Дене тәрбиесі, спорт, жаттықтырушылық, спорттық медицина және бейімделген дене шынықтыру салалары бойынша мамандар даярлайды.<ref>{{cite web |url=https://www.sportivniydalniy.ru/ |title=Дальневосточная государственная академия физической культуры |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> |- | '''Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік қызмет академиясының Қиыр Шығыс институты''' | Мемлекеттік және муниципалдық басқару, экономика, менеджмент және құқық салалары бойынша мамандар даярлайды. |- | '''Ресей ІІМ Қиыр Шығыс заң институты''' | Ішкі істер органдарына арналған заңгерлер мен құқық қорғау саласының мамандарын даярлайды. |- | '''Ресей Федералдық қауіпсіздік қызметінің Хабаровск шекара институты''' | Шекара қызметіне арналған офицерлер мен басқа да мамандарды даярлайды. |} Қалада сонымен қатар бірнеше мемлекеттік және жекеменшік жоғары оқу орындарының филиалдары, қосымша кәсіптік білім беру орталықтары және Хабаровск діни семинариясы жұмыс істейді. === Ғылымы мен кітапханалары === Хабаровскіде Ресей ғылым академиясының Қиыр Шығыс бөлімшесіне қарасты ғылыми ұйымдар, қолданбалы зерттеу орталықтары және салалық институттар орналасқан. Зерттеулер экономика, экология, су және орман ресурстары, геология, медицина, биология және Қиыр Шығыс халықтарының тарихы бағыттары бойынша жүргізіледі. '''Қиыр Шығыс мемлекеттік ғылыми кітапханасы''' — өңірдегі ең ірі әмбебап ғылыми кітапханалардың бірі. Оның қорында кітаптар, мерзімді басылымдар, сирек басылымдар, карталар, өлкетану материалдары және электрондық ресурстар сақталады.<ref>{{cite web |url=https://www.fessl.ru/ |title=Дальневосточная государственная научная библиотека |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> == Мәдениеті == Хабаровск — Қиыр Шығыстың ірі мәдени орталығы. Қалада мұражайлар, театрлар, концерттік ұйымдар, кітапханалар, көркем галереялар, шығармашылық бірлестіктер және мәдениет үйлері жұмыс істейді. === Мұражайлары === {| class="wikitable sortable" ! Мұражай ! Сипаттамасы |- | '''Н. И. Гродеков атындағы Хабаровск өлкелік мұражайы''' | Өлкенің табиғаты, археологиясы, этнографиясы, тарихы және байырғы халықтарының мәдениеті туралы қорлар сақталатын ірі өлкетану мұражайы. Мұражай құрамына археология бөлімшесі мен «Амур жартасы» нысанындағы көрмелер де кіреді.<ref>{{cite web |url=https://hkm.ru/ |title=Хабаровский краевой музей имени Н. И. Гродекова |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> |- | '''Қиыр Шығыс көркемөнер мұражайы''' | Орыс, Батыс Еуропа және Қиыр Шығыс өнерінің туындыларын сақтайды. Мұражай 1931 жылы ашылған. Оның алғашқы қорларына Эрмитаждан, Орыс мұражайынан және Третьяков галереясынан берілген шығармалар кірді.<ref>{{cite web |url=https://artmuseum27.ru/ |title=Дальневосточный художественный музей |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> |- | '''Хабаровск қаласының тарихы мұражайы''' | Қаланың 1858 жылдан қазіргі кезеңге дейінгі тарихын, тұрғындарының тұрмысын, өнеркәсібі мен қоғамдық өмірін таныстырады.<ref>{{cite web |url=https://museumkhv.ru/ |title=Музей истории города Хабаровска |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> |- | '''Амур көпірінің тарихы мұражайы''' | Транссібір теміржолы мен Амур өзені арқылы салынған көпірдің тарихына арналған ашық аспан астындағы теміржол техникасы кешені. |- | '''Археология мұражайы''' | Амур өңіріндегі ежелгі қоныстардан табылған археологиялық жәдігерлерді көрсетеді. Н. И. Гродеков атындағы Хабаровск өлкелік мұражайының бөлімшесі. |} === Театрлары мен концерттік ұйымдары === * '''Хабаровск өлкелік драма және комедия театры''' — классикалық және заманауи драматургия туындыларын сахналайтын театр.<ref>{{cite web |url=https://habdrama.ru/ |title=Хабаровский краевой театр драмы |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> * '''Хабаровск өлкелік музыкалық театры''' — оперетта, мюзикл, музыкалық комедия және концерттік бағдарламалар қоятын ұжым. 2024 жылғы 3 қазанда театрдың негізгі ғимараты ірі өрт салдарынан қатты қирады. Театр ұжымы қызметін тоқтатпай, қаланың басқа сахналарында спектакльдер көрсетіп, гастрольдік жұмысын жалғастырды.<ref name="musical">{{cite web |url=https://hkmt.ru/teatr/ |title=Хабаровский краевой академический музыкальный театр |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.interfax.ru/russia/985404 |title=Хабаровск музыкалық театры ғимаратындағы өрт туралы |website=Интерфакс |date=2024-10-03 |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> * '''Хабаровск өлкелік жас көрермен театры''' — балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге арналған қойылымдар ұсынады.<ref>{{cite web |url=https://tuz-xa.ru/ |title=Хабаровский краевой театр юного зрителя |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> * '''Хабаровск өлкелік қуыршақ театры''' — балаларға арналған қуыршақ және драмалық қойылымдар көрсетеді. * '''«Триада» пантомима театры''' — пантомима, пластикалық драма және клоунада жанрларында жұмыс істейтін муниципалдық театр. * '''Хабаровск өлкелік филармониясы''' — симфониялық, камералық, халықтық және эстрадалық концерттер өткізетін негізгі концерттік ұйым. === Мерекелері мен мәдени шаралары === Қала күні мамырдың соңғы демалыс күндерінде аталып өтеді. Мерекелік бағдарламаға концерттер, көрмелер, спорттық жарыстар, шеру және қоғамдық шаралар кіреді. Хабаровскіде сондай-ақ халықаралық және өңіраралық музыка, театр, кино, би және бейнелеу өнері фестивальдері өткізіледі. == Бұқаралық ақпарат құралдары == Хабаровск — Қиыр Шығыстағы маңызды ақпараттық орталық. Қалада өлкелік және муниципалдық газеттер, телерадиокомпаниялар, ақпарат агенттіктері мен интернет-басылымдар жұмыс істейді. === Баспасөзі және интернет-басылымдары === {| class="wikitable sortable" ! Басылым ! Түрі ! Ресми сайты |- | '''«Хабаровские вести»''' | Қалалық муниципалдық газет және интернет-басылым; Хабаровск әкімшілігінің, қалалық шаруашылықтың және қоғамдық өмірдің жаңалықтарын жариялайды. | [https://khab-vesti.ru/ khab-vesti.ru] |- | '''«Тихоокеанская звезда»''' | Хабаровск өлкесінің қоғамдық-саяси газеті. | [https://toz.su/ toz.su] |- | '''«Приамурские ведомости»''' | Өлкелік қоғамдық-саяси және ақпараттық басылым. | [https://priamurka.ru/ priamurka.ru] |- | '''«Хабаровский край сегодня»''' | Өңірлік жаңалықтар мен сараптамалық материалдар жариялайтын интернет-басылым. | [https://todaykhv.ru/ todaykhv.ru] |- | '''DVHAB / DVNovosti''' | Хабаровск пен Қиыр Шығыс жаңалықтарын жариялайтын қалалық ақпараттық портал. | [https://www.dvnovosti.ru/ dvnovosti.ru] |- | '''«Губерния»''' | Теледидар, радио, жаңалықтар және интернет-жобаларды біріктіретін өңірлік медиапортал. | [https://gubernia.com/ gubernia.com] |- | '''«Московский комсомолец в Хабаровске»''' | Федералдық басылымның өңірлік редакциясы. | [https://hab.mk.ru/ hab.mk.ru] |} === Теледидары === Қалада федералдық цифрлық мультиплекстердің телеарналары және жергілікті телебағдарламалар таратылады. Негізгі жергілікті және өңірлік телерадиоұйымдар: * '''«Дальневосточная» мемлекеттік телерадиокомпаниясы''' — Бүкілресейлік мемлекеттік телерадио компаниясының Хабаровск өлкесіндегі филиалы. «Россия 1» және «Россия 24» арналарында өңірлік бағдарламалар, сондай-ақ «Радио России», «Маяк» және «Вести FM» эфирлерінде хабарлар әзірлейді.<ref>{{cite web |url=https://vestidv.ru/ |title=ГТРК «Дальневосточная» |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> * '''«Губерния»''' — Хабаровск өлкесінің жаңалықтары, қоғамдық-саяси, мәдени, спорттық және танымдық бағдарламалар тарататын өңірлік медиакомпания.<ref>{{cite web |url=https://gubernia.com/ |title=Губерния |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> * '''«Хабаровск қалалық теледидары»''' — қала жаңалықтары, коммуналдық шаруашылық, білім, мәдениет және әлеуметтік мәселелер туралы бағдарламалар шығаратын муниципалдық арна және интернет-редакция.<ref>{{cite web |url=https://khabarovsktv.ru/ |title=Хабаровское городское телевидение |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> === Радиостанциялары === Хабаровскіде федералдық желілік және жергілікті FM радиостанциялар таратылады. Төмендегі жиіліктер 2026 жылғы шілдедегі ашық радиокаталог мәліметтері бойынша берілген; таратушы ұйымдардың техникалық шешімдеріне байланысты жиіліктер мен атаулар өзгеруі мүмкін.<ref name="radio">{{cite web |url=https://online-red.com/radio/city/khabarovsk.html |title=Радиостанции Хабаровска |website=Online Radio |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! Жиілік, МГц ! Радиостанция ! Сипаты |- | 87,9 | '''«Ретро FM»''' | Ресей және шетел эстрадасының бұрынғы жылдардағы музыкасы |- | 88,3 | '''«Комсомольская правда» радиосы''' | Ақпараттық-сараптамалық хабарлар |- | 88,7 | '''«Авторадио»''' | Музыка, жол қозғалысы және автомобиль тақырыбындағы ақпарат |- | 89,6 | '''«Русское радио»''' | Орыс тіліндегі эстрадалық музыка |- | 90,6 | '''«Маяк»''' | Ақпараттық және әңгіме форматындағы федералдық радио |- | 91,0 | '''NRJ / Energy''' | Заманауи танымал музыка |- | 91,4 | '''«Радио России»''' | Жалпыұлттық ақпараттық және қоғамдық хабар тарату |- | 101,8 | '''«Радио хорошего настроения»''' | Жергілікті музыкалық-ойын-сауық радиосы |- | 102,7 | '''Mix FM''' | Жергілікті музыкалық радио |- | 103,3 | '''Comedy Radio''' | Әзіл-сықақ және ойын-сауық бағдарламалары |- | 103,7 | '''«Восток России»''' | Қиыр Шығысқа бағытталған өңірлік ақпараттық радио |- | 104,3 | '''«Дорожное радио»''' | Музыка және жол қозғалысы туралы ақпарат |- | 104,8 | '''«Вести FM»''' | Тәулік бойы хабар тарататын ақпараттық радио |- | 105,6 | '''«Европа Плюс»''' | Танымал музыка |- | 106,8 | '''«Новое радио»''' | Қазіргі орыс тіліндегі музыка |- | 107,5 | '''Studio 21''' | Хип-хоп және жастар музыкасы |} == Спорты == Хабаровскіде шайбалы хоккей, допты хоккей, футбол, волейбол, баскетбол, жеңіл атлетика, жүзу, жекпе-жек және қысқы спорт түрлері дамыған. Қаланың белгілі кәсіби спорт клубтары: * '''«Амур»''' — шайбалы хоккей клубы; * '''«СКА-Хабаровск»''' — футбол клубы; * '''«СКА-Нефтяник»''' — допты хоккей клубы. === Негізгі спорт нысандары === {| class="wikitable sortable" ! Нысан ! Мақсаты |- | '''В. И. Ленин атындағы стадион''' | Футбол, жеңіл атлетика және бұқаралық спорт жарыстары өткізілетін көпсалалы спорт кешені; «СКА-Хабаровск» клубының негізгі алаңдарының бірі.<ref>{{cite web |url=https://fcska.ru/stadion/ |title=Стадион имени В. И. Ленина |website=СКА-Хабаровск |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> |- | '''«Платинум Арена»''' | Шайбалы хоккей матчтары, концерттер, көрмелер және ірі бұқаралық іс-шаралар өткізілетін жабық кешен. 2003 жылы ашылған.<ref>{{cite web |url=https://platinumarena.ru/ |title=Платинум Арена |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> |- | '''«Ерофей» аренасы''' | Допты хоккей, коньки спорты, турнирлер және мәдени-көпшілік іс-шаралар өткізуге арналған жабық арена.<ref>{{cite web |url=https://erofey-arena.ru/ |title=Арена «Ерофей» |access-date=2026-07-22 |lang=ru}}</ref> |- | '''Қиыр Шығыс мемлекеттік дене шынықтыру академиясының спорт кешендері''' | Оқу-жаттығу сабақтарын, студенттік және кәсіби спорт жарыстарын өткізуге арналған спорт нысандары. |} == Сәулеті және көрікті жерлері == Хабаровскінің тарихи орталығында XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында салынған кірпіш ғимараттар, кеңестік сәулет нысандары және қазіргі құрылыстар қатар орналасқан. Негізгі көрікті жерлері: * '''Амур жағалауы''' — серуендеу орындары, саябақтар және өзен көріністері бар қаланың негізгі демалыс аймағы; * '''Амур жартасы''' — қаланың тарихи рәміздерінің бірі және Амур өзеніне қарайтын бақылау алаңы; * '''Адмирал Невельской жағалауы'''; * '''Муравьёв-Амурский көшесі''' — қаланың тарихи орталығындағы негізгі көше; * '''Ленин алаңы''' — Ресейдегі көлемі үлкен қалалық алаңдардың бірі; * '''Комсомол алаңы''' және '''Успен соборы'''; * '''Спас-Преображение соборы'''; * '''Даңқ алаңы''' және мемориалдық кешен; * '''Муравьёв-Амурский ескерткіші'''; * '''Ерофей Хабаров ескерткіші'''; * '''Амур арқылы өтетін Хабаровск көпірі'''; * '''Динамо саябағы''' және қалалық тоғандар; * '''С. Н. Хабаров атындағы дендрарий'''; * '''Хабаровск өлкелік саябағы мен Амур жағалауындағы мәдени-демалыс аумақтары'''. Хабаровскінің көрінісі Ресейдің 5000 рубльдік банкнотында бейнеленген: оның бет жағында Муравьёв-Амурский ескерткіші мен Амур жағалауы, сырт жағында Амур көпірі көрсетілген. == Діні == Қалада Орыс православ шіркеуінің Хабаровск епархиясы орналасқан. Негізгі православ ғибадатханаларына Спас-Преображение соборы, Успен соборы және Әулие Иннокентий Иркутский шіркеуі жатады. Сонымен қатар Хабаровскіде ислам, иудаизм, буддизм, католицизм және протестанттық бағыттағы діни қауымдар жұмыс істейді. Қалада мешіт, синагога және түрлі христиан шіркеулері бар. == Халықаралық байланыстары == Хабаровск Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қалалармен экономикалық, мәдени, білім беру және гуманитарлық байланыстарды дамытады. Қаланың бауырлас және әріптес қалалары арасында Қытай, Жапония, Оңтүстік Корея және басқа мемлекеттердің қалалары бар. Қалада халықаралық көрмелер, кәсіпкерлік кездесулер, ғылыми конференциялар, мәдени фестивальдер мен жастар алмасу бағдарламалары өткізіледі. Хабаровскінің Қытай шекарасына жақын орналасуы трансшекаралық сауда мен туризмнің дамуына жағдай жасайды. == Белгілі тұлғалары == Хабаровскіде туған немесе қала өмірімен байланысты адамдар арасында әскери қызметкерлер, ғалымдар, жазушылар, музыканттар, театр және кино қайраткерлері, спортшылар бар. Олардың қатарында: * [[Евгений Дикопольцев]] — Кеңес Одағының Батыры; * [[Юрий Шевчук]] — музыкант, балалық және жастық шағының бір бөлігін Хабаровскіде өткізген; * [[Александра Ивановская]] — «Ресей аруы — 2005» байқауының жеңімпазы; * [[Александр Могильный]] — хоккейші, Хабаровскіде туған; * [[Иван Скобрев]] — конькимен жүгіруші, Олимпиада жүлдегері; * [[Ефим Звеняцкий]] — театр режиссері, Хабаровск өлкелік драма театрының көркемдік жетекшісі; * Қиыр Шығысты зерттеген ғалымдар мен өлкетанушылар [[Владимир Арсеньев]] және [[Всеволод Сысоев]]тің қызметі қаламен байланысты. == Сондай-ақ қараңыз == * [[Хабаровск өлкесі]] * [[Амур]] * [[Қиыр Шығыс]] * [[Транссібір теміржолы]] * [[Хабаровск көпірі]] * [[Хабаровск сот процесі]] * [[Хабаровск әуежайы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://khv27.ru/ Хабаровск қаласының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211010091801/https://khv27.ru/ |date=2021-10-10 }} {{ref-ru}} * [https://www.khabkrai.ru/ Хабаровск өлкесі үкіметінің ресми сайты] {{ref-ru}} * [https://khv27.ru/about/ Қала туралы ресми мәлімет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220317164255/https://khv27.ru/about/ |date=2022-03-17 }} {{ref-ru}} * [https://khab-vesti.ru/ «Хабаровские вести» қалалық басылымы] {{ref-ru}} * [https://khabarovsktv.ru/ Хабаровск қалалық теледидары] {{ref-ru}} * [https://gubernia.com/ «Губерния» медиапорталы] {{ref-ru}} * [https://khv.aero/ Хабаровск халықаралық әуежайы] {{ref-ru}} * [https://hkm.ru/ Н. И. Гродеков атындағы Хабаровск өлкелік мұражайы] {{ref-ru}} * [https://artmuseum27.ru/ Қиыр Шығыс көркемөнер мұражайы] {{ref-ru}} * [https://pnu.edu.ru/ М. П. Даниловский атындағы Тынық мұхиты мемлекеттік университеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106133454/http://pnu.edu.ru/ |date=2022-11-06 }} {{ref-ru}} [[Санат:Хабаровск]] [[Санат:Хабаровск өлкесінің қалалары]] [[Санат:Ресей қалалары]] [[Санат:Амур бойындағы қалалар]] [[Санат:1858 жылы құрылған елді мекендер]] [[Санат:Ресейдің әскери даңқ қалалары]] ij10360ndm4idazulaaulzpd0oloosa Яков Вениаминович Горельников 0 784222 3647516 3637519 2026-08-26T10:34:26Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647516 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Яков Вениаминович Горельников |Шынайы есімі = |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 8.11.1947 |Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}} (Семей облысы, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) |Қайтыс болған күні = 18.09.2022 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақстан]] |Азаматтығы = {{КСРО}}<br>{{Қазақстан}} |Ұлты = |Мансабы = театр актері, театр режиссері, театр басшысы, қоғам қайраткері |Белсенді жылдары = 1970–2022 |Білімі = Новосибирск театр училищесі |Мамандығы = театр актері |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевский атындағы Семей орыс драма театрының директоры |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» * «Достық» ордені II дәрежелі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» медалі * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі * «Еңбек ардагері» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Яков Вениаминович Горельников''' ([[8 қараша]] [[1947 жыл]], [[Семей]] — [[18 қыркүйек]] [[2022 жыл]], [[Семей]]) — кеңестік және [[қазақстан]]дық театр актері, театр қайраткері, [[қоғам қайраткері]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]. 1982 жылдан 2022 жылға дейін Фёдор Достоевский|Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрының директоры қызметін атқарды. == Өмірбаяны == Яков Горельников [[1947 жыл]]ы [[8 қараша]]да [[Семей]] қаласында дүниеге келген. 1966–1970 жылдары Новосибирск мемлекеттік театр институтының театр училищесінде күндізгі бөлімде білім алды. Сонымен қатар Новосибирск институтының тарих-педагогика факультетінде сырттай оқыды. 1970 жылдан бастап Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрында актер болып еңбек етті. 1982 жылы театр ұжымының ұсынысымен аталған театрдың директоры болып тағайындалды. Ол бұл қызметті 2022 жылға дейін атқарды. 1994–1995 жылдары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XIII шақырылым депутаты болды. Сонымен қатар Семей қалалық кеңесінің депутаты болып сайланды. Яков Горельников [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның мүшесі, облыстық мәдениет басқармасы алқасының мүшесі болды. Мәдениет саласындағы қоғамдық жұмыстарға белсенді қатысты. 2022 жылғы 18 қыркүйекте Яков Вениаминович Горельников Семей қаласында қайтыс болды. Ол 1982 жылдан бастап Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрының директоры қызметін атқарды және театрдың дамуына үлкен үлес қосты.<ref>{{cite web |url=https://semeynews.kz/ru/news/28855/ |title=На 75-м году ушел из жизни директор драматического театра Яков Горельников |website=Semey News |date=18 қыркүйек 2022}}.</ref> Яков Горельников Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Достық» II дәрежелі орденінің иегері болды.<ref>{{cite web |url=https://www.kino-teatr.ru/teatr/activist/337123/bio/ |title=Яков Горельников — актёр, театральный деятель |website=Кино-Театр.Ру}}.</ref> == Марапаттары == * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы; * Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентінің алғыс хаты және төсбелгісі; * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы; * Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» төсбелгісі; * «Достық» ордені II дәрежелі (2012) — театр өнерін дамытуға қосқан үлесі және қоғамдық қызметі үшін<ref>{{cite web|url=http://nomad.su/?a=3-201212140028|title=Президент Жарлығымен бір топ азамат мемлекеттік наградалармен марапатталды|website=Nomad}}</ref>; * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001); * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» медалі (2005); * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» медалі (2006); * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011); * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016); * «Еңбек ардагері» медалі (2017); * Қазақстан Республикасы кәсіподақ федерациясының «Кәсіподаққа сіңірген еңбегі үшін» медалі (2018); * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл» медалі (2020). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://russian-theater.pro/association/members/gorelnikov-yakov-veniaminovich Яков Горельников — Шетелдегі орыс театрлары қайраткерлері қауымдастығы] * [http://teatr-abai.kz/teatrdostoevskogo/administracziya.html Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220426184008/http://teatr-abai.kz/teatrdostoevskogo/administracziya.html |date=2022-04-26 }} [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Семейде жерленгендер]] [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] [[Санат:КСРО театр актерлері]] ep35mknamd1rb1n4lispk36ozwffa9z Дина Қайымқызы Мұхамедхан 0 784556 3647368 3641379 2026-08-26T06:18:49Z Сарапшы 184403 /* Дереккөздер */ ссылки 3647368 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Дина Қайымқызы Мұхамедхан |Шынайы есімі = Дина Қайымқызы Мұхамедхан |Сурет = |Сурет атауы = |Туған күні = |Туған жері = [[Семей]], Қазақстан |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = ғалым, профессор, PhD докторы, қоғам қайраткері |Белсенді жылдары = XX ғасырдың соңы – қазіргі уақыт |Ұйымы = «Қайым Мұхамедханов атындағы білім және мәдениет орталығы» қоғамдық қоры |Әкесі = [[Қайым Мұхамедханов]] }} '''Дина Қайымқызы Мұхамедхан''' — қазақстандық ғалым, профессор, PhD докторы, қоғам қайраткері, «Қайым Мұхамедханов атындағы білім және мәдениет орталығы» қоғамдық қорының директоры. Ол қазақ әдебиеттанушысы, абайтанушы, алаштанушы және мәтінтанушы ғалым [[Қайым Мұхамедханов]]тың қызы. Дина Мұхамедхан Қазақстандағы абайтану, алаштану және тарихи-мәдени мұраны сақтау бағытындағы ғылыми және ағартушылық жұмыстарымен танымал.<ref name="didar">{{cite web |url=https://didar-gazeti.kz/ |title=Дина Мұхамедхан: Әкем Әуезовтің үш аманатын да орындады |website=Дидар газеті |date=11 қаңтар 2017 |access-date=5 тамыз 2026 }}</ref> Қазіргі уақытта ол Қайым Мұхамедхановтың ғылыми мұрасын зерттеу, жүйелеу және жариялау жұмыстарын үйлестіріп келеді. Сонымен қатар Қазақстандағы жоғары оқу орындары, ғылыми мекемелер мен кітапханаларда ұйымдастырылатын халықаралық ғылыми конференциялар мен ағартушылық іс-шаралардың тұрақты қатысушысы әрі ұйымдастырушысы болып табылады.<ref name="gov">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sci/press/news/details/1170370 |title=Қайым Мұхамедхановтың 110 жылдығына арналған халықаралық ғылыми симпозиум өтті |website=Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі |access-date=5 тамыз 2026 }}</ref> == Өмірбаяны == Дина Қайымқызы Мұхамедхан Семей қаласында қазақтың белгілі ғалымы Қайым Мұхамедхановтың отбасында дүниеге келген. Оның атасы Мұхамедхан Сейтқұлұлы Алаш қозғалысын қолдаған қоғам қайраткері, ағартушы және меценат болған. Осындай ұлттық рухани ортада тәрбиеленген Дина Қайымқызы бала кезінен қазақ әдебиеті мен мәдениетінің көрнекті өкілдері туралы естеліктерді тыңдап өсті.<ref name="didar"/> Отбасында Қайым Мұхамедханов балаларына адалдықты, ғылымға құрметті және ұлттық құндылықтарды дәріптеуді үйретті. Кейін Дина Мұхамедхан осы бағыттағы жұмысты жалғастырып, әкесінің ғылыми мұрасын сақтау ісіне өмірін арнады.<ref name="didar"/> == Білімі == Дина Мұхамедхан 1973 жылы Семей қаласындағы №6 мектепті бітіріп, 1977 жылы Алматы шетел тілдері педагогикалық институтын үздік дипломмен тәмамдады. 1977–1995 жылдары Н.Крупская атындағы Семей педагогикалық институтының шетел тілдері кафедрасында оқытушы, аға оқытушы, кафедра доценті қызметтерін атқарған. Мұғалімдердің біліктілігін арттыру курстарында педагогика пәнінен дәріс оқыды. 1987–1990 жылдары КСРО Педагогика ғылымдары академиясының Ленинградтағы Ересектерге үздіксіз білім беру ғылыми-зерттеу институтының (НИИ непрерывного образования взрослых АПН СССР) аспирантурасында оқыды. 1990 жылғы 17 қазанда «Мұғалімнің кәсіби сөйлеу мәдениетін дамыту» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. Аспирантурада оқып жүрген кезінде білім беру мен мәдениеттің өзекті мәселелеріне арналған ЮНЕСКО конференцияларында баяндамалар жасады. Ленинградтан оралған соң Семей педагогикалық институтындағы қызметін жалғастырды. Елдер арасындағы шекаралар ашылғаннан кейін ол АҚШ Үкіметі ұйымдастырған байқауға қатысып, біліктілігін арттыру үшін Бостон университетіне жіберілді. Онда білім беруді халықаралық дамыту бағыты бойынша маманданып, білім беру саласы бойынша философия докторы (PhD in Education) ғылыми дәрежесіне ие болды. Дина Бостон және Монтана университеттерінде өз авторлық курстарын жүргізді, сондай-ақ Стэнфорд, Аризона және Гарвард университеттерінде лекциялар мен баяндамалар жасады. <ref>{{cite journal |title=Қайым Мұхамедханов мұрасы және қазіргі ғылым |journal=Shakarim University хабаршысы |year=2024 }}</ref> == Ғылыми қызметі == Дина Мұхамедхан Қазақстандағы жоғары оқу орындарында ғылыми-педагогикалық қызмет атқарған. Сонымен қатар халықаралық білім беру бағдарламаларына қатысып, білім беру менеджменті мен жоғары білім беру жүйесін дамыту мәселелері бойынша ғылыми жобаларды жүзеге асырды. Әртүрлі жылдары USAID халықаралық білім беру бағдарламасының академиялық директоры болып еңбек етті. Сондай-ақ UNESCO, Soros Foundation, TACIS және Азия даму банкінің (ADB) білім беру саласындағы жобаларына сарапшы ретінде қатысты.<ref>{{cite journal |title=Қайым Мұхамедханов мұрасы және қазіргі ғылым |journal=Shakarim University хабаршысы |year=2024 }}</ref> Ғалымның ғылыми қызығушылығы білім беру саясаты, жоғары білімді интернационалдандыру, мәдени мұраны сақтау және қазақ әдебиетінің тарихын зерттеу мәселелерін қамтиды. Сонымен қатар ол Қайым Мұхамедхановтың архивтік қорын ғылыми жүйелеумен айналысып келеді. == Қоғамдық қызметі == Дина Қайымқызы Мұхамедхан – «Қайым Мұхамедханов атындағы білім және мәдениет орталығы» қоғамдық қорының директоры. Қор 2008 жылдан бері Қайым Мұхамедхановтың ғылыми, әдеби және тарихи мұрасын сақтау, зерттеу және көпшілікке насихаттау бағытында жұмыс істейді. Қордың қызметі архивтік құжаттарды жинақтау, ғылыми басылымдарды әзірлеу, конференциялар ұйымдастыру және жастар арасында ұлттық рухани құндылықтарды дәріптеуді қамтиды.<ref>{{cite web |url=https://civilcenteralmaty.kz/upload/pdf/20241209/5dFweNNyk4y6jgzU-AMqANAtWnb2_pzL.pdf |title=Алматы қаласының үкіметтік емес ұйымдарының анықтамалығы |website=Ақпараттық ресурстық орталық |access-date=5 тамыз 2026 }}</ref> Дина Мұхамедханның бастамасымен Қайым Мұхамедхановтың архивінде сақталған қолжазбалар, хаттар, фотосуреттер және сирек құжаттар ғылыми айналымға енгізіліп, бірнеше кітап болып жарық көрді. Сонымен бірге қор Қазақстанның жоғары оқу орындары, ғылыми-зерттеу институттары, музейлері мен кітапханаларымен бірлескен жобаларды жүзеге асырып келеді.<ref>{{cite web |url=https://semeylib.kz/?page_id=6446 |title=«Қайым Мұхамедханов: Хаттар сөйлейді» кітабының тұсаукесері |website=Абай атындағы әмбебап кітапхана |access-date=5 тамыз 2026 }}</ref> == Қайым Мұхамедханов мұрасын насихаттауы == Дина Мұхамедхан әкесі Қайым Мұхамедхановтың ғылыми мұрасын жүйелеу мен жариялауды өзінің негізгі қоғамдық қызметінің біріне айналдырды. Оның жетекшілігімен бұрын ғылыми айналымға енбеген көптеген архивтік материалдар жарық көріп, Абайтану, Әуезовтану және Алаштану бағытындағы зерттеулерге пайдаланылуда.<ref>{{cite web |url=https://vestnik-philological.tou.edu.kz/storage/articles/a9c3321a6ffe7960de35d0adf118e5ea/ |title=Қайым Мұхамедханов мұрасының қазіргі әдебиеттанудағы орны |website=Торайғыров университетінің хабаршысы |year=2025 |access-date=5 тамыз 2026 }}</ref> Ол көптеген сұхбаттарында Қайым Мұхамедхановтың Абай шығармаларының түпнұсқалық мәтінін қалпына келтірудегі, Абайдың әдеби мектебін ғылыми тұрғыдан дәлелдеудегі және Семейдегі Абай музейін ұйымдастырудағы қызметін кеңінен насихаттап келеді.<ref>{{cite web |url=https://didar-gazeti.kz/ |title=Дина Мұхамедхан: Әкем Әуезовтің үш аманатын да орындады |website=Дидар газеті |date=11 қаңтар 2017 |access-date=5 тамыз 2026 }}</ref> == Ғылыми еңбектері == Дина Мұхамедхан ғылыми редактор, құрастырушы және автор ретінде Қайым Мұхамедхановтың мұрасын жариялауға арналған бірнеше кітаптың жарық көруіне атсалысты. Оның кітаптары мен мақалалары мәдениет пен білім беру мәселелеріне, қуғын-сүргінге ұшыраған тұлғалар туралы тарихи жадты сақтауға, сондай-ақ Абай, Шәкәрім, Алаш, Мұхтар Әуезов және басқа да көрнекті тұлғалардың есімдерімен байланысты ғылым салаларының қалыптасуы мен дамуының тарихи шындығын зерделеуге арналған. Негізгі еңбектері: * Ұстаз бен шәкірт: Мұхтар мен Қайым. Учитель и Ученик: Мухтар и Каюм (қазақ және орыс тілдерінде). – Алматы, 2023. – 336 бет (суретті).  <nowiki>ISBN 978-601-06-9076-9</nowiki> * Слово о Каюме. Сборник воспоминаний. Астана, изд-во «Фолиант», 2006 г. 376 с. <nowiki>ISBN 9965-35-031-0</nowiki>. ** Мұхамедханов, Қ. Хаттар сөйлейді = Письма говорят / Қ. Мұхамедханов. - Алматы, 2016. - 336 б. ISBN 978-601-280-651 ** Әке мен бала - Мұхамедхан Сейтқұлов пен Қайым Мұхамедханов - Отан патриоттары [Мәтін] = Отец и сын - Мухамедхан Сейткулов и Каюм Мухамедханов - патриоты Отечества. - 2017. - 120 б. ISBN 978-601-06-420 ** Шәкәрім мен Қайым : тағдырлас [Мәтін] = Шакарим и Каюм : сплетение судеб [Текст]. - Астана : Фолиант, 2009. - 336 б. <nowiki>ISBN 9965-35-704-8</nowiki> *** Мұхамедханов, Қ. Абай кітабын алғаш шығарған Илияс Бораганский [Мәтін] = Ильяс Бораганский - первый издатель книг Абая [Текст] / Қ. Мұхамедханов; жауапты ред. Ғ. Қабышұлы; Общественный фонд «Центр образования и культуры им. К. Мухамедханова. - Алматы : [Б. и.], 2009. - 64 б. ISBN 978-601-06-0390- *** Мұхамедханов Қайым : тағдыр және Қарлаг [Мәтін] = Каюм Мухамедханов : судьба и Карлаг [Текст] / жауапты ред. Ғ. Қабышұлы; ғылыми кеңесші Ж. Әбiлхожин; алғы сөз Г. Бельгер; Центр образования и культуры им. К. Мухамедханова. - Алматы, 2008. - 278 б. <nowiki>ISBN 9965-784-23-X</nowiki> *** «История страны в судьбах людей». '''Книга''' на казахском и русском языках. Автор идеи создания Книги  о судьбах нескольких поколений людей разных национальностей нашей страны  и составитель книги. 2018 г. 236 л. *** «Менім анам Фархинұр Мұхамедханов». '''Книга.''' 2018 г. 68 л. *** «Алаш ұлағатты». '''Книга''' на казахском и русском языках. Составитель цитат алашординцев на русском языке. 2017 г. *** Качество высшего образования и кредитная система обучения. Алматы. 2005 г. '''Книга.''' 80 л. *** «Образование для всех голосами детей». “Education for all through voices of children”. Рекомендации для Правительств стран Центральной Азии и составление '''брошюр''' на английском (27 л.) и на русском (35 л.) языках Опубликовано ЮНЕСКО. 2004 г. Каюм Мухамедханов – духовный последователь и борец за Абая. В книге «Заветы великого Абая – нравственный ориентир для подрастающего поколения». Университет Алихана Букейханова. Семей. 2025. С. 96-104. ** Поэтическая правда ученика об учителе (к 75-летию поэта Толегена Жангалиева, ученика Каюма Мухамедханова). В книге «Шынғыстаудың бір шыны Абайлық ақын Төлеген Жанғалиев жайлы талғамдар, пікірлер, өлендер». Zhardem. Semey, 2025. Б. 63-67 ** Каюм и Фархинур Мухамедхановы – потомки имамов и хранители культуры в книге: Волго-Уральский регион и Центральная Азия в системе культур и цивилизации Евразии. Казань. 2025 г. С. 405-414. ** Хроника борьбы Каюма Мухамедханова за реабилитацию творчества Шакарима // Шәкәрім. – 2024. –  №2. – Б. 72-78. ** Хроника борьбы Каюма Мухамедханова за реабилитацию творчества Шакарима // Абай. – 2024. – №  6. – Б. 10-22 ** Вклад  Каюма Мухамедханова в создание науки абаеведения // Абай. – 2024. – №  4. – Б. ** Рабиға апай туралы сөз. (память о дружбе и творческом общении Каюма Мухамедханова  и Рабиги Сыздык) в книге «Көп туса қазақ сіздей қызды». Алматы, 2024. Б. 135-137 ** Память и совесть – основа морально-духовной устойчивости государства в журнале «Простор» № 2- 2024 г. С. 145-155. ** Учитель и ученик (М.Ауэзов и К.Мухамедханов) в газете «Вечерняя Астана». 28 сентября 2023 г.  С.6-7 ** Каюм Мухамедханов. Возвращение из забвения имени Ильяса Бораганского. «Туган жир»: ж. Всемирного конгресса татар. Казань. №3 - 2024. С. 102-115. ** Вместе они хранили память (интервью Дины Мухамедхан о вкладе К.Мухамедханова в абаеведение). «Вечерняя Астана». 24 августа 2024 г.   ** Габдулла Тукай и Каюм Мухамедханов. «Туган жир»: ж. Всемирного конгресса татар. Казань. № 4-2023. С. 59-64. ** Вечные ценности. «Казахстанская правда» о презентации книги Д.Мухамедхан «Ұстаз бен шәкәрт – Мухтар мен Қайым». 31 мая 2023 г. ** «Культура памяти. Отец и сын и их служение народу» в кн. «Человековедение». UCA. Душанбе 2020 г. С.221-230. ** Жизнь, посвященная Абаю. «Bilim ainasy» газеті. 19 августа 2019 г. С. 12. ** Отечества сыны. «Казахстанская правда». 6 января 2016 г. ** Лекция о репрессиях двух поколений. Лекторий «Живая память» Ореn mind. 2016 г. ** Достойный след в культуре. «Казахстанская правда». 7 апреля 2015 г. ** Счастье – быть свободным. «Казахстанская правда». 31 мая 2014 г. ** Слово о  маме. «Казахстанская правда». 30 августа 2013 г. ** Другой земли не будет (о культуре молодежи). «Вечерний Алматы». 13 августа 2013  г. ** Дина Мухамедхан: Казахская народная песня - кладезь многовековой мудрости наших предков. 17.10.2013 г. <nowiki>https://e-history.kz/ru/news/show/5973</nowiki> ** Родник души оставь потомкам (о концерте казахской песни). «Казахстанская правда». 17.10.2013. ** Третий не лишний. «Литер». 22 августа 2013 г. (НПО) ** Взаимовыгодное сотрудничество. «Литер». 19 сентября 2013 г. (НПО) ** «Я время выправить хотел». «Литер». 3 сентября 2013 г. ** Открытый урок. «Литер». 23 февраля 2012 г. ** Без права на ошибку. «Литер». 27 марта 2012 г. ** Свобода слова. «Литер». 22. 09. 2011 г. ** '''Авторский курс''' «Местное самоуправление» для преподавателей вузов. Апробирован в Таджикистане по просьбам вузов, июль 2011г.   ** «Путь долог, но уверен шаг, дела не могут быть напрасны» в газете «Казахстанская правда». 10 августа 2010 г. (о заветах Абая и вкладе К.Мухамедханова в сохранение канонического слова поэта и школы поэтов-учеников Абая) ** Красный диплом не показатель знаний. «Таржиман» 4 марта 2009 г. ** Исторические фотографии. Газета «АИФ», № 4-2008 г. ** Образование как культура. «Республика». 28 августа 2008 г. ** Историческая память и образование. Статья и '''авторский курс «Культура и социальная ответственность'''»: Re-thinking Stalinist Terror in the Transformation of Post-Soviet Civil Society. Австрия, Вена 5-7 декабрь 2007. ** Территория страха. «Наше время». 31 мая 2007 г. ** Ум в кредит. Газета «АИФ». № 51-2007 г. ** Горе от ума или горе умов? «Республика» 3 ноября 2006 г. и «Наше дело» 2 ноября 2006 г. ** '''Авторский курс'''  для вузов “Culture and Social Responsibility”- «Культура и социальная ответственность». Преподавала в университете штата Монтана (2006), в вузах Казахстана – КБТУ, Экономический университет. (2007-2018). ** «Подготовка профессионалов и граждан мира». Конференция «Глобализация, разнообразие и образование».  Washington State University. Выступление. Март 10, 2006 г.  International Globalization, Diversity and Education conference. Speech: “Preparation of professional and citizens of the world”. Pullman, WA. March 10, 2006. О социальной ответственности преподавателей вузов. ** Вузы – центры культуры (педагогической, бизнес, гражданской культуры). Проведение индивидуальных авторских семинаров для администраторов и преподавателей вузов. 2005-2014 (Астана, Алматы, Семей, Актау). ** Проекты развития в Казахстане и Центральной Азии. Результаты и ответственность всех участников. Авторский семинар. Университет  штата Аризона. School of Natural Resources. 22. 03. 2006. ** Зарубежный опыт борьбы с плагиатом в университетах. Семинар. 15. 11. 2006. Алматы. ** Система кредитных часов и качество образования (анализ). Международная конференция «Гармонизация системы оценки качества высшего образования в странах СНГ и Балтии». Алматы. Октябрь 28-29. 2004. ** Проведение '''авторских семинаров''' для преподавателей и администраторов вузов Казахстана. 2002-2004 (Алматы, Астана, Семей, Усть-Каменогорск). ** Культура проведения научных исследований. Анализ и рекомендации, ж. «Ednet». Алматы 2001 г., 20 л. ** Анализ состояния гендерных исследований и качества преподавания в Центральной Азии. Индивидуальное исследование. ЮНЕСКО. Алматы. 2002. 150 л. *** Анализ содержания и результатов международных конференций “Этика в экономике и бизнесе: вызовы для вузов». '''Автор идеи и составитель содержания всех конференций'''. CAMAN Herald, 2001, 2002, 2003 гг. *** Гостевые зарубежные лекторы. Рекомендации для развития ими университето». CAMAN Herald. 2001. *** Культура и образование: анализ качества научных работ в вузах Казахстана. Алматы, 2001. 30 л. *** Как я переводила на английский язык стихи Абая в ж. «Абай», № 3-1999 г. С. 39-43. ** Инновации в обучении: '''рекомендации для бизнес школ'''. EDINEB. Норвегия, июнь-1999. США, июнь-2000. ** '''Авторский курс''' «Критическое мышление» и статья в ж. образовательных учреждений. Чехословакия, № 3-1999 г. 50 л. ** Построение сотрудничества общества и вузов. Научная работа. Анализ опыта конкретных достижений CBS - Копенгагенская школа бизнеса. 1999 г. 70 л. ** Юбилейные мероприятия к 150-летию Абая в Вашингтоне. Статья, в которой говорится об использовании сотрудниками Посольства Казахстана переводов стихов Абая Д.Мухамедхан. «Панорама». 24 июня 1995 г. ** '''Перевод''' более 20 стихотворений '''Абая на английский язык'''. Публикация в журнале Бостонского университета 1994 г., в ж. «Абай», № 3-1999 г. Обзор в книге Института литературы и искусства им. М.Ауэзова «Казахско-американские связи: современное состояние и перспективы». 2016. С. 57-58. ** Подготовка и переподготовка педагогов вузов: вызовы современности. Конференция «Современные проблемы образования в мире». Columbia university, США. 15-18 июня 1994 г. Выступление и статья. ** Культура работы с информацией. Конференция ЮНЕСКО о функциональной грамотности. Ленинград, 1990 г. Статья. 5 л. ** Рекомендации для Институтов повышения квалификации учителей «Развитие профессионально-речевой культуры». Ленинград. НИИ ООВ АПН СССР. '''Брошюра.''' 1990 г. 40  л. ** Тезисы выступлений на разных конференциях в Казахстане и России 1977-1987. ** Авторские статьи, а также интервью в качестве корреспондента газеты «Вечерняя Алма-Ата» (1976-1977 гг.): Право быть учителем. 16 июня 1977. Воспитание на лучших традициях. 20 января 1977. Вожатая. 30 декабря 1976. Так мы живем (вузы) . 17 ноября 1976.  Равнение на отличников (вузы). Последний звонок (вузы). Наш студенческий (вузы).15 мая 1976. Другие темы – Первая проба. 31 марта 1976. Открытие серологической лаборатории в Алма-Ате.  Рекордный урожай зерна. Жизнь консерватории. ** Это не забывается. Газета «Иртыш» 9 января 1971 г. == Ғылыми конференциялары == Дина Мұхамедхан Қазақстанда және шетелде өткізілетін ғылыми форумдардың тұрақты қатысушысы. 2021 жылы Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде өткен Қайым Мұхамедхановтың 105 жылдығына арналған республикалық ғылыми дөңгелек үстелге қатысып, Қайым Мұхамедхановтың ғылыми мұрасы жөнінде баяндама жасады.<ref>{{cite web |url=https://www.kaznpu.kz/en/19877/press/ |title=Қайым Мұхамедхановтың 105 жылдығына арналған дөңгелек үстел өтті |website=Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті |date=13 желтоқсан 2021 |access-date=5 тамыз 2026 }}</ref> 2026 жылы Шәкәрім университетінде өткен Қайым Мұхамедхановтың 110 жылдығына арналған халықаралық ғылыми симпозиумға қатысып, университет кітапханасына Қайым Мұхамедхановтың еңбектері мен жаңадан жарық көрген ғылыми басылымдарды тарту етті.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sci/press/news/details/1170370 |title=Қайым Мұхамедхановтың 110 жылдығына арналған халықаралық ғылыми симпозиум өтті |website=Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі |access-date=5 тамыз 2026 }}</ref> == Ағартушылық қызметі == Дина Мұхамедхан Қазақстанның жоғары оқу орындары, кітапханалары мен музейлерінде жастарға арналған дәрістер оқиды. Оның кездесулерінің негізгі тақырыптары – Абай мұрасы, Мұхтар Әуезовтің ғылыми мектебі, Алаш қозғалысы, ХХ ғасырдағы саяси қуғын-сүргін және Қайым Мұхамедхановтың өмірі мен шығармашылығы. Ол Қазақстан Жазушылар кітапханасында, ҚР Ұлттық академиялық кітапханасында, Мемлекеттік орталық музейде, Абай университетінде, Шәкәрім университетінде және басқа да ғылыми-мәдени мекемелерде өткен кездесулерге қатысып келеді.<ref>{{cite web |url=https://almatylibrary.kz/kk/news/qajym-muhamedhanov-ult-ruhaniyatynyng-shamshyraghy/ |title=«Қайым Мұхамедханов – ұлт руханиятының шамшырағы» |website=Алматы қаласы орталықтандырылған кітапхана жүйесі |date=21 қаңтар 2026 |access-date=5 тамыз 2026 }}</ref> == Таңдамалы еңбектері == Дина Қайымқызы Мұхамедхан ғылыми-зерттеу, құрастырушылық және редакторлық жұмыстарымен айналысады. Оның еңбектері негізінен Қайым Мұхамедхановтың өмірі мен шығармашылығын, Мұхтар Әуезов пен Қайым Мұхамедханов арасындағы ғылыми сабақтастықты, қазақ әдебиеті тарихы мен ұлттық мәдени мұраны зерттеуге арналған. Негізгі еңбектері: * ''Ұстаз бен шәкірт: Мұхтар мен Қайым'' (Алматы: «Курсив», 2023) — Мұхтар Әуезов пен Қайым Мұхамедхановтың ғылыми байланысы, шығармашылық қарым-қатынасы және қазақ әдебиеті тарихындағы орны туралы зерттеу еңбегі. * ''Ұстаз бен шәкірт. Мұхтар мен Қайым'' (орыс тіліндегі нұсқасы: ''Учитель и ученик. Мухтар и Каюм''). * ''Әке мен бала – Мұхамедхан Сейітқұлов пен Қайым Мұхамедханов – Отан патриоттары'' — Мұхамедхан Сейітқұлов пен Қайым Мұхамедханов әулетінің тарихына арналған басылым. Сонымен қатар Дина Мұхамедхан Қайым Мұхамедхановтың хаттарын, архивтік құжаттарын, фотоматериалдарын және ғылыми мұрасын жариялау жұмыстарына атсалысып келеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{reflist}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан профессорлары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақ әдебиеттанушылары]] [[Санат:Абайтанушылар]] [[Санат:Семей өңірінің тұлғалары]] [[Санат:Қазақ мәдениетінің қайраткерлері]] https://www.adb.org/sites/default/files/institutional-document/32232/cga-kazakhstan.pdf https://www.inst.at/trans/17Nr/8-12/8-12_mukhamedkhan17.htm https://khabar.kz/ru/news/obshchestvo/181248-110-let-ispolnyaetsya-so-dnya-rozhdeniya-kajyma-mukhamedkhanova https://iie.kz/?p=36172 https://24.kz/ru/news/obrazovanie-i-nauka/762310-nasledie-uchjonogo-kayuma-mukhamedkhanova-obsudili-v-almaty https://24.kz/ru/news/social/753685-redkie-rukopisi-kajyma-mukhamedkhanova-predstavili-v-astane https://shakarim.university/kk/page/konferenciia-materialdary https://almalife.kz/society/7581-almaty-alasy-ortaly-tandyryl-an-kitapkhana-zh-jesi-m-uezov-atynda-y-kitapkhanany-28-a-tar-k-ngi-zh-mys-esebi https://farabishakirti.kz/ajym-m-hamedhanov-110-zhyl-lt-ruhaniyaty-ylym-zh-ne-abajtanu-m-seleleri/ https://kazpravda.kz/n/vechnye-tsennosti-8h/ https://www.instagram.com/p/Bo4KiVDAlDK/ https://elibrary.kaznu.kz/wp-content/uploads/2023/12/%E2%84%967-28-a%D2%9Bpan-2017.pdf https://auezovinstitute.kz/?news_kz=m%D2%B1htar-omarhan%D2%B1ly-%D3%99uezov-zh%D3%99ne-abajtanu-m%D3%99seleleri https://qazaqadebieti.kz/56085/m-htar-omarhan-ly-uezov-zh-ne-abajtanu-m-seleleri ez1c9mru6bough0kauc645ijyblik4p Арғынбек Ахметжанов 0 785349 3647552 3644418 2026-08-26T10:53:22Z АРАЙЛЫМ 184244 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3647552 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{wikify}} '''Арғынбек Ахметжанов''' (5 қаңтар 1936ж, Абай облысы, Абай ауданы, Саржал ауылы) — қазақтың сазгері, абайтанушы, [[журналист]], [[педагог]], [[ақын]] және қолөнер шебері, [[Абай]] мен [[Шәкәрім]]нің музыкалық мұрасын жинап, зерттеп, насихаттаумен айналысқан шығармашылық тұлға. == '''Өмірбаяны''' == Арғынбек Ахметжанов 1936 жылы 5 қаңтарда Абай ауданының Саржал ауылында дүниеге келген. Әкесі Ақыш атбегілікпен айналысып, құсбегілікті де жақсы меңгерген. Анасы Дәметкен дәстүрлі қолданбалы өнердің шебері болған. Ахметжанов Семей педагогикалық училищесін бітіргеннен кейін еңбек жолын 1954 жылы Абай ауданының Қасқабұлақ ауылындағы мектепте ән-күй және бастауыш сынып мұғалімі болып бастады. Кейін Семей педагогикалық институтын және Алматы жоғары партия мектебін бітірді. Әр жылдары [[Абай ауданы]]нда, Семей облыстық газетінде және облыстық телерадио компаниясында ұстаздық, комсомол-партиялық және журналистік қызметтер атқарды. 1967 жылдан бастап КСРО Журналистер одағының мүшесі болды. 2002 жылдан Ертіс өңірі Композиторлар одағының мүшесі және Қазақстан авторлық қоғамының мүшесі болды. 1995 жылы есімі «Абай» энциклопедиясына Абай өлеңдеріне музыка жазған композитор ретінде енгізілді. == '''Шығармашылығы''' == Арғынбек Ахметжановтың шығармашылығы музыка, әдебиет, журналистика және дәстүрлі қолөнер салаларын қамтиды. Ол Абай, Шәкәрім және басқа да қазақ ақындарының өлеңдеріне музыка жазды. Сазгер Абайдың көптеген өлеңдеріне ән-романс жазған. Кейбір деректерде оның Абайдың 45 өлеңін нотаға түсіргені көрсетіледі. Оның шығармаларының қатарында «Шыңғыстау», «Абай ұрпақтарының үні», «Тоты құс түсті көбелек», «Ел табалмай», «Қалқам-ай, мен үндемей жүремін көп» және басқа әндер бар. «Шыңғыстау» әні сазгердің алғашқы шығармаларының бірі ретінде белгілі. Оның шығармаларын әр жылдары Жәнібек Кәрменов, Мырзатай Ешекеев, Болат Сыбанов, Талғат Рахимов, Роза Байдалина, Дауыл Хайруллин және басқа әншілер орындаған. Ахметжановтың музыкалық шығармалары «Әнің болып төгілемін», «Құлақтан кіріп, бойды алар», «Сағыныш», «Сазды сапар», «Рухани жол» сияқты жинақтарда жарияланған. == '''Шәкәрім мұрасын зерттеуі''' == Арғынбек Ахметжанов Шәкәрім Құдайбердіұлының музыкалық мұрасын жинау және зерттеу ісіне елеулі үлес қосты. Ол Шәкәрімнің ұлы Ахат Құдайбердіұлымен ұзақ жылдар шығармашылық байланыста болып, одан ақынның әндерін жазып алған. Сонымен бірге Шәкәрім әндерін ел ішіндегі әншілерден жинап, нотаға түсіруге және насихаттауға атсалысты. Ахметжанов Шәкәрімнің ән мұрасын жинау барысында Ахат Құдайбердіұлының орындауындағы үлгілерге ерекше мән берген. Бұл материалдардың бір бөлігі кейін «Рухани жол» жинағында жарияланды. == Қолөнер шеберлігі == Арғынбек Ахметжанов дәстүрлі қазақ қолөнерімен де айналысқан. Ол домбыра жасаумен қатар, киіз үй және басқа да қолөнер бұйымдарын жасаған. Оның қолынан шыққан домбыралардың арасында әртүрлі құрылымдағы екі және үш ішекті домбыралар бар. Жеке қолөнер туындылары музейлік және көрмелік іс-шараларда таныстырылған. А.Ахметжанов халық әндері мен күйлерін жинаумен қатар, дәстүрлі музыкалық аспаптарды жасауды да шығармашылық қызметінің бір бөлігі ретінде қарастырған. == Кітаптары == Арғынбек Ахметжановтың өмірі мен шығармашылығына, сондай-ақ Абай мен Шәкәрімнің музыкалық мұрасына арналған еңбектері жарық көрген. • «Сазды сапар» — 1999 жылы жарық көрген өмірбаяндық және деректі еңбек. Кітапта автордың өмірі, шығармашылығы және ұстаздары туралы мәліметтер қамтылған. • «Рухани жол» — Абай мен Шәкәрімнің ән, дастан және рухани мұрасына арналған зерттеу-жинақ. Оның құрамында Абайдың ән мұрасы, Шәкәрімнің ән-дастан мұрасы және Абай тағылымына қатысты материалдар қамтылған. 2015 жылы Абайдың музыкалық мұрасына арналған «Рухани жол. Абай. Ән мұра» және Абай тағылымына байланысты басқа да еңбектері жарық көрді. == '''Абай мен Шәкәрім мұрасын насихаттауы''' == А. Ахметжанов өзінің шығармаларын шәкірттері мен әншілерге үйретіп, телерадио бағдарламаларына қатысып, шығармашылық кездесулер ұйымдастырған. Ол Абай мен Шәкәрімнің ән мұрасын ел арасында насихаттау мақсатында Қазақстанның әр өңірінде дәріс-концерттер өткізіп отырған. Оның жинақтаған материалдары мен зерттеулері Абай мен Шәкәрімнің музыкалық мұрасын кейінгі ұрпаққа жеткізуге бағытталды. == '''Марапаттары''' == Арғынбек Ахметжановтың шығармашылық және мәдени-ағартушылық қызметі бірқатар марапаттармен атап өтілген. 2006 жылы туғанына 70 жыл толуына және музыкалық өнерді дамытуға, Қазақстанның мәдени мұрасын насихаттауға қосқан үлесіне байланысты Семей қаласы әкімінің грамотасымен марапатталған. Ол сондай-ақ «Шәкәрім» медалі, Абайдың мемлекеттік қорық-музейінің «Алтын медалі», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі және «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталғаны туралы деректер бар. == '''Мұрасы''' == Арғынбек Ахметжановтың шығармашылық мұрасы Абай мен Шәкәрімнің музыкалық шығармаларын жинау, зерттеу және насихаттау, қазақтың дәстүрлі ән өнерін дәріптеу, сондай-ақ ұлттық қолөнерді дамыту бағыттарынан тұрады. Оның шығармалары мен зерттеу еңбектері Семей өңірінің музыкалық-мәдени өмірімен тығыз байланысты. Ахметжановтың Абай мен Шәкәрім мұрасын жинау және жүйелеу жөніндегі еңбектері осы тұлғалардың музыкалық мұрасын зерттеуде пайдаланылып келеді.<ref>{{кітап|авторы= |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Семейдің әнші-сазгерлері |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Семей|баспасы=Семей-Печать |жыл=2013|томы= |беттері=5-6|барлық беті=50|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> 758p4egqvc1egg02yj3lzhgjrvmnkwl Ханс фон Эйлер-Хельпин 0 785542 3647335 3645976 2026-08-25T22:55:01Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3647335 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ханс фон Эйлер-Хельпин |Шынайы есімі = швед. Hans von Euler-Chelpin |Суреті = Euler-chelpin.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 15.2.1873 |Туған жері = {{Туғанжері|Аугсбург|Аугсбургта}}, [[Германия империясы]] |Қайтыс болған күні = 6.11.1964 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Стокгольм|Стокгольмде}}, [[Швеция]] |Азаматтығы = {{байрақ|Швеция}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[биохимик]], [[химик]], [[университет профессоры]], [[әскери қызметші]] |Жұмыс орны = [[Стокгольм университеті]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Берлин университеті]]<br>[[JMU]] |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] |Ғылыми жетекшісі = [[Герман Эмиль Фишер]] |Атақты шәкірттері = [[Арне Тиселиус]] |Несімен белгілі = [[өт қышқылдары]]н зерттеуімен танымал |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1929 жыл ғылымда|1929]])<br> {{ГФР Құрмет орденінің Ұлы офицерлік крестінің иегері}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Ханс Карл Август Симон фон Эйлер-Хельпин''' ({{Lang-sv|Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin}}; [[15 ақпан]] [[1873 жыл|1873]], [[Аугсбург]], [[Герман империясы|Германия империясы]] — [[6 қараша]] [[1964 жыл|1964]], [[Стокгольм]], [[Швеция]]) — швед биохимигі. Академик [[Леонард Эйлер|Леонард Эйлердің]] шөбере ағасының ұрпағы, [[Ульф фон Эйлер|Ульф Эйлердің]] әкесі. [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (1929). == Өмірбаян == 1893 жылы Мюнхен өнер академиясын бітірді, содан кейін [[Берлин]], [[Страсбург]] және [[Гёттинген|Геттинген]] университеттерінде химия және медицина мамандықтары бойынша оқыды. Швед химиялық қоғамының ұйымдастырушысы және төрағасы (1908—1963). Стокгольм университетінің профессоры (1906—1929), Органикалық химия институтының және витаминдер институтының директоры (1929 жылдан бастап). == Негізгі жұмыстар == [[Сурет:Bad_Schachen_Porträt;_Hans_v._Euler-Chelpin_-_W134Nr.020183a_-_Willy_Pragher.jpg|нобай|солға|Эйлер-Хельпин 1951 жылы]] Негізгі еңбектер әртүрлі биохимиялық процестердің механизмін зерттеуге арналған. Кинетикасын зерттеп, [[Көмірсулар|қанттың]] ашыту механизмін ашты. [[Ферменттер|Ферменттердің]] әсерінен тірі организмдердегі химиялық реакциялар жылдамдығының артуын атап өтті және бұл құбылысты биокатализ деп атауды ұсынды. А дәруменінің құрылымы мен әсер ету механизмін зерттеді (П. Каррермен бірге) және [[Каротин|β-каротиннің]] А провитамині екенін және көз пигментінде болатынын дәлелдеді. [[Ісік]] биохимиясын зерттеуге айтарлықтай үлес қосты. == Марапаттар мен атақтары == * [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығы]] (1929, [[Артур Гарден|А.&nbsp;Гарденмен]] бірге) химия саласындағы «қантты ашыту және ашыту ферменттері бойынша зерттеулері үшін» * [[Швед корольдық ғылым академиясы|Швеция Корольдік Ғылым Академиясының]] мүшесі * 1927 жылдан бастап — КСРО Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі<ref>[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-52886.ln-ru Профиль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151031003405/http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-52886.ln-ru |date=2015-10-31 }} на сайте РАН</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1929/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]{{In lang|en}} * Эйлер-Хельпин Ханс Карл Август Симон фон // Ұлы Кеңес Энциклопедиясы : [30 тоннада] / бас ред. А. М. Прохоров . — 3-ші басылым. - М. : Кеңес энциклопедиясы, 1969-1978. [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Жапон ғылым академиясының құрметті мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері]] [[Санат:Леополдина мүшелері]] [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Швеция биохимиктері]] [[Санат:Берлин университеті оқытушылары]] jf3k55z5jmc0xn9glfwqmrw7dn7ys1k Тана мырза кесенесі 0 785668 3647390 3646815 2026-08-26T08:27:45Z Sagzhan 29953 3647390 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Тана Мырза кесенесі''' — Абай облысы Ақсуат ауданындағы сәулет ескерткіші. Кесене Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.. </ref> '''Тана Мырза''' '''[[Тана мырза Тілемісұлы|Тана Тілемісұлы]]''' (1803–1868) — қазақтың биі және ел басқару ісіне араласқан тарихи тұлға. Ол Шығыс Қазақстан өңірінің Ақсуат аймағында дүниеге келген. Жастайынан мұсылманша білім алған. 1837 жылғы 5 қазанда Тана Тілемісұлы Назар-Мұрын болыстығының басқарушысы болып сайланған. Ол Жанай руының рубасы әрі биі қызметін атқарған. Тана Мырза XIX ғасырдағы өңірдің қоғамдық-саяси өміріне араласқан. Архив деректерінде оның Қаракерей-Мұрын руларының сұлтан-билерімен бірге Ресей империясының билігін мойындауға байланысты ант беру рәсіміне қатысқаны туралы мәліметтер кездеседі. Кейін оның Ресей әкімшілігіне қарсылық танытқан Сыбанқұл сұлтанның ықпалында болғаны жөнінде деректер келтіріледі.Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. Тана Мырзаның Қарғыба өзені бойында су диірменін салуға байланысты генерал-губернатордан рұқсат алғаны туралы архив құжаттары бар. Оның бастамасымен салынған «Ақ мектеп» деп аталған оқу орны туралы да мәліметтер кездеседі. Тана Мырза ел ішінде егіншілік пен суармалы жерлерді пайдалануды дамытуға, мешіттер мен оқу орындарын салуға ықпал еткен. 1849 жылы Көкпекті округіне ғылыми зерттеу мақсатымен келген инженер А. Влангали экспедициясына, сондай-ақ 1863 жылғы зерттеу сапарларына қатысып, жолбасшылық жасағаны туралы зерттеушілердің еңбектерінде мәліметтер келтіріледі. Тана Тілемісұлы Ресей империясының билігінен поручик шенін алып, Анна лентасымен марапатталған. 1868 жылы Сұлутал ауылының маңында қайтыс болған. <ref>Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7.</ref><ref>Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. </ref> '''Кесененің орналасқан жері''' Кесене Абай облысы, Ақсуат ауданы аумағында, Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> '''Сәулеті''' Кесене сегіз қырлы пішінде салынған. Құрылысында ақ силикат кірпіш пайдаланылған. Кесене шамамен 2000 жылдары Тана Мырзаның ұрпақтары тарапынан жаңартылғаны туралы мәлімет бар.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> '''Зерттелуі''' Тана Мырзаның өмірі мен қызметі туралы Қонысбек Ақжасардың зерттеу еңбектерінде мәліметтер берілген. Оның «Ұлағат ордасы» атты 2015 жылы жарық көрген кітабында Тана Мырза туралы материалдар қамтылған. <ref>Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9.</ref> [[Санат:[[Абай облысының тарихи-мәдени ескерткіштері|'''<nowiki>Абай облысының тарихи-мәдени ескерткіштері]]</nowiki>''']]''', <nowiki>[[Санат:Ақсуат ауданы]]</nowiki>, <nowiki>[[Кесенелер]]</nowiki>''' # Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9. # Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7. # Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. # Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.. cuxx8axk8t9h9smswwvpz522nsv32mj 3647391 3647390 2026-08-26T08:28:49Z Sagzhan 29953 3647391 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Тана Мырза кесенесі''' — Абай облысы Ақсуат ауданындағы сәулет ескерткіші. Кесене Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г..</ref> '''Тана Мырза''' '''[[Тана мырза Тілемісұлы|Тана Тілемісұлы]]''' (1803–1868) — қазақтың биі және ел басқару ісіне араласқан тарихи тұлға. Ол Шығыс Қазақстан өңірінің Ақсуат аймағында дүниеге келген. Жастайынан мұсылманша білім алған. 1837 жылғы 5 қазанда Тана Тілемісұлы Назар-Мұрын болыстығының басқарушысы болып сайланған. Ол Жанай руының рубасы әрі биі қызметін атқарған. Тана Мырза XIX ғасырдағы өңірдің қоғамдық-саяси өміріне араласқан. Архив деректерінде оның Қаракерей-Мұрын руларының сұлтан-билерімен бірге Ресей империясының билігін мойындауға байланысты ант беру рәсіміне қатысқаны туралы мәліметтер кездеседі. Кейін оның Ресей әкімшілігіне қарсылық танытқан Сыбанқұл сұлтанның ықпалында болғаны жөнінде деректер келтіріледі.Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. Тана Мырзаның Қарғыба өзені бойында су диірменін салуға байланысты генерал-губернатордан рұқсат алғаны туралы архив құжаттары бар. Оның бастамасымен салынған «Ақ мектеп» деп аталған оқу орны туралы да мәліметтер кездеседі. Тана Мырза ел ішінде егіншілік пен суармалы жерлерді пайдалануды дамытуға, мешіттер мен оқу орындарын салуға ықпал еткен. 1849 жылы Көкпекті округіне ғылыми зерттеу мақсатымен келген инженер А. Влангали экспедициясына, сондай-ақ 1863 жылғы зерттеу сапарларына қатысып, жолбасшылық жасағаны туралы зерттеушілердің еңбектерінде мәліметтер келтіріледі. Тана Тілемісұлы Ресей империясының билігінен поручик шенін алып, Анна лентасымен марапатталған. 1868 жылы Сұлутал ауылының маңында қайтыс болған. <ref>Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7.</ref><ref>Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. </ref> '''Кесененің орналасқан жері''' Кесене Абай облысы, Ақсуат ауданы аумағында, Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> '''Сәулеті''' Кесене сегіз қырлы пішінде салынған. Құрылысында ақ силикат кірпіш пайдаланылған. Кесене шамамен 2000 жылдары Тана Мырзаның ұрпақтары тарапынан жаңартылғаны туралы мәлімет бар.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> '''Зерттелуі''' Тана Мырзаның өмірі мен қызметі туралы Қонысбек Ақжасардың зерттеу еңбектерінде мәліметтер берілген. Оның «Ұлағат ордасы» атты 2015 жылы жарық көрген кітабында Тана Мырза туралы материалдар қамтылған. <ref>Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9.</ref> [[Санат:[[Абай облысының тарихи-мәдени ескерткіштері|'''<nowiki>Абай облысының тарихи-мәдени ескерткіштері]]</nowiki>''']]''', <nowiki>[[Санат:Ақсуат ауданы]]</nowiki>, <nowiki>[[Кесенелер]]</nowiki>''' # Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9. # Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7. # Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. # Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.. kd6gq1um2gmeku8wodlhrlr82x253o3 3647392 3647391 2026-08-26T08:30:19Z Sagzhan 29953 3647392 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Тана Мырза кесенесі''' — Абай облысы Ақсуат ауданындағы сәулет ескерткіші. Кесене Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г..</ref> == Тана Мырза == [[Тана мырза Тілемісұлы|Тана Тілемісұлы]] (1803–1868) — қазақтың биі және ел басқару ісіне араласқан тарихи тұлға. Ол Шығыс Қазақстан өңірінің Ақсуат аймағында дүниеге келген. Жастайынан мұсылманша білім алған. 1837 жылғы 5 қазанда Тана Тілемісұлы Назар-Мұрын болыстығының басқарушысы болып сайланған. Ол Жанай руының рубасы әрі биі қызметін атқарған. Тана Мырза XIX ғасырдағы өңірдің қоғамдық-саяси өміріне араласқан. Архив деректерінде оның Қаракерей-Мұрын руларының сұлтан-билерімен бірге Ресей империясының билігін мойындауға байланысты ант беру рәсіміне қатысқаны туралы мәліметтер кездеседі. Кейін оның Ресей әкімшілігіне қарсылық танытқан Сыбанқұл сұлтанның ықпалында болғаны жөнінде деректер келтіріледі.Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. Тана Мырзаның Қарғыба өзені бойында су диірменін салуға байланысты генерал-губернатордан рұқсат алғаны туралы архив құжаттары бар. Оның бастамасымен салынған «Ақ мектеп» деп аталған оқу орны туралы да мәліметтер кездеседі. Тана Мырза ел ішінде егіншілік пен суармалы жерлерді пайдалануды дамытуға, мешіттер мен оқу орындарын салуға ықпал еткен. 1849 жылы Көкпекті округіне ғылыми зерттеу мақсатымен келген инженер А. Влангали экспедициясына, сондай-ақ 1863 жылғы зерттеу сапарларына қатысып, жолбасшылық жасағаны туралы зерттеушілердің еңбектерінде мәліметтер келтіріледі. Тана Тілемісұлы Ресей империясының билігінен поручик шенін алып, Анна лентасымен марапатталған. 1868 жылы Сұлутал ауылының маңында қайтыс болған. <ref>Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7.</ref><ref>Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. </ref> == Кесененің орналасқан жері == Кесене Абай облысы, Ақсуат ауданы аумағында, Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Сәулеті == Кесене сегіз қырлы пішінде салынған. Құрылысында ақ силикат кірпіш пайдаланылған. Кесене шамамен 2000 жылдары Тана Мырзаның ұрпақтары тарапынан жаңартылғаны туралы мәлімет бар.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Зерттелуі == Тана Мырзаның өмірі мен қызметі туралы Қонысбек Ақжасардың зерттеу еңбектерінде мәліметтер берілген. Оның «Ұлағат ордасы» атты 2015 жылы жарық көрген кітабында Тана Мырза туралы материалдар қамтылған. <ref>Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9.</ref> [[Санат:[[Абай облысының тарихи-мәдени ескерткіштері|'''<nowiki>Абай облысының тарихи-мәдени ескерткіштері]]</nowiki>''']]''', <nowiki>[[Санат:Ақсуат ауданы]]</nowiki>, <nowiki>[[Кесенелер]]</nowiki>''' # Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9. # Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7. # Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. # Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.. heo20j3uvjumz9aqlot48j2w5vdoqka 3647393 3647392 2026-08-26T08:31:39Z Sagzhan 29953 3647393 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Тана Мырза кесенесі''' — Абай облысы Ақсуат ауданындағы сәулет ескерткіші. Кесене Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г..</ref> == Тана Мырза == [[Тана мырза Тілемісұлы|Тана Тілемісұлы]] (1803–1868) — қазақтың биі және ел басқару ісіне араласқан тарихи тұлға. Ол Шығыс Қазақстан өңірінің Ақсуат аймағында дүниеге келген. Жастайынан мұсылманша білім алған. 1837 жылғы 5 қазанда Тана Тілемісұлы Назар-Мұрын болыстығының басқарушысы болып сайланған. Ол Жанай руының рубасы әрі биі қызметін атқарған. Тана Мырза XIX ғасырдағы өңірдің қоғамдық-саяси өміріне араласқан. Архив деректерінде оның Қаракерей-Мұрын руларының сұлтан-билерімен бірге Ресей империясының билігін мойындауға байланысты ант беру рәсіміне қатысқаны туралы мәліметтер кездеседі. Кейін оның Ресей әкімшілігіне қарсылық танытқан Сыбанқұл сұлтанның ықпалында болғаны жөнінде деректер келтіріледі.Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. Тана Мырзаның Қарғыба өзені бойында су диірменін салуға байланысты генерал-губернатордан рұқсат алғаны туралы архив құжаттары бар. Оның бастамасымен салынған «Ақ мектеп» деп аталған оқу орны туралы да мәліметтер кездеседі. Тана Мырза ел ішінде егіншілік пен суармалы жерлерді пайдалануды дамытуға, мешіттер мен оқу орындарын салуға ықпал еткен. 1849 жылы Көкпекті округіне ғылыми зерттеу мақсатымен келген инженер А. Влангали экспедициясына, сондай-ақ 1863 жылғы зерттеу сапарларына қатысып, жолбасшылық жасағаны туралы зерттеушілердің еңбектерінде мәліметтер келтіріледі. Тана Тілемісұлы Ресей империясының билігінен поручик шенін алып, Анна лентасымен марапатталған. 1868 жылы Сұлутал ауылының маңында қайтыс болған. <ref>Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7.</ref><ref>Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. </ref> == Кесененің орналасқан жері == Кесене Абай облысы, Ақсуат ауданы аумағында, Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Сәулеті == Кесене сегіз қырлы пішінде салынған. Құрылысында ақ силикат кірпіш пайдаланылған. Кесене шамамен 2000 жылдары Тана Мырзаның ұрпақтары тарапынан жаңартылғаны туралы мәлімет бар.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Зерттелуі == Тана Мырзаның өмірі мен қызметі туралы Қонысбек Ақжасардың зерттеу еңбектерінде мәліметтер берілген. Оның «Ұлағат ордасы» атты 2015 жылы жарық көрген кітабында Тана Мырза туралы материалдар қамтылған. <ref>Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9.</ref> # Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9. # Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7. # Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. # Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.. e5ym4oubi0n7t70chlqxkgk836loldk 3647394 3647393 2026-08-26T08:32:28Z Sagzhan 29953 3647394 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Тана Мырза кесенесі''' — Абай облысы Ақсуат ауданындағы сәулет ескерткіші. Кесене Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г..</ref> == Тана Мырза == [[Тана мырза Тілемісұлы|Тана Тілемісұлы]] (1803–1868) — қазақтың биі және ел басқару ісіне араласқан тарихи тұлға. Ол Шығыс Қазақстан өңірінің Ақсуат аймағында дүниеге келген. Жастайынан мұсылманша білім алған. 1837 жылғы 5 қазанда Тана Тілемісұлы Назар-Мұрын болыстығының басқарушысы болып сайланған. Ол Жанай руының рубасы әрі биі қызметін атқарған. Тана Мырза XIX ғасырдағы өңірдің қоғамдық-саяси өміріне араласқан. Архив деректерінде оның Қаракерей-Мұрын руларының сұлтан-билерімен бірге Ресей империясының билігін мойындауға байланысты ант беру рәсіміне қатысқаны туралы мәліметтер кездеседі. Кейін оның Ресей әкімшілігіне қарсылық танытқан Сыбанқұл сұлтанның ықпалында болғаны жөнінде деректер келтіріледі.Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. Тана Мырзаның Қарғыба өзені бойында су диірменін салуға байланысты генерал-губернатордан рұқсат алғаны туралы архив құжаттары бар. Оның бастамасымен салынған «Ақ мектеп» деп аталған оқу орны туралы да мәліметтер кездеседі. Тана Мырза ел ішінде егіншілік пен суармалы жерлерді пайдалануды дамытуға, мешіттер мен оқу орындарын салуға ықпал еткен. 1849 жылы Көкпекті округіне ғылыми зерттеу мақсатымен келген инженер А. Влангали экспедициясына, сондай-ақ 1863 жылғы зерттеу сапарларына қатысып, жолбасшылық жасағаны туралы зерттеушілердің еңбектерінде мәліметтер келтіріледі. Тана Тілемісұлы Ресей империясының билігінен поручик шенін алып, Анна лентасымен марапатталған. 1868 жылы Сұлутал ауылының маңында қайтыс болған. <ref>Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7.</ref><ref>Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. </ref> == Кесененің орналасқан жері == Кесене Абай облысы, Ақсуат ауданы аумағында, Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Сәулеті == Кесене сегіз қырлы пішінде салынған. Құрылысында ақ силикат кірпіш пайдаланылған. Кесене шамамен 2000 жылдары Тана Мырзаның ұрпақтары тарапынан жаңартылғаны туралы мәлімет бар.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Зерттелуі == Тана Мырзаның өмірі мен қызметі туралы Қонысбек Ақжасардың зерттеу еңбектерінде мәліметтер берілген. Оның «Ұлағат ордасы» атты 2015 жылы жарық көрген кітабында Тана Мырза туралы материалдар қамтылған. <ref>Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9.</ref> 6ckxqow8ldl660xl4zkc8r29r0bxxli 3647395 3647394 2026-08-26T08:32:59Z Sagzhan 29953 /* Зерттелуі */ 3647395 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Тана Мырза кесенесі''' — Абай облысы Ақсуат ауданындағы сәулет ескерткіші. Кесене Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г..</ref> == Тана Мырза == [[Тана мырза Тілемісұлы|Тана Тілемісұлы]] (1803–1868) — қазақтың биі және ел басқару ісіне араласқан тарихи тұлға. Ол Шығыс Қазақстан өңірінің Ақсуат аймағында дүниеге келген. Жастайынан мұсылманша білім алған. 1837 жылғы 5 қазанда Тана Тілемісұлы Назар-Мұрын болыстығының басқарушысы болып сайланған. Ол Жанай руының рубасы әрі биі қызметін атқарған. Тана Мырза XIX ғасырдағы өңірдің қоғамдық-саяси өміріне араласқан. Архив деректерінде оның Қаракерей-Мұрын руларының сұлтан-билерімен бірге Ресей империясының билігін мойындауға байланысты ант беру рәсіміне қатысқаны туралы мәліметтер кездеседі. Кейін оның Ресей әкімшілігіне қарсылық танытқан Сыбанқұл сұлтанның ықпалында болғаны жөнінде деректер келтіріледі.Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. Тана Мырзаның Қарғыба өзені бойында су диірменін салуға байланысты генерал-губернатордан рұқсат алғаны туралы архив құжаттары бар. Оның бастамасымен салынған «Ақ мектеп» деп аталған оқу орны туралы да мәліметтер кездеседі. Тана Мырза ел ішінде егіншілік пен суармалы жерлерді пайдалануды дамытуға, мешіттер мен оқу орындарын салуға ықпал еткен. 1849 жылы Көкпекті округіне ғылыми зерттеу мақсатымен келген инженер А. Влангали экспедициясына, сондай-ақ 1863 жылғы зерттеу сапарларына қатысып, жолбасшылық жасағаны туралы зерттеушілердің еңбектерінде мәліметтер келтіріледі. Тана Тілемісұлы Ресей империясының билігінен поручик шенін алып, Анна лентасымен марапатталған. 1868 жылы Сұлутал ауылының маңында қайтыс болған. <ref>Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7.</ref><ref>Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. </ref> == Кесененің орналасқан жері == Кесене Абай облысы, Ақсуат ауданы аумағында, Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Сәулеті == Кесене сегіз қырлы пішінде салынған. Құрылысында ақ силикат кірпіш пайдаланылған. Кесене шамамен 2000 жылдары Тана Мырзаның ұрпақтары тарапынан жаңартылғаны туралы мәлімет бар.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Зерттелуі == Тана Мырзаның өмірі мен қызметі туралы Қонысбек Ақжасардың зерттеу еңбектерінде мәліметтер берілген. Оның «Ұлағат ордасы» атты 2015 жылы жарық көрген кітабында Тана Мырза туралы материалдар қамтылған. <ref>Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9npvservslha5ucazhmmgxqy2tstabw 3647396 3647395 2026-08-26T08:33:26Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Кесенелер|Кесенелер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3647396 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Тана Мырза кесенесі''' — Абай облысы Ақсуат ауданындағы сәулет ескерткіші. Кесене Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г..</ref> == Тана Мырза == [[Тана мырза Тілемісұлы|Тана Тілемісұлы]] (1803–1868) — қазақтың биі және ел басқару ісіне араласқан тарихи тұлға. Ол Шығыс Қазақстан өңірінің Ақсуат аймағында дүниеге келген. Жастайынан мұсылманша білім алған. 1837 жылғы 5 қазанда Тана Тілемісұлы Назар-Мұрын болыстығының басқарушысы болып сайланған. Ол Жанай руының рубасы әрі биі қызметін атқарған. Тана Мырза XIX ғасырдағы өңірдің қоғамдық-саяси өміріне араласқан. Архив деректерінде оның Қаракерей-Мұрын руларының сұлтан-билерімен бірге Ресей империясының билігін мойындауға байланысты ант беру рәсіміне қатысқаны туралы мәліметтер кездеседі. Кейін оның Ресей әкімшілігіне қарсылық танытқан Сыбанқұл сұлтанның ықпалында болғаны жөнінде деректер келтіріледі.Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. Тана Мырзаның Қарғыба өзені бойында су диірменін салуға байланысты генерал-губернатордан рұқсат алғаны туралы архив құжаттары бар. Оның бастамасымен салынған «Ақ мектеп» деп аталған оқу орны туралы да мәліметтер кездеседі. Тана Мырза ел ішінде егіншілік пен суармалы жерлерді пайдалануды дамытуға, мешіттер мен оқу орындарын салуға ықпал еткен. 1849 жылы Көкпекті округіне ғылыми зерттеу мақсатымен келген инженер А. Влангали экспедициясына, сондай-ақ 1863 жылғы зерттеу сапарларына қатысып, жолбасшылық жасағаны туралы зерттеушілердің еңбектерінде мәліметтер келтіріледі. Тана Тілемісұлы Ресей империясының билігінен поручик шенін алып, Анна лентасымен марапатталған. 1868 жылы Сұлутал ауылының маңында қайтыс болған. <ref>Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7.</ref><ref>Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. </ref> == Кесененің орналасқан жері == Кесене Абай облысы, Ақсуат ауданы аумағында, Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Сәулеті == Кесене сегіз қырлы пішінде салынған. Құрылысында ақ силикат кірпіш пайдаланылған. Кесене шамамен 2000 жылдары Тана Мырзаның ұрпақтары тарапынан жаңартылғаны туралы мәлімет бар.Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). Алматы – Усть-Каменогорск, 2010.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Зерттелуі == Тана Мырзаның өмірі мен қызметі туралы Қонысбек Ақжасардың зерттеу еңбектерінде мәліметтер берілген. Оның «Ұлағат ордасы» атты 2015 жылы жарық көрген кітабында Тана Мырза туралы материалдар қамтылған. <ref>Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Кесенелер]] 9fnkb0ef2rdhar438ebkrmm9tgin9us 3647397 3647396 2026-08-26T08:34:36Z Sagzhan 29953 3647397 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Тана Мырза кесенесі''' — Абай облысы Ақсуат ауданындағы сәулет ескерткіші. Кесене Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г..</ref> == Тана Мырза == [[Тана мырза Тілемісұлы|Тана Тілемісұлы]] (1803–1868) — қазақтың биі және ел басқару ісіне араласқан тарихи тұлға. Ол Шығыс Қазақстан өңірінің Ақсуат аймағында дүниеге келген. Жастайынан мұсылманша білім алған. 1837 жылғы 5 қазанда Тана Тілемісұлы Назар-Мұрын болыстығының басқарушысы болып сайланған. Ол Жанай руының рубасы әрі биі қызметін атқарған. Тана Мырза XIX ғасырдағы өңірдің қоғамдық-саяси өміріне араласқан. Архив деректерінде оның Қаракерей-Мұрын руларының сұлтан-билерімен бірге Ресей империясының билігін мойындауға байланысты ант беру рәсіміне қатысқаны туралы мәліметтер кездеседі. Кейін оның Ресей әкімшілігіне қарсылық танытқан Сыбанқұл сұлтанның ықпалында болғаны жөнінде деректер келтіріледі.Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. Тана Мырзаның Қарғыба өзені бойында су диірменін салуға байланысты генерал-губернатордан рұқсат алғаны туралы архив құжаттары бар. Оның бастамасымен салынған «Ақ мектеп» деп аталған оқу орны туралы да мәліметтер кездеседі. Тана Мырза ел ішінде егіншілік пен суармалы жерлерді пайдалануды дамытуға, мешіттер мен оқу орындарын салуға ықпал еткен. 1849 жылы Көкпекті округіне ғылыми зерттеу мақсатымен келген инженер А. Влангали экспедициясына, сондай-ақ 1863 жылғы зерттеу сапарларына қатысып, жолбасшылық жасағаны туралы зерттеушілердің еңбектерінде мәліметтер келтіріледі. Тана Тілемісұлы Ресей империясының билігінен поручик шенін алып, Анна лентасымен марапатталған. 1868 жылы Сұлутал ауылының маңында қайтыс болған. <ref>Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7.</ref><ref>Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. </ref> == Кесененің орналасқан жері == Кесене Абай облысы, Ақсуат ауданы аумағында, Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Сәулеті == Кесене сегіз қырлы пішінде салынған. Құрылысында ақ силикат кірпіш пайдаланылған. Кесене шамамен 2000 жылдары Тана Мырзаның ұрпақтары тарапынан жаңартылғаны туралы мәлімет бар.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Зерттелуі == Тана Мырзаның өмірі мен қызметі туралы Қонысбек Ақжасардың зерттеу еңбектерінде мәліметтер берілген. Оның «Ұлағат ордасы» атты 2015 жылы жарық көрген кітабында Тана Мырза туралы материалдар қамтылған. <ref>Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Кесенелер]] i6s6j2udgsovp5kqjfpizq19wmuugjo 3647398 3647397 2026-08-26T08:36:03Z Sagzhan 29953 3647398 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Тана Мырза кесенесі''' — [[Абай облысы]] [[Ақсуат ауданы]]ндағы сәулет ескерткіші. Кесене Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г..</ref> == Тана Мырза == [[Тана мырза Тілемісұлы|Тана Тілемісұлы]] (1803–1868) — қазақтың биі және ел басқару ісіне араласқан тарихи тұлға. Ол Шығыс Қазақстан өңірінің Ақсуат аймағында дүниеге келген. Жастайынан мұсылманша білім алған. 1837 жылғы 5 қазанда Тана Тілемісұлы Назар-Мұрын болыстығының басқарушысы болып сайланған. Ол Жанай руының рубасы әрі биі қызметін атқарған. Тана Мырза XIX ғасырдағы өңірдің қоғамдық-саяси өміріне араласқан. Архив деректерінде оның Қаракерей-Мұрын руларының сұлтан-билерімен бірге [[Ресей империясы]]ның билігін мойындауға байланысты ант беру рәсіміне қатысқаны туралы мәліметтер кездеседі. Кейін оның Ресей әкімшілігіне қарсылық танытқан Сыбанқұл сұлтанның ықпалында болғаны жөнінде деректер келтіріледі.Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. Тана Мырзаның Қарғыба өзені бойында су диірменін салуға байланысты генерал-губернатордан рұқсат алғаны туралы архив құжаттары бар. Оның бастамасымен салынған «Ақ мектеп» деп аталған оқу орны туралы да мәліметтер кездеседі. Тана Мырза ел ішінде егіншілік пен суармалы жерлерді пайдалануды дамытуға, мешіттер мен оқу орындарын салуға ықпал еткен. 1849 жылы Көкпекті округіне ғылыми зерттеу мақсатымен келген инженер А. Влангали экспедициясына, сондай-ақ 1863 жылғы зерттеу сапарларына қатысып, жолбасшылық жасағаны туралы зерттеушілердің еңбектерінде мәліметтер келтіріледі. Тана Тілемісұлы Ресей империясының билігінен поручик шенін алып, Анна лентасымен марапатталған. 1868 жылы Сұлутал ауылының маңында қайтыс болған. <ref>Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7.</ref><ref>Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. </ref> == Кесененің орналасқан жері == Кесене Абай облысы, Ақсуат ауданы аумағында, Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Сәулеті == Кесене сегіз қырлы пішінде салынған. Құрылысында ақ силикат кірпіш пайдаланылған. Кесене шамамен 2000 жылдары Тана Мырзаның ұрпақтары тарапынан жаңартылғаны туралы мәлімет бар.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Зерттелуі == Тана Мырзаның өмірі мен қызметі туралы Қонысбек Ақжасардың зерттеу еңбектерінде мәліметтер берілген. Оның «Ұлағат ордасы» атты 2015 жылы жарық көрген кітабында Тана Мырза туралы материалдар қамтылған. <ref>Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Кесенелер]] kpzl0b6sxlyqz8ntseeucq0esdoi05n 3647400 3647398 2026-08-26T08:36:49Z Sagzhan 29953 3647400 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Тана Мырза кесенесі''' — [[Абай облысы]] [[Ақсуат ауданы]]ндағы сәулет ескерткіші. Кесене Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г..</ref> == Тана Мырза == [[Тана мырза Тілемісұлы|Тана Тілемісұлы]] (1803–1868) — қазақтың биі және ел басқару ісіне араласқан тарихи тұлға. Ол Шығыс Қазақстан өңірінің Ақсуат аймағында дүниеге келген. Жастайынан мұсылманша білім алған. 1837 жылғы 5 қазанда Тана Тілемісұлы Назар-Мұрын болыстығының басқарушысы болып сайланған. Ол Жанай руының рубасы әрі биі қызметін атқарған. Тана Мырза XIX ғасырдағы өңірдің қоғамдық-саяси өміріне араласқан. Архив деректерінде оның Қаракерей-Мұрын руларының сұлтан-билерімен бірге [[Ресей империясы]]ның билігін мойындауға байланысты ант беру рәсіміне қатысқаны туралы мәліметтер кездеседі. Кейін оның Ресей әкімшілігіне қарсылық танытқан Сыбанқұл сұлтанның ықпалында болғаны жөнінде деректер келтіріледі. Тана Мырзаның Қарғыба өзені бойында су диірменін салуға байланысты генерал-губернатордан рұқсат алғаны туралы архив құжаттары бар. Оның бастамасымен салынған «Ақ мектеп» деп аталған оқу орны туралы да мәліметтер кездеседі. Тана Мырза ел ішінде егіншілік пен суармалы жерлерді пайдалануды дамытуға, мешіттер мен оқу орындарын салуға ықпал еткен. 1849 жылы Көкпекті округіне ғылыми зерттеу мақсатымен келген инженер А. Влангали экспедициясына, сондай-ақ 1863 жылғы зерттеу сапарларына қатысып, жолбасшылық жасағаны туралы зерттеушілердің еңбектерінде мәліметтер келтіріледі. Тана Тілемісұлы Ресей империясының билігінен поручик шенін алып, Анна лентасымен марапатталған. 1868 жылы Сұлутал ауылының маңында қайтыс болған. <ref>Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7.</ref><ref>Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. </ref> == Кесененің орналасқан жері == Кесене Абай облысы, Ақсуат ауданы аумағында, Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Сәулеті == Кесене сегіз қырлы пішінде салынған. Құрылысында ақ силикат кірпіш пайдаланылған. Кесене шамамен 2000 жылдары Тана Мырзаның ұрпақтары тарапынан жаңартылғаны туралы мәлімет бар.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Зерттелуі == Тана Мырзаның өмірі мен қызметі туралы Қонысбек Ақжасардың зерттеу еңбектерінде мәліметтер берілген. Оның «Ұлағат ордасы» атты 2015 жылы жарық көрген кітабында Тана Мырза туралы материалдар қамтылған. <ref>Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Кесенелер]] 1ok6ct67uxuvjf1hjbjiibxe2yexi2y 3647401 3647400 2026-08-26T08:37:25Z Sagzhan 29953 3647401 wikitext text/x-wiki '''Тана Мырза кесенесі''' — [[Абай облысы]] [[Ақсуат ауданы]]ндағы сәулет ескерткіші. Кесене Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г..</ref> == Тана Мырза == [[Тана мырза Тілемісұлы|Тана Тілемісұлы]] (1803–1868) — қазақтың биі және ел басқару ісіне араласқан тарихи тұлға. Ол Шығыс Қазақстан өңірінің Ақсуат аймағында дүниеге келген. Жастайынан мұсылманша білім алған. 1837 жылғы 5 қазанда Тана Тілемісұлы Назар-Мұрын болыстығының басқарушысы болып сайланған. Ол Жанай руының рубасы әрі биі қызметін атқарған. Тана Мырза XIX ғасырдағы өңірдің қоғамдық-саяси өміріне араласқан. Архив деректерінде оның Қаракерей-Мұрын руларының сұлтан-билерімен бірге [[Ресей империясы]]ның билігін мойындауға байланысты ант беру рәсіміне қатысқаны туралы мәліметтер кездеседі. Кейін оның Ресей әкімшілігіне қарсылық танытқан Сыбанқұл сұлтанның ықпалында болғаны жөнінде деректер келтіріледі. Тана Мырзаның Қарғыба өзені бойында су диірменін салуға байланысты генерал-губернатордан рұқсат алғаны туралы архив құжаттары бар. Оның бастамасымен салынған «Ақ мектеп» деп аталған оқу орны туралы да мәліметтер кездеседі. Тана Мырза ел ішінде егіншілік пен суармалы жерлерді пайдалануды дамытуға, мешіттер мен оқу орындарын салуға ықпал еткен. 1849 жылы Көкпекті округіне ғылыми зерттеу мақсатымен келген инженер А. Влангали экспедициясына, сондай-ақ 1863 жылғы зерттеу сапарларына қатысып, жолбасшылық жасағаны туралы зерттеушілердің еңбектерінде мәліметтер келтіріледі. Тана Тілемісұлы Ресей империясының билігінен поручик шенін алып, Анна лентасымен марапатталған. 1868 жылы Сұлутал ауылының маңында қайтыс болған. <ref>Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7.</ref><ref>Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. </ref> == Кесененің орналасқан жері == Кесене Абай облысы, Ақсуат ауданы аумағында, Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Сәулеті == Кесене сегіз қырлы пішінде салынған. Құрылысында ақ силикат кірпіш пайдаланылған. Кесене шамамен 2000 жылдары Тана Мырзаның ұрпақтары тарапынан жаңартылғаны туралы мәлімет бар.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Зерттелуі == Тана Мырзаның өмірі мен қызметі туралы Қонысбек Ақжасардың зерттеу еңбектерінде мәліметтер берілген. Оның «Ұлағат ордасы» атты 2015 жылы жарық көрген кітабында Тана Мырза туралы материалдар қамтылған. <ref>Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Кесенелер]] 3w7b8qwd4aoau3gxwv18h5kxep4qmvj 3647402 3647401 2026-08-26T08:40:41Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3647402 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Молдабай Төкеұлы ескерткіші | шынайы аты = Молдабай Төкеұлына арналған ескерткіш мүсін | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Сақталған | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = Ескерткіш, монумент | сәулет стилі = Монументалды өнер | қолданылуы = Есімді ұлықтау, тарихи нысан | орналасуы = Абай облысы, Ақсуат ауданы | мекен жайы = | қала = Ақсуат ауылы | мемлекет = {{Қазақстан}} | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = Жергілікті маңызы бар тарихи-мәдени нысан | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = 2021 жыл | ашылған уақыты = 2021 жыл | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс материалы = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = Ақсуат ауданының әкімдігі | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да designerлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Тана Мырза кесенесі''' — [[Абай облысы]] [[Ақсуат ауданы]]ндағы сәулет ескерткіші. Кесене Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г..</ref> == Тана Мырза == [[Тана мырза Тілемісұлы|Тана Тілемісұлы]] (1803–1868) — қазақтың биі және ел басқару ісіне араласқан тарихи тұлға. Ол Шығыс Қазақстан өңірінің Ақсуат аймағында дүниеге келген. Жастайынан мұсылманша білім алған. 1837 жылғы 5 қазанда Тана Тілемісұлы Назар-Мұрын болыстығының басқарушысы болып сайланған. Ол Жанай руының рубасы әрі биі қызметін атқарған. Тана Мырза XIX ғасырдағы өңірдің қоғамдық-саяси өміріне араласқан. Архив деректерінде оның Қаракерей-Мұрын руларының сұлтан-билерімен бірге [[Ресей империясы]]ның билігін мойындауға байланысты ант беру рәсіміне қатысқаны туралы мәліметтер кездеседі. Кейін оның Ресей әкімшілігіне қарсылық танытқан Сыбанқұл сұлтанның ықпалында болғаны жөнінде деректер келтіріледі. Тана Мырзаның Қарғыба өзені бойында су диірменін салуға байланысты генерал-губернатордан рұқсат алғаны туралы архив құжаттары бар. Оның бастамасымен салынған «Ақ мектеп» деп аталған оқу орны туралы да мәліметтер кездеседі. Тана Мырза ел ішінде егіншілік пен суармалы жерлерді пайдалануды дамытуға, мешіттер мен оқу орындарын салуға ықпал еткен. 1849 жылы Көкпекті округіне ғылыми зерттеу мақсатымен келген инженер А. Влангали экспедициясына, сондай-ақ 1863 жылғы зерттеу сапарларына қатысып, жолбасшылық жасағаны туралы зерттеушілердің еңбектерінде мәліметтер келтіріледі. Тана Тілемісұлы Ресей империясының билігінен поручик шенін алып, Анна лентасымен марапатталған. 1868 жылы Сұлутал ауылының маңында қайтыс болған. <ref>Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7.</ref><ref>Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. </ref> == Кесененің орналасқан жері == Кесене Абай облысы, Ақсуат ауданы аумағында, Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Сәулеті == Кесене сегіз қырлы пішінде салынған. Құрылысында ақ силикат кірпіш пайдаланылған. Кесене шамамен 2000 жылдары Тана Мырзаның ұрпақтары тарапынан жаңартылғаны туралы мәлімет бар.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Зерттелуі == Тана Мырзаның өмірі мен қызметі туралы Қонысбек Ақжасардың зерттеу еңбектерінде мәліметтер берілген. Оның «Ұлағат ордасы» атты 2015 жылы жарық көрген кітабында Тана Мырза туралы материалдар қамтылған. <ref>Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Кесенелер]] hbd3babv4vphappsci0j945w237myvi 3647403 3647402 2026-08-26T08:43:14Z Sagzhan 29953 3647403 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Тана Мырза кесенесі | шынайы аты = Тана Мырза кесенесі | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Сақталған / Жөндеуден өткен (2000 жылы) | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = Сәулет ескерткіші | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = Кесене (Мавзолей) | сәулет стилі = Сегіз қырлы пішінде салынған дәстүрлі сәулет | қолданылуы = Мемориалдық нысан | орналасуы = Абай облысы, Ақсуат ауданы | мекен жайы = Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде | қала = Ақсуат ауылы (маңында) | мемлекет = {{Қазақстан}} | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = Шығыс Қазақстанның (Абай облысының) халықтық сәулет өнерінің ескерткіші | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = 2000 жыл | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс материалы = Ақ силикат кірпіш | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = 1 | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = Тана Мырзаның ұрпақтары (жаңарту жұмыстарын жүргізген) | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | smeташы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Тана Мырза кесенесі''' — [[Абай облысы]] [[Ақсуат ауданы]]ндағы сәулет ескерткіші. Кесене Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г..</ref> == Тана Мырза == [[Тана мырза Тілемісұлы|Тана Тілемісұлы]] (1803–1868) — қазақтың биі және ел басқару ісіне араласқан тарихи тұлға. Ол Шығыс Қазақстан өңірінің Ақсуат аймағында дүниеге келген. Жастайынан мұсылманша білім алған. 1837 жылғы 5 қазанда Тана Тілемісұлы Назар-Мұрын болыстығының басқарушысы болып сайланған. Ол Жанай руының рубасы әрі биі қызметін атқарған. Тана Мырза XIX ғасырдағы өңірдің қоғамдық-саяси өміріне араласқан. Архив деректерінде оның Қаракерей-Мұрын руларының сұлтан-билерімен бірге [[Ресей империясы]]ның билігін мойындауға байланысты ант беру рәсіміне қатысқаны туралы мәліметтер кездеседі. Кейін оның Ресей әкімшілігіне қарсылық танытқан Сыбанқұл сұлтанның ықпалында болғаны жөнінде деректер келтіріледі. Тана Мырзаның Қарғыба өзені бойында су диірменін салуға байланысты генерал-губернатордан рұқсат алғаны туралы архив құжаттары бар. Оның бастамасымен салынған «Ақ мектеп» деп аталған оқу орны туралы да мәліметтер кездеседі. Тана Мырза ел ішінде егіншілік пен суармалы жерлерді пайдалануды дамытуға, мешіттер мен оқу орындарын салуға ықпал еткен. 1849 жылы Көкпекті округіне ғылыми зерттеу мақсатымен келген инженер А. Влангали экспедициясына, сондай-ақ 1863 жылғы зерттеу сапарларына қатысып, жолбасшылық жасағаны туралы зерттеушілердің еңбектерінде мәліметтер келтіріледі. Тана Тілемісұлы Ресей империясының билігінен поручик шенін алып, Анна лентасымен марапатталған. 1868 жылы Сұлутал ауылының маңында қайтыс болған. <ref>Айбек Тілеухан. ''Тана мырза''. Семей басылымы, 2009. ISBN 9965-9535-9-7.</ref><ref>Янушкевич А. ''Дневники и письма из путешествия по казахским степям''. Алматы: Международный клуб Абая, 2005. ISBN 9965-611-45-9. </ref> == Кесененің орналасқан жері == Кесене Абай облысы, Ақсуат ауданы аумағында, Ақсуат ауылынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км жерде орналасқан.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Сәулеті == Кесене сегіз қырлы пішінде салынған. Құрылысында ақ силикат кірпіш пайдаланылған. Кесене шамамен 2000 жылдары Тана Мырзаның ұрпақтары тарапынан жаңартылғаны туралы мәлімет бар.<ref>Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район) Доктор, профессор, археолог Байтенов Э.М. Алматы – Усть – каменогорск 2010 г.</ref> == Зерттелуі == Тана Мырзаның өмірі мен қызметі туралы Қонысбек Ақжасардың зерттеу еңбектерінде мәліметтер берілген. Оның «Ұлағат ордасы» атты 2015 жылы жарық көрген кітабында Тана Мырза туралы материалдар қамтылған. <ref>Ақжасар Қ. С. ''Ұлағат ордасы''. Алматы: Foliant, 2015. ISBN 978-601-302-111-9.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Кесенелер]] fsjp1xjnr3lftjt7ecingv47g27i2a8 Молдабай балуан 0 785678 3647381 3646953 2026-08-26T08:20:02Z Sagzhan 29953 3647381 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} {{Тұлға |Есімі = Молдабай Төкеұлы |Шынайы есімі = Молдабай Төкеұлы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1861 жыл |Туған жері = Қараоба баурайы, Екпін ауылы, Ақсуат ауданы, қазіргі Абай облысы |Қайтыс болған күні = 1926 жыл |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = қазақ |Мансабы = Палуан, қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі |Белсенді жылдары = XIX ғасырдың соңы — XX ғасырдың басы |Білімі = |Мамандығы = Палуан |Не үшін белгілі = Қазақ даласы мен Шыңжаң өңіріндегі күрес сайыстарына қатысқан, Көктұма, Көкпекті, Зайсан өңірлеріндегі белдесулерімен танымал, Қажымұқан Мұңайтпасовпен кездескен тұлға |Партиясы = |Әкесі = Төке |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = |Балалары = |Отбасы = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Молдабай Төкеұлы''' (1861–1926) — қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі, балуан. Қазіргі Абай облысы Ақсуат ауданы аумағында дүниеге келген. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында қазақ даласы мен Шыңжаң өңірінде өткен күрес сайыстарына қатысқан.<ref name="ehistory">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/news/show/32826 |title=Молдабай балуан |publisher=Қазақстан тарихы порталы |date=2021-07-22 |language=kk }}</ref> == Өмірбаяны == Молдабай Төкеұлы 1861 жылы қазіргі Абай облысы Ақсуат ауданына қарасты Екпін ауылының Қараоба баурайында дүниеге келген. Деректерде оның 1926 жылы 65 жасында қайтыс болғаны көрсетіледі.<ref name="ehistory"/> Молдабай туралы мәліметтер халық арасында сақталған әңгімелерде және ақын Сапарғали Әлімбетовтің «Молдабай» поэмасында кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы материалда балуан туралы деректер «Қазақ балуандары» атты еңбекке және Қалихан Алтынбаевтың материалдарына сүйеніп берілгені көрсетілген.<ref name="ehistory"/> == Балуандық өнері == Молдабай Төкеұлы жас кезінен күрес сайыстарына қатысқан. Деректерде оның Көктұма, Көкпекті, Зайсан және басқа да өңірлердегі балуандар бәсекесіне қатысқаны айтылады.<ref name="ehistory"/> Молдабайдың Көктұма өңіріндегі күресі туралы деректерде әртүрлі мәлімет кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы мақалада бұл оқиға шамамен 1876 жылға жатқызылып, Молдабайдың Қытай жағынан келген дүнген балуанымен күрескені баяндалады.<ref name="ehistory"/> 1913 жылы Көкпектіде Молдабай Төкеұлы мен Әбділдәбек Төгісовтің күрескені және екі балуанның да бірін-бірі жеңе алмағаны туралы мәлімет бар.<ref name="ehistory"/> == Қажымұқанмен кездесуі == 1924 жылдың жазында Зайсан қаласында Молдабай Төкеұлының Қажымұқан Мұңайтпасовпен кездескені туралы дерек бар. Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, екі балуан күреспеген, тек кездесіп, қол алысып амандасқан.<ref name="ehistory"/> == Әдебиеттегі бейнесі == Ақын Сапарғали Әлімбетов Молдабай балуанға арнап «Молдабай» атты поэма жазған. Поэмада балуанның өмірі мен күрестегі өнері туралы баяндалады.<ref name="ehistory"/> Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, поэманың алғашқы нұсқасы 1970 жылы Көкпекті аудандық «Жұлдыз» газетінде жарияланған.<ref name="ehistory"/> == Есімін ұлықтау == 2021 жылы Ақсуат ауылында Молдабай Төкеұлына арналған ескерткіш мүсін ашылды. Ескерткіш ауылдағы спорт мектебінің маңына орнатылған. Ашылу рәсіміне жергілікті тұрғындар, спортшылар және балуанның ұрпақтары қатысқан.<ref name="ustinka">{{cite web |url=https://ustinka.kz/kz/vko/70044.html |title=Тарбағатайдың апайтөс балуаны - Молдабайдың есімі ұлықталды |publisher=Устинка Live |date=2021-11-12 |language=kk }}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} [[Санат:Қазақ балуандары]] [[Санат:1861 жылы туғандар]] [[Санат:1926 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Абай облысының тұлғалары]] [[Санат:Ақсуат ауданының тұлғалары]] ploww5hebqzhyu21ukmi7x9bhld8278 3647382 3647381 2026-08-26T08:21:12Z Sagzhan 29953 3647382 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} {{Тұлға |Есімі = Молдабай Төкеұлы |Шынайы есімі = Молдабай Төкеұлы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[1861 жыл]] |Туған жері = Қараоба баурайы, Екпін ауылы, Ақсуат ауданы, қазіргі Абай облысы |Қайтыс болған күні = [[1926 жыл]] |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = Палуан, қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]]дың соңы — [[XX ғасыр]]дың басы |Білімі = |Мамандығы = Палуан |Не үшін белгілі = Қазақ даласы мен Шыңжаң өңіріндегі күрес сайыстарына қатысқан, Көктұма, [[Көкпекті]], [[Зайсан]] өңірлеріндегі белдесулерімен танымал, [[Қажымұқан Мұңайтпасов]]пен кездескен тұлға |Партиясы = |Әкесі = Төке |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = |Балалары = |Отбасы = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Молдабай Төкеұлы''' (1861–1926) — қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі, балуан. Қазіргі Абай облысы Ақсуат ауданы аумағында дүниеге келген. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында қазақ даласы мен Шыңжаң өңірінде өткен күрес сайыстарына қатысқан.<ref name="ehistory">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/news/show/32826 |title=Молдабай балуан |publisher=Қазақстан тарихы порталы |date=2021-07-22 |language=kk }}</ref> == Өмірбаяны == Молдабай Төкеұлы 1861 жылы қазіргі Абай облысы Ақсуат ауданына қарасты Екпін ауылының Қараоба баурайында дүниеге келген. Деректерде оның 1926 жылы 65 жасында қайтыс болғаны көрсетіледі.<ref name="ehistory"/> Молдабай туралы мәліметтер халық арасында сақталған әңгімелерде және ақын Сапарғали Әлімбетовтің «Молдабай» поэмасында кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы материалда балуан туралы деректер «Қазақ балуандары» атты еңбекке және Қалихан Алтынбаевтың материалдарына сүйеніп берілгені көрсетілген.<ref name="ehistory"/> == Балуандық өнері == Молдабай Төкеұлы жас кезінен күрес сайыстарына қатысқан. Деректерде оның Көктұма, Көкпекті, Зайсан және басқа да өңірлердегі балуандар бәсекесіне қатысқаны айтылады.<ref name="ehistory"/> Молдабайдың Көктұма өңіріндегі күресі туралы деректерде әртүрлі мәлімет кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы мақалада бұл оқиға шамамен 1876 жылға жатқызылып, Молдабайдың Қытай жағынан келген дүнген балуанымен күрескені баяндалады.<ref name="ehistory"/> 1913 жылы Көкпектіде Молдабай Төкеұлы мен Әбділдәбек Төгісовтің күрескені және екі балуанның да бірін-бірі жеңе алмағаны туралы мәлімет бар.<ref name="ehistory"/> == Қажымұқанмен кездесуі == 1924 жылдың жазында Зайсан қаласында Молдабай Төкеұлының Қажымұқан Мұңайтпасовпен кездескені туралы дерек бар. Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, екі балуан күреспеген, тек кездесіп, қол алысып амандасқан.<ref name="ehistory"/> == Әдебиеттегі бейнесі == Ақын Сапарғали Әлімбетов Молдабай балуанға арнап «Молдабай» атты поэма жазған. Поэмада балуанның өмірі мен күрестегі өнері туралы баяндалады.<ref name="ehistory"/> Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, поэманың алғашқы нұсқасы 1970 жылы Көкпекті аудандық «Жұлдыз» газетінде жарияланған.<ref name="ehistory"/> == Есімін ұлықтау == 2021 жылы Ақсуат ауылында Молдабай Төкеұлына арналған ескерткіш мүсін ашылды. Ескерткіш ауылдағы спорт мектебінің маңына орнатылған. Ашылу рәсіміне жергілікті тұрғындар, спортшылар және балуанның ұрпақтары қатысқан.<ref name="ustinka">{{cite web |url=https://ustinka.kz/kz/vko/70044.html |title=Тарбағатайдың апайтөс балуаны - Молдабайдың есімі ұлықталды |publisher=Устинка Live |date=2021-11-12 |language=kk }}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} [[Санат:Қазақ балуандары]] [[Санат:1861 жылы туғандар]] [[Санат:1926 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Абай облысының тұлғалары]] [[Санат:Ақсуат ауданының тұлғалары]] gbb8tadzx36cy6tf9o0bwz9zadizk82 3647383 3647382 2026-08-26T08:22:11Z Sagzhan 29953 3647383 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} {{Тұлға |Есімі = Молдабай Төкеұлы |Шынайы есімі = Молдабай Төкеұлы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[1861 жыл]] |Туған жері = Қараоба баурайы, Екпін ауылы, Ақсуат ауданы, қазіргі Абай облысы |Қайтыс болған күні = [[1926 жыл]] |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = Палуан, қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]]дың соңы — [[XX ғасыр]]дың басы |Білімі = |Мамандығы = Палуан |Не үшін белгілі = Қазақ даласы мен Шыңжаң өңіріндегі күрес сайыстарына қатысқан, Көктұма, [[Көкпекті (Абай облысы)|Көкпекті]], [[Зайсан]] өңірлеріндегі белдесулерімен танымал, [[Қажымұқан Мұңайтпасов]]пен кездескен тұлға |Партиясы = |Әкесі = Төке |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = |Балалары = |Отбасы = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Молдабай Төкеұлы''' (1861–1926) — қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі, балуан. Қазіргі Абай облысы Ақсуат ауданы аумағында дүниеге келген. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында қазақ даласы мен Шыңжаң өңірінде өткен күрес сайыстарына қатысқан.<ref name="ehistory">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/news/show/32826 |title=Молдабай балуан |publisher=Қазақстан тарихы порталы |date=2021-07-22 |language=kk }}</ref> == Өмірбаяны == Молдабай Төкеұлы 1861 жылы қазіргі Абай облысы Ақсуат ауданына қарасты Екпін ауылының Қараоба баурайында дүниеге келген. Деректерде оның 1926 жылы 65 жасында қайтыс болғаны көрсетіледі.<ref name="ehistory"/> Молдабай туралы мәліметтер халық арасында сақталған әңгімелерде және ақын Сапарғали Әлімбетовтің «Молдабай» поэмасында кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы материалда балуан туралы деректер «Қазақ балуандары» атты еңбекке және Қалихан Алтынбаевтың материалдарына сүйеніп берілгені көрсетілген.<ref name="ehistory"/> == Балуандық өнері == Молдабай Төкеұлы жас кезінен күрес сайыстарына қатысқан. Деректерде оның Көктұма, Көкпекті, Зайсан және басқа да өңірлердегі балуандар бәсекесіне қатысқаны айтылады.<ref name="ehistory"/> Молдабайдың Көктұма өңіріндегі күресі туралы деректерде әртүрлі мәлімет кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы мақалада бұл оқиға шамамен 1876 жылға жатқызылып, Молдабайдың Қытай жағынан келген дүнген балуанымен күрескені баяндалады.<ref name="ehistory"/> 1913 жылы Көкпектіде Молдабай Төкеұлы мен Әбділдәбек Төгісовтің күрескені және екі балуанның да бірін-бірі жеңе алмағаны туралы мәлімет бар.<ref name="ehistory"/> == Қажымұқанмен кездесуі == 1924 жылдың жазында Зайсан қаласында Молдабай Төкеұлының Қажымұқан Мұңайтпасовпен кездескені туралы дерек бар. Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, екі балуан күреспеген, тек кездесіп, қол алысып амандасқан.<ref name="ehistory"/> == Әдебиеттегі бейнесі == Ақын Сапарғали Әлімбетов Молдабай балуанға арнап «Молдабай» атты поэма жазған. Поэмада балуанның өмірі мен күрестегі өнері туралы баяндалады.<ref name="ehistory"/> Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, поэманың алғашқы нұсқасы 1970 жылы Көкпекті аудандық «Жұлдыз» газетінде жарияланған.<ref name="ehistory"/> == Есімін ұлықтау == 2021 жылы Ақсуат ауылында Молдабай Төкеұлына арналған ескерткіш мүсін ашылды. Ескерткіш ауылдағы спорт мектебінің маңына орнатылған. Ашылу рәсіміне жергілікті тұрғындар, спортшылар және балуанның ұрпақтары қатысқан.<ref name="ustinka">{{cite web |url=https://ustinka.kz/kz/vko/70044.html |title=Тарбағатайдың апайтөс балуаны - Молдабайдың есімі ұлықталды |publisher=Устинка Live |date=2021-11-12 |language=kk }}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} [[Санат:Қазақ балуандары]] [[Санат:1861 жылы туғандар]] [[Санат:1926 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Абай облысының тұлғалары]] [[Санат:Ақсуат ауданының тұлғалары]] 2jxyiraac0tvz1qnn7bs508cem427bp 3647384 3647383 2026-08-26T08:22:50Z Sagzhan 29953 3647384 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} {{Тұлға |Есімі = Молдабай Төкеұлы |Шынайы есімі = Молдабай Төкеұлы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[1861 жыл]] |Туған жері = Қараоба баурайы, Екпін ауылы, Ақсуат ауданы, қазіргі Абай облысы |Қайтыс болған күні = [[1926 жыл]] |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = Палуан, қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]]дың соңы — [[XX ғасыр]]дың басы |Білімі = |Мамандығы = Палуан |Не үшін белгілі = Қазақ даласы мен Шыңжаң өңіріндегі күрес сайыстарына қатысқан, Көктұма, [[Көкпекті (Абай облысы)|Көкпекті]], [[Зайсан (қала)|Зайсан]] өңірлеріндегі белдесулерімен танымал, [[Қажымұқан Мұңайтпасов]]пен кездескен тұлға |Партиясы = |Әкесі = Төке |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = |Балалары = |Отбасы = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Молдабай Төкеұлы''' (1861–1926) — қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі, балуан. Қазіргі Абай облысы Ақсуат ауданы аумағында дүниеге келген. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында қазақ даласы мен Шыңжаң өңірінде өткен күрес сайыстарына қатысқан.<ref name="ehistory">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/news/show/32826 |title=Молдабай балуан |publisher=Қазақстан тарихы порталы |date=2021-07-22 |language=kk }}</ref> == Өмірбаяны == Молдабай Төкеұлы 1861 жылы қазіргі Абай облысы Ақсуат ауданына қарасты Екпін ауылының Қараоба баурайында дүниеге келген. Деректерде оның 1926 жылы 65 жасында қайтыс болғаны көрсетіледі.<ref name="ehistory"/> Молдабай туралы мәліметтер халық арасында сақталған әңгімелерде және ақын Сапарғали Әлімбетовтің «Молдабай» поэмасында кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы материалда балуан туралы деректер «Қазақ балуандары» атты еңбекке және Қалихан Алтынбаевтың материалдарына сүйеніп берілгені көрсетілген.<ref name="ehistory"/> == Балуандық өнері == Молдабай Төкеұлы жас кезінен күрес сайыстарына қатысқан. Деректерде оның Көктұма, Көкпекті, Зайсан және басқа да өңірлердегі балуандар бәсекесіне қатысқаны айтылады.<ref name="ehistory"/> Молдабайдың Көктұма өңіріндегі күресі туралы деректерде әртүрлі мәлімет кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы мақалада бұл оқиға шамамен 1876 жылға жатқызылып, Молдабайдың Қытай жағынан келген дүнген балуанымен күрескені баяндалады.<ref name="ehistory"/> 1913 жылы Көкпектіде Молдабай Төкеұлы мен Әбділдәбек Төгісовтің күрескені және екі балуанның да бірін-бірі жеңе алмағаны туралы мәлімет бар.<ref name="ehistory"/> == Қажымұқанмен кездесуі == 1924 жылдың жазында Зайсан қаласында Молдабай Төкеұлының Қажымұқан Мұңайтпасовпен кездескені туралы дерек бар. Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, екі балуан күреспеген, тек кездесіп, қол алысып амандасқан.<ref name="ehistory"/> == Әдебиеттегі бейнесі == Ақын Сапарғали Әлімбетов Молдабай балуанға арнап «Молдабай» атты поэма жазған. Поэмада балуанның өмірі мен күрестегі өнері туралы баяндалады.<ref name="ehistory"/> Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, поэманың алғашқы нұсқасы 1970 жылы Көкпекті аудандық «Жұлдыз» газетінде жарияланған.<ref name="ehistory"/> == Есімін ұлықтау == 2021 жылы Ақсуат ауылында Молдабай Төкеұлына арналған ескерткіш мүсін ашылды. Ескерткіш ауылдағы спорт мектебінің маңына орнатылған. Ашылу рәсіміне жергілікті тұрғындар, спортшылар және балуанның ұрпақтары қатысқан.<ref name="ustinka">{{cite web |url=https://ustinka.kz/kz/vko/70044.html |title=Тарбағатайдың апайтөс балуаны - Молдабайдың есімі ұлықталды |publisher=Устинка Live |date=2021-11-12 |language=kk }}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} [[Санат:Қазақ балуандары]] [[Санат:1861 жылы туғандар]] [[Санат:1926 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Абай облысының тұлғалары]] [[Санат:Ақсуат ауданының тұлғалары]] 9zuwggp751tmq8rpjnvh8xyi3jkmwx9 3647385 3647384 2026-08-26T08:23:13Z Sagzhan 29953 3647385 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} {{Тұлға |Есімі = Молдабай Төкеұлы |Шынайы есімі = Молдабай Төкеұлы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[1861 жыл]] |Туған жері = Қараоба баурайы, Екпін ауылы, Ақсуат ауданы, қазіргі Абай облысы |Қайтыс болған күні = [[1926 жыл]] |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = Палуан, қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]]дың соңы — [[XX ғасыр]]дың басы |Білімі = |Мамандығы = Палуан |Не үшін белгілі = Қазақ даласы мен Шыңжаң өңіріндегі күрес сайыстарына қатысқан, Көктұма, [[Көкпекті (Абай облысы)|Көкпекті]], [[Зайсан (қала)|Зайсан]] өңірлеріндегі белдесулерімен танымал, [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]мен кездескен тұлға |Партиясы = |Әкесі = Төке |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = |Балалары = |Отбасы = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Молдабай Төкеұлы''' (1861–1926) — қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі, балуан. Қазіргі Абай облысы Ақсуат ауданы аумағында дүниеге келген. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында қазақ даласы мен Шыңжаң өңірінде өткен күрес сайыстарына қатысқан.<ref name="ehistory">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/news/show/32826 |title=Молдабай балуан |publisher=Қазақстан тарихы порталы |date=2021-07-22 |language=kk }}</ref> == Өмірбаяны == Молдабай Төкеұлы 1861 жылы қазіргі Абай облысы Ақсуат ауданына қарасты Екпін ауылының Қараоба баурайында дүниеге келген. Деректерде оның 1926 жылы 65 жасында қайтыс болғаны көрсетіледі.<ref name="ehistory"/> Молдабай туралы мәліметтер халық арасында сақталған әңгімелерде және ақын Сапарғали Әлімбетовтің «Молдабай» поэмасында кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы материалда балуан туралы деректер «Қазақ балуандары» атты еңбекке және Қалихан Алтынбаевтың материалдарына сүйеніп берілгені көрсетілген.<ref name="ehistory"/> == Балуандық өнері == Молдабай Төкеұлы жас кезінен күрес сайыстарына қатысқан. Деректерде оның Көктұма, Көкпекті, Зайсан және басқа да өңірлердегі балуандар бәсекесіне қатысқаны айтылады.<ref name="ehistory"/> Молдабайдың Көктұма өңіріндегі күресі туралы деректерде әртүрлі мәлімет кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы мақалада бұл оқиға шамамен 1876 жылға жатқызылып, Молдабайдың Қытай жағынан келген дүнген балуанымен күрескені баяндалады.<ref name="ehistory"/> 1913 жылы Көкпектіде Молдабай Төкеұлы мен Әбділдәбек Төгісовтің күрескені және екі балуанның да бірін-бірі жеңе алмағаны туралы мәлімет бар.<ref name="ehistory"/> == Қажымұқанмен кездесуі == 1924 жылдың жазында Зайсан қаласында Молдабай Төкеұлының Қажымұқан Мұңайтпасовпен кездескені туралы дерек бар. Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, екі балуан күреспеген, тек кездесіп, қол алысып амандасқан.<ref name="ehistory"/> == Әдебиеттегі бейнесі == Ақын Сапарғали Әлімбетов Молдабай балуанға арнап «Молдабай» атты поэма жазған. Поэмада балуанның өмірі мен күрестегі өнері туралы баяндалады.<ref name="ehistory"/> Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, поэманың алғашқы нұсқасы 1970 жылы Көкпекті аудандық «Жұлдыз» газетінде жарияланған.<ref name="ehistory"/> == Есімін ұлықтау == 2021 жылы Ақсуат ауылында Молдабай Төкеұлына арналған ескерткіш мүсін ашылды. Ескерткіш ауылдағы спорт мектебінің маңына орнатылған. Ашылу рәсіміне жергілікті тұрғындар, спортшылар және балуанның ұрпақтары қатысқан.<ref name="ustinka">{{cite web |url=https://ustinka.kz/kz/vko/70044.html |title=Тарбағатайдың апайтөс балуаны - Молдабайдың есімі ұлықталды |publisher=Устинка Live |date=2021-11-12 |language=kk }}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} [[Санат:Қазақ балуандары]] [[Санат:1861 жылы туғандар]] [[Санат:1926 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Абай облысының тұлғалары]] [[Санат:Ақсуат ауданының тұлғалары]] oeotagfnt8qq4072f2wpbddgy00bvp6 3647386 3647385 2026-08-26T08:24:07Z Sagzhan 29953 3647386 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} {{Тұлға |Есімі = Молдабай Төкеұлы |Шынайы есімі = Молдабай Төкеұлы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[1861 жыл]] |Туған жері = Қараоба баурайы, Екпін ауылы, Ақсуат ауданы, қазіргі Абай облысы |Қайтыс болған күні = [[1926 жыл]] |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = Палуан, қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]]дың соңы — [[XX ғасыр]]дың басы |Білімі = |Мамандығы = Палуан |Не үшін белгілі = Қазақ даласы мен Шыңжаң өңіріндегі күрес сайыстарына қатысқан, Көктұма, [[Көкпекті (Абай облысы)|Көкпекті]], [[Зайсан (қала)|Зайсан]] өңірлеріндегі белдесулерімен танымал, [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]мен кездескен тұлға |Партиясы = |Әкесі = Төке |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = |Балалары = |Отбасы = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Молдабай Төкеұлы''' (1861–1926) — қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі, балуан. Қазіргі Абай облысы Ақсуат ауданы аумағында дүниеге келген. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында қазақ даласы мен Шыңжаң өңірінде өткен күрес сайыстарына қатысқан.<ref name="ehistory">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/news/show/32826 |title=Молдабай балуан |publisher=Қазақстан тарихы порталы |date=2021-07-22 |language=kk }}</ref> == Өмірбаяны == Молдабай Төкеұлы 1861 жылы қазіргі Абай облысы Ақсуат ауданына қарасты Екпін ауылының Қараоба баурайында дүниеге келген. Деректерде оның 1926 жылы 65 жасында қайтыс болғаны көрсетіледі.<ref name="ehistory"/> Молдабай туралы мәліметтер халық арасында сақталған әңгімелерде және ақын Сапарғали Әлімбетовтің «Молдабай» поэмасында кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы материалда балуан туралы деректер «Қазақ балуандары» атты еңбекке және Қалихан Алтынбаевтың материалдарына сүйеніп берілгені көрсетілген.<ref name="ehistory"/> == Балуандық өнері == Молдабай Төкеұлы жас кезінен күрес сайыстарына қатысқан. Деректерде оның Көктұма, Көкпекті, Зайсан және басқа да өңірлердегі балуандар бәсекесіне қатысқаны айтылады.<ref name="ehistory"/> Молдабайдың Көктұма өңіріндегі күресі туралы деректерде әртүрлі мәлімет кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы мақалада бұл оқиға шамамен 1876 жылға жатқызылып, Молдабайдың Қытай жағынан келген дүнген балуанымен күрескені баяндалады.<ref name="ehistory"/> 1913 жылы Көкпектіде Молдабай Төкеұлы мен Әбділдәбек Төгісовтің күрескені және екі балуанның да бірін-бірі жеңе алмағаны туралы мәлімет бар.<ref name="ehistory"/> == Қажымұқанмен кездесуі == 1924 жылдың жазында Зайсан қаласында Молдабай Төкеұлының Қажымұқан Мұңайтпасовпен кездескені туралы дерек бар. Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, екі балуан күреспеген, тек кездесіп, қол алысып амандасқан.<ref name="ehistory"/> == Әдебиеттегі бейнесі == Ақын Сапарғали Әлімбетов Молдабай балуанға арнап «Молдабай» атты поэма жазған. Поэмада балуанның өмірі мен күрестегі өнері туралы баяндалады.<ref name="ehistory"/> Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, поэманың алғашқы нұсқасы 1970 жылы Көкпекті аудандық «Жұлдыз» газетінде жарияланған.<ref name="ehistory"/> == Есімін ұлықтау == 2021 жылы Ақсуат ауылында Молдабай Төкеұлына арналған ескерткіш мүсін ашылды. Ескерткіш ауылдағы спорт мектебінің маңына орнатылған. Ашылу рәсіміне жергілікті тұрғындар, спортшылар және балуанның ұрпақтары қатысқан.<ref name="ustinka">{{cite web |url=https://ustinka.kz/kz/vko/70044.html |title=Тарбағатайдың апайтөс балуаны - Молдабайдың есімі ұлықталды |publisher=Устинка Live |date=2021-11-12 |language=kk }}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} [[Санат:Қазақ балуандары]] [[Санат:1861 жылы туғандар]] [[Санат:1926 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Абай облысының тұлғалары]] [[Санат:Ақсуат ауданының тұлғалары]] r2lvq5u2bgtxdnl9mawo7kr89uhphbu 3647387 3647386 2026-08-26T08:25:43Z Sagzhan 29953 3647387 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} {{Тұлға |Есімі = Молдабай Төкеұлы |Шынайы есімі = Молдабай Төкеұлы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[1861 жыл]] |Туған жері = Қараоба баурайы, Екпін ауылы, Ақсуат ауданы, қазіргі Абай облысы |Қайтыс болған күні = [[1926 жыл]] |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = Палуан, қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]]дың соңы — [[XX ғасыр]]дың басы |Білімі = |Мамандығы = Палуан |Не үшін белгілі = Қазақ даласы мен Шыңжаң өңіріндегі күрес сайыстарына қатысқан, Көктұма, [[Көкпекті (Абай облысы)|Көкпекті]], [[Зайсан (қала)|Зайсан]] өңірлеріндегі белдесулерімен танымал, [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]мен кездескен тұлға |Партиясы = |Әкесі = Төке |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = |Балалары = |Отбасы = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Молдабай Төкеұлы''' (1861–1926) — [[қазақтар|қазақтың]] дәстүрлі күрес өнерінің өкілі, балуан. Қазіргі [[Абай облысы]] [[Ақсуат ауданы]] аумағында дүниеге келген. [[XIX ғасыр]]дың соңы мен [[XX ғасыр]]дың басында қазақ даласы мен [[Шыңжаң]] өңірінде өткен күрес сайыстарына қатысқан.<ref name="ehistory">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/news/show/32826 |title=Молдабай балуан |publisher=Қазақстан тарихы порталы |date=2021-07-22 |language=kk }}</ref> == Өмірбаяны == Молдабай Төкеұлы [[1861 жыл]]ы қазіргі [[Абай облысы]] Ақсуат ауданына қарасты Екпін ауылының Қараоба баурайында дүниеге келген. Деректерде оның 1926 жылы 65 жасында қайтыс болғаны көрсетіледі.<ref name="ehistory"/> Молдабай туралы мәліметтер халық арасында сақталған әңгімелерде және ақын Сапарғали Әлімбетовтің «Молдабай» поэмасында кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы материалда балуан туралы деректер «Қазақ балуандары» атты еңбекке және Қалихан Алтынбаевтың материалдарына сүйеніп берілгені көрсетілген.<ref name="ehistory"/> == Балуандық өнері == Молдабай Төкеұлы жас кезінен күрес сайыстарына қатысқан. Деректерде оның Көктұма, Көкпекті, Зайсан және басқа да өңірлердегі балуандар бәсекесіне қатысқаны айтылады.<ref name="ehistory"/> Молдабайдың Көктұма өңіріндегі күресі туралы деректерде әртүрлі мәлімет кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы мақалада бұл оқиға шамамен 1876 жылға жатқызылып, Молдабайдың [[Қытай]] жағынан келген [[дүнгендер|дүнген]] балуанымен күрескені баяндалады.<ref name="ehistory"/> 1913 жылы Көкпектіде Молдабай Төкеұлы мен Әбділдәбек Төгісовтің күрескені және екі балуанның да бірін-бірі жеңе алмағаны туралы мәлімет бар.<ref name="ehistory"/> == Қажымұқанмен кездесуі == 1924 жылдың жазында Зайсан қаласында Молдабай Төкеұлының Қажымұқан Мұңайтпасовпен кездескені туралы дерек бар. Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, екі балуан күреспеген, тек кездесіп, қол алысып амандасқан.<ref name="ehistory"/> == Әдебиеттегі бейнесі == Ақын Сапарғали Әлімбетов Молдабай балуанға арнап «Молдабай» атты поэма жазған. Поэмада балуанның өмірі мен күрестегі өнері туралы баяндалады.<ref name="ehistory"/> Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, поэманың алғашқы нұсқасы 1970 жылы Көкпекті аудандық «Жұлдыз» газетінде жарияланған.<ref name="ehistory"/> == Есімін ұлықтау == 2021 жылы Ақсуат ауылында Молдабай Төкеұлына арналған ескерткіш мүсін ашылды. Ескерткіш ауылдағы спорт мектебінің маңына орнатылған. Ашылу рәсіміне жергілікті тұрғындар, спортшылар және балуанның ұрпақтары қатысқан.<ref name="ustinka">{{cite web |url=https://ustinka.kz/kz/vko/70044.html |title=Тарбағатайдың апайтөс балуаны - Молдабайдың есімі ұлықталды |publisher=Устинка Live |date=2021-11-12 |language=kk }}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} [[Санат:Қазақ балуандары]] [[Санат:1861 жылы туғандар]] [[Санат:1926 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Абай облысының тұлғалары]] [[Санат:Ақсуат ауданының тұлғалары]] jqoji9bckifxlly8muv7gl2cxkhfjib 3647388 3647387 2026-08-26T08:26:29Z Sagzhan 29953 3647388 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} {{Тұлға |Есімі = Молдабай Төкеұлы |Шынайы есімі = Молдабай Төкеұлы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[1861 жыл]] |Туған жері = Қараоба баурайы, Екпін ауылы, Ақсуат ауданы, қазіргі Абай облысы |Қайтыс болған күні = [[1926 жыл]] |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = Палуан, қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]]дың соңы — [[XX ғасыр]]дың басы |Білімі = |Мамандығы = Палуан |Не үшін белгілі = Қазақ даласы мен Шыңжаң өңіріндегі күрес сайыстарына қатысқан, Көктұма, [[Көкпекті (Абай облысы)|Көкпекті]], [[Зайсан (қала)|Зайсан]] өңірлеріндегі белдесулерімен танымал, [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]мен кездескен тұлға |Партиясы = |Әкесі = Төке |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = |Балалары = |Отбасы = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Молдабай Төкеұлы''' (1861–1926) — [[қазақтар|қазақтың]] дәстүрлі күрес өнерінің өкілі, балуан. Қазіргі [[Абай облысы]] [[Ақсуат ауданы]] аумағында дүниеге келген. [[XIX ғасыр]]дың соңы мен [[XX ғасыр]]дың басында қазақ даласы мен [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң]] өңірінде өткен күрес сайыстарына қатысқан.<ref name="ehistory">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/news/show/32826 |title=Молдабай балуан |publisher=Қазақстан тарихы порталы |date=2021-07-22 |language=kk }}</ref> == Өмірбаяны == Молдабай Төкеұлы [[1861 жыл]]ы қазіргі [[Абай облысы]] Ақсуат ауданына қарасты Екпін ауылының Қараоба баурайында дүниеге келген. Деректерде оның 1926 жылы 65 жасында қайтыс болғаны көрсетіледі.<ref name="ehistory"/> Молдабай туралы мәліметтер халық арасында сақталған әңгімелерде және ақын Сапарғали Әлімбетовтің «Молдабай» поэмасында кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы материалда балуан туралы деректер «Қазақ балуандары» атты еңбекке және Қалихан Алтынбаевтың материалдарына сүйеніп берілгені көрсетілген.<ref name="ehistory"/> == Балуандық өнері == Молдабай Төкеұлы жас кезінен күрес сайыстарына қатысқан. Деректерде оның Көктұма, Көкпекті, Зайсан және басқа да өңірлердегі балуандар бәсекесіне қатысқаны айтылады.<ref name="ehistory"/> Молдабайдың Көктұма өңіріндегі күресі туралы деректерде әртүрлі мәлімет кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы мақалада бұл оқиға шамамен 1876 жылға жатқызылып, Молдабайдың [[Қытай]] жағынан келген [[дүнгендер|дүнген]] балуанымен күрескені баяндалады.<ref name="ehistory"/> 1913 жылы Көкпектіде Молдабай Төкеұлы мен Әбділдәбек Төгісовтің күрескені және екі балуанның да бірін-бірі жеңе алмағаны туралы мәлімет бар.<ref name="ehistory"/> == Қажымұқанмен кездесуі == 1924 жылдың жазында Зайсан қаласында Молдабай Төкеұлының Қажымұқан Мұңайтпасовпен кездескені туралы дерек бар. Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, екі балуан күреспеген, тек кездесіп, қол алысып амандасқан.<ref name="ehistory"/> == Әдебиеттегі бейнесі == Ақын Сапарғали Әлімбетов Молдабай балуанға арнап «Молдабай» атты поэма жазған. Поэмада балуанның өмірі мен күрестегі өнері туралы баяндалады.<ref name="ehistory"/> Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, поэманың алғашқы нұсқасы 1970 жылы Көкпекті аудандық «Жұлдыз» газетінде жарияланған.<ref name="ehistory"/> == Есімін ұлықтау == 2021 жылы Ақсуат ауылында Молдабай Төкеұлына арналған ескерткіш мүсін ашылды. Ескерткіш ауылдағы спорт мектебінің маңына орнатылған. Ашылу рәсіміне жергілікті тұрғындар, спортшылар және балуанның ұрпақтары қатысқан.<ref name="ustinka">{{cite web |url=https://ustinka.kz/kz/vko/70044.html |title=Тарбағатайдың апайтөс балуаны - Молдабайдың есімі ұлықталды |publisher=Устинка Live |date=2021-11-12 |language=kk }}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} [[Санат:Қазақ балуандары]] [[Санат:1861 жылы туғандар]] [[Санат:1926 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Абай облысының тұлғалары]] [[Санат:Ақсуат ауданының тұлғалары]] i96hvpp5hydfw9b6czpbplhk1wc503f 3647389 3647388 2026-08-26T08:26:45Z Sagzhan 29953 3647389 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Молдабай Төкеұлы |Шынайы есімі = Молдабай Төкеұлы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[1861 жыл]] |Туған жері = Қараоба баурайы, Екпін ауылы, Ақсуат ауданы, қазіргі Абай облысы |Қайтыс болған күні = [[1926 жыл]] |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = Палуан, қазақтың дәстүрлі күрес өнерінің өкілі |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]]дың соңы — [[XX ғасыр]]дың басы |Білімі = |Мамандығы = Палуан |Не үшін белгілі = Қазақ даласы мен Шыңжаң өңіріндегі күрес сайыстарына қатысқан, Көктұма, [[Көкпекті (Абай облысы)|Көкпекті]], [[Зайсан (қала)|Зайсан]] өңірлеріндегі белдесулерімен танымал, [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]мен кездескен тұлға |Партиясы = |Әкесі = Төке |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = |Балалары = |Отбасы = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Молдабай Төкеұлы''' (1861–1926) — [[қазақтар|қазақтың]] дәстүрлі күрес өнерінің өкілі, балуан. Қазіргі [[Абай облысы]] [[Ақсуат ауданы]] аумағында дүниеге келген. [[XIX ғасыр]]дың соңы мен [[XX ғасыр]]дың басында қазақ даласы мен [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң]] өңірінде өткен күрес сайыстарына қатысқан.<ref name="ehistory">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/news/show/32826 |title=Молдабай балуан |publisher=Қазақстан тарихы порталы |date=2021-07-22 |language=kk }}</ref> == Өмірбаяны == Молдабай Төкеұлы [[1861 жыл]]ы қазіргі [[Абай облысы]] Ақсуат ауданына қарасты Екпін ауылының Қараоба баурайында дүниеге келген. Деректерде оның 1926 жылы 65 жасында қайтыс болғаны көрсетіледі.<ref name="ehistory"/> Молдабай туралы мәліметтер халық арасында сақталған әңгімелерде және ақын Сапарғали Әлімбетовтің «Молдабай» поэмасында кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы материалда балуан туралы деректер «Қазақ балуандары» атты еңбекке және Қалихан Алтынбаевтың материалдарына сүйеніп берілгені көрсетілген.<ref name="ehistory"/> == Балуандық өнері == Молдабай Төкеұлы жас кезінен күрес сайыстарына қатысқан. Деректерде оның Көктұма, Көкпекті, Зайсан және басқа да өңірлердегі балуандар бәсекесіне қатысқаны айтылады.<ref name="ehistory"/> Молдабайдың Көктұма өңіріндегі күресі туралы деректерде әртүрлі мәлімет кездеседі. Қазақстан тарихы порталындағы мақалада бұл оқиға шамамен 1876 жылға жатқызылып, Молдабайдың [[Қытай]] жағынан келген [[дүнгендер|дүнген]] балуанымен күрескені баяндалады.<ref name="ehistory"/> 1913 жылы Көкпектіде Молдабай Төкеұлы мен Әбділдәбек Төгісовтің күрескені және екі балуанның да бірін-бірі жеңе алмағаны туралы мәлімет бар.<ref name="ehistory"/> == Қажымұқанмен кездесуі == 1924 жылдың жазында Зайсан қаласында Молдабай Төкеұлының Қажымұқан Мұңайтпасовпен кездескені туралы дерек бар. Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, екі балуан күреспеген, тек кездесіп, қол алысып амандасқан.<ref name="ehistory"/> == Әдебиеттегі бейнесі == Ақын Сапарғали Әлімбетов Молдабай балуанға арнап «Молдабай» атты поэма жазған. Поэмада балуанның өмірі мен күрестегі өнері туралы баяндалады.<ref name="ehistory"/> Қазақстан тарихы порталындағы мәлімет бойынша, поэманың алғашқы нұсқасы 1970 жылы Көкпекті аудандық «Жұлдыз» газетінде жарияланған.<ref name="ehistory"/> == Есімін ұлықтау == 2021 жылы Ақсуат ауылында Молдабай Төкеұлына арналған ескерткіш мүсін ашылды. Ескерткіш ауылдағы спорт мектебінің маңына орнатылған. Ашылу рәсіміне жергілікті тұрғындар, спортшылар және балуанның ұрпақтары қатысқан.<ref name="ustinka">{{cite web |url=https://ustinka.kz/kz/vko/70044.html |title=Тарбағатайдың апайтөс балуаны - Молдабайдың есімі ұлықталды |publisher=Устинка Live |date=2021-11-12 |language=kk }}</ref> == Дереккөздер == {{Reflist}} [[Санат:Қазақ балуандары]] [[Санат:1861 жылы туғандар]] [[Санат:1926 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Абай облысының тұлғалары]] [[Санат:Ақсуат ауданының тұлғалары]] gzatllbwljseeu2cnt60nwznuy4y693 Қаржылық талдаушы 0 785688 3647188 3647185 2026-08-25T12:02:29Z 1nter pares 146705 /* Орта кеңсе */ 3647188 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} g154e5bdgnfu417cfyju479h9cbx7qi 3647189 3647188 2026-08-25T12:06:31Z 1nter pares 146705 /* Орта кеңсе */ 3647189 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} i63uo0d7le3bjm7jd7yedqwkclg7q6m 3647190 3647189 2026-08-25T12:08:46Z 1nter pares 146705 /* Орта кеңсе */ 3647190 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} oywfoep4x8glwst50a8rg1c4658bw7j 3647191 3647190 2026-08-25T12:10:36Z 1nter pares 146705 3647191 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} t6b7j4cd7me5ajjo0wrwxddyi5ml28e 3647192 3647191 2026-08-25T12:11:53Z 1nter pares 146705 3647192 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] 767llg3bltsfsrf8kgcrbrubfnd7185 3647206 3647192 2026-08-25T12:24:38Z 1nter pares 146705 /* Корпоративтік және басқа */ 3647206 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] lehk7kvaz7sek9cfri8rl3x7ejvj0i5 3647207 3647206 2026-08-25T12:28:40Z 1nter pares 146705 /* Қаржылық жоспарлау және талдау */ 3647207 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] 2m83fxjbyxkz7c282eksrt9jc8p3a8s 3647208 3647207 2026-08-25T12:29:09Z 1nter pares 146705 /* Қаржылық жоспарлау және талдау */ 3647208 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Қаржылық тәуекелдерді басқару#Корпоративтік қаржы|Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін; [[Қорғаныстың үш желісі]] мақаласын қараңыз. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] qpi0594qd5z23k465sybdq4g952j6iq 3647209 3647208 2026-08-25T12:30:20Z 1nter pares 146705 3647209 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Қаржылық тәуекелдерді басқару#Корпоративтік қаржы|Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] fm33zl8mf6o8xguu2cd55879fhza0v2 3647210 3647209 2026-08-25T12:30:38Z 1nter pares 146705 /* Қаржылық жоспарлау және талдау */ 3647210 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Қаржылық тәуекелдерді басқару#Корпоративтік қаржы|Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[Қазынашы#Корпоративтік қазынашылар|қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] 3hr859y9byi67j6rt0a41838namthb9 3647211 3647210 2026-08-25T12:30:58Z 1nter pares 146705 3647211 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] iz7nig3cwdjqgiq05n3kxd5r31v2w3k 3647212 3647211 2026-08-25T12:32:18Z 1nter pares 146705 /* Қаржылық жоспарлау және талдау */ 3647212 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] hg1ozlx885a4dodycutqi4fvmlcssza 3647213 3647212 2026-08-25T12:33:24Z 1nter pares 146705 /* Қаржылық жоспарлау және талдау */ 3647213 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. [[Коммерциялық несие|коммерциялық несиелеу]] саласында жұмыс істейтін қаржылық талдаушылар несиелік тәуекелдерді дәл осылай бағалау және [[Кірістілік спреді#Кірістілік спредін талдау|тәуекелге сай кірістіліктің]] тиісті екенін растау үшін қарыз алушының [[Қаржылық есептілік|аудиттелген қаржылық есептілігін]] және оған қатысты деректерді зерттей отырып, баланс талдауын жүргізеді; бұл міндет бастапқы кезеңде де, кейіннен тұрақты мониторинг негізінде де орындалады. Негізгі назар жалпы ағымдағы және болжамды [[Қаржылық коэффициент#Борыш коэффициенттері (қаржылық левередж коэффициенттері)|борыштық]] және [[Қаржылық коэффициент#Өтімділік коэффициенттері|өтімділік коэффициенттеріне]], сондай-ақ [[несиелік ковенант]]тарға қатысты коэффициенттерге, мысалы, [[борышқа қызмет көрсету коэффициенті]]не (DSCR) және [[несие мен құн арақатынасы]]на (LTVR) аударылады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] 824q05amwpb64nf0w8ki6co3s4k30f8 3647214 3647213 2026-08-25T12:34:33Z 1nter pares 146705 /* Қаржылық жоспарлау және талдау */ 3647214 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. [[Коммерциялық несие]]леу саласында жұмыс істейтін қаржылық талдаушылар несиелік тәуекелдерді дәл осылай бағалау және [[тәуекелге сай кірістілік]]тің тиісті екенін растау үшін қарыз алушының [[Қаржылық есептілік|аудиттелген қаржылық есептілігін]] және оған қатысты деректерді зерттей отырып, баланс талдауын жүргізеді; бұл міндет бастапқы кезеңде де, кейіннен тұрақты мониторинг негізінде де орындалады. Негізгі назар жалпы ағымдағы және болжамды [[борыштық]] және [[өтімділік коэффициенттеріне]], сондай-ақ [[несиелік ковенант]]тарға қатысты коэффициенттерге, мысалы, [[борышқа қызмет көрсету коэффициенті]]не (DSCR) және [[несие мен құн арақатынасы]]на (LTVR) аударылады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] q8b72x005l5vevkio5yys95gum7lxzs 3647215 3647214 2026-08-25T12:35:37Z 1nter pares 146705 3647215 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] hg1ozlx885a4dodycutqi4fvmlcssza 3647216 3647215 2026-08-25T12:35:45Z 1nter pares 146705 3647216 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. [[Коммерциялық несие]]леу саласында жұмыс істейтін қаржылық талдаушылар несиелік тәуекелдерді дәл осылай бағалау және [[тәуекелге сай кірістілік]]тің тиісті екенін растау үшін қарыз алушының [[Қаржылық есептілік|аудиттелген қаржылық есептілігін]] және оған қатысты деректерді зерттей отырып, баланс талдауын жүргізеді; бұл міндет бастапқы кезеңде де, кейіннен тұрақты мониторинг негізінде де орындалады. Негізгі назар жалпы ағымдағы және болжамды [[борыштық]] және [[өтімділік коэффициенттеріне]], сондай-ақ [[несиелік ковенант]]тарға қатысты коэффициенттерге, мысалы, [[борышқа қызмет көрсету коэффициенті]]не (DSCR) және [[несие мен құн арақатынасы]]на (LTVR) аударылады. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] noh4h4bw9gwf0awt5xcpro7jzju24yw 3647218 3647216 2026-08-25T12:36:20Z 1nter pares 146705 /* Несиелік талдаушылар */ 3647218 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. [[Коммерциялық несие]]леу саласында жұмыс істейтін қаржылық талдаушылар несиелік тәуекелдерді дәл осылай бағалау және [[тәуекелге сай кірістілік]]тің тиісті екенін растау үшін қарыз алушының [[Қаржылық есептілік|аудиттелген қаржылық есептілігін]] және оған қатысты деректерді зерттей отырып, баланс талдауын жүргізеді; бұл міндет бастапқы кезеңде де, кейіннен тұрақты мониторинг негізінде де орындалады. Негізгі назар жалпы ағымдағы және болжамды [[борыштық]] және [[өтімділік коэффициенттеріне]], сондай-ақ [[несиелік ковенант]]тарға қатысты коэффициенттерге, мысалы, [[борышқа қызмет көрсету коэффициенті]]не (DSCR) және [[несие мен құн арақатынасы]]на (LTVR) аударылады. [[Бөлшек банк|Бөлшек банк ісінде]] [[несие талдаушысы|несие талдаушылары]] өтініш берушінің несие қабілеттілігін анықтау үшін модельдер әзірлейді, бастапқы [[несиелік балл]] тағайындайды және оны, сондай-ақ несиені тұрақты «[[мінез-құлықтық» балл]] негізінде бақылайды. Осы және алдыңғы қызметте [[Қаржылық есептіліктің құнсыздануы|құнсыздануды]] және [[Бухгалтерлік есептегі резерв|резервтерді]] модельдеу маңызды нәтиже болып табылады ([[IFRS 9]] қараңыз); [[дефолт ықтималдығы]] (PD), [[дефолт кезіндегі экспозиция]] (EAD) және [[дефолт жағдайындағы шығын]] (LGD) статистикасы немесе модельдері көбінесе бөлек (бірақ мамандандырылған) [[несиелік квант]] тобы тарапынан әзірленеді. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] ecqg5k2mxhapu4czo2agwzoh12e70gz 3647219 3647218 2026-08-25T12:37:57Z 1nter pares 146705 /* Несиелік талдаушылар */ 3647219 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. [[Коммерциялық несие]]леу саласында жұмыс істейтін қаржылық талдаушылар несиелік тәуекелдерді дәл осылай бағалау және [[тәуекелге сай кірістілік]]тің тиісті екенін растау үшін қарыз алушының [[Қаржылық есептілік|аудиттелген қаржылық есептілігін]] және оған қатысты деректерді зерттей отырып, баланс талдауын жүргізеді; бұл міндет бастапқы кезеңде де, кейіннен тұрақты мониторинг негізінде де орындалады. Негізгі назар жалпы ағымдағы және болжамды [[борыштық]] және [[өтімділік коэффициенттеріне]], сондай-ақ [[несиелік ковенант]]тарға қатысты коэффициенттерге, мысалы, [[борышқа қызмет көрсету коэффициенті]]не (DSCR) және [[несие мен құн арақатынасы]]на (LTVR) аударылады. [[Бөлшек банк|Бөлшек банк ісінде]] [[несие талдаушысы|несие талдаушылары]] өтініш берушінің несие қабілеттілігін анықтау үшін модельдер әзірлейді, бастапқы [[несиелік балл]] тағайындайды және оны, сондай-ақ несиені тұрақты «[[мінез-құлықтық» балл]] негізінде бақылайды. Осы және алдыңғы қызметте [[Қаржылық есептіліктің құнсыздануы|құнсыздануды]] және [[Бухгалтерлік есептегі резерв|резервтерді]] модельдеу маңызды нәтиже болып табылады ([[IFRS 9]] қараңыз); [[дефолт ықтималдығы]] (PD), [[дефолт кезіндегі экспозиция]] (EAD) және [[дефолт жағдайындағы шығын]] (LGD) статистикасы немесе модельдері көбінесе бөлек (бірақ мамандандырылған) [[несиелік квант]] тобы тарапынан әзірленеді. ==== Бухгалтерлік есеп талдаушылары ==== Кейбір қаржылық талдаушылар [[бухгалтерлік есеп талдаушысы]] ретінде маманданады; олар клиенттері үшін салалық деректерді (негізінен банк секторындағы баланс, кірістер туралы есеп және капитал жеткіліктілігі туралы деректерді), бірігу және жұтылу тарихын, сондай-ақ қаржылық жаңалықтарды жинайды. Содан кейін олар, әдетте, әртүрлі компаниялардың деректерін «стандарттайды», бұл [[ұқсас компаниялар тобын талдау]]ды жеңілдетеді: мұндағы негізгі мақсат — клиенттеріне әртүрлі өңірлердегі инвестициялар туралы неғұрлым дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік беру. Сондай-ақ олар қаржылық есептіліктен және, мүмкін, басқа да көздерден алынған деректер негізінде есептелген көптеген [[қаржылық коэффициент]]терді ұсынады. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] 6u61u775l5kwqmqsckugod45io456py 3647220 3647219 2026-08-25T12:40:54Z 1nter pares 146705 /* Бухгалтерлік есеп талдаушылары */ 3647220 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. [[Коммерциялық несие]]леу саласында жұмыс істейтін қаржылық талдаушылар несиелік тәуекелдерді дәл осылай бағалау және [[тәуекелге сай кірістілік]]тің тиісті екенін растау үшін қарыз алушының [[Қаржылық есептілік|аудиттелген қаржылық есептілігін]] және оған қатысты деректерді зерттей отырып, баланс талдауын жүргізеді; бұл міндет бастапқы кезеңде де, кейіннен тұрақты мониторинг негізінде де орындалады. Негізгі назар жалпы ағымдағы және болжамды [[борыштық]] және [[өтімділік коэффициенттеріне]], сондай-ақ [[несиелік ковенант]]тарға қатысты коэффициенттерге, мысалы, [[борышқа қызмет көрсету коэффициенті]]не (DSCR) және [[несие мен құн арақатынасы]]на (LTVR) аударылады. [[Бөлшек банк|Бөлшек банк ісінде]] [[несие талдаушысы|несие талдаушылары]] өтініш берушінің несие қабілеттілігін анықтау үшін модельдер әзірлейді, бастапқы [[несиелік балл]] тағайындайды және оны, сондай-ақ несиені тұрақты «[[мінез-құлықтық» балл]] негізінде бақылайды. Осы және алдыңғы қызметте [[Қаржылық есептіліктің құнсыздануы|құнсыздануды]] және [[Бухгалтерлік есептегі резерв|резервтерді]] модельдеу маңызды нәтиже болып табылады ([[IFRS 9]] қараңыз); [[дефолт ықтималдығы]] (PD), [[дефолт кезіндегі экспозиция]] (EAD) және [[дефолт жағдайындағы шығын]] (LGD) статистикасы немесе модельдері көбінесе бөлек (бірақ мамандандырылған) [[несиелік квант]] тобы тарапынан әзірленеді. ==== Бухгалтерлік есеп талдаушылары ==== Кейбір қаржылық талдаушылар [[бухгалтерлік есеп талдаушысы]] ретінде маманданады; олар клиенттері үшін салалық деректерді (негізінен банк секторындағы баланс, кірістер туралы есеп және капитал жеткіліктілігі туралы деректерді), бірігу және жұтылу тарихын, сондай-ақ қаржылық жаңалықтарды жинайды. Содан кейін олар, әдетте, әртүрлі компаниялардың деректерін «стандарттайды», бұл [[ұқсас компаниялар тобын талдау]]ды жеңілдетеді: мұндағы негізгі мақсат — клиенттеріне әртүрлі өңірлердегі инвестициялар туралы неғұрлым дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік беру. Сондай-ақ олар қаржылық есептіліктен және, мүмкін, басқа да көздерден алынған деректер негізінде есептелген көптеген [[қаржылық коэффициент]]терді ұсынады. == Біліктілігі == === Жалпы === Жалпы алғанда,<ref name="collegegrad.com" /><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications">{{Cite web |title=Quantitative Analyst: Career Path and Qualifications |url=https://www.investopedia.com/articles/professionals/120215/quantitative-analyst-career-path-qualifications.asp |publisher=Investopedia |access-date=2023-11-26 |language=en}}</ref> [[Бизнес-білім#Бакалавриат білімі|бизнеске қатысты бакалавр дәрежесі]], [[Бухгалтерлік есеп бакалавры|бухгалтерлік есеп]], [[Қаржы бакалавры|қаржы]] немесе [[Экономика бакалавры|экономика]] мамандығы бойынша, бастапқы немесе кіші лауазымға қойылатын ең төменгі талап болып табылады. Жұмыс сипатына байланысты [[Microsoft Excel|Excel]] бағдарламасын белгілі бір деңгейде меңгеру әдетте ұсынылады (ал талдаушылардан [[Дерекқор|дерекқор]] бағдарламалық жасақтамасын «[[Жұмыс орнындағы оқыту|жұмыс барысында]]» үйрену талап етілуі мүмкін).<ref name="corporatefinanceinstitute" /><ref name="Dahlquist" /> == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] tk9yyjhzbn56m01qjzkpra3rzyir8jv 3647221 3647220 2026-08-25T12:41:38Z 1nter pares 146705 /* Жалпы */ 3647221 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. [[Коммерциялық несие]]леу саласында жұмыс істейтін қаржылық талдаушылар несиелік тәуекелдерді дәл осылай бағалау және [[тәуекелге сай кірістілік]]тің тиісті екенін растау үшін қарыз алушының [[Қаржылық есептілік|аудиттелген қаржылық есептілігін]] және оған қатысты деректерді зерттей отырып, баланс талдауын жүргізеді; бұл міндет бастапқы кезеңде де, кейіннен тұрақты мониторинг негізінде де орындалады. Негізгі назар жалпы ағымдағы және болжамды [[борыштық]] және [[өтімділік коэффициенттеріне]], сондай-ақ [[несиелік ковенант]]тарға қатысты коэффициенттерге, мысалы, [[борышқа қызмет көрсету коэффициенті]]не (DSCR) және [[несие мен құн арақатынасы]]на (LTVR) аударылады. [[Бөлшек банк|Бөлшек банк ісінде]] [[несие талдаушысы|несие талдаушылары]] өтініш берушінің несие қабілеттілігін анықтау үшін модельдер әзірлейді, бастапқы [[несиелік балл]] тағайындайды және оны, сондай-ақ несиені тұрақты «[[мінез-құлықтық» балл]] негізінде бақылайды. Осы және алдыңғы қызметте [[Қаржылық есептіліктің құнсыздануы|құнсыздануды]] және [[Бухгалтерлік есептегі резерв|резервтерді]] модельдеу маңызды нәтиже болып табылады ([[IFRS 9]] қараңыз); [[дефолт ықтималдығы]] (PD), [[дефолт кезіндегі экспозиция]] (EAD) және [[дефолт жағдайындағы шығын]] (LGD) статистикасы немесе модельдері көбінесе бөлек (бірақ мамандандырылған) [[несиелік квант]] тобы тарапынан әзірленеді. ==== Бухгалтерлік есеп талдаушылары ==== Кейбір қаржылық талдаушылар [[бухгалтерлік есеп талдаушысы]] ретінде маманданады; олар клиенттері үшін салалық деректерді (негізінен банк секторындағы баланс, кірістер туралы есеп және капитал жеткіліктілігі туралы деректерді), бірігу және жұтылу тарихын, сондай-ақ қаржылық жаңалықтарды жинайды. Содан кейін олар, әдетте, әртүрлі компаниялардың деректерін «стандарттайды», бұл [[ұқсас компаниялар тобын талдау]]ды жеңілдетеді: мұндағы негізгі мақсат — клиенттеріне әртүрлі өңірлердегі инвестициялар туралы неғұрлым дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік беру. Сондай-ақ олар қаржылық есептіліктен және, мүмкін, басқа да көздерден алынған деректер негізінде есептелген көптеген [[қаржылық коэффициент]]терді ұсынады. == Біліктілігі == === Жалпы === Жалпы алғанда,<ref name="collegegrad.com" /><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications">{{Cite web |title=Quantitative Analyst: Career Path and Qualifications |url=https://www.investopedia.com/articles/professionals/120215/quantitative-analyst-career-path-qualifications.asp |publisher=Investopedia |access-date=2023-11-26 |language=en}}</ref> [[Бизнес-білім#Бакалавриат білімі|бизнеске қатысты бакалавр дәрежесі]], [[Бухгалтерлік есеп бакалавры|бухгалтерлік есеп]], [[Қаржы бакалавры|қаржы]] немесе [[Экономика бакалавры|экономика]] мамандығы бойынша, бастапқы немесе кіші лауазымға қойылатын ең төменгі талап болып табылады. Жұмыс сипатына байланысты [[Microsoft Excel|Excel]] бағдарламасын белгілі бір деңгейде меңгеру әдетте ұсынылады (ал талдаушылардан [[Дерекқор|дерекқор]] бағдарламалық жасақтамасын «[[Жұмыс орнындағы оқыту|жұмыс барысында]]» үйрену талап етілуі мүмкін).<ref name="corporatefinanceinstitute" /><ref name="Dahlquist" /> Лауазымдық деңгейі жоғарылаған сайын, талдаушылардан көбінесе кіші лауазымда 2–3 жылдық тәжірибе жинақтағаннан кейін [[MBA]] дәрежесін алу күтіледі.<ref name="Dahlquist" /> Барған сайын, тіпті жұмысқа кіру үшін де талдаушылардың [[Қаржы магистрі]] дәрежесіне ие болғаны құпталады.<ref name="usnews">[https://www.usnews.com/education/best-graduate-schools/top-business-schools/articles/2015/02/09/determine-if-a-masters-in-finance-is-the-right-move ''Determine If a Master's in Finance Is the Right Move''], [[usnews.com]], Feb. 9, 2015.</ref> == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] 7v4wg89b61ybm50kno91bmpxe1grdh0 3647222 3647221 2026-08-25T12:43:51Z 1nter pares 146705 /* Жалпы */ 3647222 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. [[Коммерциялық несие]]леу саласында жұмыс істейтін қаржылық талдаушылар несиелік тәуекелдерді дәл осылай бағалау және [[тәуекелге сай кірістілік]]тің тиісті екенін растау үшін қарыз алушының [[Қаржылық есептілік|аудиттелген қаржылық есептілігін]] және оған қатысты деректерді зерттей отырып, баланс талдауын жүргізеді; бұл міндет бастапқы кезеңде де, кейіннен тұрақты мониторинг негізінде де орындалады. Негізгі назар жалпы ағымдағы және болжамды [[борыштық]] және [[өтімділік коэффициенттеріне]], сондай-ақ [[несиелік ковенант]]тарға қатысты коэффициенттерге, мысалы, [[борышқа қызмет көрсету коэффициенті]]не (DSCR) және [[несие мен құн арақатынасы]]на (LTVR) аударылады. [[Бөлшек банк|Бөлшек банк ісінде]] [[несие талдаушысы|несие талдаушылары]] өтініш берушінің несие қабілеттілігін анықтау үшін модельдер әзірлейді, бастапқы [[несиелік балл]] тағайындайды және оны, сондай-ақ несиені тұрақты «[[мінез-құлықтық» балл]] негізінде бақылайды. Осы және алдыңғы қызметте [[Қаржылық есептіліктің құнсыздануы|құнсыздануды]] және [[Бухгалтерлік есептегі резерв|резервтерді]] модельдеу маңызды нәтиже болып табылады ([[IFRS 9]] қараңыз); [[дефолт ықтималдығы]] (PD), [[дефолт кезіндегі экспозиция]] (EAD) және [[дефолт жағдайындағы шығын]] (LGD) статистикасы немесе модельдері көбінесе бөлек (бірақ мамандандырылған) [[несиелік квант]] тобы тарапынан әзірленеді. ==== Бухгалтерлік есеп талдаушылары ==== Кейбір қаржылық талдаушылар [[бухгалтерлік есеп талдаушысы]] ретінде маманданады; олар клиенттері үшін салалық деректерді (негізінен банк секторындағы баланс, кірістер туралы есеп және капитал жеткіліктілігі туралы деректерді), бірігу және жұтылу тарихын, сондай-ақ қаржылық жаңалықтарды жинайды. Содан кейін олар, әдетте, әртүрлі компаниялардың деректерін «стандарттайды», бұл [[ұқсас компаниялар тобын талдау]]ды жеңілдетеді: мұндағы негізгі мақсат — клиенттеріне әртүрлі өңірлердегі инвестициялар туралы неғұрлым дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік беру. Сондай-ақ олар қаржылық есептіліктен және, мүмкін, басқа да көздерден алынған деректер негізінде есептелген көптеген [[қаржылық коэффициент]]терді ұсынады. == Біліктілігі == === Жалпы === Жалпы алғанда,<ref name="collegegrad.com" /><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications">{{Cite web |title=Quantitative Analyst: Career Path and Qualifications |url=https://www.investopedia.com/articles/professionals/120215/quantitative-analyst-career-path-qualifications.asp |publisher=Investopedia |access-date=2023-11-26 |language=en}}</ref> [[Бизнес-білім#Бакалавриат білімі|бизнеске қатысты бакалавр дәрежесі]], [[Бухгалтерлік есеп бакалавры|бухгалтерлік есеп]], [[Қаржы бакалавры|қаржы]] немесе [[Экономика бакалавры|экономика]] мамандығы бойынша, бастапқы немесе кіші лауазымға қойылатын ең төменгі талап болып табылады. Жұмыс сипатына байланысты [[Microsoft Excel|Excel]] бағдарламасын белгілі бір деңгейде меңгеру әдетте ұсынылады (ал талдаушылардан [[Дерекқор|дерекқор]] бағдарламалық жасақтамасын «[[Жұмыс орнындағы оқыту|жұмыс барысында]]» үйрену талап етілуі мүмкін).<ref name="corporatefinanceinstitute" /><ref name="Dahlquist" /> Лауазымдық деңгейі жоғарылаған сайын, талдаушылардан көбінесе кіші лауазымда 2–3 жылдық тәжірибе жинақтағаннан кейін [[MBA]] дәрежесін алу күтіледі.<ref name="Dahlquist" /> Барған сайын, тіпті жұмысқа кіру үшін де талдаушылардың [[Қаржы магистрі]] дәрежесіне ие болғаны құпталады.<ref name="usnews">[https://www.usnews.com/education/best-graduate-schools/top-business-schools/articles/2015/02/09/determine-if-a-masters-in-finance-is-the-right-move ''Determine If a Master's in Finance Is the Right Move''], [[usnews.com]], Feb. 9, 2015.</ref> Бұдан басқа, [[Қаржылық қызметтердегі кәсіби сертификаттау|нақтырақ біліктіліктер]] талап етілуі мүмкін:<ref name="collegegrad.com">[https://collegegrad.com/careers/financial-managers Financial Managers], collegegrad.com</ref> * (Жоғары) қаржылық менеджмент қызметтерінде салық салу және қаржылық есептілікпен өзара байланысына байланысты [[Кәсіби бухгалтерлік ұйым|кәсіби бухгалтерлік сертификат]] — [[Сертификатталған мемлекеттік бухгалтер|CPA]], [[Дипломды бухгалтер|CA]], [[Сертификатталған басқарушылық бухгалтер|CMA]] немесе [[Басқарушылық бухгалтерлердің дипломды институты|CIMA]] — [[Бас қаржы директоры#Біліктіліктер|көбінесе міндетті алғышарт]] болып табылады.<ref>[https://collegegrad.com/careers/top-executives Top Executives], collegegrad.com</ref> * Тәуекел менеджерлерінен [[Қаржылық тәуекел менеджері|FRM]] / [[Кәсіби тәуекел менеджері|PRM]] немесе [[Қаржылық қызметтердегі кәсіби сертификаттау#Дипломды кәсіпорын тәуекелінің актуарийі / талдаушысы|CERA]] сияқты актуарлық біліктілік барған сайын жиі талап етіледі.<ref>[https://www.institutionalinvestor.com/article/b1505qj433jnpj/the-rise-of-the-chief-risk-officer The Rise of the Chief Risk Officer], ''[[Institutional Investor (magazine)|Institutional Investor]]'' (March 2017).</ref> * Техникалық қызметтердегі несие талдаушыларынан бұлар да [[Несие талдаушысы#Білім|талап етілуі мүмкін]] (немесе кем дегенде [[Бизнес математикасы#Бакалавриат|белгіленген математика кредиттері]]);<ref name="investopedia.com">C. Morah (2021). [https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/09/career-credit-analysis-analyst.asp Analyzing a Career in Credit Analysis], [[investopedia]].com</ref> [[Несиелік талдау#Рөлі|коммерциялық несиелеу қызметтерінде]] [[Ұлттық несиелік менеджмент қауымдастығы|NACM]] ұсынатын CBA сияқты салалық сертификат талап етілуі мүмкін.<ref>{{Cite web |url=http://learn.org/articles/How_Do_I_Become_a_Credit_Analyst.html |title=How Do I Become a Credit Analyst? |access-date=2016-07-07 }}</ref> * [[Қазынашылық басқару]] қызметтерінде талдаушылар көбінесе [[Корпоративтік қазынашылар қауымдастығы#Мүшелік|ACT]] немесе [[Сертификатталған қазынашылық маманы|CTP]] біліктілігіне ие болады.<ref name="collegegrad.com" /> == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] b6juhb30f44mvpks6256lk3xg3baxb2 3647224 3647222 2026-08-25T12:44:46Z 1nter pares 146705 /* Жалпы */ 3647224 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. [[Коммерциялық несие]]леу саласында жұмыс істейтін қаржылық талдаушылар несиелік тәуекелдерді дәл осылай бағалау және [[тәуекелге сай кірістілік]]тің тиісті екенін растау үшін қарыз алушының [[Қаржылық есептілік|аудиттелген қаржылық есептілігін]] және оған қатысты деректерді зерттей отырып, баланс талдауын жүргізеді; бұл міндет бастапқы кезеңде де, кейіннен тұрақты мониторинг негізінде де орындалады. Негізгі назар жалпы ағымдағы және болжамды [[борыштық]] және [[өтімділік коэффициенттеріне]], сондай-ақ [[несиелік ковенант]]тарға қатысты коэффициенттерге, мысалы, [[борышқа қызмет көрсету коэффициенті]]не (DSCR) және [[несие мен құн арақатынасы]]на (LTVR) аударылады. [[Бөлшек банк|Бөлшек банк ісінде]] [[несие талдаушысы|несие талдаушылары]] өтініш берушінің несие қабілеттілігін анықтау үшін модельдер әзірлейді, бастапқы [[несиелік балл]] тағайындайды және оны, сондай-ақ несиені тұрақты «[[мінез-құлықтық» балл]] негізінде бақылайды. Осы және алдыңғы қызметте [[Қаржылық есептіліктің құнсыздануы|құнсыздануды]] және [[Бухгалтерлік есептегі резерв|резервтерді]] модельдеу маңызды нәтиже болып табылады ([[IFRS 9]] қараңыз); [[дефолт ықтималдығы]] (PD), [[дефолт кезіндегі экспозиция]] (EAD) және [[дефолт жағдайындағы шығын]] (LGD) статистикасы немесе модельдері көбінесе бөлек (бірақ мамандандырылған) [[несиелік квант]] тобы тарапынан әзірленеді. ==== Бухгалтерлік есеп талдаушылары ==== Кейбір қаржылық талдаушылар [[бухгалтерлік есеп талдаушысы]] ретінде маманданады; олар клиенттері үшін салалық деректерді (негізінен банк секторындағы баланс, кірістер туралы есеп және капитал жеткіліктілігі туралы деректерді), бірігу және жұтылу тарихын, сондай-ақ қаржылық жаңалықтарды жинайды. Содан кейін олар, әдетте, әртүрлі компаниялардың деректерін «стандарттайды», бұл [[ұқсас компаниялар тобын талдау]]ды жеңілдетеді: мұндағы негізгі мақсат — клиенттеріне әртүрлі өңірлердегі инвестициялар туралы неғұрлым дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік беру. Сондай-ақ олар қаржылық есептіліктен және, мүмкін, басқа да көздерден алынған деректер негізінде есептелген көптеген [[қаржылық коэффициент]]терді ұсынады. == Біліктілігі == === Жалпы === Жалпы алғанда,<ref name="collegegrad.com" /><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications">{{Cite web |title=Quantitative Analyst: Career Path and Qualifications |url=https://www.investopedia.com/articles/professionals/120215/quantitative-analyst-career-path-qualifications.asp |publisher=Investopedia |access-date=2023-11-26 |language=en}}</ref> [[Бизнес-білім#Бакалавриат білімі|бизнеске қатысты бакалавр дәрежесі]], [[Бухгалтерлік есеп бакалавры|бухгалтерлік есеп]], [[Қаржы бакалавры|қаржы]] немесе [[Экономика бакалавры|экономика]] мамандығы бойынша, бастапқы немесе кіші лауазымға қойылатын ең төменгі талап болып табылады. Жұмыс сипатына байланысты [[Microsoft Excel|Excel]] бағдарламасын белгілі бір деңгейде меңгеру әдетте ұсынылады (ал талдаушылардан [[Дерекқор|дерекқор]] бағдарламалық жасақтамасын «[[Жұмыс орнындағы оқыту|жұмыс барысында]]» үйрену талап етілуі мүмкін).<ref name="corporatefinanceinstitute" /><ref name="Dahlquist" /> Лауазымдық деңгейі жоғарылаған сайын, талдаушылардан көбінесе кіші лауазымда 2–3 жылдық тәжірибе жинақтағаннан кейін [[MBA]] дәрежесін алу күтіледі.<ref name="Dahlquist" /> Барған сайын, тіпті жұмысқа кіру үшін де талдаушылардың [[Қаржы магистрі]] дәрежесіне ие болғаны құпталады.<ref name="usnews">[https://www.usnews.com/education/best-graduate-schools/top-business-schools/articles/2015/02/09/determine-if-a-masters-in-finance-is-the-right-move ''Determine If a Master's in Finance Is the Right Move''], [[usnews.com]], Feb. 9, 2015.</ref> Бұдан басқа, [[Қаржылық қызметтердегі кәсіби сертификаттау|нақтырақ біліктіліктер]] талап етілуі мүмкін:<ref name="collegegrad.com">[https://collegegrad.com/careers/financial-managers Financial Managers], collegegrad.com</ref> * (Жоғары) қаржылық менеджмент қызметтерінде салық салу және қаржылық есептілікпен өзара байланысына байланысты [[Кәсіби бухгалтерлік ұйым|кәсіби бухгалтерлік сертификат]] — [[Сертификатталған мемлекеттік бухгалтер|CPA]], [[Дипломды бухгалтер|CA]], [[Сертификатталған басқарушылық бухгалтер|CMA]] немесе [[Басқарушылық бухгалтерлердің дипломды институты|CIMA]] — [[Бас қаржы директоры#Біліктіліктер|көбінесе міндетті алғышарт]] болып табылады.<ref>[https://collegegrad.com/careers/top-executives Top Executives], collegegrad.com</ref> * Тәуекел менеджерлерінен [[Қаржылық тәуекел менеджері|FRM]] / [[Кәсіби тәуекел менеджері|PRM]] немесе [[Қаржылық қызметтердегі кәсіби сертификаттау#Дипломды кәсіпорын тәуекелінің актуарийі / талдаушысы|CERA]] сияқты актуарлық біліктілік барған сайын жиі талап етіледі.<ref>[https://www.institutionalinvestor.com/article/b1505qj433jnpj/the-rise-of-the-chief-risk-officer The Rise of the Chief Risk Officer], ''[[Institutional Investor (magazine)|Institutional Investor]]'' (March 2017).</ref> * Техникалық қызметтердегі несие талдаушыларынан бұлар да [[Несие талдаушысы#Білім|талап етілуі мүмкін]] (немесе кем дегенде [[Бизнес математикасы#Бакалавриат|белгіленген математика кредиттері]]);<ref name="investopedia.com">C. Morah (2021). [https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/09/career-credit-analysis-analyst.asp Analyzing a Career in Credit Analysis], [[investopedia]].com</ref> [[Несиелік талдау#Рөлі|коммерциялық несиелеу қызметтерінде]] [[Ұлттық несиелік менеджмент қауымдастығы|NACM]] ұсынатын CBA сияқты салалық сертификат талап етілуі мүмкін.<ref>{{Cite web |url=http://learn.org/articles/How_Do_I_Become_a_Credit_Analyst.html |title=How Do I Become a Credit Analyst? |access-date=2016-07-07 }}</ref> * [[Қазынашылық басқару]] қызметтерінде талдаушылар көбінесе [[Корпоративтік қазынашылар қауымдастығы#Мүшелік|ACT]] немесе [[Сертификатталған қазынашылық маманы|CTP]] біліктілігіне ие болады.<ref name="collegegrad.com" /> === Бағалы қағаздар және инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар және инвестициялық банк ісі саласындағы қызметтерде,<ref name="BLS1" /> соңғы уақытта жұмысқа кіру үшін де талдаушылардың [[Қаржы магистрі]] дәрежесін немесе [[Дипломды қаржылық талдаушы|CFA біліктілігін]] алуы құпталады; Еуропада [[Сертификатталған халықаралық инвестициялық талдаушы|CIIA]] біліктілігі де қолданылады, ал жоғары лауазымдық деңгейлерде MBA әлі де кең таралған. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] 3a4cs704dsn3n4ynalu3aau5wjwstfc 3647225 3647224 2026-08-25T12:46:50Z 1nter pares 146705 /* Бағалы қағаздар және инвестициялық банк ісі */ 3647225 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. [[Коммерциялық несие]]леу саласында жұмыс істейтін қаржылық талдаушылар несиелік тәуекелдерді дәл осылай бағалау және [[тәуекелге сай кірістілік]]тің тиісті екенін растау үшін қарыз алушының [[Қаржылық есептілік|аудиттелген қаржылық есептілігін]] және оған қатысты деректерді зерттей отырып, баланс талдауын жүргізеді; бұл міндет бастапқы кезеңде де, кейіннен тұрақты мониторинг негізінде де орындалады. Негізгі назар жалпы ағымдағы және болжамды [[борыштық]] және [[өтімділік коэффициенттеріне]], сондай-ақ [[несиелік ковенант]]тарға қатысты коэффициенттерге, мысалы, [[борышқа қызмет көрсету коэффициенті]]не (DSCR) және [[несие мен құн арақатынасы]]на (LTVR) аударылады. [[Бөлшек банк|Бөлшек банк ісінде]] [[несие талдаушысы|несие талдаушылары]] өтініш берушінің несие қабілеттілігін анықтау үшін модельдер әзірлейді, бастапқы [[несиелік балл]] тағайындайды және оны, сондай-ақ несиені тұрақты «[[мінез-құлықтық» балл]] негізінде бақылайды. Осы және алдыңғы қызметте [[Қаржылық есептіліктің құнсыздануы|құнсыздануды]] және [[Бухгалтерлік есептегі резерв|резервтерді]] модельдеу маңызды нәтиже болып табылады ([[IFRS 9]] қараңыз); [[дефолт ықтималдығы]] (PD), [[дефолт кезіндегі экспозиция]] (EAD) және [[дефолт жағдайындағы шығын]] (LGD) статистикасы немесе модельдері көбінесе бөлек (бірақ мамандандырылған) [[несиелік квант]] тобы тарапынан әзірленеді. ==== Бухгалтерлік есеп талдаушылары ==== Кейбір қаржылық талдаушылар [[бухгалтерлік есеп талдаушысы]] ретінде маманданады; олар клиенттері үшін салалық деректерді (негізінен банк секторындағы баланс, кірістер туралы есеп және капитал жеткіліктілігі туралы деректерді), бірігу және жұтылу тарихын, сондай-ақ қаржылық жаңалықтарды жинайды. Содан кейін олар, әдетте, әртүрлі компаниялардың деректерін «стандарттайды», бұл [[ұқсас компаниялар тобын талдау]]ды жеңілдетеді: мұндағы негізгі мақсат — клиенттеріне әртүрлі өңірлердегі инвестициялар туралы неғұрлым дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік беру. Сондай-ақ олар қаржылық есептіліктен және, мүмкін, басқа да көздерден алынған деректер негізінде есептелген көптеген [[қаржылық коэффициент]]терді ұсынады. == Біліктілігі == === Жалпы === Жалпы алғанда,<ref name="collegegrad.com" /><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications">{{Cite web |title=Quantitative Analyst: Career Path and Qualifications |url=https://www.investopedia.com/articles/professionals/120215/quantitative-analyst-career-path-qualifications.asp |publisher=Investopedia |access-date=2023-11-26 |language=en}}</ref> [[Бизнес-білім#Бакалавриат білімі|бизнеске қатысты бакалавр дәрежесі]], [[Бухгалтерлік есеп бакалавры|бухгалтерлік есеп]], [[Қаржы бакалавры|қаржы]] немесе [[Экономика бакалавры|экономика]] мамандығы бойынша, бастапқы немесе кіші лауазымға қойылатын ең төменгі талап болып табылады. Жұмыс сипатына байланысты [[Microsoft Excel|Excel]] бағдарламасын белгілі бір деңгейде меңгеру әдетте ұсынылады (ал талдаушылардан [[Дерекқор|дерекқор]] бағдарламалық жасақтамасын «[[Жұмыс орнындағы оқыту|жұмыс барысында]]» үйрену талап етілуі мүмкін).<ref name="corporatefinanceinstitute" /><ref name="Dahlquist" /> Лауазымдық деңгейі жоғарылаған сайын, талдаушылардан көбінесе кіші лауазымда 2–3 жылдық тәжірибе жинақтағаннан кейін [[MBA]] дәрежесін алу күтіледі.<ref name="Dahlquist" /> Барған сайын, тіпті жұмысқа кіру үшін де талдаушылардың [[Қаржы магистрі]] дәрежесіне ие болғаны құпталады.<ref name="usnews">[https://www.usnews.com/education/best-graduate-schools/top-business-schools/articles/2015/02/09/determine-if-a-masters-in-finance-is-the-right-move ''Determine If a Master's in Finance Is the Right Move''], [[usnews.com]], Feb. 9, 2015.</ref> Бұдан басқа, [[Қаржылық қызметтердегі кәсіби сертификаттау|нақтырақ біліктіліктер]] талап етілуі мүмкін:<ref name="collegegrad.com">[https://collegegrad.com/careers/financial-managers Financial Managers], collegegrad.com</ref> * (Жоғары) қаржылық менеджмент қызметтерінде салық салу және қаржылық есептілікпен өзара байланысына байланысты [[Кәсіби бухгалтерлік ұйым|кәсіби бухгалтерлік сертификат]] — [[Сертификатталған мемлекеттік бухгалтер|CPA]], [[Дипломды бухгалтер|CA]], [[Сертификатталған басқарушылық бухгалтер|CMA]] немесе [[Басқарушылық бухгалтерлердің дипломды институты|CIMA]] — [[Бас қаржы директоры#Біліктіліктер|көбінесе міндетті алғышарт]] болып табылады.<ref>[https://collegegrad.com/careers/top-executives Top Executives], collegegrad.com</ref> * Тәуекел менеджерлерінен [[Қаржылық тәуекел менеджері|FRM]] / [[Кәсіби тәуекел менеджері|PRM]] немесе [[Қаржылық қызметтердегі кәсіби сертификаттау#Дипломды кәсіпорын тәуекелінің актуарийі / талдаушысы|CERA]] сияқты актуарлық біліктілік барған сайын жиі талап етіледі.<ref>[https://www.institutionalinvestor.com/article/b1505qj433jnpj/the-rise-of-the-chief-risk-officer The Rise of the Chief Risk Officer], ''[[Institutional Investor (magazine)|Institutional Investor]]'' (March 2017).</ref> * Техникалық қызметтердегі несие талдаушыларынан бұлар да [[Несие талдаушысы#Білім|талап етілуі мүмкін]] (немесе кем дегенде [[Бизнес математикасы#Бакалавриат|белгіленген математика кредиттері]]);<ref name="investopedia.com">C. Morah (2021). [https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/09/career-credit-analysis-analyst.asp Analyzing a Career in Credit Analysis], [[investopedia]].com</ref> [[Несиелік талдау#Рөлі|коммерциялық несиелеу қызметтерінде]] [[Ұлттық несиелік менеджмент қауымдастығы|NACM]] ұсынатын CBA сияқты салалық сертификат талап етілуі мүмкін.<ref>{{Cite web |url=http://learn.org/articles/How_Do_I_Become_a_Credit_Analyst.html |title=How Do I Become a Credit Analyst? |access-date=2016-07-07 }}</ref> * [[Қазынашылық басқару]] қызметтерінде талдаушылар көбінесе [[Корпоративтік қазынашылар қауымдастығы#Мүшелік|ACT]] немесе [[Сертификатталған қазынашылық маманы|CTP]] біліктілігіне ие болады.<ref name="collegegrad.com" /> === Бағалы қағаздар және инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар және инвестициялық банк ісі саласындағы қызметтерде,<ref name="BLS1" /> соңғы уақытта жұмысқа кіру үшін де талдаушылардың [[Қаржы магистрі]] дәрежесін немесе [[Дипломды қаржылық талдаушы|CFA біліктілігін]] алуы құпталады; Еуропада [[Сертификатталған халықаралық инвестициялық талдаушы|CIIA]] біліктілігі де қолданылады, ал жоғары лауазымдық деңгейлерде MBA әлі де кең таралған. Көбінесе реттеушілік талаптар да болады. Мысалы, АҚШ-та сату жағындағы немесе Уолл-стриттегі зерттеу талдаушылары [[Қаржы индустриясын реттеу органы]]нда (FINRA) тіркелуі тиіс. Бұл үміткерлер [[Бағалы қағаздардың жалпы өкілі емтиханы]]нан ([[7-серия емтиханы|7-серия]]) өтумен қатар, ашық нарықта сатылатын бағалы қағаздарды сату немесе ілгерілету мақсатында зерттеу материалдарын жариялау үшін [[Зерттеу талдаушысы емтиханы]]нан ([[Бағалы қағаздар бойынша емтихандар тізімі#Тіркелген өкіл деңгейі|86/87-серия]]) өтуі қажет. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] bv2bbixv2p2h9ba6ophhx6756cw5ucm 3647226 3647225 2026-08-25T12:48:02Z 1nter pares 146705 /* Бағалы қағаздар және инвестициялық банк ісі */ 3647226 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. [[Коммерциялық несие]]леу саласында жұмыс істейтін қаржылық талдаушылар несиелік тәуекелдерді дәл осылай бағалау және [[тәуекелге сай кірістілік]]тің тиісті екенін растау үшін қарыз алушының [[Қаржылық есептілік|аудиттелген қаржылық есептілігін]] және оған қатысты деректерді зерттей отырып, баланс талдауын жүргізеді; бұл міндет бастапқы кезеңде де, кейіннен тұрақты мониторинг негізінде де орындалады. Негізгі назар жалпы ағымдағы және болжамды [[борыштық]] және [[өтімділік коэффициенттеріне]], сондай-ақ [[несиелік ковенант]]тарға қатысты коэффициенттерге, мысалы, [[борышқа қызмет көрсету коэффициенті]]не (DSCR) және [[несие мен құн арақатынасы]]на (LTVR) аударылады. [[Бөлшек банк|Бөлшек банк ісінде]] [[несие талдаушысы|несие талдаушылары]] өтініш берушінің несие қабілеттілігін анықтау үшін модельдер әзірлейді, бастапқы [[несиелік балл]] тағайындайды және оны, сондай-ақ несиені тұрақты «[[мінез-құлықтық» балл]] негізінде бақылайды. Осы және алдыңғы қызметте [[Қаржылық есептіліктің құнсыздануы|құнсыздануды]] және [[Бухгалтерлік есептегі резерв|резервтерді]] модельдеу маңызды нәтиже болып табылады ([[IFRS 9]] қараңыз); [[дефолт ықтималдығы]] (PD), [[дефолт кезіндегі экспозиция]] (EAD) және [[дефолт жағдайындағы шығын]] (LGD) статистикасы немесе модельдері көбінесе бөлек (бірақ мамандандырылған) [[несиелік квант]] тобы тарапынан әзірленеді. ==== Бухгалтерлік есеп талдаушылары ==== Кейбір қаржылық талдаушылар [[бухгалтерлік есеп талдаушысы]] ретінде маманданады; олар клиенттері үшін салалық деректерді (негізінен банк секторындағы баланс, кірістер туралы есеп және капитал жеткіліктілігі туралы деректерді), бірігу және жұтылу тарихын, сондай-ақ қаржылық жаңалықтарды жинайды. Содан кейін олар, әдетте, әртүрлі компаниялардың деректерін «стандарттайды», бұл [[ұқсас компаниялар тобын талдау]]ды жеңілдетеді: мұндағы негізгі мақсат — клиенттеріне әртүрлі өңірлердегі инвестициялар туралы неғұрлым дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік беру. Сондай-ақ олар қаржылық есептіліктен және, мүмкін, басқа да көздерден алынған деректер негізінде есептелген көптеген [[қаржылық коэффициент]]терді ұсынады. == Біліктілігі == === Жалпы === Жалпы алғанда,<ref name="collegegrad.com" /><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications">{{Cite web |title=Quantitative Analyst: Career Path and Qualifications |url=https://www.investopedia.com/articles/professionals/120215/quantitative-analyst-career-path-qualifications.asp |publisher=Investopedia |access-date=2023-11-26 |language=en}}</ref> [[Бизнес-білім#Бакалавриат білімі|бизнеске қатысты бакалавр дәрежесі]], [[Бухгалтерлік есеп бакалавры|бухгалтерлік есеп]], [[Қаржы бакалавры|қаржы]] немесе [[Экономика бакалавры|экономика]] мамандығы бойынша, бастапқы немесе кіші лауазымға қойылатын ең төменгі талап болып табылады. Жұмыс сипатына байланысты [[Microsoft Excel|Excel]] бағдарламасын белгілі бір деңгейде меңгеру әдетте ұсынылады (ал талдаушылардан [[Дерекқор|дерекқор]] бағдарламалық жасақтамасын «[[Жұмыс орнындағы оқыту|жұмыс барысында]]» үйрену талап етілуі мүмкін).<ref name="corporatefinanceinstitute" /><ref name="Dahlquist" /> Лауазымдық деңгейі жоғарылаған сайын, талдаушылардан көбінесе кіші лауазымда 2–3 жылдық тәжірибе жинақтағаннан кейін [[MBA]] дәрежесін алу күтіледі.<ref name="Dahlquist" /> Барған сайын, тіпті жұмысқа кіру үшін де талдаушылардың [[Қаржы магистрі]] дәрежесіне ие болғаны құпталады.<ref name="usnews">[https://www.usnews.com/education/best-graduate-schools/top-business-schools/articles/2015/02/09/determine-if-a-masters-in-finance-is-the-right-move ''Determine If a Master's in Finance Is the Right Move''], [[usnews.com]], Feb. 9, 2015.</ref> Бұдан басқа, [[Қаржылық қызметтердегі кәсіби сертификаттау|нақтырақ біліктіліктер]] талап етілуі мүмкін:<ref name="collegegrad.com">[https://collegegrad.com/careers/financial-managers Financial Managers], collegegrad.com</ref> * (Жоғары) қаржылық менеджмент қызметтерінде салық салу және қаржылық есептілікпен өзара байланысына байланысты [[Кәсіби бухгалтерлік ұйым|кәсіби бухгалтерлік сертификат]] — [[Сертификатталған мемлекеттік бухгалтер|CPA]], [[Дипломды бухгалтер|CA]], [[Сертификатталған басқарушылық бухгалтер|CMA]] немесе [[Басқарушылық бухгалтерлердің дипломды институты|CIMA]] — [[Бас қаржы директоры#Біліктіліктер|көбінесе міндетті алғышарт]] болып табылады.<ref>[https://collegegrad.com/careers/top-executives Top Executives], collegegrad.com</ref> * Тәуекел менеджерлерінен [[Қаржылық тәуекел менеджері|FRM]] / [[Кәсіби тәуекел менеджері|PRM]] немесе [[Қаржылық қызметтердегі кәсіби сертификаттау#Дипломды кәсіпорын тәуекелінің актуарийі / талдаушысы|CERA]] сияқты актуарлық біліктілік барған сайын жиі талап етіледі.<ref>[https://www.institutionalinvestor.com/article/b1505qj433jnpj/the-rise-of-the-chief-risk-officer The Rise of the Chief Risk Officer], ''[[Institutional Investor (magazine)|Institutional Investor]]'' (March 2017).</ref> * Техникалық қызметтердегі несие талдаушыларынан бұлар да [[Несие талдаушысы#Білім|талап етілуі мүмкін]] (немесе кем дегенде [[Бизнес математикасы#Бакалавриат|белгіленген математика кредиттері]]);<ref name="investopedia.com">C. Morah (2021). [https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/09/career-credit-analysis-analyst.asp Analyzing a Career in Credit Analysis], [[investopedia]].com</ref> [[Несиелік талдау#Рөлі|коммерциялық несиелеу қызметтерінде]] [[Ұлттық несиелік менеджмент қауымдастығы|NACM]] ұсынатын CBA сияқты салалық сертификат талап етілуі мүмкін.<ref>{{Cite web |url=http://learn.org/articles/How_Do_I_Become_a_Credit_Analyst.html |title=How Do I Become a Credit Analyst? |access-date=2016-07-07 }}</ref> * [[Қазынашылық басқару]] қызметтерінде талдаушылар көбінесе [[Корпоративтік қазынашылар қауымдастығы#Мүшелік|ACT]] немесе [[Сертификатталған қазынашылық маманы|CTP]] біліктілігіне ие болады.<ref name="collegegrad.com" /> === Бағалы қағаздар және инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар және инвестициялық банк ісі саласындағы қызметтерде,<ref name="BLS1" /> соңғы уақытта жұмысқа кіру үшін де талдаушылардың [[Қаржы магистрі]] дәрежесін немесе [[Дипломды қаржылық талдаушы|CFA біліктілігін]] алуы құпталады; Еуропада [[Сертификатталған халықаралық инвестициялық талдаушы|CIIA]] біліктілігі де қолданылады, ал жоғары лауазымдық деңгейлерде MBA әлі де кең таралған. Көбінесе реттеушілік талаптар да болады. Мысалы, АҚШ-та сату жағындағы немесе Уолл-стриттегі зерттеу талдаушылары [[Қаржы индустриясын реттеу органы]]нда (FINRA) тіркелуі тиіс. Бұл үміткерлер [[Бағалы қағаздардың жалпы өкілі емтиханы]]нан ([[7-серия емтиханы|7-серия]]) өтумен қатар, ашық нарықта сатылатын бағалы қағаздарды сату немесе ілгерілету мақсатында зерттеу материалдарын жариялау үшін [[Зерттеу талдаушысы емтиханы]]нан ([[Бағалы қағаздар бойынша емтихандар тізімі#Тіркелген өкіл деңгейі|86/87-серия]]) өтуі қажет. Салалық мамандар үшін — шамамен бес жылдық салалық тәжірибесі бар — қаржылық біліктілікке азырақ мән беріледі, өйткені тиісті сала бойынша жоғары дәреже немесе біліктілік көбінесе қажет болады.<ref name="Definitive Guide">[https://www.mergersandinquisitions.com/equity-research-recruiting/ Equity Research Recruiting: The Definitive Guide], Luis Miguel Ochoa</ref> (Кейіннен оларға [[Дипломды қаржылық талдаушы|CFA]], CIIA немесе MBA дәрежесін алу ұсынылады.) Мысалы, [[Бағалау (қаржы)#Қаржылық қызметтер фирмаларын бағалау|қаржылық қызметтер фирмаларын бағалау]] және [[Бағалау (қаржы)#Тау-кен жобаларын бағалау|тау-кен компанияларын бағалау]] олардың [[Бизнесті бағалау стандарты|бағалау]], реттеу және [[бухгалтерлік есеп стандарты]] салаларындағы арнайы білімді қажет етеді; тиісінше, [[актуарлық ғылым]]<ref>https://www.actuarialsociety.org.za/career-paths-actuaries/ Career Paths for Actuaries</ref> және [[тау-кен инженериясы]] немесе [[Геолог|геология]]<ref>{{cite web |title=Inside the World of the Mining Analyst |url=https://www.investec.com/en_za/focus/beyond-wealth/inside-the-world-of-the-mining-analyst.html |website=Investec.com }}</ref> бойынша біліктілік талап етіледі. [[Өнеркәсіп салаларының тізімі|Басқа салалар]] да осыған ұқсас нақты техникалық біліктілікті талап етуі мүмкін: мысалы, «[[:Category:Life sciences industry|биотехнология]]» үшін [[Фармация бакалавры|фармация]] / [[өмір туралы ғылымдар]];<ref>[https://www.mergersandinquisitions.com/biotech-equity-research/ Biotech Equity Research], Brian DeChesare</ref> «[[жоғары технологиялар]]дың» (мысалы, [[жартылай өткізгіштер]]) кейбір салалары үшін [[электрондық инженерия]].<ref name="Definitive Guide" /> == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] 0k3xklt54cfqp5gtltwux5dokqqa5aw 3647227 3647226 2026-08-25T12:49:33Z 1nter pares 146705 /* Бағалы қағаздар және инвестициялық банк ісі */ 3647227 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. [[Коммерциялық несие]]леу саласында жұмыс істейтін қаржылық талдаушылар несиелік тәуекелдерді дәл осылай бағалау және [[тәуекелге сай кірістілік]]тің тиісті екенін растау үшін қарыз алушының [[Қаржылық есептілік|аудиттелген қаржылық есептілігін]] және оған қатысты деректерді зерттей отырып, баланс талдауын жүргізеді; бұл міндет бастапқы кезеңде де, кейіннен тұрақты мониторинг негізінде де орындалады. Негізгі назар жалпы ағымдағы және болжамды [[борыштық]] және [[өтімділік коэффициенттеріне]], сондай-ақ [[несиелік ковенант]]тарға қатысты коэффициенттерге, мысалы, [[борышқа қызмет көрсету коэффициенті]]не (DSCR) және [[несие мен құн арақатынасы]]на (LTVR) аударылады. [[Бөлшек банк|Бөлшек банк ісінде]] [[несие талдаушысы|несие талдаушылары]] өтініш берушінің несие қабілеттілігін анықтау үшін модельдер әзірлейді, бастапқы [[несиелік балл]] тағайындайды және оны, сондай-ақ несиені тұрақты «[[мінез-құлықтық» балл]] негізінде бақылайды. Осы және алдыңғы қызметте [[Қаржылық есептіліктің құнсыздануы|құнсыздануды]] және [[Бухгалтерлік есептегі резерв|резервтерді]] модельдеу маңызды нәтиже болып табылады ([[IFRS 9]] қараңыз); [[дефолт ықтималдығы]] (PD), [[дефолт кезіндегі экспозиция]] (EAD) және [[дефолт жағдайындағы шығын]] (LGD) статистикасы немесе модельдері көбінесе бөлек (бірақ мамандандырылған) [[несиелік квант]] тобы тарапынан әзірленеді. ==== Бухгалтерлік есеп талдаушылары ==== Кейбір қаржылық талдаушылар [[бухгалтерлік есеп талдаушысы]] ретінде маманданады; олар клиенттері үшін салалық деректерді (негізінен банк секторындағы баланс, кірістер туралы есеп және капитал жеткіліктілігі туралы деректерді), бірігу және жұтылу тарихын, сондай-ақ қаржылық жаңалықтарды жинайды. Содан кейін олар, әдетте, әртүрлі компаниялардың деректерін «стандарттайды», бұл [[ұқсас компаниялар тобын талдау]]ды жеңілдетеді: мұндағы негізгі мақсат — клиенттеріне әртүрлі өңірлердегі инвестициялар туралы неғұрлым дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік беру. Сондай-ақ олар қаржылық есептіліктен және, мүмкін, басқа да көздерден алынған деректер негізінде есептелген көптеген [[қаржылық коэффициент]]терді ұсынады. == Біліктілігі == === Жалпы === Жалпы алғанда,<ref name="collegegrad.com" /><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications">{{Cite web |title=Quantitative Analyst: Career Path and Qualifications |url=https://www.investopedia.com/articles/professionals/120215/quantitative-analyst-career-path-qualifications.asp |publisher=Investopedia |access-date=2023-11-26 |language=en}}</ref> [[Бизнес-білім#Бакалавриат білімі|бизнеске қатысты бакалавр дәрежесі]], [[Бухгалтерлік есеп бакалавры|бухгалтерлік есеп]], [[Қаржы бакалавры|қаржы]] немесе [[Экономика бакалавры|экономика]] мамандығы бойынша, бастапқы немесе кіші лауазымға қойылатын ең төменгі талап болып табылады. Жұмыс сипатына байланысты [[Microsoft Excel|Excel]] бағдарламасын белгілі бір деңгейде меңгеру әдетте ұсынылады (ал талдаушылардан [[Дерекқор|дерекқор]] бағдарламалық жасақтамасын «[[Жұмыс орнындағы оқыту|жұмыс барысында]]» үйрену талап етілуі мүмкін).<ref name="corporatefinanceinstitute" /><ref name="Dahlquist" /> Лауазымдық деңгейі жоғарылаған сайын, талдаушылардан көбінесе кіші лауазымда 2–3 жылдық тәжірибе жинақтағаннан кейін [[MBA]] дәрежесін алу күтіледі.<ref name="Dahlquist" /> Барған сайын, тіпті жұмысқа кіру үшін де талдаушылардың [[Қаржы магистрі]] дәрежесіне ие болғаны құпталады.<ref name="usnews">[https://www.usnews.com/education/best-graduate-schools/top-business-schools/articles/2015/02/09/determine-if-a-masters-in-finance-is-the-right-move ''Determine If a Master's in Finance Is the Right Move''], [[usnews.com]], Feb. 9, 2015.</ref> Бұдан басқа, [[Қаржылық қызметтердегі кәсіби сертификаттау|нақтырақ біліктіліктер]] талап етілуі мүмкін:<ref name="collegegrad.com">[https://collegegrad.com/careers/financial-managers Financial Managers], collegegrad.com</ref> * (Жоғары) қаржылық менеджмент қызметтерінде салық салу және қаржылық есептілікпен өзара байланысына байланысты [[Кәсіби бухгалтерлік ұйым|кәсіби бухгалтерлік сертификат]] — [[Сертификатталған мемлекеттік бухгалтер|CPA]], [[Дипломды бухгалтер|CA]], [[Сертификатталған басқарушылық бухгалтер|CMA]] немесе [[Басқарушылық бухгалтерлердің дипломды институты|CIMA]] — [[Бас қаржы директоры#Біліктіліктер|көбінесе міндетті алғышарт]] болып табылады.<ref>[https://collegegrad.com/careers/top-executives Top Executives], collegegrad.com</ref> * Тәуекел менеджерлерінен [[Қаржылық тәуекел менеджері|FRM]] / [[Кәсіби тәуекел менеджері|PRM]] немесе [[Қаржылық қызметтердегі кәсіби сертификаттау#Дипломды кәсіпорын тәуекелінің актуарийі / талдаушысы|CERA]] сияқты актуарлық біліктілік барған сайын жиі талап етіледі.<ref>[https://www.institutionalinvestor.com/article/b1505qj433jnpj/the-rise-of-the-chief-risk-officer The Rise of the Chief Risk Officer], ''[[Institutional Investor (magazine)|Institutional Investor]]'' (March 2017).</ref> * Техникалық қызметтердегі несие талдаушыларынан бұлар да [[Несие талдаушысы#Білім|талап етілуі мүмкін]] (немесе кем дегенде [[Бизнес математикасы#Бакалавриат|белгіленген математика кредиттері]]);<ref name="investopedia.com">C. Morah (2021). [https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/09/career-credit-analysis-analyst.asp Analyzing a Career in Credit Analysis], [[investopedia]].com</ref> [[Несиелік талдау#Рөлі|коммерциялық несиелеу қызметтерінде]] [[Ұлттық несиелік менеджмент қауымдастығы|NACM]] ұсынатын CBA сияқты салалық сертификат талап етілуі мүмкін.<ref>{{Cite web |url=http://learn.org/articles/How_Do_I_Become_a_Credit_Analyst.html |title=How Do I Become a Credit Analyst? |access-date=2016-07-07 }}</ref> * [[Қазынашылық басқару]] қызметтерінде талдаушылар көбінесе [[Корпоративтік қазынашылар қауымдастығы#Мүшелік|ACT]] немесе [[Сертификатталған қазынашылық маманы|CTP]] біліктілігіне ие болады.<ref name="collegegrad.com" /> === Бағалы қағаздар және инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар және инвестициялық банк ісі саласындағы қызметтерде,<ref name="BLS1" /> соңғы уақытта жұмысқа кіру үшін де талдаушылардың [[Қаржы магистрі]] дәрежесін немесе [[Дипломды қаржылық талдаушы|CFA біліктілігін]] алуы құпталады; Еуропада [[Сертификатталған халықаралық инвестициялық талдаушы|CIIA]] біліктілігі де қолданылады, ал жоғары лауазымдық деңгейлерде MBA әлі де кең таралған. Көбінесе реттеушілік талаптар да болады. Мысалы, АҚШ-та сату жағындағы немесе Уолл-стриттегі зерттеу талдаушылары [[Қаржы индустриясын реттеу органы]]нда (FINRA) тіркелуі тиіс. Бұл үміткерлер [[Бағалы қағаздардың жалпы өкілі емтиханы]]нан ([[7-серия емтиханы|7-серия]]) өтумен қатар, ашық нарықта сатылатын бағалы қағаздарды сату немесе ілгерілету мақсатында зерттеу материалдарын жариялау үшін [[Зерттеу талдаушысы емтиханы]]нан ([[Бағалы қағаздар бойынша емтихандар тізімі#Тіркелген өкіл деңгейі|86/87-серия]]) өтуі қажет. Салалық мамандар үшін — шамамен бес жылдық салалық тәжірибесі бар — қаржылық біліктілікке азырақ мән беріледі, өйткені тиісті сала бойынша жоғары дәреже немесе біліктілік көбінесе қажет болады.<ref name="Definitive Guide">[https://www.mergersandinquisitions.com/equity-research-recruiting/ Equity Research Recruiting: The Definitive Guide], Luis Miguel Ochoa</ref> (Кейіннен оларға [[Дипломды қаржылық талдаушы|CFA]], CIIA немесе MBA дәрежесін алу ұсынылады.) Мысалы, [[Бағалау (қаржы)#Қаржылық қызметтер фирмаларын бағалау|қаржылық қызметтер фирмаларын бағалау]] және [[Бағалау (қаржы)#Тау-кен жобаларын бағалау|тау-кен компанияларын бағалау]] олардың [[Бизнесті бағалау стандарты|бағалау]], реттеу және [[бухгалтерлік есеп стандарты]] салаларындағы арнайы білімді қажет етеді; тиісінше, [[актуарлық ғылым]]<ref>https://www.actuarialsociety.org.za/career-paths-actuaries/ Career Paths for Actuaries</ref> және [[тау-кен инженериясы]] немесе [[Геолог|геология]]<ref>{{cite web |title=Inside the World of the Mining Analyst |url=https://www.investec.com/en_za/focus/beyond-wealth/inside-the-world-of-the-mining-analyst.html |website=Investec.com }}</ref> бойынша біліктілік талап етіледі. [[Өнеркәсіп салаларының тізімі|Басқа салалар]] да осыған ұқсас нақты техникалық біліктілікті талап етуі мүмкін: мысалы, «[[:Category:Life sciences industry|биотехнология]]» үшін [[Фармация бакалавры|фармация]] / [[өмір туралы ғылымдар]];<ref>[https://www.mergersandinquisitions.com/biotech-equity-research/ Biotech Equity Research], Brian DeChesare</ref> «[[жоғары технологиялар]]дың» (мысалы, [[жартылай өткізгіштер]]) кейбір салалары үшін [[электрондық инженерия]].<ref name="Definitive Guide" /> Көптеген ірі топтардың құрамында арнайы техникалық қызметте [[Сертификатталған мемлекеттік бухгалтер|CPA]] немесе [[Дипломды бухгалтер|CA]] да болады. ([[Ұлттар Достастығы|Достастық елдерінде]] CA біліктілігі көбінесе (кіші) талдаушы қызметтеріне орналасу үшін жеткілікті.<ref>See e.g. [https://www.saica.org.za/initiatives/competency-framework/pathways-to-relevance/career-paths "Career Paths"] as discussed by [[Оңтүстік Африка дипломды бухгалтерлер институты|SAICA]]</ref>) Банктер орта кеңсе қызметтеріне [[Білікті бухгалтер|бухгалтерлік есеп біліктілігі]] бар талдаушыларды да жиі қабылдайды. Экономика тобын әдетте осы саладағы [[Бас экономист|бас экономист]] [[Философия докторы|PhD]] дәрежесімен басқарады, ал топқа қосылу үшін [[Экономика магистрі|экономика магистрі]] дәрежесі әдеттегі талап болып табылады. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] g64kzjbkwb4y91bphoccsubfj1azc3i 3647248 3647227 2026-08-25T13:40:46Z 1nter pares 146705 3647248 wikitext text/x-wiki '''Қаржылық талдаушы''' — жұмысының негізгі бөлігі ретінде сыртқы немесе ішкі клиенттер үшін [[қаржылық талдау]] жүргізетін [[кәсіби маман|маман]].<ref>Marshall D. Ketchum (1967). [https://www.jstor.org/stable/4470241 "Is Financial Analysis a Profession?"]. ''[[Financial Analysts Journal]]''. Vol. 23, No. 6 (Nov. - Dec., 1967)</ref><ref>See generally: Leon Wansleben (2012) 'Financial Analysts' In: K. Knorr Cetina & A. Preda (eds.), Handbook of the Sociology of Finance, Oxford: Oxford UP, pp. 250–271</ref><ref name="Dahlquist" /><ref name="princetonreview">[https://www.princetonreview.com/careers/68/financial-analyst "Financial Analyst"], ''[[Princeton Review]]''</ref><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications"/> Бұл қызмет нақты '''бағалы қағаздар талдаушысы''', '''зерттеу талдаушысы''', '''акциялар талдаушысы''', '''инвестициялық талдаушы''' немесе '''рейтингтік талдаушы''' деп аталуы мүмкін.<ref name="BLS1">[http://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/financial-analysts.htm Financial Analysts], [[Bureau of Labor Statistics]]</ref><ref name="collegegrad.com 2">[https://collegegrad.com/careers/financial-analysts Financial Analysts], collegegrad.com</ref> Бұл қызмет атауы кең мағыналы:<ref name="Rasmussen">[https://www.rasmussen.edu/degrees/business/blog/what-does-financial-analyst-do/ What does a financial analyst do?], [[Rasmussen College]]</ref><ref name="collegegrad.com" /><ref name="roberthalf">[https://www.roberthalf.com.au/employers/finance-accounting/financial-analyst-jobs Financial Analyst job description guide], [[Robert Half]]</ref><ref name="BLS5">[https://www.bls.gov/careeroutlook/2014/article/financial-specialists.htm Financial Specialists], Bureau of Labor Statistics</ref> Банк ісінде және жалпы өнеркәсіпте басқа да түрлі талдаушы қызметтері инвестициялау мен бағалауға назар аударудан гөрі [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) [[Қаржы|тәуекелдерді басқаруды]] қамтиды. == Рөлі == Қаржылық талдаушылар түрлі салаларда жұмыс істей алады. Олардың едәуір бөлігі [[Инвестициялық қор|инвестициялық]] және [[зейнетақы қоры|зейнетақы қорларында]], [[хедж-қор]]ларда, бағалы қағаздар фирмаларында, банктерде, [[инвестициялық банк]]терде, сақтандыру компанияларында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істейді әрі осы компанияларға немесе олардың клиенттеріне инвестициялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.<ref name="BLS1" /> Корпоративтік қызметтерде қаржылық талдаушылар өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде бюджет, кіріс және шығындарды модельдеу мен талдауды жүзеге асырады;<ref name="roberthalf" /><ref name="BLS2" /><ref name="BLS3" /> несие талдауы да жеке бағыт болып табылады.<ref name="BLS4">[https://www.bls.gov/oes/current/oes132041.htm Credit Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Қаржылық талдаушылар қаржылық деректерді талдау, үрдістерді анықтау және болжамдар әзірлеу үшін міндетті түрде [[электрондық кесте]]лерді (және [[статистикалық бағдарламалық жасақтама]] пакеттерін) пайдаланады. Талдаушы көбінесе компанияның болашағын жақсырақ түсіну және оның басқару тиімділігін айқындау үшін компания басшыларымен де кездеседі. Жетілдірілген [[математикалық модельдеу]] мен бағдарламалауға маманданған талдаушылар «кванттар» деп аталады. === Бағалы қағаздар фирмалары === Акциялармен [[Маклер|брокерлік]] айналысатын компанияда немесе инвестициялық банкте инвестициялық талдаушы<ref name="Dahlquist" /> компанияның қаржылық есептілігін оқып, [[қаржылық талдау|қаржылық есептілікті талдауды]] қолданады, сондай-ақ тауар бағаларын, сатылымдарды, шығындарды, шығыстар мен салық мөлшерлемелерін [[Бизнесті бағалау|компанияның құнын анықтау]] және болашақтағы кірістерін болжау мақсатында талдайды. Өз нәтижелерінің негізінде олар есептер жазады және таныстырылымдар жасайды, әдетте белгілі бір инвестицияны немесе бағалы қағазды сатып алу не сату туралы ұсыныстарды — «[[сауда идеясы]]н<nowiki/>» ұсынады. Әдетте бағалау соңында талдаушы инвестициялық әрекетті ұсынатын рейтинг береді: бағалы қағазды сатып алу, сату немесе ұстап тұру. Егер аға талдаушылар активтерді басқаруға жауапты болса, компания немесе клиент үшін сатып алу не сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Басқа, «кіші» талдаушылар белгілі бір инвестициялық шешім қабылдауға байланысты қаржылық тәуекелдерді модельдеу және өлшеу үшін деректерді пайдаланады. Әдетте қаржылық талдаушылар белгілі бір саланы — «[[салалық мамандар]]<nowiki/>» деп аталатын бағытты — зерттеп, іскерлік тәжірибелердегі, өнімдердегі және салалық бәсекелестіктегі қазіргі үрдістерді бағалайды.<ref name="collegegrad.com 2" /> Талдаушылардың ең көп қамтитын салаларының қатарына [[биотехнология]], [[қаржылық қызметтер]], [[Энергетика|энергетика]], [[тау-кен өнеркәсібі|тау-кен ісі]] мен ресурстар, сондай-ақ компьютерлік аппараттық құралдар, бағдарламалық жасақтама және қызметтер жатады. Талдаушылар салаға әсер етуі мүмкін жаңа нормативтік актілер мен саясаттан хабардар болып отыруы, сондай-ақ оның кірістерге әсерін анықтау үшін экономиканы бақылауы тиіс. Акциялар талдаушылары бағалы қағаздарды жекелеген секторларға бөлетіндіктен, бір сектордан тыс орналасқан немесе бірнеше секторды қамтитын компаниялар кейде [[Еленбеген компания әсері|еленбей қалады]]; мұның кірістілікке (және «[[табысты басқару]]ға<nowiki/>») әсері даулы мәселе болып табылады.<ref>{{cite journal |jstor=10.1086/210178 |title=The Categorical Imperative: Securities Analysts and the Illegitimacy Discount |first=Ezra W. |last=Zuckerman |s2cid=143734005 |date=18 May 1999 |journal=American Journal of Sociology |volume=104 |issue=5 |pages=1398–1438 |doi=10.1086/210178 }}</ref><ref>Laura Lindsey, Simona Mola (2013).[https://www.sec.gov/files/rsfi-wp2013-04.pdf Analyst Competition and Monitoring: Earnings Management in Neglected Firms], DERA Working Paper 2013-04</ref> Талдаушылар сондай-ақ тұрақты кірісті бағалы қағаздарға маманданады. Акциялар талдаушылары сияқты, ''тұрақты кіріс талдаушылары'' да түрлі бағалы қағаздардың [[Облигацияны бағалау|құнын бағалайды]] және [[Корпоративтік облигация#Тәуекелдерді талдау|тәуекелдерін талдайды]], алайда бұл ретте [[Пайыздық мөлшерлеме туынды құралы|пайыздық мөлшерлеме]] мен [[Тұрақты кірісті бағалы қағаз|тұрақты кірісті бағалы қағаздарға]], әсіресе [[Облигация (қаржы)|облигацияларға]] назар аударады. Олар бұдан әрі эмитент түрі бойынша, яғни [[муниципалдық облигация]]ларға, [[мемлекеттік облигация]]ларға және [[корпоративтік облигация]]ларға мамандануы мүмкін; соңғы мамандану көбінесе [[айырбасталатын облигация]]ларға, [[жоғары кірісті облигациялар]]ға және [[қиын жағдайдағы облигациялар]]ға бөлінеді; кейбіреулері [[синдикатталған несие]]лерді қамтиды. Есептілік эмитенттің төлем жасау қабілетіне — төменде [[сипатталған несие талдауына]] ұқсас — ғана емес, сонымен қатар қарастырылып отырған бағалы қағаздың [[салыстырмалы құнына]], сондай-ақ жалпы нарық пен [[кірістілік қисығы]] контексіндегі жағдайына назар аударады. Талдаушылар әдетте «[[Сату жағы талдаушысы|сату жағы]]<nowiki/>» және «[[Сатып алу жағы талдаушысы|сатып алу жағы]]<nowiki/>» болып бөлінеді. Сатып алу жағы кейде анағұрлым беделді, кәсіби және академиялық бағыт ретінде қарастырылады, ал сату жағы жоғарырақ жалақы төлеуі және [[сату және маркетинг қызметі]]не көбірек ұқсауы мүмкін. Ірі банктерде мансапты сату жағынан бастап, кейін қордағы сатып алу жағына ауысу кең таралған. * Сату жағы талдаушысының жұмысы жұмыс берушінің тікелей инвестициялауы үшін пайдаланылмайды, керісінше жұмыс беруші оны сатып алу жағы ұйымдарына ақшаға немесе өзге де пайдаға айырбастап сатады. Сату жағының зерттеулері көбінесе тікелей сатылмай, «жұмсақ ақша» ретінде пайдаланылады, мысалы, іскерлік қарым-қатынас үшін артықшылықты клиенттерге ұсынылады. Пікір білдіретін есептер немесе жазбалар дайындау әрдайым «сату жағы» (брокерлік) талдаушысы жұмысының бір бөлігі болып табылады, ал «сатып алу жағы» (инвестициялық фирмалар) талдаушылары үшін көбіне талап етілмейді. Кейде бұл сату жағы зерттеліп отырған компанияларға басқа да мүддесі болған кезде оларды маркетинг түрі ретінде ілгерілету үшін пайдаланылады, бұл [[мүдделер қақтығысы]]на әкелуі мүмкін. * Сатып алу жағы талдаушысы, мысалы [[қор менеджері]], талдаушының ұсынымы бойынша акцияларды өзі сатып алып, ұстайтын компанияда жұмыс істейді. Тәжірибе жинақтаған сайын талдаушылар жекелеген бағалы қағаздар мен секторларға қатысты сатып алу жағы зерттеулерінен [[Портфель менеджері|портфельді басқаруға]] ауысып, [[Активтерді бөлу|инвестициялар құрамын]] [[компания портфелі]] үшін таңдайды. Олар сондай-ақ қор менеджерлері болып, [[жеке инвесторлар]] үшін ірі инвестициялық портфельдерді басқара алады. Әдетте талдаушылар [[қаржылық есептілік]]ті талдауды, соның ішінде бухгалтерлік есепті талдау мен [[коэффициенттік талдау]]ды пайдаланады, сондай-ақ жалпы экономикалық жағдайды және пайыздық мөлшерлемелерді, жұмыспен қамтуды, өндірісті, менеджментті және нарықтық ортаны тактикалық бағалауды қоса алғанда, нақты факторларды да ескереді. Талдаушылар ақпаратты жария жазбалар мен компанияның [[SEC құжаттары|SEC-ке тапсырған құжаттарын]] зерттеу, сондай-ақ басшылыққа тікелей сұрақтар қоя алатын ашық [[пайда туралы конференциялық қоңырау]]ларға қатысу арқылы алады. Қосымша ақпаратты басқару топтарының жоғары лауазымды мүшелерімен шағын топтағы немесе жеке кездесулерде де алуға болады. Алайда көптеген нарықтарда мұндай ақпарат жинау 2000 жылдардың басындағы корпоративтік [[бухгалтерлік жанжалдар]]дан кейін енгізілген заңнамалық өзгерістерге байланысты қиын әрі ықтимал заңсыз бола түсті. Соның бір мысалы — АҚШ-тағы [[FD ережесі]] (әділ ақпаратты ашу). Көптеген басқа дамыған елдер де осындай ережелерді қабылдады. Талдаушылардың жұмысы [[Thomson Reuters]] иелігіндегі StarMine немесе ''Institutional Investor'' журналы сияқты түрлі қызметтер арқылы бағаланады. [[Numis]] зерттеуі бойынша, талдаушылар ең көп қамтыған шағын компаниялар өз қатарластарынан 2,5%-ға жоғары нәтиже көрсеткен, ал талдаушылардың қамтуы төмен компаниялар 0,7%-ға төмен нәтиже көрсеткен.<ref>{{cite web |last=Walker |first=Owen |date=2018-02-03 |title=Brokers and Managers Grapple with Mifid 'Inducement' Rule |url=https://www.ft.com/content/473a37a8-1720-11e8-9376-4a6390addb44 |website=[[Financial Times]]}}</ref> === Инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар немесе банк фирмаларының [[инвестициялық банк ісі]] бөлімдеріндегі қаржылық талдаушылар көбінесе топтарда жұмыс істеп, компаниялардың болашақ перспективаларын талдайды және [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы акцияларды алғаш рет жұртшылыққа сатады немесе [[облигациялар шығарады]]; бұл міндет көбінесе бағалы қағаздар талдаушысының міндетімен бірдей болады. Осы негізде олар жаңа компанияға инвестиция салудың артықшылықтары туралы әлеуетті инвесторларға таныстырылымдар жасайды және өздерінің «[[презентациялық кітап]]тарын<nowiki/>» «[[Қаржылық роуд-шоу|роуд-шоуда]]<nowiki/>» ұсынады; [[букраннер]] мен [[бағалы қағаздарды андеррайтингтеу]] мақалаларын қараңыз. Мұндағы инвестициялық банк қызметінің қосымша құрамдас бөлігі: талдаушылар [[Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссия]]ның ережелеріне сәйкестік үшін қажетті барлық нысандар мен жазбаша материалдардың дұрыс әрі толық болуын қамтамасыз етеді. Көптеген инвестициялық банктік талдаушылар [[бірігу және жұтылу]] (M&A) бөлімдерінде жұмыс істейді, мұнда да ұсынылған бірігу немесе жұтылудың шығындары мен пайдаларын талдайды және [[Америка Құрама Штаттарындағы бағалы қағаздарды реттеу|реттеуші органдарға ұсынылатын құжаттарды]] дайындауға көмектеседі; бұл жерде сатып алу жағының да, сату жағының да талдаушылары болады. Талдау IPO-ға қарағанда біршама мамандандырылған, өйткені ол [[Бірігу және жұтылу#Бизнесті бағалау|бірігуге дейінгі және кейінгі бағалауды]], тиімділік, синергия немесе нарық үлесінің артуы, қолданылатын [[қаржыландыру]], соның ішінде [[айырбастау коэффициенті]] сияқты M&A-ға тән мәселелер, сондай-ақ мәміле мен жаңа ұйым үшін [[Салықтан жалтару|салықтық оңтайландыруды]] ескеруі тиіс.<ref>Stephanie Overby and John Labate (2021). [https://deloitte.wsj.com/articles/tax-planning-to-drive-m-a-transaction-value-01623265329 Tax Planning to Drive M&A Transaction Value], ''[[Wall Street Journal]]''</ref> Жоғары лауазымдық деңгейлерде<ref name="princetonreview"/> [[Қаржылық қызметтер компанияларындағы вице-президент|вице-президенттер]] (VP) немесе аға вице-президенттер жұмыс барысы мен тапсырылатын нәтижелерді басқарады — модельдеуді қауымдастырылған вице-президенттер жүзеге асырғанымен — алайда өздері әрбір жолдың егжей-тегжейіне ''өздігінен'' араласпайды. [[директорлар]] «[[Рейнмейкер (бизнес)|рейнмейкингке]]<nowiki/>» және қолданыстағы клиенттік қатынастарды қолдауға жауапты болады. Соңғы қызметте елеулі кеңесшілік элемент бар — клиентке [[Салыстырмалы бағалау|оның профилі мен капитал нарықтарындағы ықпалына]] қатысты бағыт беру және [[M&A және басқа да корпоративтік қызмет бойынша кеңес беру]]<ref>Shaun Beaney, Katerina Joannou and David Petrie [https://www.icaew.com/en/technical/corporate-finance/corporate-finance-faculty/what-is-corporate-finance-122299 What is Corporate Finance?], Corporate Finance Faculty, [[ICAEW]], April 2005 (revised January 2011 and September 2020)</ref> (және [[сату және трейдинг]] бөлімдерімен байланыс орнату). Инвестициялық банктер мен ірі трейдингтік үйлер көбінесе [[экономика саласындағы]] бас экономист басқаратын топты немесе бөлімді жұмысқа алады. Бұл топ түрлі бағалаулар мен жалпы [[инвестициялық стратегия]]ны айқындауға негіз болатын [[экономикалық болжам]]дар әзірлейді;<ref>[https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/08/financial-career-options-professionals.asp#toc-economic-analyst "Economic Analyst"], investopedia.com</ref> ==== Орта кеңсе ==== Банк ісінде басқа да кванттық емес талдаушы қызметтері бар (олар міндетті түрде «қаржылық талдаушы» деп аталмайды), негізінен «[[орта кеңсе]]де<nowiki/>»; бұлар, әдетте, кем дегенде [[нүктелі сызық бойынша]], Қаржы және Тәуекелдерді басқару салаларымен байланысты. * [[Корпоративтік қазынашылық|Корпоративтік қазынашылық]] инвестициялық банктің қаржыландырылуына, капитал құрылымын басқаруға және [[өтімділік тәуекелі]]н бақылауға жауап береді; Сондай-ақ ол банк бөлімшелері арасындағы қаржылық нәтижелерді салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін банктің [[қорларды трансферттік бағалау]] (FTP) жүйесіне жауапты (немесе ортақ жауапты) болады. * [[Өнімді бақылау|Өнімді бақылау]] ең алдымен [[Пайда мен шығынды түсіндіру|пайда мен шығынды (P&L) «түсіндіруге»]] жауап береді; яғни кірістілікті күн сайын банктің жекелеген қазынашылық үстелдеріне жатқызу, оларды [[тәуекел факторлары]]на бөлу және трейдерлердің позициялары [[Нарықтық құн бойынша есепке алу|нарықтық құны бойынша]] [[Әділ құн|көрсетілуін]] қамтамасыз ету; мұндағы құралдарды көбінесе бөлек кванттық топ, мүмкін [[фронт-офис]] әзірлейді, алайда оларды Өнімді бақылау бөлімі қолдайды. * Несиелік тәуекел банктің борышкер клиенттерін төменде сипатталғандай тұрақты түрде бақылайды; бұдан басқа, ол осы клиенттерге қатысты [[тәуекел капиталы]] мен [[Тәуекелге түзетілген капитал кірістілігі|тәуекелге түзетілген кірістілікті]] бақылауға және шоғырлану тәуекелі мен [[тәуекел тәбеті]] туралы есеп беруге жауап береді. Бұл бағыттар әртүрлі мамандандырылған [[тәуекел топтары]]мен бірге Қаржы департаментіне жоғары басшылыққа компанияның жаһандық тәуекелдерге ұшырауы, сондай-ақ компанияның түрлі бизнес бағыттарының кірістілігі мен құрылымы жөнінде кеңес беруге мүмкіндік береді. [[Комптроллер]] (немесе қаржылық бақылаушы) — осы талдауларға және жалпы [[ішкі бақылау]]ға жауапты жоғары лауазым; әдетте ол банктің [[бас қаржы директоры]]на есеп береді, сондай-ақ [[бас тәуекел директоры]]на да ақпарат жолдайды. === Корпоративтік және басқа === Жоғарыда айтылғандай, бұл қызмет атауы кең мағыналы, ал талдаушы қызметтері [[қаржылық менеджмент]] пен (несиелік) тәуекелдерді басқаруды да қамтиды. ==== Қаржылық жоспарлау және талдау ==== Корпоративтік ұйымдардағы қаржылық талдаушылар<ref name="Dahlquist">[https://openstax.org/books/principles-finance/pages/1-4-careers-in-finance Careers in Finance]. §1.4 in {{cite book |title=Principles of Finance |date=2022 |isbn=9781951693541 |first1=Julie |last1=Dahlquist |first2=Rainford |last2=Knight |first3=Alan S. |last3=Adams |publisher=OpenStax, Rice University |url=https://open.umn.edu/opentextbooks/textbooks/principles-of-finance }}</ref><ref name="corporatefinanceinstitute">[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/jobs/financial-analyst-job-description/ Financial Analyst Job Description], Corporate Finance Institute</ref><ref name="FP&A">{{cite web |url=https://careernavigator.accaglobal.com/gb/en/job-profiles/proficient/financial-planning-and-analysis--fp-a--professional.html |title=Financial Planning and Analysis (FP&A) Professional |website=CareerNavigator.AccaGlobal.com |publisher=[[Association of Chartered Certified Accountants]] |access-date=2023-07-07 }}</ref> компанияның қаржылық менеджментінің барлық элементтеріне қатысты бастапқы деректерді ұсынады.<ref name="AFP"/><ref name="collegegrad.com" /><ref name="BLS2">[https://www.bls.gov/OOH/management/financial-managers.htm#tab-2 Financial Managers], Bureau of Labor Statistics</ref> * Қысқа мерзімді назар [[айналым капиталын басқаруға]] бағытталады және [[пайдалылықты талдау]], шығындарды талдау, [[Ауытқу (бухгалтерлік есеп)|ауытқуларды талдау]] және [[ақша қаражатының қозғалысын болжау]] сияқты міндеттерді қамтиды (көбінесе [[Қазынашылық басқару#Корпоративтік қаржы|қазынашылық басқарумен]] қабаттасады). * Орта мерзімді элементтерге [[корпоративтік бюджеттеу|бюджеттеу]] мен жоспарлау жатады; мұндағы олардың модельдері [[қаржылық болжау]]ға, [[сценарийлік талдау]]ға (кейде корпоративтік стратегияға қатысты),<ref name="SiegelShim1997">{{cite book |first1=Joel G. |last1=Siegel |first2=Jae K. |last2=Shim |first3=Stephen |last3=Hartman |title=Schaum's Quick Guide to Business Formulas: 201 decision-making tools for business, finance, and accounting students |url=https://books.google.com/books?id=4JpojQPk8YsC |access-date=12 November 2011 |date=1 November 1997 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-058031-2 }} §39 "Corporate Planning Models". See also, §294 "Simulation Model".</ref> және [[Корпоративтік қаржы#Капиталдандыру құрылымы|баланс құрылымын оңтайландыруға]] негіз болады.<ref name="BLS3">[https://www.bls.gov/ooh/business-and-financial/budget-analysts.htm#tab-2 Budget Analysts], Bureau of Labor Statistics</ref> Соңғысы [[дивидендтік саясатқа]] және [[капитал құрылымы]]на қатысуды да қамтиды; соған байланысты мұндағы болжамдар топтың [[Активтер мен міндеттемелерді басқару|ALM]] жүйесіне де беріледі. * Талдаушылар сондай-ақ ұзақ мерзімді «[[капиталдық бюджеттеу]]ге», яғни [[Корпоративтік қаржы#Инвестициялар мен жобаларды бағалау|«жобаларды» таңдау және бағалауға]] қатысты шешімдерге және оларға байланысты қаржыландыру мәселелеріне қатысады; бұл болжамдар ұзақ мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз етуге және басқаруға жауапты борыштық капитал нарықтары (DCM) тобына беріледі. * [[Тәуекелдерді талдау]] барлық бағыттарды қамтиды. Алайда қазынашылықтағыдай, бұл топ [[Жауапкершілік орталығы|бөлек бөлімшеде]] орналасуы мүмкін. Бұл тапсырылатын нәтижелерді басқару [[қаржы менеджері]]нің (FM) құзырында болады; ал [[бюджет талдаушысы]], [[шығындар талдаушысы]], [[қазынашылық талдаушысы]] / [[Қазынашылық басқару|менеджері]], [[Тәуекел талдаушысы|тәуекел талдаушысы]] / [[Тәуекел менеджері|менеджері]] және [[корпоративтік қаржы талдаушысы]] көбінесе мамандандырылған қызметтер болып табылады. Жалпы бұл сала кейде «[[FP&A]]» (Қаржылық жоспарлау және талдау) деп аталады.<ref name="AFP">[https://fpacert.financialprofessionals.org/certification/what-is-fp-a What is FP&A?], [[Association for Financial Professionals]]</ref><ref name="FP&A"/> [[Қаржы директоры]] немесе [[бас қаржы директоры]] (FD, CFO) қаржылық жоспарлауды, қаржылық тәуекелдерді басқаруды, есеп жүргізуді және қаржылық есептілікті қоса алғанда, компанияның қаржысын басқаруға негізгі жауапкершілікті атқарады. ==== Несиелік талдаушылар ==== [[Несиелік тәуекел]]ге қатысты макро немесе микро деңгейдегі бірнеше талдаушы қызметі бар.<ref name="BLS4" /> [[Рейтинг агенттігі|Рейтинг талдаушылары]] (көбінесе [[рейтинг агенттіктері]]нің қызметкерлері) [[Облигация (қаржы)|облигациялар]] шығаратын компаниялардың немесе үкіметтердің өз қарыздарын өтеу қабілетін бағалайды. Өздерінің бағалауы негізінде басшылық тобы [[Облигациялардың несиелік рейтингі|рейтингті]] [[Корпоративтік облигация|компанияның]] немесе [[Мемлекеттік облигация|үкіметтің облигацияларына]] тағайындайды. [[Коммерциялық несие]]леу саласында жұмыс істейтін қаржылық талдаушылар несиелік тәуекелдерді дәл осылай бағалау және [[тәуекелге сай кірістілік]]тің тиісті екенін растау үшін қарыз алушының [[Қаржылық есептілік|аудиттелген қаржылық есептілігін]] және оған қатысты деректерді зерттей отырып, баланс талдауын жүргізеді; бұл міндет бастапқы кезеңде де, кейіннен тұрақты мониторинг негізінде де орындалады. Негізгі назар жалпы ағымдағы және болжамды [[борыштық]] және [[өтімділік коэффициенттеріне]], сондай-ақ [[несиелік ковенант]]тарға қатысты коэффициенттерге, мысалы, [[борышқа қызмет көрсету коэффициенті]]не (DSCR) және [[несие мен құн арақатынасы]]на (LTVR) аударылады. [[Бөлшек банк|Бөлшек банк ісінде]] [[несие талдаушысы|несие талдаушылары]] өтініш берушінің несие қабілеттілігін анықтау үшін модельдер әзірлейді, бастапқы [[несиелік балл]] тағайындайды және оны, сондай-ақ несиені тұрақты «[[мінез-құлықтық» балл]] негізінде бақылайды. Осы және алдыңғы қызметте [[Қаржылық есептіліктің құнсыздануы|құнсыздануды]] және [[Бухгалтерлік есептегі резерв|резервтерді]] модельдеу маңызды нәтиже болып табылады ([[IFRS 9]] қараңыз); [[дефолт ықтималдығы]] (PD), [[дефолт кезіндегі экспозиция]] (EAD) және [[дефолт жағдайындағы шығын]] (LGD) статистикасы немесе модельдері көбінесе бөлек (бірақ мамандандырылған) [[несиелік квант]] тобы тарапынан әзірленеді. ==== Бухгалтерлік есеп талдаушылары ==== Кейбір қаржылық талдаушылар [[бухгалтерлік есеп талдаушысы]] ретінде маманданады; олар клиенттері үшін салалық деректерді (негізінен банк секторындағы баланс, кірістер туралы есеп және капитал жеткіліктілігі туралы деректерді), бірігу және жұтылу тарихын, сондай-ақ қаржылық жаңалықтарды жинайды. Содан кейін олар, әдетте, әртүрлі компаниялардың деректерін «стандарттайды», бұл [[ұқсас компаниялар тобын талдау]]ды жеңілдетеді: мұндағы негізгі мақсат — клиенттеріне әртүрлі өңірлердегі инвестициялар туралы неғұрлым дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік беру. Сондай-ақ олар қаржылық есептіліктен және, мүмкін, басқа да көздерден алынған деректер негізінде есептелген көптеген [[қаржылық коэффициент]]терді ұсынады. == Біліктілігі == === Жалпы === Жалпы алғанда,<ref name="collegegrad.com" /><ref name="Investopedia Career Path and Qualifications">{{Cite web |title=Quantitative Analyst: Career Path and Qualifications |url=https://www.investopedia.com/articles/professionals/120215/quantitative-analyst-career-path-qualifications.asp |publisher=Investopedia |access-date=2023-11-26 |language=en}}</ref> [[Бизнес-білім#Бакалавриат білімі|бизнеске қатысты бакалавр дәрежесі]], [[Бухгалтерлік есеп бакалавры|бухгалтерлік есеп]], [[Қаржы бакалавры|қаржы]] немесе [[Экономика бакалавры|экономика]] мамандығы бойынша, бастапқы немесе кіші лауазымға қойылатын ең төменгі талап болып табылады. Жұмыс сипатына байланысты [[Microsoft Excel|Excel]] бағдарламасын белгілі бір деңгейде меңгеру әдетте ұсынылады (ал талдаушылардан [[Дерекқор|дерекқор]] бағдарламалық жасақтамасын «[[Жұмыс орнындағы оқыту|жұмыс барысында]]» үйрену талап етілуі мүмкін).<ref name="corporatefinanceinstitute" /><ref name="Dahlquist" /> Лауазымдық деңгейі жоғарылаған сайын, талдаушылардан көбінесе кіші лауазымда 2–3 жылдық тәжірибе жинақтағаннан кейін [[MBA]] дәрежесін алу күтіледі.<ref name="Dahlquist" /> Барған сайын, тіпті жұмысқа кіру үшін де талдаушылардың [[Қаржы магистрі]] дәрежесіне ие болғаны құпталады.<ref name="usnews">[https://www.usnews.com/education/best-graduate-schools/top-business-schools/articles/2015/02/09/determine-if-a-masters-in-finance-is-the-right-move ''Determine If a Master's in Finance Is the Right Move''], [[usnews.com]], Feb. 9, 2015.</ref> Бұдан басқа, [[Қаржылық қызметтердегі кәсіби сертификаттау|нақтырақ біліктіліктер]] талап етілуі мүмкін:<ref name="collegegrad.com">[https://collegegrad.com/careers/financial-managers Financial Managers], collegegrad.com</ref> * (Жоғары) қаржылық менеджмент қызметтерінде салық салу және қаржылық есептілікпен өзара байланысына байланысты [[Кәсіби бухгалтерлік ұйым|кәсіби бухгалтерлік сертификат]] — [[Сертификатталған мемлекеттік бухгалтер|CPA]], [[Дипломды бухгалтер|CA]], [[Сертификатталған басқарушылық бухгалтер|CMA]] немесе [[Басқарушылық бухгалтерлердің дипломды институты|CIMA]] — [[Бас қаржы директоры#Біліктіліктер|көбінесе міндетті алғышарт]] болып табылады.<ref>[https://collegegrad.com/careers/top-executives Top Executives], collegegrad.com</ref> * Тәуекел менеджерлерінен [[Қаржылық тәуекел менеджері|FRM]] / [[Кәсіби тәуекел менеджері|PRM]] немесе [[Қаржылық қызметтердегі кәсіби сертификаттау#Дипломды кәсіпорын тәуекелінің актуарийі / талдаушысы|CERA]] сияқты актуарлық біліктілік барған сайын жиі талап етіледі.<ref>[https://www.institutionalinvestor.com/article/b1505qj433jnpj/the-rise-of-the-chief-risk-officer The Rise of the Chief Risk Officer], ''[[Institutional Investor (magazine)|Institutional Investor]]'' (March 2017).</ref> * Техникалық қызметтердегі несие талдаушыларынан бұлар да [[Несие талдаушысы#Білім|талап етілуі мүмкін]] (немесе кем дегенде [[Бизнес математикасы#Бакалавриат|белгіленген математика кредиттері]]);<ref name="investopedia.com">C. Morah (2021). [https://www.investopedia.com/articles/financial-careers/09/career-credit-analysis-analyst.asp Analyzing a Career in Credit Analysis], [[investopedia]].com</ref> [[Несиелік талдау#Рөлі|коммерциялық несиелеу қызметтерінде]] [[Ұлттық несиелік менеджмент қауымдастығы|NACM]] ұсынатын CBA сияқты салалық сертификат талап етілуі мүмкін.<ref>{{Cite web |url=http://learn.org/articles/How_Do_I_Become_a_Credit_Analyst.html |title=How Do I Become a Credit Analyst? |access-date=2016-07-07 }}</ref> * [[Қазынашылық басқару]] қызметтерінде талдаушылар көбінесе [[Корпоративтік қазынашылар қауымдастығы#Мүшелік|ACT]] немесе [[Сертификатталған қазынашылық маманы|CTP]] біліктілігіне ие болады.<ref name="collegegrad.com" /> === Бағалы қағаздар және инвестициялық банк ісі === Бағалы қағаздар және инвестициялық банк ісі саласындағы қызметтерде,<ref name="BLS1" /> соңғы уақытта жұмысқа кіру үшін де талдаушылардың [[Қаржы магистрі]] дәрежесін немесе [[Дипломды қаржылық талдаушы|CFA біліктілігін]] алуы құпталады; Еуропада [[Сертификатталған халықаралық инвестициялық талдаушы|CIIA]] біліктілігі де қолданылады, ал жоғары лауазымдық деңгейлерде MBA әлі де кең таралған. Көбінесе реттеушілік талаптар да болады. Мысалы, АҚШ-та сату жағындағы немесе Уолл-стриттегі зерттеу талдаушылары [[Қаржы индустриясын реттеу органы]]нда (FINRA) тіркелуі тиіс. Бұл үміткерлер [[Бағалы қағаздардың жалпы өкілі емтиханы]]нан ([[7-серия емтиханы|7-серия]]) өтумен қатар, ашық нарықта сатылатын бағалы қағаздарды сату немесе ілгерілету мақсатында зерттеу материалдарын жариялау үшін [[Зерттеу талдаушысы емтиханы]]нан ([[Бағалы қағаздар бойынша емтихандар тізімі#Тіркелген өкіл деңгейі|86/87-серия]]) өтуі қажет. Салалық мамандар үшін — шамамен бес жылдық салалық тәжірибесі бар — қаржылық біліктілікке азырақ мән беріледі, өйткені тиісті сала бойынша жоғары дәреже немесе біліктілік көбінесе қажет болады.<ref name="Definitive Guide">[https://www.mergersandinquisitions.com/equity-research-recruiting/ Equity Research Recruiting: The Definitive Guide], Luis Miguel Ochoa</ref> (Кейіннен оларға [[Дипломды қаржылық талдаушы|CFA]], CIIA немесе MBA дәрежесін алу ұсынылады.) Мысалы, [[Бағалау (қаржы)#Қаржылық қызметтер фирмаларын бағалау|қаржылық қызметтер фирмаларын бағалау]] және [[Бағалау (қаржы)#Тау-кен жобаларын бағалау|тау-кен компанияларын бағалау]] олардың [[Бизнесті бағалау стандарты|бағалау]], реттеу және [[бухгалтерлік есеп стандарты]] салаларындағы арнайы білімді қажет етеді; тиісінше, [[актуарлық ғылым]]<ref>https://www.actuarialsociety.org.za/career-paths-actuaries/ Career Paths for Actuaries</ref> және [[тау-кен инженериясы]] немесе [[Геолог|геология]]<ref>{{cite web |title=Inside the World of the Mining Analyst |url=https://www.investec.com/en_za/focus/beyond-wealth/inside-the-world-of-the-mining-analyst.html |website=Investec.com }}</ref> бойынша біліктілік талап етіледі. [[Өнеркәсіп салаларының тізімі|Басқа салалар]] да осыған ұқсас нақты техникалық біліктілікті талап етуі мүмкін: мысалы, «[[:Category:Life sciences industry|биотехнология]]» үшін [[Фармация бакалавры|фармация]] / [[өмір туралы ғылымдар]];<ref>[https://www.mergersandinquisitions.com/biotech-equity-research/ Biotech Equity Research], Brian DeChesare</ref> «[[жоғары технологиялар]]дың» (мысалы, [[жартылай өткізгіштер]]) кейбір салалары үшін [[электрондық инженерия]].<ref name="Definitive Guide" /> Көптеген ірі топтардың құрамында арнайы техникалық қызметте [[Сертификатталған мемлекеттік бухгалтер|CPA]] немесе [[Дипломды бухгалтер|CA]] да болады. ([[Ұлттар Достастығы|Достастық елдерінде]] CA біліктілігі көбінесе (кіші) талдаушы қызметтеріне орналасу үшін жеткілікті.<ref>See e.g. [https://www.saica.org.za/initiatives/competency-framework/pathways-to-relevance/career-paths "Career Paths"] as discussed by [[Оңтүстік Африка дипломды бухгалтерлер институты|SAICA]]</ref>) Банктер орта кеңсе қызметтеріне [[Білікті бухгалтер|бухгалтерлік есеп біліктілігі]] бар талдаушыларды да жиі қабылдайды. Экономика тобын әдетте осы саладағы [[Бас экономист|бас экономист]] [[Философия докторы|PhD]] дәрежесімен басқарады, ал топқа қосылу үшін [[Экономика магистрі|экономика магистрі]] дәрежесі әдеттегі талап болып табылады. == Тағы қараңыз == * [[Тәуекел менеджменті]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қаржылық талдаушылар]] [[Санат:Қаржы мамандықтары]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] [[Санат:Қаржылық қызметтер саласындағы мамандықтар]] [[Санат:Бағалау (қаржы)]] c5xd6z4sfhrlch08v9in6sbotgy5ssn Санат:1385 жылы құрылған елді мекендер 14 785696 3647193 2026-08-25T12:11:59Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{locestcat|1385}} 3647193 wikitext text/x-wiki {{locestcat|1385}} hbl0y2bxi0v9dd1qadtqi4ny0rnw1em Серіков Бегім 0 785697 3647194 2026-08-25T12:12:20Z Гулмира Исатай 179201 санат қою 3647194 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}}[Серіков Бегім]  (1939 – 2019 жж.) ОҚО Мақтаарал ауданында дүниеге келген. 1956-1961 жылдары Алматы қаласындағы Қазақ мемлекеттік ауылшаруашылығы институтының «ауылшаруашылық өндірісін механикаландыру» факультетінде білім алды. Еңбек жолын 1961 жылдың тамызында Киров ауданындағы [Мақталы ауылшаруашылығын] механикаландыру училищесінде оқытушы болып бастаған, бастауыш комсомол ұйымының жетекшісі болып сайланған. 1963 жылы [Киров] аудандық комсомол комитетінің хатшысы, 1964-1965 жылдары «Прогресс» совхозының, аудандық ауылшаруашылық басқармасының бас инженері қызметінде жұмыс атқарды. 1966 жылы «Октябрьдің 30 жылдығы» совхозында партком хатшысы, ал 1967 жылдың басынан [Мырзашөл] парткомының ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі лауазымында болды. 1970-1973 жылдары Мырзашөлде жаңа құрылған С.Сегізбаев атындағы совхоздың директоры болып тағайындалған. 1974-1978 жылдары Жыззақ облысы атқару комитетінің төрағасының орынбасары, 1978-1986 жылдары Мырзашөл парткомының бірінші хатшысы болып сайланған. 1987-1991 жылдары [С.Сегізбаев] атындағы совхоздың директоры.                1991-1994 жылдары қайтадан Мырзашөл аупарткомының бірінші хатшысы, аудан әкімі болып қызмет істеген. 1994-1999 жылдары [С.Сегізбаев] кооператив бірлестігінің төрағасы және басқа шаруашылық қызметтерде болды. 1983-1985 жылдары Өзбекстан Компартиясының тексеру ко-миссиясының мүшесі, 1991-1994 жылдары Өзбекстан Республи-касы Жоғарғы кеңесінің депутаты, 1978-2002 [Жызақ облыстық Кенесінің] депутаты болып сайланды. 2004 жылдан екінші шақырылым Мақтаарал ауданы мәслихатының депутаты болып сайланды. Өзінің еңбек жолында бірнеше жоғарғы Үкімет марапаттарын алған: «Ленин», «Еңбек Қызыл Ту», «Халықтар достығы», «Құрмет белгісі» ордендерімен, «Мустакиллик», «Тың игеруге 50 жыл», «Мырзашөлдің қуаң даласын игергені үшін», ХШЖК (ВДНХ) 2 күміс медальдармен және  Білім және ғылым министрлігінің Ы.Алтынсарин атындағы, «Құрметті қызметкер» төс белгілерімен және Өзбекстан Республикасы Президенті Жарлығымен «Дустлик» орденімен марапатталған. [Б.Серікұлы] өндірісті басқарумен қатар ғылыми-зерттеу жұмысымен шұғылданып, 1978 жылы экономика ғылымдарының кандидаты, 2010 жылы Астана қаласында экономика ғылымдарының докторы диссертацияларын қорғап, дипломдарын алды. 2002 жылдан бастап «Сырдария» университетінің проректоры және «Экономика» кафедрасының меңгерушісі қызметінде жұмыс атқарды. Отандық ғылымға өзінің елеулі үлесін қосып келді, әсіресе Мырзашөл тарихымен, мақта саласының тиімділігін арттыру проблемасымен ұдайы шұғылдануы соның айғағы. 2013 жылы ҚР Білім және Ғылым Министрлігінің ЖОО-ның «Үздік оқытушысы», Халықаралық Ф.Тейлор атындағы «Алтын медаль» иегері атанды. Университетте мақта кешенінің экономикасы бойынша  ғылыми-зерттеу жұмыстарына жетекшілік жасады, 4 монографияның, 6 кітап және 50-ден астам ғылыми еңбектердің авторы. «Өзбекстан Республикасының еңбек сіңірген экономисті» және «Мақтарал ауданының құрметті азаматы» атақтары берілген. Дереккөздер: 1.https://www.regionacadem.org/index.php?option=com_content&view=article&id=34&lang=pl 2. https://famous-scientists.ru/anketa/serikov-begim-14008 3. https://adebiportal.kz/kz/news/view/myrzasoldegi-kezdesuler__20146 4.https://old.tashenev.edu.kz/kk/node/109 5. https://abai.kz/post/89739 0lpr946i0qqrdmq1mpe1t7bim5qc5nf Санат:1390 жылы құрылған елді мекендер 14 785698 3647195 2026-08-25T12:13:24Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{locestcat|1390}} 3647195 wikitext text/x-wiki {{locestcat|1390}} ijetax2buzwgk49rwq41u2opeij6dhm Санат:1394 жылы құрылған елді мекендер 14 785699 3647196 2026-08-25T12:14:31Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{locestcat|1394}} 3647196 wikitext text/x-wiki {{locestcat|1394}} np62wid387hqo8qcssfri7id9r4m3qu Санат:1397 жылы құрылған елді мекендер 14 785700 3647197 2026-08-25T12:16:19Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{locestcat|1397}} 3647197 wikitext text/x-wiki {{locestcat|1397}} 39puqt7ek3oefto9xvgzm3ruprykih0 Санат:1401 жылы құрылған елді мекендер 14 785701 3647198 2026-08-25T12:17:50Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{locestcat|1401}} 3647198 wikitext text/x-wiki {{locestcat|1401}} ixu52i8raiex5xj1t50zvsqkf3cgsss Санат:1406 жылы құрылған елді мекендер 14 785703 3647201 2026-08-25T12:19:05Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{locestcat|1406}} 3647201 wikitext text/x-wiki {{locestcat|1406}} me49zbc2v42dolwuh9tyti9uvom4qum Санат:1430 жылы құрылған елді мекендер 14 785704 3647203 2026-08-25T12:22:44Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{locestcat|1430}} 3647203 wikitext text/x-wiki {{locestcat|1430}} riykzpaihuu7qb6umbd4n171sl9glnb Санат:1431 жылы құрылған елді мекендер 14 785705 3647204 2026-08-25T12:23:24Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{locestcat|1431}} 3647204 wikitext text/x-wiki {{locestcat|1431}} bal1bd8j7qaa0fspl08ilar9dnh05tq Санат:Қаржылық талдаушылар 14 785706 3647228 2026-08-25T12:54:04Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қызметі бойынша қаржы мамандары]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] 3647228 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қызметі бойынша қаржы мамандары]] [[Санат:Қаржылық деректерді талдау]] ouycw40csc7o7jbvzaqidknxcwgodj7 Санат:Қызметі бойынша қаржы мамандары 14 785707 3647229 2026-08-25T12:57:15Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қаржы саласындағы тұлғалар]] [[Санат:Қаржы мамандықтары]] 3647229 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қаржы саласындағы тұлғалар]] [[Санат:Қаржы мамандықтары]] qufu8fbyesiyzqy90lch41snorcuqtt Санат:Қаржы саласындағы тұлғалар 14 785708 3647230 2026-08-25T12:58:45Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Экономика тұлғалары]] [[Санат:Қаржылық қызметтер]] 3647230 wikitext text/x-wiki [[Санат:Экономика тұлғалары]] [[Санат:Қаржылық қызметтер]] se0baxq98nbpomsufdjpvrbvynpomly Санат:Қаржы мамандықтары 14 785709 3647231 2026-08-25T13:01:12Z 1nter pares 146705 /* */ 3647231 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бизнес мамандықтары]] [[Санат:Экономика мамандықтары]] pypozeibmtlszyq5yptfe5dt3zd0j4r 3647232 3647231 2026-08-25T13:03:50Z 1nter pares 146705 /* */ 3647232 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бизнес мамандықтары]] [[Санат:Қаржы]] [[Санат:Экономика мамандықтары]] kaeb42ukzczc6qdbtey90t8q3x7clyo Санат:Экономика мамандықтары 14 785710 3647233 2026-08-25T13:05:53Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бизнес]] [[Санат:Экономика мамандықтары]] 3647233 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бизнес]] [[Санат:Экономика мамандықтары]] ov2pn4t0el61vokmy5ifq3g1lo3vd5u 3647236 3647233 2026-08-25T13:07:36Z 1nter pares 146705 3647236 wikitext text/x-wiki [[Санат:Санаттар бойынша мамандықтар]] [[Санат:Экономика]] 5ftbfalfj7s6qlpxunndftj584ljf08 Санат:Бизнес мамандықтары 14 785711 3647234 2026-08-25T13:06:22Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бизнес]] [[Санат:Экономика мамандықтары]] 3647234 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бизнес]] [[Санат:Экономика мамандықтары]] ov2pn4t0el61vokmy5ifq3g1lo3vd5u Санат:Қаржылық деректерді талдау 14 785712 3647237 2026-08-25T13:09:27Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қаржы]] [[Санат:Деректерді талдау]] 3647237 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қаржы]] [[Санат:Деректерді талдау]] 47syvx1fy1b554u9adwetx81e4v1rkf Санат:Деректерді талдау 14 785713 3647238 2026-08-25T13:11:21Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Анализ]] [[Санат:Деректерді басқару]] [[Санат:Ғылыми әдіс]] 3647238 wikitext text/x-wiki [[Санат:Анализ]] [[Санат:Деректерді басқару]] [[Санат:Ғылыми әдіс]] rngaosmbjjlnmev6c5dnp8qchpcjusu Санат:Деректерді басқару 14 785714 3647239 2026-08-25T13:13:07Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Деректер]] [[Санат:Ақпараттық ізденіс]] [[Санат:Ақпараттық технологияларды басқару]] [[Санат:Ақпараттану]] 3647239 wikitext text/x-wiki [[Санат:Деректер]] [[Санат:Ақпараттық ізденіс]] [[Санат:Ақпараттық технологияларды басқару]] [[Санат:Ақпараттану]] 7xlca443dxlmyhs4idgqfifi07tyk9m 3647240 3647239 2026-08-25T13:14:10Z 1nter pares 146705 /* */ 3647240 wikitext text/x-wiki [[Санат:Деректер]] [[Санат:Ақпараттық ізденіс]] [[Санат:Ақпараттық технологияларды басқару]] [[Санат:Ақпараттық ғылым]] 5p6fvqjw4dygzsygdg4fcl4qe000pz8 Санат:Ақпараттық технологияларды басқару 14 785715 3647241 2026-08-25T13:23:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Басқару түрлері]] [[Санат:Ақпараттық технологиялар]] [[Санат:Ақпаратты басқару]] [[Санат:Ақпараттық ғылым]] 3647241 wikitext text/x-wiki [[Санат:Басқару түрлері]] [[Санат:Ақпараттық технологиялар]] [[Санат:Ақпаратты басқару]] [[Санат:Ақпараттық ғылым]] s02s0neomazjwlyexntmnwfpg5052c8 Санат:Басқару түрлері 14 785716 3647242 2026-08-25T13:28:05Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Менеджмент]] [[Санат:Түрлер бойынша санаттар]] 3647242 wikitext text/x-wiki [[Санат:Менеджмент]] [[Санат:Түрлер бойынша санаттар]] cccemwu1ruv5adf5uf5s67ba7feswx8 Санат:Ақпаратты басқару 14 785717 3647243 2026-08-25T13:29:15Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ақпараттық жүйелер]] [[Санат:Басқару түрлері]] 3647243 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ақпараттық жүйелер]] [[Санат:Басқару түрлері]] 15q0ht9b3wbemxfjgn40ut1yw4u793z Санат:Ақпараттық ғылым 14 785718 3647244 2026-08-25T13:32:50Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қолданбалы ғылымдар]] [[Санат:Когнитивтік ғылымдар]] [[Санат:Ақпарат]] [[Санат:Ғылымтану]] [[Санат:Кітапхана және ақпараттану]] 3647244 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қолданбалы ғылымдар]] [[Санат:Когнитивтік ғылымдар]] [[Санат:Ақпарат]] [[Санат:Ғылымтану]] [[Санат:Кітапхана және ақпараттану]] myupenzu5k0d1skp4kdib819i7be7zf Санат:Кітапхана және ақпараттану 14 785719 3647245 2026-08-25T13:34:21Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] [[Санат:GLAM (мәдени мұра)]] 3647245 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] [[Санат:GLAM (мәдени мұра)]] lclspm1ryoc4xjsa37fj3h1576qdeaf Санат:GLAM (мәдени мұра) 14 785720 3647246 2026-08-25T13:36:46Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Гуманитарлық ғылымдар]] [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] [[Санат:Мәдени мұра]] 3647246 wikitext text/x-wiki [[Санат:Гуманитарлық ғылымдар]] [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] [[Санат:Мәдени мұра]] h7djmrl15a4tnq05y0imnapt4vh3m0w (1545) Тернёэ 0 785722 3647270 2026-08-25T14:46:05Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1545) Тернёэ | symbol = | image = [[Сурет:001545-asteroid shape model (1545) Thernöe.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Л. Отерма | discovered = 15.10.1941 | mp_name = | alt_names = 1941 UW, 1932 YD,<br>1955 VV, 1957 HY,<br>A906 FE, A915 CE | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref... 3647270 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1545) Тернёэ | symbol = | image = [[Сурет:001545-asteroid shape model (1545) Thernöe.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Л. Отерма | discovered = 15.10.1941 | mp_name = | alt_names = 1941 UW, 1932 YD,<br>1955 VV, 1957 HY,<br>A906 FE, A915 CE | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1545 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,4299 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,1097 а. б. | semimajor = 2,7698 а. б. | eccentricity = 0,2383 | period = 4,61 жыл | avg_speed = | inclination = 2,9542° | asc_node = 51,800° | mean_anomaly = 84,917° | arg_perihelion = 90,542° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 18,71±1,1 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,097±0,012 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = K | abs_magnitude = 11,8}} '''(1545) Тернёэ''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1941 жылдың 15 қазанында [[Лийси Отерма]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Дат астрономы [[Карл Аугуст Тернёэ]]ның (1911–1987) құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] tayhn33wzzkw56wtu1ynl033e81bu46 (1546) Ижак 0 785723 3647271 2026-08-25T14:49:39Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1546) Ижак | symbol = | image = [[Сурет:001546-asteroid shape model (1546) Izsák.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Д. Кулин | discovered = 28.09.1941 | mp_name = | alt_names = 1941 SG<sub>1</sub>, 1935 QC,<br>1938 FH, 1978 BF | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.j... 3647271 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1546) Ижак | symbol = | image = [[Сурет:001546-asteroid shape model (1546) Izsák.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Д. Кулин | discovered = 28.09.1941 | mp_name = | alt_names = 1941 SG<sub>1</sub>, 1935 QC,<br>1938 FH, 1978 BF | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1546 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,5686 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,7886 а. б. | semimajor = 3,1786 а. б. | eccentricity = 0,1227 | period = 5,67 жыл | avg_speed = | inclination = 16,138° | asc_node = 190,47° | mean_anomaly = 77,417° | arg_perihelion = 280,94° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 27 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,133±0,011 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 10,7}} '''(1546) Ижак''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]]. Оны 1941 жылдың 28 қыркүйегінде [[Дьёрдь Кулин]] [[Будапешт]]тегі [[Конкой обсерваториясы]]нда ашты. Мажарстандық астроном [[Имре Ижак]]тың (1929–1965) құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] * [[Ижак (Ай кратері)]] [[Санат:Астероидтар]] dx9uugx5ztlbm1t1jidkw8te3ynk3ff (1547) Неле 0 785724 3647272 2026-08-25T14:53:17Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1547) Неле | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Поль Буржуа | discovered = 12.02.1929 | mp_name = | alt_names = 1929 CZ, 1932 YQ,<br>1940 PB, 1953 QA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1547 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 |... 3647272 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1547) Неле | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Поль Буржуа | discovered = 12.02.1929 | mp_name = | alt_names = 1929 CZ, 1932 YQ,<br>1940 PB, 1953 QA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1547 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,31240 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,98181 а. б. | semimajor = 2,64711 а. б. | eccentricity = 0,251328 | period = 4,29 жыл | avg_speed = 18,32 ш/с | inclination = 11,7214° | asc_node = 291,2085° | mean_anomaly = 213,0743° | arg_perihelion = 154,8875° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 20 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,203 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = T | abs_magnitude = 10,75}} '''(1547) Неле''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1929 жылдың 12 ақпанында [[Поль Буржуа]] Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Бұл оның жалғыз ашқан астероиды болды. Фольклорлық кейіпкер [[Тиль Уленшпигель]]дің қасындағы жолдасы және болашақ жары есімімен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] * [[(1543) Буржуа]] [[Санат:Астероидтар]] bqmsoxglqqne2e77evk16rx9gwik7vb (1548) Паломаа 0 785725 3647273 2026-08-25T14:57:36Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1548) Паломаа | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 26.03.1935 | mp_name = | alt_names = 1935 FK, 1959 NF | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1548 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,01465 [... 3647273 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1548) Паломаа | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 26.03.1935 | mp_name = | alt_names = 1935 FK, 1959 NF | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1548 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,01465 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,55865 а. б. | semimajor = 2,78665 а. б. | eccentricity = 0,081819 | period = 4,65 жыл | avg_speed = 17,84 ш/с | inclination = 16,5545° | asc_node = 116,8916° | mean_anomaly = 154,9968° | arg_perihelion = 87,2398° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 30 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,045 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = X | abs_magnitude = 11,6}} '''(1548) Паломаа''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1935 жылдың 26 наурызында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. [[Турку университеті]]нде істеген химия профессоры [[Матти Херман Паломаа]]ның (1871–1947) құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] h68xk09zjsjt52w5c1z6m2eag5i7ewk (1549) Микко 0 785726 3647275 2026-08-25T15:01:25Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1549) Микко | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 2.04.1937 | mp_name = | alt_names = 1935 SG<sub>1</sub>, 1937 GA,<br>1940 AO, 1949 YV,<br>1951 ME | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1549 JPL Small-Body Database]</ref> | e... 3647275 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1549) Микко | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 2.04.1937 | mp_name = | alt_names = 1935 SG<sub>1</sub>, 1937 GA,<br>1940 AO, 1949 YV,<br>1951 ME | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1549 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,41655 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,04460 а. б. | semimajor = 2,23057 а. б. | eccentricity = 0,083374 | period = 3,33 жыл | avg_speed = 19,94 ш/с | inclination = 5,5465° | asc_node = 85,2156° | mean_anomaly = 301,4093° | arg_perihelion = 6,9147° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 10 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,359 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 12,36}} '''(1549) Микко''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1937 жылдың 2 сәуірінде [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Фин пасторы және әуесқой астроном болған Микко Артур Левандердің құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] arnhnory8esjhpe2gvobpbyzv0pw4aj (1550) Тито 0 785727 3647276 2026-08-25T15:05:29Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1550) Тито | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Протич | discovered = 29.11.1937 | mp_name = | alt_names = 1937 WD, 1941 XA,<br>1941 YE, 1945 WB,<br>1949 UR, 1983 CG<sub>3</sub> | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1550 JPL Small-Body Database]</... 3647276 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1550) Тито | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Протич | discovered = 29.11.1937 | mp_name = | alt_names = 1937 WD, 1941 XA,<br>1941 YE, 1945 WB,<br>1949 UR, 1983 CG<sub>3</sub> | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1550 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,3418 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,7471 а. б. | semimajor = 2,5444 а. б. | eccentricity = 0,3134 | period = 4,06 жыл | avg_speed = 18,2 ш/с | inclination = 8,8802° | asc_node = 64,500° | mean_anomaly = 256,39° | arg_perihelion = 311,14° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 12 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,22±0,09 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 11,8}} '''(1550) Тито''' — [[Негізгі белдеу]]де айналып жатқан тасты [[астероид]]. Оны 1937 жылдың 29 қарашасында [[Милорад Протич]] [[Белград астрономиялық обсерваториясы]]нда ашты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде югославиялық партизандарға басшылық еткен, кейін президент болып сайланған [[Иосип Броз Тито]]ның (1892–1980) құрметіне орай аталды. [[Сурет:Орбита астероида 1550.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] psgoao789t15b2kautiwmpvonpmsdvi (1553) Бауэрсфельда 0 785728 3647281 2026-08-25T16:17:32Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1553) Бауэрсфельда | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 13.01.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 AD | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1553 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion =... 3647281 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1553) Бауэрсфельда | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 13.01.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 AD | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1553 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,1994 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,6132 а. б. | semimajor = 2,9063 а. б. | eccentricity = 0,1009 | period = 4,95 жыл | avg_speed = | inclination = 3,234° | asc_node = 110,97° | mean_anomaly = 236,42° | arg_perihelion = 20,747° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 14 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,249±0,041 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 11,6}} '''(1553) Бауэрсфельда''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]]. Оны 1940 жылдың 13 қаңтарында [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты. Оптикалық құрылғыларды шығаратын Zeiss кәсіпорнында инженер болған [[Вальтер Бауэрсфельд]]тің (1879–1959) есімімен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] * [[(851) Цейссия]] [[Санат:Астероидтар]] 0susn9352pzwtufwemgi6dl2zi8x4dd (1554) Югославия 0 785729 3647282 2026-08-25T16:21:30Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1554) Югославия | symbol = | image = [[Сурет:001554-asteroid shape model (1554) Yugoslavia.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Протич | discovered = 6.09.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 RE, 1932 YA,<br>1935 JN, 1936 UH,<br>1948 MH | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[... 3647282 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1554) Югославия | symbol = | image = [[Сурет:001554-asteroid shape model (1554) Yugoslavia.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Протич | discovered = 6.09.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 RE, 1932 YA,<br>1935 JN, 1936 UH,<br>1948 MH | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1554 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,1486 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,0889 а. б. | semimajor = 2,6188 а. б. | eccentricity = 0,2023 | period = 4,24 жыл | avg_speed = 18,2 ш/с | inclination = 12,151° | asc_node = 217,12° | mean_anomaly = 62,174° | arg_perihelion = 131,60° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 16 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,117±0,026 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 11,3}} '''(1554) Югославия''' — [[Негізгі белдеу]]де айналып жатқан тасты [[астероид]]. Оны 1940 жылдың 6 қыркүйегінде [[Милорад Протич]] [[Белград астрономиялық обсерваториясы]]нда ашты. XX ғасырда Оңтүстік Еуропада болған [[Югославия]] мемлекетінің атымен аталды. [[Сурет:Орбита астероида 1554.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] tn7gfzg2m50v8dabvdwzz5t7v4xiwql (1555) Деян 0 785730 3647283 2026-08-25T16:25:14Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1555) Деян | symbol = | image = [[Сурет:001555-asteroid shape model (1555) Dejan.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Фернан Риго | discovered = 15.09.1941 | mp_name = | alt_names = 1941 SA, 1932 PC,<br>1934 CD<sub>1</sub>, 1954 NJ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://s... 3647283 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1555) Деян | symbol = | image = [[Сурет:001555-asteroid shape model (1555) Dejan.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Фернан Риго | discovered = 15.09.1941 | mp_name = | alt_names = 1941 SA, 1932 PC,<br>1934 CD<sub>1</sub>, 1954 NJ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1555 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,4332 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,9442 а. б. | semimajor = 2,6887 а. б. | eccentricity = 0,2769 | period = 4,41 жыл | avg_speed = | inclination = 6,020° | asc_node = 318,08° | mean_anomaly = 71,768° | arg_perihelion = 47,825° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 22 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,068 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 11,70}} '''(1555) Деян''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1941 жылдың 15 қыркүйегінде [[Фернан Риго]] Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Белград астрономиялық обсерваториясында жұмыс істеген астроном [[Петар Джуркович]]тің ұл баласы есімімен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] cun936vh1asqd6e9cwyhaj40gwd9pg9 (1556) Вингольфия 0 785731 3647284 2026-08-25T16:29:16Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1556) Вингольфия | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 14.01.1942 | mp_name = | alt_names = 1942 AA, 1973 AQ<sub>2</sub> | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1556 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2... 3647284 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1556) Вингольфия | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 14.01.1942 | mp_name = | alt_names = 1942 AA, 1973 AQ<sub>2</sub> | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1556 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,7979 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 3,0531 а. б. | semimajor = 3,4255 а. б. | eccentricity = 0,1087 | period = 6,34 жыл | avg_speed = | inclination = 15,750° | asc_node = 91,594° | mean_anomaly = 99,491° | arg_perihelion = 269,34° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 30 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,093 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = M | abs_magnitude = 10,55}} '''(1556) Вингольфия''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан металды [[астероид]]. Оны 1942 жылдың 14 қаңтарында [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты. [[Гейдельберг]]те 1844 жылы құрылған христиандық студенттік қоғамның атымен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] 63sku45b8tul38u0zk7ib2xivt8ib3x (1565) Леметр 0 785732 3647293 2026-08-25T17:04:05Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #FA8072 | name = (1565) Леметр | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 25.11.1948 | mp_name = | alt_names = 1948 WA | mp_category = [[Марс-кроссер]]лер | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1565 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,2262 [... 3647293 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #FA8072 | name = (1565) Леметр | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 25.11.1948 | mp_name = | alt_names = 1948 WA | mp_category = [[Марс-кроссер]]лер | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1565 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,2262 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,5613 а. б. | semimajor = 2,3938 а. б. | eccentricity = 0,3478 | period = 3,70 жыл | avg_speed = 18,65 ш/с | inclination = 21,485° | asc_node = 261,16° | mean_anomaly = 236,28° | arg_perihelion = 116,34° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 6,90±1,45 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,239±0,096 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 12,5}} '''(1565) Леметр''' — [[Марс]] орбитасын қиып өтетін [[астероид]]. Оны 1948 жылдың 25 қарашасында [[Сильвен Арен]] [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]]нда ашты. [[Ғаламның кеңеюі]] теориясын жасасқан бельгиялық шіркеуші әрі астрофизика профессоры [[Жорж Леметр]]дің (1894–1966) есімімен аталды. [[Сурет:1565 Lemaître orbit on 01 Jan 2009.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] * [[Леметр (Ай кратері)]] [[Санат:Астероидтар]] fxgmaolzuuoup9qotlendh5g4aiooax Жайыл қырғыны 0 785733 3647303 2026-08-25T17:25:27Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: '''Жайыл қырғыны''' (желтоқсан 1770) — Қазақ-қырғыз соғысы барысында қазақтар мен қырғыздар арасында болған шешуші бас шайқас. Бұл шайқас академик В. В. Бартольд пен Ш. Ш. Уәлихановтың еңбектерінде «Бас шайқас немесе Жайыл батырдың көзін жою» деген атаумен белгіл... 3647303 wikitext text/x-wiki '''Жайыл қырғыны''' (желтоқсан 1770) — Қазақ-қырғыз соғысы барысында қазақтар мен қырғыздар арасында болған шешуші бас шайқас. Бұл шайқас академик В. В. Бартольд пен Ш. Ш. Уәлихановтың еңбектерінде «Бас шайқас немесе Жайыл батырдың көзін жою» деген атаумен белгілі.<ref>Валиханов Ч. Ч. Собрание сочинений в пяти томах. Т. 1. Алма-Ата, 1961.</ref> == Шайқас барысы == Қырғыздар Жетісу мен Түркістан өңірлеріндегі үйсін және қоңырат көші-қондарына тонаушылық пен зорлық-зомбылық көрсетті. Осыған байланысты 1770 жылдың желтоқсанында Абылай хан қалың қол жинап, қырғыздарға қарсы үшінші жорығын жасады және оларды күйрете жеңіп, Іле мен Шу өзендерінің аралығын басқыншылардан тазартты.<ref>Радлов В. В. Из Сибири: Страницы дневника. М.: Наука, 1989.</ref> Бұл оқиға туралы генерал-майор Станиславскийдің Сібір корпусының командирі, генерал-поручик И. И. Шпрингерге жолдаған хатынан білуге болады. Хатта Абылай сұлтанның 20 мыңдық атты әскермен жорыққа шыққаны баяндалады. Жорықтың негізгі себебі қырғыздардың қазақтар мен Ташкент арасындағы сауда-саттыққа кедергі келтіруі болған: <blockquote>«Орта қырғыз (қазақ) ордасының Абылай сұлтаны өзіне бағынышты 20 мың қырғыздарымен (қазақтарымен) белгісіз бағытқа жорыққа шығуына байланысты барынша сақтық шараларын көру туралы... Олардың Ташкенттің арғы жағында тұратын және ташкенттіктердің оларға, қырғыздарға (қазақтарға) шығуына кедергі келтіретін, ал оларды осы жерден шығарып салып жүргендерді өлтіріп, тонайтын, осылайша оларды барлық саудадан айыратын алыстағы қырғыздармен соғысы бар... Сондықтан да қазір Абылай сұлтанның өзі барлық ұлыстардан мүмкіндігінше ең тәуір атты әскер жинады».<ref>Казахско-русские отношения в XVIII-XIX веках (1771-1867 годы). Сборник документов и материалов. Алма-Ата: Наука, 1964.</ref></blockquote> Осы жорықта Абылай Шату асуы арқылы өтіп, Тұро (Төрө) өзенінің маңында қырғыздарға тұтқиылдан шабуыл жасайды және оларды Шу аңғарына дейін ығыстырады. Шуға құятын Қызылсу және Шәмсі өзендерінің бойында қанды шайқас орын алады. Бұл ұрыста барлық қырғыз рулары Абылайға қарсы одақтаса соғысады, бұл оқиға олардың жадында бүгінгі күнге дейін «Жайыл қырғыны» деген атпен сақталған. Қырғыздардың қатты жеңілгені соншалық, мысалы, Солто руының Толқан аталығынан бар-жоғы 40-ақ адам аман қалған.<ref>Левшин А. И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей. Алматы: Санат, 1996.</ref> Қазақтардың қолына тұтқынға түскен Жайыл батыр мен оның екі ұлы Абылайдың бұйрығымен өлім жазасына кесілді.<ref>Валиханов Ч. Ч. Собрание сочинений в пяти томах. Т. 1. Алма-Ата, 1961.</ref> Осыдан кейін екі халық арасындағы шекара белгіленді. Қырғыздар тұтқындағы барлық қазақтарды босатып, бұған дейін айдап кеткен малдың бәрін қайтарды. Екі тарап бұдан былай бір-біріне шабуыл жасамауға міндеттенді, ал қырғыздар бейбітшілік кепілі ретінде аманаттар (заложники) берді.<ref>Казахско-русские отношения в XVIII-XIX веках (1771-1867 годы). Сборник документов и материалов. Алма-Ата: Наука, 1964.</ref> В. В. Бартольд бұл туралы былай деп жазған: <blockquote>Абылай ашық шайқаста қара-қырғыздарды аяусыз жеңіп, олардың елін қатты күйзеліске ұшыратты.<ref>Бартольд В. В. Сочинения. Т. 2. Ч. 1. М.: Издательство восточной литературы, 1963.</ref></blockquote> Ш. Ш. Уәлихановтың Абылайдың 1770 жылғы қырғыздарға қарсы әскери жорығының нәтижелері туралы мәліметі: <blockquote>«Қайсақтар (қазақтар) жеңімпаз болып қалды... Осы шайқастың нәтижесінде барлық қырғыз руларының өкілдері Көкшетауға барып, бейбітшілік сұрады... және аманаттар берді».<ref>Валиханов Ч. Ч. Собрание сочинений в пяти томах. Т. 1. Алма-Ата, 1961.</ref></blockquote> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} l65d8mk1hi9mm0negxriwbfk3xsxscy 3647304 3647303 2026-08-25T17:26:41Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Қазақстан тарихы|Қазақстан тарихы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3647304 wikitext text/x-wiki '''Жайыл қырғыны''' (желтоқсан 1770) — Қазақ-қырғыз соғысы барысында қазақтар мен қырғыздар арасында болған шешуші бас шайқас. Бұл шайқас академик В. В. Бартольд пен Ш. Ш. Уәлихановтың еңбектерінде «Бас шайқас немесе Жайыл батырдың көзін жою» деген атаумен белгілі.<ref>Валиханов Ч. Ч. Собрание сочинений в пяти томах. Т. 1. Алма-Ата, 1961.</ref> == Шайқас барысы == Қырғыздар Жетісу мен Түркістан өңірлеріндегі үйсін және қоңырат көші-қондарына тонаушылық пен зорлық-зомбылық көрсетті. Осыған байланысты 1770 жылдың желтоқсанында Абылай хан қалың қол жинап, қырғыздарға қарсы үшінші жорығын жасады және оларды күйрете жеңіп, Іле мен Шу өзендерінің аралығын басқыншылардан тазартты.<ref>Радлов В. В. Из Сибири: Страницы дневника. М.: Наука, 1989.</ref> Бұл оқиға туралы генерал-майор Станиславскийдің Сібір корпусының командирі, генерал-поручик И. И. Шпрингерге жолдаған хатынан білуге болады. Хатта Абылай сұлтанның 20 мыңдық атты әскермен жорыққа шыққаны баяндалады. Жорықтың негізгі себебі қырғыздардың қазақтар мен Ташкент арасындағы сауда-саттыққа кедергі келтіруі болған: <blockquote>«Орта қырғыз (қазақ) ордасының Абылай сұлтаны өзіне бағынышты 20 мың қырғыздарымен (қазақтарымен) белгісіз бағытқа жорыққа шығуына байланысты барынша сақтық шараларын көру туралы... Олардың Ташкенттің арғы жағында тұратын және ташкенттіктердің оларға, қырғыздарға (қазақтарға) шығуына кедергі келтіретін, ал оларды осы жерден шығарып салып жүргендерді өлтіріп, тонайтын, осылайша оларды барлық саудадан айыратын алыстағы қырғыздармен соғысы бар... Сондықтан да қазір Абылай сұлтанның өзі барлық ұлыстардан мүмкіндігінше ең тәуір атты әскер жинады».<ref>Казахско-русские отношения в XVIII-XIX веках (1771-1867 годы). Сборник документов и материалов. Алма-Ата: Наука, 1964.</ref></blockquote> Осы жорықта Абылай Шату асуы арқылы өтіп, Тұро (Төрө) өзенінің маңында қырғыздарға тұтқиылдан шабуыл жасайды және оларды Шу аңғарына дейін ығыстырады. Шуға құятын Қызылсу және Шәмсі өзендерінің бойында қанды шайқас орын алады. Бұл ұрыста барлық қырғыз рулары Абылайға қарсы одақтаса соғысады, бұл оқиға олардың жадында бүгінгі күнге дейін «Жайыл қырғыны» деген атпен сақталған. Қырғыздардың қатты жеңілгені соншалық, мысалы, Солто руының Толқан аталығынан бар-жоғы 40-ақ адам аман қалған.<ref>Левшин А. И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей. Алматы: Санат, 1996.</ref> Қазақтардың қолына тұтқынға түскен Жайыл батыр мен оның екі ұлы Абылайдың бұйрығымен өлім жазасына кесілді.<ref>Валиханов Ч. Ч. Собрание сочинений в пяти томах. Т. 1. Алма-Ата, 1961.</ref> Осыдан кейін екі халық арасындағы шекара белгіленді. Қырғыздар тұтқындағы барлық қазақтарды босатып, бұған дейін айдап кеткен малдың бәрін қайтарды. Екі тарап бұдан былай бір-біріне шабуыл жасамауға міндеттенді, ал қырғыздар бейбітшілік кепілі ретінде аманаттар (заложники) берді.<ref>Казахско-русские отношения в XVIII-XIX веках (1771-1867 годы). Сборник документов и материалов. Алма-Ата: Наука, 1964.</ref> В. В. Бартольд бұл туралы былай деп жазған: <blockquote>Абылай ашық шайқаста қара-қырғыздарды аяусыз жеңіп, олардың елін қатты күйзеліске ұшыратты.<ref>Бартольд В. В. Сочинения. Т. 2. Ч. 1. М.: Издательство восточной литературы, 1963.</ref></blockquote> Ш. Ш. Уәлихановтың Абылайдың 1770 жылғы қырғыздарға қарсы әскери жорығының нәтижелері туралы мәліметі: <blockquote>«Қайсақтар (қазақтар) жеңімпаз болып қалды... Осы шайқастың нәтижесінде барлық қырғыз руларының өкілдері Көкшетауға барып, бейбітшілік сұрады... және аманаттар берді».<ref>Валиханов Ч. Ч. Собрание сочинений в пяти томах. Т. 1. Алма-Ата, 1961.</ref></blockquote> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] fyz1unpbbtb4qz129wjtpb85uqm1elp 3647305 3647304 2026-08-25T17:28:44Z Sagzhan 29953 3647305 wikitext text/x-wiki '''Жайыл қырғыны''' (желтоқсан 1770) — Қазақ-қырғыз соғысы барысында [[қазақтар]] мен [[қырғыздар]] арасында болған шешуші бас шайқас. Бұл шайқас академик В. В. Бартольд пен Ш. Ш. Уәлихановтың еңбектерінде «Бас шайқас немесе Жайыл батырдың көзін жою» деген атаумен белгілі.<ref>Валиханов Ч. Ч. Собрание сочинений в пяти томах. Т. 1. Алма-Ата, 1961.</ref> == Шайқас барысы == Қырғыздар [[Жетісу]] мен Түркістан өңірлеріндегі үйсін және қоңырат көші-қондарына тонаушылық пен зорлық-зомбылық көрсетті. Осыған байланысты 1770 жылдың желтоқсанында [[Абылай хан]] қалың қол жинап, қырғыздарға қарсы үшінші жорығын жасады және оларды күйрете жеңіп, Іле мен Шу өзендерінің аралығын басқыншылардан тазартты.<ref>Радлов В. В. Из Сибири: Страницы дневника. М.: Наука, 1989.</ref> Бұл оқиға туралы генерал-майор Станиславскийдің Сібір корпусының командирі, генерал-поручик И. И. Шпрингерге жолдаған хатынан білуге болады. Хатта Абылай сұлтанның 20 мыңдық атты әскермен жорыққа шыққаны баяндалады. Жорықтың негізгі себебі қырғыздардың қазақтар мен Ташкент арасындағы сауда-саттыққа кедергі келтіруі болған: <blockquote>«Орта қазақ ордасының Абылай сұлтаны өзіне бағынышты 20 мың қазақтарымен белгісіз бағытқа жорыққа шығуына байланысты барынша сақтық шараларын көру туралы... Олардың [[Ташкент]]тің арғы жағында тұратын және ташкенттіктердің оларға, қазақтарға шығуына кедергі келтіретін, ал оларды осы жерден шығарып салып жүргендерді өлтіріп, тонайтын, осылайша оларды барлық саудадан айыратын алыстағы қырғыздармен соғысы бар... Сондықтан да қазір Абылай сұлтанның өзі барлық ұлыстардан мүмкіндігінше ең тәуір атты әскер жинады».<ref>Казахско-русские отношения в XVIII-XIX веках (1771-1867 годы). Сборник документов и материалов. Алма-Ата: Наука, 1964.</ref></blockquote> Осы жорықта Абылай Шату асуы арқылы өтіп, Тұро (Төрө) өзенінің маңында қырғыздарға тұтқиылдан шабуыл жасайды және оларды Шу аңғарына дейін ығыстырады. Шуға құятын Қызылсу және Шәмсі өзендерінің бойында қанды шайқас орын алады. Бұл ұрыста барлық қырғыз рулары Абылайға қарсы одақтаса соғысады, бұл оқиға олардың жадында бүгінгі күнге дейін «Жайыл қырғыны» деген атпен сақталған. Қырғыздардың қатты жеңілгені соншалық, мысалы, Солто руының Толқан аталығынан бар-жоғы 40-ақ адам аман қалған.<ref>Левшин А. И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей. Алматы: Санат, 1996.</ref> Қазақтардың қолына тұтқынға түскен Жайыл батыр мен оның екі ұлы Абылайдың бұйрығымен өлім жазасына кесілді.<ref>Валиханов Ч. Ч. Собрание сочинений в пяти томах. Т. 1. Алма-Ата, 1961.</ref> Осыдан кейін екі халық арасындағы шекара белгіленді. Қырғыздар тұтқындағы барлық қазақтарды босатып, бұған дейін айдап кеткен малдың бәрін қайтарды. Екі тарап бұдан былай бір-біріне шабуыл жасамауға міндеттенді, ал қырғыздар бейбітшілік кепілі ретінде аманаттар (заложники) берді.<ref>Казахско-русские отношения в XVIII-XIX веках (1771-1867 годы). Сборник документов и материалов. Алма-Ата: Наука, 1964.</ref> В. В. Бартольд бұл туралы былай деп жазған: <blockquote>Абылай ашық шайқаста қара-қырғыздарды аяусыз жеңіп, олардың елін қатты күйзеліске ұшыратты.<ref>Бартольд В. В. Сочинения. Т. 2. Ч. 1. М.: Издательство восточной литературы, 1963.</ref></blockquote> Ш. Ш. Уәлихановтың Абылайдың 1770 жылғы қырғыздарға қарсы әскери жорығының нәтижелері туралы мәліметі: <blockquote>«Қайсақтар (қазақтар) жеңімпаз болып қалды... Осы шайқастың нәтижесінде барлық қырғыз руларының өкілдері Көкшетауға барып, бейбітшілік сұрады... және аманаттар берді».<ref>Валиханов Ч. Ч. Собрание сочинений в пяти томах. Т. 1. Алма-Ата, 1961.</ref></blockquote> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] p2k7z5ba05jeket9136qv2yk5vok7du (1595) Танга 0 785734 3647309 2026-08-25T17:45:51Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1595) Танга | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = С. Джексон, Г. Вуд | discovered = 19.06.1930 | mp_name = | alt_names = 1930 ME, 1935 TB,<br>1942 FB, 1947 LQ,<br>1948 TN<sub>2</sub>, 1950 BB,<br>1951 JK, 1952 QG<sub>1</sub>,<br>1959 EK, 1968 HA<sub>1</sub> | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[http... 3647309 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1595) Танга | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = С. Джексон, Г. Вуд | discovered = 19.06.1930 | mp_name = | alt_names = 1930 ME, 1935 TB,<br>1942 FB, 1947 LQ,<br>1948 TN<sub>2</sub>, 1950 BB,<br>1951 JK, 1952 QG<sub>1</sub>,<br>1959 EK, 1968 HA<sub>1</sub> | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1595 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,93755 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,35218 а. б. | semimajor = 2,64486 а. б. | eccentricity = 0,11066 | period = 4,31 жыл | avg_speed = 18,3 ш/с | inclination = 4,1632° | asc_node = 112,1614° | mean_anomaly = 44,0796° | arg_perihelion = 189,4132° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 26 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,0557 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = C | abs_magnitude = 12,02}} '''(1595) Танга''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]]. Оны 1930 жылдың 19 маусымында [[Сирил Джексон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты. Оңтүстік-шығыс Африкадағы [[Танзания]] елінің аттас порт-қаласы атымен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] hwe1zorm77kk0ay19axa0uhlr9a9w9l (1596) Ицигсон 0 785735 3647310 2026-08-25T17:51:21Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1596) Ицигсон | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Ицигсон | discovered = 8.03.1951 | mp_name = | alt_names = 1934 VD, 1951 CE<sub>1</sub>,<br>1951 EV, 1951 FC | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1596 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 2... 3647310 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1596) Ицигсон | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Ицигсон | discovered = 8.03.1951 | mp_name = | alt_names = 1934 VD, 1951 CE<sub>1</sub>,<br>1951 EV, 1951 FC | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1596 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,26281 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,51838 а. б. | semimajor = 2,89059 а. б. | eccentricity = 0,128768 | period = 4,91 жыл | avg_speed = 17,52 ш/с | inclination = 13,2892° | asc_node = 248,956° | mean_anomaly = 186,021° | arg_perihelion = 159,669° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 45 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,057±0,008 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 10,7}} '''(1596) Ицигсон''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1951 жылдың 8 наурызында [[Мигель Ицигсон]] (1908–1978) [[Ла-Плата обсерваториясы]]нда ашты. 1980 жылдың тамызында осы аргентиналық астрономның есімімен аталды. Ицигсон жалпы 15 астероидты ашқан болатын. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] 0lr5q7137anr94zn9wad508v54jxq16 (1559) Кустаанхеймо 0 785736 3647311 2026-08-25T17:59:56Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1559) Кустаанхеймо | symbol = | image = [[Сурет:1559Kustaanheimo (Lightcurve Inversion).png|280px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Л. Отерма | discovered = 20.01.1942 | mp_name = | alt_names = 1942 BF, 1935 FP,<br>1935 HB | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa... 3647311 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1559) Кустаанхеймо | symbol = | image = [[Сурет:1559Kustaanheimo (Lightcurve Inversion).png|280px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Л. Отерма | discovered = 20.01.1942 | mp_name = | alt_names = 1942 BF, 1935 FP,<br>1935 HB | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1559 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 2,7103 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,0702 а. б. | semimajor = 2,3903 а. б. | eccentricity = 0,1339 | period = 3,70 жыл | avg_speed = | inclination = 3,191° | asc_node = 327,92° | mean_anomaly = 119,55° | arg_perihelion = 216,59° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 11 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,267±0,048 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 11,90}} '''(1559) Кустаанхеймо''' — [[Негізгі белдеу]]дің бергі шетінде айналып жатқан тасты [[астероид]]. Оны 1942 жылдың 20 қаңтарында [[Лийси Отерма]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. [[Хельсинки университеті]]нің обсерваториясында істеген астроном [[Пауль Кустаанхеймо]]ның (1924–1997) есімімен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] * [[(1558) Ярнефельт]] [[Санат:Астероидтар]] 1glg9feice9ztucfgmkej4ddqn32en8 Үлгі:Potd/2026-08-26 10 785737 3647312 2026-08-25T18:00:16Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-08-26|POTD 2026-08-26]]: filename only 3647312 wikitext text/x-wiki The Burning of the USS Missouri in Gibraltar.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> lwnt2in1n9zp6p5vhs153xb6nlsls5s Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы 0 785738 3647316 2026-08-25T20:34:31Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|1-Құрылтай құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8... 3647316 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|1-Құрылтай құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының 1-шақырылымы''' — [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылы сайланған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның келешек бірінші шақырылымы.<ref name="adyrna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1245396 |title=Первые выборы в Курултай – это системный рубеж в политической истории страны – Меруерт Кабылбаева |language=ru |work=adyrna.kz |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Алғышарттары == [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]нан кейін елде жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды да, екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]нің орнына басты заң шығарышу орган рөліне [[Бірпалаталы парламент|бірпалаталы]] [[Қазақстан Құрылтайы]] келді.<ref name="adyrna" /> Елде өзге де саяси және заңи өзгерістер орын алды, мысалы [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымының қайта құрылуы.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cj4kdvv212ko |title=Обнуление срока Токаева: зачем Казахстану новая конституция и вице-президент |language=ru |work=[[bbc.com]] |date=2026-07-18 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Сайлануы == {{Толық мақала|Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)}} 2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан 145 депутаттан тұратын жаңадан құрылған [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|парламентін сайлады]].<ref name="Reut">{{cite web |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Greg |date=2026-04-26 |title=Kazakhstan President Calls Parliamentary Elections for August |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/kazakhstan-president-calls-parliamentary-elections-for-august |publisher=[[Bloomberg]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref> Бұл шақырылым 1991 жылғы Қазақстан тәуелсіздігінен бергі 10-парламент болмақ. Ол, оған қоса, — жаңа Конституция асында өткен тұңғыш парламент сайлауы.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |accessdate=2026-06-04 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> Жылдар бойы түрлі халықаралық ұйымдар Қазақстандағы сайлаулардың әділдігіне күмән келтіріп келген.<ref>{{Cite news |date=2023-03-20 |title=Hints Of Change? Five Takeaways From Kazakhstan's Parliamentary Elections |language=en |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-parliament-elections-takeaways/32326830.html |last=Rickleton |first=Chris |accessdate=2026-07-20 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Elections in Kazakhstan |url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan |language=en |accessdate=2026-07-20 |work=[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]}}</ref> Халықтың дауыс бергені нәтижесінде Құрылтайға 5 тіркелген партия ене алды. 145 мандаттан 110-ын алған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы осылайша көпшілікке ие болды. == Сессиялары == Бірінші Құрылтай сайлау күнінен кейін 30 күннен кешіктірмей шақырылуы тиіс.<ref name="ca-times">{{Cite web|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/ |title=Kazakhstan's New Kurultai Elections: What the 30% Quota Could Mean for Women in Parliament |language=en |work=timesca.com |publisher=The Times of Central Asia |last=Olzhbaekova |first=Tamila |date=2026-07-03 |accessdate=2026-07-20}} {{Wayback|date=2026-07-15 |url=https://web.archive.org/web/20260715151103/https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/}}</ref> == Құрылымы == == Members == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылым депутаттарының тізімі}} Сайлау нәтижесінде Құрылтайға 5 түрлі партияның депутаттары енді. Олар: {| class="wikitable" ! colspan="2" |Партия ! colspan="2" |Мандаты |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |[[Әділет (партия)|Әділет]] |110 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |10 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |9 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы|1]] 1jd7wrumnfh3ivwbzaqjjxh9okojpls 3647318 3647316 2026-08-25T20:50:55Z Casserium 68287 3647318 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|1-Құрылтай құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының 1-шақырылымы''' — [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылы сайланған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның келешек бірінші шақырылымы.<ref name="adyrna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1245396 |title=Первые выборы в Курултай – это системный рубеж в политической истории страны – Меруерт Кабылбаева |language=ru |work=adyrna.kz |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Алғышарттары == [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]нан кейін елде жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды да, екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]нің орнына басты заң шығарышу орган рөліне [[Бірпалаталы парламент|бірпалаталы]] [[Қазақстан Құрылтайы]] келді.<ref name="adyrna" /> Елде өзге де саяси және заңи өзгерістер орын алды, мысалы [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымының қайта құрылуы.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cj4kdvv212ko |title=Обнуление срока Токаева: зачем Казахстану новая конституция и вице-президент |language=ru |work=[[bbc.com]] |date=2026-07-18 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Сайлануы == {{Толық мақала|Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)}} 2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан 145 депутаттан тұратын жаңадан құрылған [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|парламентін сайлады]].<ref name="Reut">{{cite web |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Greg |date=2026-04-26 |title=Kazakhstan President Calls Parliamentary Elections for August |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/kazakhstan-president-calls-parliamentary-elections-for-august |publisher=[[Bloomberg]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref> Бұл шақырылым 1991 жылғы Қазақстан тәуелсіздігінен бергі 10-парламент болмақ. Ол, оған қоса, — жаңа Конституция асында өткен тұңғыш парламент сайлауы.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |accessdate=2026-06-04 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> Жылдар бойы түрлі халықаралық ұйымдар Қазақстандағы сайлаулардың әділдігіне күмән келтіріп келген.<ref>{{Cite news |date=2023-03-20 |title=Hints Of Change? Five Takeaways From Kazakhstan's Parliamentary Elections |language=en |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-parliament-elections-takeaways/32326830.html |last=Rickleton |first=Chris |accessdate=2026-07-20 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Elections in Kazakhstan |url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan |language=en |accessdate=2026-07-20 |work=[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]}}</ref> Халықтың дауыс бергені нәтижесінде Құрылтайға 5 тіркелген партия ене алды. 145 мандаттан 110-ын алған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы осылайша көпшілікке ие болды. == Сессиялары == Бірінші Құрылтай сайлау күнінен кейін 30 күннен кешіктірмей шақырылуы тиіс.<ref name="ca-times">{{Cite web|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/ |title=Kazakhstan's New Kurultai Elections: What the 30% Quota Could Mean for Women in Parliament |language=en |work=timesca.com |publisher=The Times of Central Asia |last=Olzhbaekova |first=Tamila |date=2026-07-03 |accessdate=2026-07-20}} {{Wayback|date=2026-07-15 |url=https://web.archive.org/web/20260715151103/https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/}}</ref> == Құрылымы == == Мүшелері == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылым депутаттарының тізімі}} Сайлау нәтижесінде Құрылтайға 5 түрлі партияның депутаттары енді. Олар: {| class="wikitable" ! colspan="2" |Партия ! colspan="2" |Мандаты |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |[[Әділет (партия)|Әділет]] |110 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |10 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |9 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы|1]] 7xq8j0brs2pzi23ygu9xf9wybafw6p1 3647319 3647318 2026-08-25T20:53:41Z Nurken 111493 Nurken [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы]] бетін [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы]] бетіне жылжытты 3647318 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|1-Құрылтай құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының 1-шақырылымы''' — [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылы сайланған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның келешек бірінші шақырылымы.<ref name="adyrna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1245396 |title=Первые выборы в Курултай – это системный рубеж в политической истории страны – Меруерт Кабылбаева |language=ru |work=adyrna.kz |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Алғышарттары == [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]нан кейін елде жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды да, екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]нің орнына басты заң шығарышу орган рөліне [[Бірпалаталы парламент|бірпалаталы]] [[Қазақстан Құрылтайы]] келді.<ref name="adyrna" /> Елде өзге де саяси және заңи өзгерістер орын алды, мысалы [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымының қайта құрылуы.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cj4kdvv212ko |title=Обнуление срока Токаева: зачем Казахстану новая конституция и вице-президент |language=ru |work=[[bbc.com]] |date=2026-07-18 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Сайлануы == {{Толық мақала|Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)}} 2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан 145 депутаттан тұратын жаңадан құрылған [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|парламентін сайлады]].<ref name="Reut">{{cite web |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Greg |date=2026-04-26 |title=Kazakhstan President Calls Parliamentary Elections for August |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/kazakhstan-president-calls-parliamentary-elections-for-august |publisher=[[Bloomberg]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref> Бұл шақырылым 1991 жылғы Қазақстан тәуелсіздігінен бергі 10-парламент болмақ. Ол, оған қоса, — жаңа Конституция асында өткен тұңғыш парламент сайлауы.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |accessdate=2026-06-04 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> Жылдар бойы түрлі халықаралық ұйымдар Қазақстандағы сайлаулардың әділдігіне күмән келтіріп келген.<ref>{{Cite news |date=2023-03-20 |title=Hints Of Change? Five Takeaways From Kazakhstan's Parliamentary Elections |language=en |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-parliament-elections-takeaways/32326830.html |last=Rickleton |first=Chris |accessdate=2026-07-20 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Elections in Kazakhstan |url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan |language=en |accessdate=2026-07-20 |work=[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]}}</ref> Халықтың дауыс бергені нәтижесінде Құрылтайға 5 тіркелген партия ене алды. 145 мандаттан 110-ын алған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы осылайша көпшілікке ие болды. == Сессиялары == Бірінші Құрылтай сайлау күнінен кейін 30 күннен кешіктірмей шақырылуы тиіс.<ref name="ca-times">{{Cite web|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/ |title=Kazakhstan's New Kurultai Elections: What the 30% Quota Could Mean for Women in Parliament |language=en |work=timesca.com |publisher=The Times of Central Asia |last=Olzhbaekova |first=Tamila |date=2026-07-03 |accessdate=2026-07-20}} {{Wayback|date=2026-07-15 |url=https://web.archive.org/web/20260715151103/https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/}}</ref> == Құрылымы == == Мүшелері == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылым депутаттарының тізімі}} Сайлау нәтижесінде Құрылтайға 5 түрлі партияның депутаттары енді. Олар: {| class="wikitable" ! colspan="2" |Партия ! colspan="2" |Мандаты |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |[[Әділет (партия)|Әділет]] |110 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |10 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |9 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы|1]] 7xq8j0brs2pzi23ygu9xf9wybafw6p1 3647321 3647319 2026-08-25T20:54:27Z Nurken 111493 /* Құрылымы */ 3647321 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|1-Құрылтай құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының 1-шақырылымы''' — [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылы сайланған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның келешек бірінші шақырылымы.<ref name="adyrna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1245396 |title=Первые выборы в Курултай – это системный рубеж в политической истории страны – Меруерт Кабылбаева |language=ru |work=adyrna.kz |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Алғышарттары == [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]нан кейін елде жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды да, екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]нің орнына басты заң шығарышу орган рөліне [[Бірпалаталы парламент|бірпалаталы]] [[Қазақстан Құрылтайы]] келді.<ref name="adyrna" /> Елде өзге де саяси және заңи өзгерістер орын алды, мысалы [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымының қайта құрылуы.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cj4kdvv212ko |title=Обнуление срока Токаева: зачем Казахстану новая конституция и вице-президент |language=ru |work=[[bbc.com]] |date=2026-07-18 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Сайлануы == {{Толық мақала|Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)}} 2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан 145 депутаттан тұратын жаңадан құрылған [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|парламентін сайлады]].<ref name="Reut">{{cite web |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Greg |date=2026-04-26 |title=Kazakhstan President Calls Parliamentary Elections for August |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/kazakhstan-president-calls-parliamentary-elections-for-august |publisher=[[Bloomberg]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref> Бұл шақырылым 1991 жылғы Қазақстан тәуелсіздігінен бергі 10-парламент болмақ. Ол, оған қоса, — жаңа Конституция асында өткен тұңғыш парламент сайлауы.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |accessdate=2026-06-04 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> Жылдар бойы түрлі халықаралық ұйымдар Қазақстандағы сайлаулардың әділдігіне күмән келтіріп келген.<ref>{{Cite news |date=2023-03-20 |title=Hints Of Change? Five Takeaways From Kazakhstan's Parliamentary Elections |language=en |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-parliament-elections-takeaways/32326830.html |last=Rickleton |first=Chris |accessdate=2026-07-20 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Elections in Kazakhstan |url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan |language=en |accessdate=2026-07-20 |work=[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]}}</ref> Халықтың дауыс бергені нәтижесінде Құрылтайға 5 тіркелген партия ене алды. 145 мандаттан 110-ын алған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы осылайша көпшілікке ие болды. == Сессиялары == Бірінші Құрылтай сайлау күнінен кейін 30 күннен кешіктірмей шақырылуы тиіс.<ref name="ca-times">{{Cite web|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/ |title=Kazakhstan's New Kurultai Elections: What the 30% Quota Could Mean for Women in Parliament |language=en |work=timesca.com |publisher=The Times of Central Asia |last=Olzhbaekova |first=Tamila |date=2026-07-03 |accessdate=2026-07-20}} {{Wayback|date=2026-07-15 |url=https://web.archive.org/web/20260715151103/https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/}}</ref> == Мүшелері == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылым депутаттарының тізімі}} Сайлау нәтижесінде Құрылтайға 5 түрлі партияның депутаттары енді. Олар: {| class="wikitable" ! colspan="2" |Партия ! colspan="2" |Мандаты |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |[[Әділет (партия)|Әділет]] |110 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |10 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |9 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы|1]] nk5mxbj7xmu6rjo134gbvfcyxkrl818 3647322 3647321 2026-08-25T20:54:43Z Nurken 111493 /* Мүшелері */ 3647322 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|1-Құрылтай құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының 1-шақырылымы''' — [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылы сайланған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның келешек бірінші шақырылымы.<ref name="adyrna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1245396 |title=Первые выборы в Курултай – это системный рубеж в политической истории страны – Меруерт Кабылбаева |language=ru |work=adyrna.kz |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Алғышарттары == [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]нан кейін елде жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды да, екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]нің орнына басты заң шығарышу орган рөліне [[Бірпалаталы парламент|бірпалаталы]] [[Қазақстан Құрылтайы]] келді.<ref name="adyrna" /> Елде өзге де саяси және заңи өзгерістер орын алды, мысалы [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымының қайта құрылуы.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cj4kdvv212ko |title=Обнуление срока Токаева: зачем Казахстану новая конституция и вице-президент |language=ru |work=[[bbc.com]] |date=2026-07-18 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Сайлануы == {{Толық мақала|Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)}} 2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан 145 депутаттан тұратын жаңадан құрылған [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|парламентін сайлады]].<ref name="Reut">{{cite web |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Greg |date=2026-04-26 |title=Kazakhstan President Calls Parliamentary Elections for August |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/kazakhstan-president-calls-parliamentary-elections-for-august |publisher=[[Bloomberg]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref> Бұл шақырылым 1991 жылғы Қазақстан тәуелсіздігінен бергі 10-парламент болмақ. Ол, оған қоса, — жаңа Конституция асында өткен тұңғыш парламент сайлауы.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |accessdate=2026-06-04 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> Жылдар бойы түрлі халықаралық ұйымдар Қазақстандағы сайлаулардың әділдігіне күмән келтіріп келген.<ref>{{Cite news |date=2023-03-20 |title=Hints Of Change? Five Takeaways From Kazakhstan's Parliamentary Elections |language=en |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-parliament-elections-takeaways/32326830.html |last=Rickleton |first=Chris |accessdate=2026-07-20 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Elections in Kazakhstan |url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan |language=en |accessdate=2026-07-20 |work=[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]}}</ref> Халықтың дауыс бергені нәтижесінде Құрылтайға 5 тіркелген партия ене алды. 145 мандаттан 110-ын алған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы осылайша көпшілікке ие болды. == Сессиялары == Бірінші Құрылтай сайлау күнінен кейін 30 күннен кешіктірмей шақырылуы тиіс.<ref name="ca-times">{{Cite web|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/ |title=Kazakhstan's New Kurultai Elections: What the 30% Quota Could Mean for Women in Parliament |language=en |work=timesca.com |publisher=The Times of Central Asia |last=Olzhbaekova |first=Tamila |date=2026-07-03 |accessdate=2026-07-20}} {{Wayback|date=2026-07-15 |url=https://web.archive.org/web/20260715151103/https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/}}</ref> == Мүшелері == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттарының тізімі}} Сайлау нәтижесінде Құрылтайға 5 түрлі партияның депутаттары енді. Олар: {| class="wikitable" ! colspan="2" |Партия ! colspan="2" |Мандаты |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |[[Әділет (партия)|Әділет]] |110 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |10 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |9 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы|1]] mrtvpsb1z5y3rgky3pb13gpahee0b9f 3647323 3647322 2026-08-25T20:54:57Z Nurken 111493 /* Мүшелері */ 3647323 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|1-Құрылтай құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының 1-шақырылымы''' — [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылы сайланған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның келешек бірінші шақырылымы.<ref name="adyrna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1245396 |title=Первые выборы в Курултай – это системный рубеж в политической истории страны – Меруерт Кабылбаева |language=ru |work=adyrna.kz |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Алғышарттары == [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]нан кейін елде жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды да, екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]нің орнына басты заң шығарышу орган рөліне [[Бірпалаталы парламент|бірпалаталы]] [[Қазақстан Құрылтайы]] келді.<ref name="adyrna" /> Елде өзге де саяси және заңи өзгерістер орын алды, мысалы [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымының қайта құрылуы.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cj4kdvv212ko |title=Обнуление срока Токаева: зачем Казахстану новая конституция и вице-президент |language=ru |work=[[bbc.com]] |date=2026-07-18 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Сайлануы == {{Толық мақала|Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)}} 2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан 145 депутаттан тұратын жаңадан құрылған [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|парламентін сайлады]].<ref name="Reut">{{cite web |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Greg |date=2026-04-26 |title=Kazakhstan President Calls Parliamentary Elections for August |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/kazakhstan-president-calls-parliamentary-elections-for-august |publisher=[[Bloomberg]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref> Бұл шақырылым 1991 жылғы Қазақстан тәуелсіздігінен бергі 10-парламент болмақ. Ол, оған қоса, — жаңа Конституция асында өткен тұңғыш парламент сайлауы.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |accessdate=2026-06-04 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> Жылдар бойы түрлі халықаралық ұйымдар Қазақстандағы сайлаулардың әділдігіне күмән келтіріп келген.<ref>{{Cite news |date=2023-03-20 |title=Hints Of Change? Five Takeaways From Kazakhstan's Parliamentary Elections |language=en |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-parliament-elections-takeaways/32326830.html |last=Rickleton |first=Chris |accessdate=2026-07-20 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Elections in Kazakhstan |url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan |language=en |accessdate=2026-07-20 |work=[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]}}</ref> Халықтың дауыс бергені нәтижесінде Құрылтайға 5 тіркелген партия ене алды. 145 мандаттан 110-ын алған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы осылайша көпшілікке ие болды. == Сессиялары == Бірінші Құрылтай сайлау күнінен кейін 30 күннен кешіктірмей шақырылуы тиіс.<ref name="ca-times">{{Cite web|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/ |title=Kazakhstan's New Kurultai Elections: What the 30% Quota Could Mean for Women in Parliament |language=en |work=timesca.com |publisher=The Times of Central Asia |last=Olzhbaekova |first=Tamila |date=2026-07-03 |accessdate=2026-07-20}} {{Wayback|date=2026-07-15 |url=https://web.archive.org/web/20260715151103/https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/}}</ref> == Мүшелері == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Сайлау нәтижесінде Құрылтайға 5 түрлі партияның депутаттары енді. Олар: {| class="wikitable" ! colspan="2" |Партия ! colspan="2" |Мандаты |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |[[Әділет (партия)|Әділет]] |110 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |10 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |9 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы|1]] l5wnv4vevc6nvvt0qpyspnep23no7cw 3647583 3647323 2026-08-26T11:20:05Z Casserium 68287 /* Сессиялары */ 3647583 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|1-Құрылтай құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының 1-шақырылымы''' — [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылы сайланған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның келешек бірінші шақырылымы.<ref name="adyrna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1245396 |title=Первые выборы в Курултай – это системный рубеж в политической истории страны – Меруерт Кабылбаева |language=ru |work=adyrna.kz |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Алғышарттары == [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]нан кейін елде жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды да, екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]нің орнына басты заң шығарышу орган рөліне [[Бірпалаталы парламент|бірпалаталы]] [[Қазақстан Құрылтайы]] келді.<ref name="adyrna" /> Елде өзге де саяси және заңи өзгерістер орын алды, мысалы [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымының қайта құрылуы.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cj4kdvv212ko |title=Обнуление срока Токаева: зачем Казахстану новая конституция и вице-президент |language=ru |work=[[bbc.com]] |date=2026-07-18 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Сайлануы == {{Толық мақала|Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)}} 2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан 145 депутаттан тұратын жаңадан құрылған [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|парламентін сайлады]].<ref name="Reut">{{cite web |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Greg |date=2026-04-26 |title=Kazakhstan President Calls Parliamentary Elections for August |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/kazakhstan-president-calls-parliamentary-elections-for-august |publisher=[[Bloomberg]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref> Бұл шақырылым 1991 жылғы Қазақстан тәуелсіздігінен бергі 10-парламент болмақ. Ол, оған қоса, — жаңа Конституция асында өткен тұңғыш парламент сайлауы.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |accessdate=2026-06-04 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> Жылдар бойы түрлі халықаралық ұйымдар Қазақстандағы сайлаулардың әділдігіне күмән келтіріп келген.<ref>{{Cite news |date=2023-03-20 |title=Hints Of Change? Five Takeaways From Kazakhstan's Parliamentary Elections |language=en |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-parliament-elections-takeaways/32326830.html |last=Rickleton |first=Chris |accessdate=2026-07-20 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Elections in Kazakhstan |url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan |language=en |accessdate=2026-07-20 |work=[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]}}</ref> Халықтың дауыс бергені нәтижесінде Құрылтайға 5 тіркелген партия ене алды. 145 мандаттан 110-ын алған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы осылайша көпшілікке ие болды. == Сессиялары == Бірінші Құрылтайдың бірінші сессиясы 2026 жылғы 28 тамызға шақырылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/birinshi-shakyrylymdagy-kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2672825 Бірінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Құрылтайының бірінші сессиясын шақыру туралы]</ref><ref name="ca-times">{{Cite web|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/ |title=Kazakhstan's New Kurultai Elections: What the 30% Quota Could Mean for Women in Parliament |language=en |work=timesca.com |publisher=The Times of Central Asia |last=Olzhbaekova |first=Tamila |date=2026-07-03 |accessdate=2026-07-20}} {{Wayback|date=2026-07-15 |url=https://web.archive.org/web/20260715151103/https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/}}</ref> == Мүшелері == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Сайлау нәтижесінде Құрылтайға 5 түрлі партияның депутаттары енді. Олар: {| class="wikitable" ! colspan="2" |Партия ! colspan="2" |Мандаты |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |[[Әділет (партия)|Әділет]] |110 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |10 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |9 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы|1]] s2b5f18jjf72avzbaxcdoyrks3zwc0w Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы 0 785739 3647320 2026-08-25T20:53:41Z Nurken 111493 Nurken [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы]] бетін [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы]] бетіне жылжытты 3647320 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы]] p6cjl8l8lt9o1jmhnmme78df71pwawe Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна/Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы 2 785742 3647353 2026-08-26T05:24:01Z Жадыра Абибуллаевна 184705 Мақала нұсқасын дайындау 3647353 wikitext text/x-wiki '''Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы''' — Шымкент қаласында тілдерді оқыту бағытында қызмет атқаратын коммуналдық мемлекеттік мекеме. Орталықтың тарихы 1997 жылдан басталады.<ref>{{cite web |url=https://qazaqadebieti.kz/11561/til-haly-ty-m-gilik-m-selesi |title=Тіл – халықтың мәңгілік мәселесі |website=Қазақ әдебиеті |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Тарихы == Орталық 1997 жылы Шымкент қаласында мемлекеттік тілді оқыту мақсатында құрылды. Шымкент қаласы әкімінің 1997 жылғы 31 қаңтардағы №152 шешімімен «Мемлекеттік тілді міндетті және ақысыз оқыту орталығы» өз жұмысын бастады.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/193555 |title=Қазақ тілін оқытатын тұңғыш орталық Шымкентте ашылған |publisher=Шымкент қаласының әкімдігі |accessdate=2026-08-26 }}</ref> Орталықтың құрылуы мен алғашқы кезеңдегі қызметі туралы «Қазақ әдебиеті» газетінде жарияланған материалда баяндалған.<ref>{{cite web |url=https://qazaqadebieti.kz/11561/til-haly-ty-m-gilik-m-selesi |title=Тіл – халықтың мәңгілік мәселесі |website=Қазақ әдебиеті |accessdate=2026-08-26 }}</ref> 2014 жылы мекеменің ұйымдық құрылымы қайта қаралды. Шымкент қаласы әкімдігінің 2014 жылғы 4 мамырдағы №826 қаулысымен «Шымкент қалалық қазақ тілін оқыту, салт-дәстүрді және өнерді насихаттау орталығы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорнын қайта ұйымдастыру арқылы «Тілдерді оқыту орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесін құру туралы шешім қабылданды. Кейін мекеме «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» атауымен қызметін жалғастырды. == Қызметі == Орталық қазақ, орыс және ағылшын тілдерін оқыту курстарын ұйымдастырады. Сонымен қатар мемлекеттік тілде ісқағаз жүргізуді оқыту және тілдерді оқытуға арналған оқу-әдістемелік материалдар әзірлеу бағытында жұмыс жүргізеді. Орталықтың тілдерді оқыту және әдістемелік бағыттағы қызметі бұқаралық ақпарат құралдарында да жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://ontustiktv.kz/kz/news/35683 |title=Тілдерді оқытуға арналған ғылыми-практикалық конференция |website=ONTÚSTIK |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Ұйымдық мәртебесі == Орталық Шымкент қаласының мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасына қарасты коммуналдық мемлекеттік мекеме болып табылады.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/532986 |title=Мәдениет ошақтары – қаламыздың рухани айнасы |publisher=Шымкент қаласының әкімдігі |accessdate=2026-08-26 }}</ref> Мекеменің ресми атауы — «Шымкент қаласы мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасының «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі».<ref>{{cite web |url=https://www.goszakup.gov.kz/kz/registry/show_supplier/46008 |title=Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу порталы |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Дереккөздер == {{reflist}} efdih7pjk8tiz7yntttj0tp8fkgauj9 3647354 3647353 2026-08-26T05:27:01Z Жадыра Абибуллаевна 184705 /* */ 3647354 wikitext text/x-wiki '''Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы''' — Шымкент қаласында тілдерді оқыту бағытында қызмет атқаратын коммуналдық мемлекеттік мекеме. Орталықтың тарихы 1997 жылдан басталады.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/193555 |title=Қазақ тілін оқытатын тұңғыш орталық Шымкентте ашылған |publisher=Шымкент қаласының әкімдігі |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Тарихы == Орталық 1997 жылы Шымкент қаласында мемлекеттік тілді оқыту мақсатында құрылды. Шымкент қаласы әкімінің 1997 жылғы 31 қаңтардағы №152 шешімімен «Мемлекеттік тілді міндетті және ақысыз оқыту орталығы» өз жұмысын бастады.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/193555 |title=Қазақ тілін оқытатын тұңғыш орталық Шымкентте ашылған |publisher=Шымкент қаласының әкімдігі |accessdate=2026-08-26 }}</ref> Орталықтың құрылу тарихы мен алғашқы кезеңдегі қызметі туралы «Қазақ әдебиеті» газетінде жарияланған материалда баяндалған.<ref>{{cite web |url=https://qazaqadebieti.kz/11561/til-haly-ty-m-gilik-m-selesi |title=Тіл – халықтың мәңгілік мәселесі |website=Қазақ әдебиеті |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Қызметі == Орталық қазақ, орыс және ағылшын тілдерін оқыту курстарын ұйымдастырады. Сонымен қатар мемлекеттік тілде ісқағаз жүргізуді оқыту және тілдерді оқытуға арналған оқу-әдістемелік материалдар әзірлеу бағытында жұмыс жүргізеді.<ref>{{cite web |url=https://ontustiktv.kz/kz/news/35683 |title=Тілдерді оқытуға арналған ғылыми-практикалық конференция |website=ONTÚSTIK |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Ұйымдық мәртебесі == Орталық Шымкент қаласының мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасына қарасты коммуналдық мемлекеттік мекеме болып табылады.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/532986 |title=Мәдениет ошақтары – қаламыздың рухани айнасы |publisher=Шымкент қаласының әкімдігі |accessdate=2026-08-26 }}</ref> Мекеменің ресми атауы — «Шымкент қаласы мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасының «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі».<ref>{{cite web |url=https://www.goszakup.gov.kz/kz/registry/show_supplier/46008 |title=Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу порталы |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Дереккөздер == {{reflist}} == Тарихы == Орталық 1997 жылы Шымкент қаласында мемлекеттік тілді оқыту мақсатында құрылды. Шымкент қаласы әкімінің 1997 жылғы 31 қаңтардағы №152 шешімімен «Мемлекеттік тілді міндетті және ақысыз оқыту орталығы» өз жұмысын бастады.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/193555 |title=Қазақ тілін оқытатын тұңғыш орталық Шымкентте ашылған |publisher=Шымкент қаласының әкімдігі |accessdate=2026-08-26 }}</ref> Орталықтың құрылуы мен алғашқы кезеңдегі қызметі туралы «Қазақ әдебиеті» газетінде жарияланған материалда баяндалған.<ref>{{cite web |url=https://qazaqadebieti.kz/11561/til-haly-ty-m-gilik-m-selesi |title=Тіл – халықтың мәңгілік мәселесі |website=Қазақ әдебиеті |accessdate=2026-08-26 }}</ref> 2014 жылы мекеменің ұйымдық құрылымы қайта қаралды. Шымкент қаласы әкімдігінің 2014 жылғы 4 мамырдағы №826 қаулысымен «Шымкент қалалық қазақ тілін оқыту, салт-дәстүрді және өнерді насихаттау орталығы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорнын қайта ұйымдастыру арқылы «Тілдерді оқыту орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесін құру туралы шешім қабылданды. Кейін мекеме «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» атауымен қызметін жалғастырды. == Қызметі == Орталық қазақ, орыс және ағылшын тілдерін оқыту курстарын ұйымдастырады. Сонымен қатар мемлекеттік тілде ісқағаз жүргізуді оқыту және тілдерді оқытуға арналған оқу-әдістемелік материалдар әзірлеу бағытында жұмыс жүргізеді. Орталықтың тілдерді оқыту және әдістемелік бағыттағы қызметі бұқаралық ақпарат құралдарында да жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://ontustiktv.kz/kz/news/35683 |title=Тілдерді оқытуға арналған ғылыми-практикалық конференция |website=ONTÚSTIK |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Ұйымдық мәртебесі == Орталық Шымкент қаласының мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасына қарасты коммуналдық мемлекеттік мекеме болып табылады.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/532986 |title=Мәдениет ошақтары – қаламыздың рухани айнасы |publisher=Шымкент қаласының әкімдігі |accessdate=2026-08-26 }}</ref> Мекеменің ресми атауы — «Шымкент қаласы мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасының «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі».<ref>{{cite web |url=https://www.goszakup.gov.kz/kz/registry/show_supplier/46008 |title=Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу порталы |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Дереккөздер == {{reflist}} c8qf1hn8gclmfgeq1pv7o29z0b90hxo 3647355 3647354 2026-08-26T05:28:10Z Жадыра Абибуллаевна 184705 3647355 wikitext text/x-wiki '''Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы''' — Шымкент қаласында тілдерді оқыту бағытында қызмет атқаратын коммуналдық мемлекеттік мекеме. Орталықтың тарихы 1997 жылдан басталады.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/193555 |title=Қазақ тілін оқытатын тұңғыш орталық Шымкентте ашылған |publisher=Шымкент қаласының әкімдігі |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Тарихы == Орталық 1997 жылы Шымкент қаласында мемлекеттік тілді оқыту мақсатында құрылды. Шымкент қаласы әкімінің 1997 жылғы 31 қаңтардағы №152 шешімімен «Мемлекеттік тілді міндетті және ақысыз оқыту орталығы» өз жұмысын бастады.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/193555 |title=Қазақ тілін оқытатын тұңғыш орталық Шымкентте ашылған |publisher=Шымкент қаласының әкімдігі |accessdate=2026-08-26 }}</ref> Орталықтың құрылу тарихы мен алғашқы кезеңдегі қызметі туралы «Қазақ әдебиеті» газетінде жарияланған материалда баяндалған.<ref>{{cite web |url=https://qazaqadebieti.kz/11561/til-haly-ty-m-gilik-m-selesi |title=Тіл – халықтың мәңгілік мәселесі |website=Қазақ әдебиеті |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Қызметі == Орталық қазақ, орыс және ағылшын тілдерін оқыту курстарын ұйымдастырады. Сонымен қатар мемлекеттік тілде ісқағаз жүргізуді оқыту және тілдерді оқытуға арналған оқу-әдістемелік материалдар әзірлеу бағытында жұмыс жүргізеді.<ref>{{cite web |url=https://ontustiktv.kz/kz/news/35683 |title=Тілдерді оқытуға арналған ғылыми-практикалық конференция |website=ONTÚSTIK |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Ұйымдық мәртебесі == Орталық Шымкент қаласының мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасына қарасты коммуналдық мемлекеттік мекеме болып табылады.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/532986 |title=Мәдениет ошақтары – қаламыздың рухани айнасы |publisher=Шымкент қаласының әкімдігі |accessdate=2026-08-26 }}</ref> Мекеменің ресми атауы — «Шымкент қаласы мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасының «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістем a2r94m3bwtmt0dztl9815ntjszj6ntr 3647358 3647355 2026-08-26T05:31:58Z Жадыра Абибуллаевна 184705 3647358 wikitext text/x-wiki '''Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы''' — Шымкент қаласында тілдерді оқыту және оқу-әдістемелік жұмыстармен айналысатын коммуналдық мемлекеттік мекеме. Орталық Шымкент қаласының мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасына қарайды.<ref name="status">{{cite web |url=https://www.goszakup.gov.kz/kz/registry/show_supplier/46008 |title=Шымкент қаласы мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасының «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу порталы |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Тарихы == Орталық 1997 жылы Шымкент қаласында мемлекеттік тілді оқыту мақсатында құрылды. Шымкент қаласы әкімінің 1997 жылғы 31 қаңтардағы №152 шешімімен «Мемлекеттік тілді міндетті және ақысыз оқыту орталығы» ретінде қызметін бастады.<ref name="gov1997">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/193555 |title=Қазақ тілін оқытатын тұңғыш орталық Шымкентте ашылған |publisher=Шымкент қаласының әкімдігі |accessdate=2026-08-26 }}</ref> 2017 жылы «Қазақ әдебиеті» газетінде жарияланған материалда орталық Қазақстандағы мемлекеттік тілді ақысыз оқытуға арналған алғашқы орталық ретінде сипатталған.<ref>{{cite web |url=https://qazaqadebieti.kz/11561/til-haly-ty-m-gilik-m-selesi |title=Тіл – халықтың мәңгілік мәселесі |website=Қазақ әдебиеті |date=2017-08-18 |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Қызметі == Орталық мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдардың қызметкерлеріне, сондай-ақ жеке тұлғаларға қазақ, орыс және ағылшын тілдерін оқыту курстарын ұйымдастырады. Сонымен қатар мемлекеттік тілде ісқағаз жүргізу бойынша курстар өткізеді және тіл үйренушілерге арналған оқулықтар, оқу-әдістемелік құралдар мен сөздіктер әзірлейді.<ref name="gov1997" /> Орталық ғылыми-практикалық конференциялар мен тіл саласына арналған іс-шараларды да ұйымдастырады. 2021 жылы ONTÚSTIK телеарнасының материалында Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы ғылыми-практикалық конференцияның ұйымдастырушысы ретінде көрсетілген.<ref>{{cite web |url=https://ontustiktv.kz/kz/news/35683 |title=Тіл – Тәуелсіздік тұғыры |website=ONTÚSTIK |date=2021-12-14 |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Ұйымдық мәртебесі == Орталық Шымкент қаласының мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасына қарасты коммуналдық мемлекеттік мекеме болып табылады.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/532986 |title=Мәдениет ошақтары – қаламыздың рухани айнасы |publisher=Шымкент қаласының әкімдігі |accessdate=2026-08-26 }}</ref> Мекеменің ресми атауы — «Шымкент қаласы мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасының «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі».<ref>{{cite web |url=https://www.goszakup.gov.kz/kz/registry/show_supplier/46008 |title=Шымкент қаласы мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасының «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу порталы |accessdate=2026-08-26 }}</ref> == Дереккөздер == {{reflist}} c7tqhtyutemkv5oh43w2q9wzzqetnsl Қатысушы талқылауы:Шугыла Есімханова 3 785743 3647364 2026-08-26T05:55:40Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3647364 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Шугыла Есімханова}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:55, 2026 ж. тамыздың 26 (+05) e2f9ckcync1609x0aj24hmsmsd0p7wr 3647519 3647364 2026-08-26T10:36:57Z 1nter pares 146705 /* Ескерту */ жаңа бөлім 3647519 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Шугыла Есімханова}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:55, 2026 ж. тамыздың 26 (+05) == Ескерту == Қайырлы күн! Мақала мазмұнына нақты өзгеріс енгізбейтін бос өңдемелер жасаудан аулақ болуыңызды сұраймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:36, 2026 ж. тамыздың 26 (+05) q1e50kw5z4c8cvtlikzs1i8jwvc3mnj Лубана 0 785744 3647435 2026-08-26T09:27:50Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3647435 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6s7alm6s7ju9jrqnrrs8bumucc4956n 3647437 3647435 2026-08-26T09:28:54Z Мағыпар 100137 үлгі 3647437 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6aj9wqljeh7y1p94r4ksombjk9l8hx9 3647499 3647437 2026-08-26T10:22:48Z Мағыпар 100137 толықтыру 3647499 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] tsd5y0jbpcr8ol0hq9w4gnq33ssjump 3647502 3647499 2026-08-26T10:25:07Z Мағыпар 100137 дереккөз 3647502 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8qcvrr7nm0q9n83rw5ph7ozobg3f4x7 3647509 3647502 2026-08-26T10:30:04Z Мағыпар 100137 толықтыру 3647509 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 0aunw43419f5z3yxc3490h60754dnez 3647512 3647509 2026-08-26T10:31:50Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3647512 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6xepob4z5dycw6sqwyhph9e6qtz4c0z 3647518 3647512 2026-08-26T10:35:58Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3647518 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 15etiz4v7kx6j7885kja95bhvci01ck 3647536 3647518 2026-08-26T10:40:01Z Мағыпар 100137 толықтыру 3647536 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6svlaph87ef7ujnf47kwdo088qbunu3 3647541 3647536 2026-08-26T10:42:09Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3647541 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] c93ze0pnu3ej7o5l2sidutc2mb9j7nq 3647545 3647541 2026-08-26T10:43:28Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3647545 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5htjydmo9cdqr0mfsbxnt9wygv1y9lh 3647546 3647545 2026-08-26T10:45:06Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3647546 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] jevhllr5da3kcrqecmdzxs6i1c7j1of 3647548 3647546 2026-08-26T10:48:05Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3647548 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 0m84yl1zrs208hn3pllbah3lu2tz05q 3647549 3647548 2026-08-26T10:49:19Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3647549 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6exu6q1ghtbhqveyqkbqnmznsoefdw1 3647562 3647549 2026-08-26T11:02:58Z Мағыпар 100137 толықтыру 3647562 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] chxvrkkneo2rc86ukgvl60v8vllpdsg 3647563 3647562 2026-08-26T11:04:59Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3647563 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3gkjppmyswgnsmsku14wbi18jgsb9a2 3647568 3647563 2026-08-26T11:08:31Z Мағыпар 100137 толықтыру 3647568 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] b4fa8h8x7um36rohxwuwni1wv5hob27 3647569 3647568 2026-08-26T11:09:10Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3647569 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] m5hbo54hn6ps1cmoxhf3fh9r7wp8awu 3647573 3647569 2026-08-26T11:10:23Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3647573 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі'''; * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] h8jjvd0i05vo1n07i5s5bgddvu5h139 3647575 3647573 2026-08-26T11:13:42Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3647575 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] kua50mcgwcx0vl0zdsvwg1xs2wey47s 3647576 3647575 2026-08-26T11:14:36Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3647576 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] qvqx90rsyrewn8qepf1scvvw6erufx7 3647578 3647576 2026-08-26T11:15:26Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3647578 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' *'''Лубань жертөлесі.''' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] b7u8jbov8zgivxwauukvxconsdmasr7 3647580 3647578 2026-08-26T11:19:16Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3647580 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' *'''Лубан жертөлесі.''' О.Калпак 4 көшесінде туризм және мәдени мұра орталығы орналасқан. Мұнда халық қолөнершілері арасында түрлі көрмелер мен конкурстар үнемі өткізіліп тұрады. Жұма және сенбі күндері көптеген қолөнершілер өз өнімдерін сатылымға шығарады. Мұнда естелік сыйлықтар, сонымен қатар өнер туындыларын — боялған ыдыс-аяқтарды, қолмен тоқылған кілемдерді, кестеленген киімдерді, өрілген себеттерді және т.б. сатып алуға болады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 0q104e1l03tqhkk4jbywcje47h1svgr 3647584 3647580 2026-08-26T11:20:09Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3647584 wikitext text/x-wiki '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' *'''Лубан жертөлесі.''' О.Калпак 4 көшесінде туризм және мәдени мұра орталығы орналасқан. Мұнда халық қолөнершілері арасында түрлі көрмелер мен конкурстар үнемі өткізіліп тұрады. Жұма және сенбі күндері көптеген қолөнершілер өз өнімдерін сатылымға шығарады. Мұнда естелік сыйлықтар, сонымен қатар өнер туындыларын — боялған ыдыс-аяқтарды, қолмен тоқылған кілемдерді, кестеленген киімдерді, өрілген себеттерді және т.б. сатып алуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lubana_lc4383|title=Европа > Латвия > Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9vnimvdyyd0ugq2g8q545qsg361y81p 3647585 3647584 2026-08-26T11:21:12Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3647585 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лубана |шынайы атауы = {{lang-lv|Lubāna}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' *'''Лубан жертөлесі.''' О.Калпак 4 көшесінде туризм және мәдени мұра орталығы орналасқан. Мұнда халық қолөнершілері арасында түрлі көрмелер мен конкурстар үнемі өткізіліп тұрады. Жұма және сенбі күндері көптеген қолөнершілер өз өнімдерін сатылымға шығарады. Мұнда естелік сыйлықтар, сонымен қатар өнер туындыларын — боялған ыдыс-аяқтарды, қолмен тоқылған кілемдерді, кестеленген киімдерді, өрілген себеттерді және т.б. сатып алуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lubana_lc4383|title=Европа > Латвия > Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rw6kwp0jj8hl50bns6bjf1rweidp1h2 3647587 3647585 2026-08-26T11:21:56Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3647587 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лубана |шынайы атауы = {{lang-lv|Lubāna}} |сурет = Lubāna, Oskara Kalpaka iela.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' *'''Лубан жертөлесі.''' О.Калпак 4 көшесінде туризм және мәдени мұра орталығы орналасқан. Мұнда халық қолөнершілері арасында түрлі көрмелер мен конкурстар үнемі өткізіліп тұрады. Жұма және сенбі күндері көптеген қолөнершілер өз өнімдерін сатылымға шығарады. Мұнда естелік сыйлықтар, сонымен қатар өнер туындыларын — боялған ыдыс-аяқтарды, қолмен тоқылған кілемдерді, кестеленген киімдерді, өрілген себеттерді және т.б. сатып алуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lubana_lc4383|title=Европа > Латвия > Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] q1du1n81a9feyuts4wit4llq6vr9p23 3647589 3647587 2026-08-26T11:22:29Z Мағыпар 100137 үлгі 3647589 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лубана |шынайы атауы = {{lang-lv|Lubāna}} |сурет = Lubāna, Oskara Kalpaka iela.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Lubāna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' *'''Лубан жертөлесі.''' О.Калпак 4 көшесінде туризм және мәдени мұра орталығы орналасқан. Мұнда халық қолөнершілері арасында түрлі көрмелер мен конкурстар үнемі өткізіліп тұрады. Жұма және сенбі күндері көптеген қолөнершілер өз өнімдерін сатылымға шығарады. Мұнда естелік сыйлықтар, сонымен қатар өнер туындыларын — боялған ыдыс-аяқтарды, қолмен тоқылған кілемдерді, кестеленген киімдерді, өрілген себеттерді және т.б. сатып алуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lubana_lc4383|title=Европа > Латвия > Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] iur8aoxi36s2b052mzkzrlbcbvdkir1 3647590 3647589 2026-08-26T11:24:18Z Мағыпар 100137 үлгі 3647590 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лубана |шынайы атауы = {{lang-lv|Lubāna}} |сурет = Lubāna, Oskara Kalpaka iela.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Lubāna.svg |ту = Flag of Lubāna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' *'''Лубан жертөлесі.''' О.Калпак 4 көшесінде туризм және мәдени мұра орталығы орналасқан. Мұнда халық қолөнершілері арасында түрлі көрмелер мен конкурстар үнемі өткізіліп тұрады. Жұма және сенбі күндері көптеген қолөнершілер өз өнімдерін сатылымға шығарады. Мұнда естелік сыйлықтар, сонымен қатар өнер туындыларын — боялған ыдыс-аяқтарды, қолмен тоқылған кілемдерді, кестеленген киімдерді, өрілген себеттерді және т.б. сатып алуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lubana_lc4383|title=Европа > Латвия > Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] lga50nmi46y2jnqpues913k63d2conv 3647593 3647590 2026-08-26T11:25:41Z Мағыпар 100137 үлгі 3647593 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лубана |шынайы атауы = {{lang-lv|Lubāna}} |сурет = Lubāna, Oskara Kalpaka iela.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Lubāna.svg |ту = Flag of Lubāna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =06 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =43 |lon_sec =22 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' *'''Лубан жертөлесі.''' О.Калпак 4 көшесінде туризм және мәдени мұра орталығы орналасқан. Мұнда халық қолөнершілері арасында түрлі көрмелер мен конкурстар үнемі өткізіліп тұрады. Жұма және сенбі күндері көптеген қолөнершілер өз өнімдерін сатылымға шығарады. Мұнда естелік сыйлықтар, сонымен қатар өнер туындыларын — боялған ыдыс-аяқтарды, қолмен тоқылған кілемдерді, кестеленген киімдерді, өрілген себеттерді және т.б. сатып алуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lubana_lc4383|title=Европа > Латвия > Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rg7d1dnvrjvcbjcb795enukyrw1e6ot 3647594 3647593 2026-08-26T11:26:42Z Мағыпар 100137 үлгі 3647594 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лубана |шынайы атауы = {{lang-lv|Lubāna}} |сурет = Lubāna, Oskara Kalpaka iela.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Lubāna.svg |ту = Flag of Lubāna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =06 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =43 |lon_sec =22 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадон аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' *'''Лубан жертөлесі.''' О.Калпак 4 көшесінде туризм және мәдени мұра орталығы орналасқан. Мұнда халық қолөнершілері арасында түрлі көрмелер мен конкурстар үнемі өткізіліп тұрады. Жұма және сенбі күндері көптеген қолөнершілер өз өнімдерін сатылымға шығарады. Мұнда естелік сыйлықтар, сонымен қатар өнер туындыларын — боялған ыдыс-аяқтарды, қолмен тоқылған кілемдерді, кестеленген киімдерді, өрілген себеттерді және т.б. сатып алуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lubana_lc4383|title=Европа > Латвия > Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] h81mlmvbqvbjfpmwvo5gyq4izani66z 3647595 3647594 2026-08-26T11:27:39Z Мағыпар 100137 үлгі 3647595 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лубана |шынайы атауы = {{lang-lv|Lubāna}} |сурет = Lubāna, Oskara Kalpaka iela.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Lubāna.svg |ту = Flag of Lubāna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =06 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =43 |lon_sec =22 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадон аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lubāna |сайты = |сайт тілі = }} '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' *'''Лубан жертөлесі.''' О.Калпак 4 көшесінде туризм және мәдени мұра орталығы орналасқан. Мұнда халық қолөнершілері арасында түрлі көрмелер мен конкурстар үнемі өткізіліп тұрады. Жұма және сенбі күндері көптеген қолөнершілер өз өнімдерін сатылымға шығарады. Мұнда естелік сыйлықтар, сонымен қатар өнер туындыларын — боялған ыдыс-аяқтарды, қолмен тоқылған кілемдерді, кестеленген киімдерді, өрілген себеттерді және т.б. сатып алуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lubana_lc4383|title=Европа > Латвия > Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] b1wtnw0qd6zg65xk77o5m9sbmkdqjjt 3647596 3647595 2026-08-26T11:28:42Z Мағыпар 100137 дереккөз 3647596 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лубана |шынайы атауы = {{lang-lv|Lubāna}} |сурет = Lubāna, Oskara Kalpaka iela.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Lubāna.svg |ту = Flag of Lubāna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =06 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =43 |lon_sec =22 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадон аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 648 |пошта индексі = LV-4830 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lubāna |сайты = |сайт тілі = }} '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' *'''Лубан жертөлесі.''' О.Калпак 4 көшесінде туризм және мәдени мұра орталығы орналасқан. Мұнда халық қолөнершілері арасында түрлі көрмелер мен конкурстар үнемі өткізіліп тұрады. Жұма және сенбі күндері көптеген қолөнершілер өз өнімдерін сатылымға шығарады. Мұнда естелік сыйлықтар, сонымен қатар өнер туындыларын — боялған ыдыс-аяқтарды, қолмен тоқылған кілемдерді, кестеленген киімдерді, өрілген себеттерді және т.б. сатып алуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lubana_lc4383|title=Европа > Латвия > Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 77ncqkyho9xjw02a920r7lph9a4cbck 3647598 3647596 2026-08-26T11:29:13Z Мағыпар 100137 үлгі 3647598 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лубана |шынайы атауы = {{lang-lv|Lubāna}} |сурет = Lubāna, Oskara Kalpaka iela.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Lubāna.svg |ту = Flag of Lubāna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =06 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =43 |lon_sec =22 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадон аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1623 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 648 |пошта индексі = LV-4830 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lubāna |сайты = |сайт тілі = }} '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' *'''Лубан жертөлесі.''' О.Калпак 4 көшесінде туризм және мәдени мұра орталығы орналасқан. Мұнда халық қолөнершілері арасында түрлі көрмелер мен конкурстар үнемі өткізіліп тұрады. Жұма және сенбі күндері көптеген қолөнершілер өз өнімдерін сатылымға шығарады. Мұнда естелік сыйлықтар, сонымен қатар өнер туындыларын — боялған ыдыс-аяқтарды, қолмен тоқылған кілемдерді, кестеленген киімдерді, өрілген себеттерді және т.б. сатып алуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lubana_lc4383|title=Европа > Латвия > Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ebeggfekf7w018bijrvn9kn9ijgptpc 3647599 3647598 2026-08-26T11:31:34Z Мағыпар 100137 үлгі 3647599 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лубана |шынайы атауы = {{lang-lv|Lubāna}} |сурет = Lubāna, Oskara Kalpaka iela.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Lubāna.svg |ту = Flag of Lubāna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =06 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =43 |lon_sec =22 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадон аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1455 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1992 |жер аумағы = 4,39 |биiктiктiң түрi = 95 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1623 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 424,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 648 |пошта индексі = LV-4830 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lubāna |сайты = |сайт тілі = }} '''Лубана''' ({{lang-lv|Lubāna}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы, [[Мадон аймағы]]ның құрамындағы шағын қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Лубана халқының саны 1623 адамды құрады. Лубана Латвияның 76 қаласының бірі және Латвиядағы халық саны бойынша 57-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lubana-11491.html|title=Население Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Мадоннның солтүстік-шығысында, Айвиексте өзенінің жағасында орналасқан. Мадон аймағы орталығынан 39 км және [[Рига]]дан 198 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://www.jenculaivas.lv/ru/pakalpojumi/laivu-marsruti/lubana-apmetne-kalna-skeli|title=Лубана – мост Мурниеку|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 95 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131326#from_capital|title=Лубана на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Рига архиепископтығының шығыс шекарасына жақын жерде ортағасырлық Лубана (Lubahn) қамалы туралы 1455 жылға дейін айтылып келген. Елді мекен Айвиекстің оң жағалауында орналасқан бұрынғы Лубан жерінің орталығынан алыс емес жерде пайда болды. Қазіргі Парк көшесі бұрынғы Лубан жерінің басты көшесі болып табылады, онда бүгінгі күнге дейін бірнеше бұрынғы жер ғимараттары — жертөлелері, жер қоймалары және ат қоралары сақталған. Лубанадағы алғашқы ағаш шіркеу 1648 жылы Лубан кешенінің иесі Генрих фон Кронштерннің басшылығымен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кешеннің бір бөлігі неміс армиясына берілді. Лубана сарайының бұрынғы ғимараттары 1944 жылдың тамыз айында, Лубана маңында қатты шайқастар болған кезде қиратылды.<br /> Соғыстан кейін, 1958 жылы Лубана жұмысшы поселкесі мәртебесін алды, ал 1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1992 жылы Лубанаға қала құқығы берілді. Лубана 2007 жылдан бері округтің орталығы болып табылады. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лубан аймағы Мадон аймағымен біріктірілді.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/590688.html?ysclid=mt9rej66x8185501175|title=ЛУБАНА (город в Латвии)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында Лубана қалалық үлгідегі елді мекен болған (1992 жылға дейін), бірақ ол аймақтан тыс жерлерде белгілі болды, өйткені бұл ағаш өңдеудің негізгі орталықтарының бірі болды. Лубанда 20-ға жуық дүкен, екі ағаш өңдеу шеберханасы, диірмен, сыра қайнату зауыты, әк және кірпіш пештері жұмыс істеді. P82 Яункалснава — Лубана және P83 Лубана — Джелзава аймақтық автомобиль жолдары Лубанаға жанынан өтеді. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде V842 Лубана — Упатниеки маңызды орын алады. == Көрікті орындары == Шағын қала ерекше көркем табиғатпен қоршалған және Латвиядағы ең үлкен көл — Лубанастың жанында орналасқан. Мұнда провинциялық латыш мәдениетімен және осы аймақтың өткен тарихымен танысуға болады. *'''Евангелиялық-лютеран шіркеуі;''' *'''Рим-католик шіркеуі;''' *'''Қолбасшы Оскар Калпак ескерткіші;''' *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған ескерткіш;''' *'''Лубан жертөлесі.''' О.Калпак 4 көшесінде туризм және мәдени мұра орталығы орналасқан. Мұнда халық қолөнершілері арасында түрлі көрмелер мен конкурстар үнемі өткізіліп тұрады. Жұма және сенбі күндері көптеген қолөнершілер өз өнімдерін сатылымға шығарады. Мұнда естелік сыйлықтар, сонымен қатар өнер туындыларын — боялған ыдыс-аяқтарды, қолмен тоқылған кілемдерді, кестеленген киімдерді, өрілген себеттерді және т.б. сатып алуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lubana_lc4383|title=Европа > Латвия > Лубана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rqvgiqlr2lb1szevd02zkj6f6ozdf2j Қатысушы талқылауы:Marshal 10000 3 785745 3647489 2026-08-26T10:04:50Z S.Marchenko 170485 S.Marchenko [[Қатысушы талқылауы:Marshal 10000]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Ivan Kheilyk]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Marshal 10000|Marshal 10000]]" to "[[Special:CentralAuth/Ivan Kheilyk|Ivan Kheilyk]]" 3647489 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Ivan Kheilyk]] 6kuulgzslxyz7ws9g8w14ha090jhdw2 Үсен Қарасайұлы 0 785746 3647557 2026-08-26T11:00:23Z Жадыра Абибуллаевна 184705 Жаңа бетте: '''Үсен Қарасайұлы''' (1929 — 2005) — қазақстандық педагог, білім беру және мемлекеттік тілді оқыту саласының қызметкері. Шымкент қаласында тіл және халықтық педагогика бағытындағы әдістемелік жұмыстарды ұйымдастыруға қатысып, мемлекеттік тілді оқыту орталығын... 3647557 wikitext text/x-wiki '''Үсен Қарасайұлы''' (1929 — 2005) — қазақстандық педагог, білім беру және мемлекеттік тілді оқыту саласының қызметкері. Шымкент қаласында тіл және халықтық педагогика бағытындағы әдістемелік жұмыстарды ұйымдастыруға қатысып, мемлекеттік тілді оқыту орталығын басқарған. == Өмірбаяны == Үсен Қарасайұлы 1929 жылы Алғабас ауданындағы Арыбет ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. 1944 жылы ауылдағы жетіжылдық мектепті бітіргеннен кейін Н. К. Крупская атындағы екіжылдық мұғалімдер даярлайтын институттың «Тіл және әдебиет» бөліміне түсіп, оны 1947 жылы аяқтаған.<ref name="bio">Үсен Қарасайұлы. ''Тіл мәртебесі — ел мәртебесі''. — Шымкент, 2000. — 60-б.</ref> Еңбек жолын Глинково атындағы жетіжылдық мектепте мұғалім болып бастаған. Бір жылдан кейін, 19 жасында, осы мектептің директоры болып тағайындалған.<ref name="bio" /> 1951 жылы Абай атындағы педагогика институтының сырттай оқу бөліміндегі орыс тілі мен әдебиеті мамандығына түсіп, оқуын 1955 жылы аяқтаған.<ref name="bio" /> Кейін аудандық оқу бөлімінде мектеп инспекторы, мектептің оқу ісінің меңгерушісі және директоры қызметтерін атқарған. Зейнеткерлікке шыққанға дейін Шымкент қаласындағы Жамбыл атындағы мектептің директоры болған.<ref name="bio" /> == Педагогикалық және қоғамдық қызметі == Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Үсен Қарасайұлы қоғамдық және ағартушылық жұмыстарын жалғастырған. 1990 жылдан бастап Шымкент қаласының Абай ауданындағы «Қазақ тілі» қоғамының жұмысына қатысып, хатшылық және қоғамдық қызметтер атқарған.<ref name="bio" /> 1992 жылы Шымкент қаласының Абай ауданы әкімшілігі жанынан құрылған «Тіл және халықтық педагогика жөніндегі әдістемелік орталықтың» директоры қызметіне кіріскен. Сонымен бірге тіл басқармасының бас маманы қызметін атқарған.<ref name="bio" /> Орталық қазақ тілін үйрету курстарына арналған бағдарламалар дайындап, тіл мен халықтық педагогика мәселелеріне арналған әдістемелік құралдар шығарған. Оның ішінде «Қазақ тілінде іс қағаздарын жүргізу әдістері», халықтық педагогикаға арналған әдістемелік материалдар және мектептер мен мекемелерге арналған оқу бағдарламалары болған.<ref name="zharkynbekov">Оразхан Жарқынбеков. Үсен Қарасайұлының қызметі туралы мақала // Үсен Қарасайұлы. ''Тіл мәртебесі — ел мәртебесі''. — Шымкент, 2000. — 61-б. Мақала 1995 жылы жазылған.</ref> Оразхан Жарқынбековтің 1995 жылғы материалында аталған орталықтың Шымкент қаласындағы мектептермен халықтық педагогика бағытында жұмыс жүргізгені және мекемелер мен кәсіпорындарға қазақ тілін үйретуге арналған бағдарламалар ұсынғаны жазылған.<ref name="zharkynbekov" /> 1997 жылы Үсен Қарасайұлы мемлекеттік тілді міндетті және ақысыз оқыту орталығын ұйымдастырған. Кейін бұл мекеме Шымкент қаласындағы тілдерді оқыту орталығы ретінде қызметін жалғастырды. == Еңбектері == Үсен Қарасайұлы тіл, халықтық педагогика және тәрбие мәселелеріне арналған әдістемелік еңбектер жазған. 2000 жылы Шымкент қаласында оның '''«Тіл мәртебесі — ел мәртебесі»''' атты кітабы жарық көрген.<ref>{{cite book |author=Үсен Қарасайұлы |title=Тіл мәртебесі — ел мәртебесі |place=Шымкент |year=2000 }}</ref> Кітапта қазақ тілінің мәртебесі, тіл оқыту тәжірибесі, халықтық педагогика, тәрбие мәселелері, сондай-ақ автордың педагогикалық және қоғамдық қызметіне қатысты материалдар жинақталған. Үсен Қарасайұлының жалпы педагогикалық еңбек өтілі кітаптағы өмірбаяндық материалда 48 жыл деп көрсетілген. Сондай-ақ оның Қазақстан Республикасының халық ағарту ісінің үздігі атағын алғаны жазылған.<ref name="bio" /> == Дереккөздер == {{reflist}} 71mv06xiz1gtpzg6s3ga2vq6m9ym4sx 3647559 3647557 2026-08-26T11:02:13Z Жадыра Абибуллаевна 184705 3647559 wikitext text/x-wiki '''Үсен Қарасайұлы''' (1929—2005) — қазақстандық педагог, білім беру және мемлекеттік тілді оқыту саласының қызметкері. Шымкент қаласында тіл және халықтық педагогика бағытындағы әдістемелік жұмыстарды ұйымдастырумен айналысқан. == Өмірбаяны == Үсен Қарасайұлы 1929 жылы Алғабас ауданындағы Арыбет ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. 1944 жылы ауылдағы жетіжылдық мектепті аяқтаған.<ref name="bio">Үсен Қарасайұлы. ''Тіл мәртебесі — ел мәртебесі''. — Шымкент, 2000. — 60-б.</ref> 1947 жылы Н. К. Крупская атындағы екіжылдық мұғалімдер даярлайтын институттың «Тіл және әдебиет» бөлімін бітірген. Еңбек жолын Глинково атындағы жетіжылдық мектепте мұғалім болып бастаған. Бір жылдан кейін, 19 жасында, осы мектептің директоры болып тағайындалған.<ref name="bio" /> 1951 жылы Абай атындағы педагогика институтының сырттай оқу бөлімінің орыс тілі мен әдебиеті мамандығына түсіп, оны 1955 жылы аяқтаған.<ref name="bio" /> Кейін аудандық оқу бөлімінде мектеп инспекторы, мектептің оқу ісінің меңгерушісі және директоры қызметтерін атқарған. Зейнеткерлікке шыққанға дейін Шымкент қаласындағы Жамбыл атындағы мектептің директоры болған.<ref name="bio" /> == Педагогикалық және қоғамдық қызметі == Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Үсен Қарасайұлы қоғамдық және ағартушылық жұмыстарын жалғастырған. 1990 жылдан бастап Шымкент қаласының Абай ауданындағы «Қазақ тілі» қоғамының жұмысына қатысып, хатшылық және қоғамдық қызметтер атқарған.<ref name="bio" /> 1992 жылы Шымкент қаласының Абай ауданы әкімшілігі жанынан құрылған «Тіл және халықтық педагогика жөніндегі әдістемелік орталықтың» директоры қызметіне кіріскен. Сонымен қатар тіл басқармасының бас маманы қызметін атқарған.<ref name="bio" /> Орталық қазақ тілін үйрету курстарына арналған бағдарламалар дайындап, тіл және халықтық педагогика мәселелеріне арналған әдістемелік құралдар шығарған. Оразхан Жарқынбековтің 1995 жылғы материалында орталықтың мекемелер мен кәсіпорындарда қазақ тілін үйретуге арналған бағдарламалар әзірлегені және Шымкент қаласындағы мектептермен халықтық педагогика бағытында жұмыс жүргізгені жазылған.<ref name="zharkynbekov">Оразхан Жарқынбеков. Үсен Қарасайұлының қызметі туралы материал // Үсен Қарасайұлы. ''Тіл мәртебесі — ел мәртебесі''. — Шымкент, 2000. — 61-б. Материал 1995 жылы жазылған.</ref> 1997 жылы Үсен Қарасайұлы «Мемлекеттік тілді міндетті және ақысыз оқыту орталығын» ұйымдастырған.<ref>Үсен Қарасайұлы. ''Тіл мәртебесі — ел мәртебесі''. — Шымкент, 2000.</ref> == Еңбектері == Үсен Қарасайұлы тіл, халықтық педагогика және тәрбие мәселелеріне арналған әдістемелік еңбектер жазған. 2000 жылы Шымкент қаласында оның ''«Тіл мәртебесі — ел мәртебесі»'' атты кітабы жарық көрген.<ref name="book">{{cite book |author=Үсен Қарасайұлы |title=Тіл мәртебесі — ел мәртебесі |place=Шымкент |year=2000 }}</ref> Кітапта мемлекеттік тіл, тіл оқыту тәжірибесі, халықтық педагогика, тәрбие мәселелері және автордың педагогикалық қызметіне қатысты материалдар жинақталған.<ref name="book" /> Кітаптағы өмірбаяндық материалда Үсен Қарасайұлының жалпы педагогикалық еңбек өтілі 48 жыл болғаны және оның Қазақстан Республикасының халық ағарту ісінің үздігі атағын алғаны көрсетілген.<ref name="bio" /> == Дереккөздер == {{reflist}} sfyvpzuqxbk44ipee7sfhq05pgatyny 3647565 3647559 2026-08-26T11:07:38Z Жадыра Абибуллаевна 184705 Жадыра Абибуллаевна [[Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна/Үсен Қарасайұлы]] бетін [[Үсен Қарасайұлы]] бетіне жылжытты: Мақала негізгі кеңістікке дайындалды 3647559 wikitext text/x-wiki '''Үсен Қарасайұлы''' (1929—2005) — қазақстандық педагог, білім беру және мемлекеттік тілді оқыту саласының қызметкері. Шымкент қаласында тіл және халықтық педагогика бағытындағы әдістемелік жұмыстарды ұйымдастырумен айналысқан. == Өмірбаяны == Үсен Қарасайұлы 1929 жылы Алғабас ауданындағы Арыбет ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. 1944 жылы ауылдағы жетіжылдық мектепті аяқтаған.<ref name="bio">Үсен Қарасайұлы. ''Тіл мәртебесі — ел мәртебесі''. — Шымкент, 2000. — 60-б.</ref> 1947 жылы Н. К. Крупская атындағы екіжылдық мұғалімдер даярлайтын институттың «Тіл және әдебиет» бөлімін бітірген. Еңбек жолын Глинково атындағы жетіжылдық мектепте мұғалім болып бастаған. Бір жылдан кейін, 19 жасында, осы мектептің директоры болып тағайындалған.<ref name="bio" /> 1951 жылы Абай атындағы педагогика институтының сырттай оқу бөлімінің орыс тілі мен әдебиеті мамандығына түсіп, оны 1955 жылы аяқтаған.<ref name="bio" /> Кейін аудандық оқу бөлімінде мектеп инспекторы, мектептің оқу ісінің меңгерушісі және директоры қызметтерін атқарған. Зейнеткерлікке шыққанға дейін Шымкент қаласындағы Жамбыл атындағы мектептің директоры болған.<ref name="bio" /> == Педагогикалық және қоғамдық қызметі == Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Үсен Қарасайұлы қоғамдық және ағартушылық жұмыстарын жалғастырған. 1990 жылдан бастап Шымкент қаласының Абай ауданындағы «Қазақ тілі» қоғамының жұмысына қатысып, хатшылық және қоғамдық қызметтер атқарған.<ref name="bio" /> 1992 жылы Шымкент қаласының Абай ауданы әкімшілігі жанынан құрылған «Тіл және халықтық педагогика жөніндегі әдістемелік орталықтың» директоры қызметіне кіріскен. Сонымен қатар тіл басқармасының бас маманы қызметін атқарған.<ref name="bio" /> Орталық қазақ тілін үйрету курстарына арналған бағдарламалар дайындап, тіл және халықтық педагогика мәселелеріне арналған әдістемелік құралдар шығарған. Оразхан Жарқынбековтің 1995 жылғы материалында орталықтың мекемелер мен кәсіпорындарда қазақ тілін үйретуге арналған бағдарламалар әзірлегені және Шымкент қаласындағы мектептермен халықтық педагогика бағытында жұмыс жүргізгені жазылған.<ref name="zharkynbekov">Оразхан Жарқынбеков. Үсен Қарасайұлының қызметі туралы материал // Үсен Қарасайұлы. ''Тіл мәртебесі — ел мәртебесі''. — Шымкент, 2000. — 61-б. Материал 1995 жылы жазылған.</ref> 1997 жылы Үсен Қарасайұлы «Мемлекеттік тілді міндетті және ақысыз оқыту орталығын» ұйымдастырған.<ref>Үсен Қарасайұлы. ''Тіл мәртебесі — ел мәртебесі''. — Шымкент, 2000.</ref> == Еңбектері == Үсен Қарасайұлы тіл, халықтық педагогика және тәрбие мәселелеріне арналған әдістемелік еңбектер жазған. 2000 жылы Шымкент қаласында оның ''«Тіл мәртебесі — ел мәртебесі»'' атты кітабы жарық көрген.<ref name="book">{{cite book |author=Үсен Қарасайұлы |title=Тіл мәртебесі — ел мәртебесі |place=Шымкент |year=2000 }}</ref> Кітапта мемлекеттік тіл, тіл оқыту тәжірибесі, халықтық педагогика, тәрбие мәселелері және автордың педагогикалық қызметіне қатысты материалдар жинақталған.<ref name="book" /> Кітаптағы өмірбаяндық материалда Үсен Қарасайұлының жалпы педагогикалық еңбек өтілі 48 жыл болғаны және оның Қазақстан Республикасының халық ағарту ісінің үздігі атағын алғаны көрсетілген.<ref name="bio" /> == Дереккөздер == {{reflist}} sfyvpzuqxbk44ipee7sfhq05pgatyny Қатысушы талқылауы:Gkkp.ogakzhmkk 3 785748 3647581 2026-08-26T11:19:44Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3647581 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Gkkp.ogakzhmkk}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 16:19, 2026 ж. тамыздың 26 (+05) nve8nhv5xuez279f9oj70bf3lc01yvu Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна 2 785749 3647582 2026-08-26T11:19:57Z Жадыра Абибуллаевна 184705 Жаңа бетте: == Менің мақалаларым == # [[Үсен Қарасайұлы]] 3647582 wikitext text/x-wiki == Менің мақалаларым == # [[Үсен Қарасайұлы]] axpk5jo479juftjvhbjcxatmb7zh7c8 Қатысушы талқылауы:NaziraOrynbasarova 3 785750 3647591 2026-08-26T11:25:00Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3647591 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=NaziraOrynbasarova}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 16:25, 2026 ж. тамыздың 26 (+05) fg57ppj8rqyoo5fvm541vt83x0mbkuc