Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic Қазақстан 0 1030 3648650 3645188 2026-08-28T10:02:21Z Nurken 111493 Айбек Арқабайұлы Дәдебай төраға болып сайланды 3648650 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Қазақстан Республикасы |Шынайы атауы = |Атау септігі = Қазақстан |Елтаңба = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |Байрақ = Flag of Kazakhstan.svg |Ұраны = Алаш! <small>(тарихи)</small><br>Алға Қазақстан! <small>(ресми емес)</small> |Әнұранның аты = Менің Қазақстаным |Аудио = Kazakhstan National Anthem 2012.ogg |Картада = Kazakhstan (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2= |lat_dir=N|lat_deg=48|lat_min=57|lat_sec=0 |lon_dir=E|lon_deg=66|lon_min=14|lon_sec=0 |region = KZ |CoordScale = 10000000 |Тілдері = [[қазақ тілі]]{{efn|Қазақстан Конституциясы бойынша қазақ тілі — елдегі жалғыз мемлекеттік тіл және [[орыс тілі]] мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitution |title= Қазақстан Республикасының Конституциясы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-11-12}}</ref>}} |Мемлекеттік діні = [[зайырлы мемлекет]] |Үкімет түрі = [[Унитарлы мемлекет|Унитарлы]] [[президенттік республика]]<ref>Қазақстан Республикасы — президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет. — Қазақстан Республикасының Конституциясы, 2-бап, 1 бөлім</ref> |Құрылды = [[1465 жыл]] ([[Қазақ хандығы]])<br>[[16 желтоқсан]] [[1991 жыл]] (Қазақстан) |Тәуелсіздік күні = [[16 желтоқсан]] [[1991 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дан |Астанасы = [[Сурет:Emblem of Astana (latin).svg|22px]] [[Астана]] |Ірі қалалары = [[Алматы]], [[Астана]], [[Шымкент]], [[Қарағанды]], [[Ақтөбе]], [[Тараз]], [[Павлодар]], [[Өскемен]], [[Атырау]], [[Семей]] |Басшы қызметі = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]]<br>[[Қазақстан вице-президенті|Вице-президент]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]]<br>[[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|төрағасы]] |Басшылары = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>''Орны бос''<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]<br>[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |Жер аумағы бойынша орны = 9 |Жер аумағы = 2 724 902 |Судың үлесі = 2,8 |Этнохороним = [[Қазақстан халқы|қазақстандық, қазақстандықтар]] |Халық саны бойынша орны = 62 |Жұрты = {{өсім}} 20 547 909<ref name="statdem">{{cite web|url=https://stat.gov.kz/region/|title=Қазақстан Республикасының өңірлерінің статистикасы|author=|date=|work=stat.gov.kz|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=kk}}</ref> |Сарап жылы = 2026 |Санақ бойынша халық саны = {{өсім}} 19 186 015<ref>{{cite web|author=|url=https://web.archive.org/web/20220902140633/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT464825|title=2021 жылғы Қазақстан Республикасы халқының ұлттық санағының қорытындылары|lang=|website=|publisher=stat.gov.kz|date=4 қараша 2021|accessdate=2021-11-07}}</ref> |Санақ жылы = 2021 |Халық тығыздығы = 7,5 |Тығыздық бойынша орны = 184 |ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 973,36 млрд<ref name=IMF>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/KAZ |title=GDP, current prices |publisher=International Monetary Fund |website=IMF |accessdate=23 наурыз 2026}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2026 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 36 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 47 260<ref name=IMF/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 56 |ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 305,91 млрд<ref name="statecon">{{Cite web|url=https://stat.gov.kz/industries/economy/national-accounts/ |title=Ұлттық шоттар статистикасы |accessdate=23 наурыз 2026 |publisher=stat.gov.kz}}</ref> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2025 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 49 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 15 527 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 64 |АДИ = {{өсім}} 0,837 |АДИ жылдық есебі = 2023 |АДИ бойынша орны = 60 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">өте жоғары</span> |Әуе компаниясы = [[Air Astana]], [[SCAT]], [[Qazaq Air]], [[FlyArystan]] |Валютасы = [[Қазақстан теңгесі]] '''{{Unicode|₸}}'''<br />([[ISO 4217|KZT, код 82]]) |Интернет үйшігі = [[.kz]], [[.қаз]] |ISO = [[ISO 3166-2:KZ|KZ]] |Телефон коды = 7 |Уақыт белдеулері = [[UTC+5:00|UTC+5]] }} {{мағына|Қазақстан (айрық)}} '''Қазақстан''' ({{audio-nohelp|Kk-kazakhstan.ogg|[qɑzɑqˈstɑn]}}), толық атауы '''Қазақстан Республикасы''',{{efn|{{audio-nohelp|Kk-republic-of-kazakhstan.ogg|[qɑzɑqˈstɑn rʲɪsˌpublʲɪkəˈsə]}}}} — [[Шығыс Еуропа]] мен [[Орталық Азия]]да орналасқан [[мемлекет]]. Батысында [[Еділ]]дің төменгі ағысынан, шығысында [[Алтай таулары]]нан, солтүстіктегі [[Батыс Сібір жазығы]]нан, оңтүстіктегі [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]] шөлі мен [[Тәңір тауы|Тянь-Шань тау жүйесі]]не созылады. Қазақстан [[Каспий теңізі]] арқылы [[Әзербайжан]], [[Иран]] елдеріне, Еділ өзені және [[Еділ-Дон каналы]] арқылы [[Азов теңізі]] мен [[Қара теңіз]]ге шыға алады. Мұхитқа тікелей шыға алмайтын мемлекеттердің ішінде Қазақстан ең үлкені. Қазақстан бес мемлекетпен шекаралас. Қазақстанның солтүстігі мен батысындағы көршісі [[Ресей]]мен шекарасы — әлемдегі құрлықтағы ең ұзын шекара (7 591 километр). Қазақстан оңтүстігінде [[Түрікменстан]]мен, [[Өзбекстан]]мен және [[Қырғызстан]]мен, ал шығысында [[Қытай]]мен шектеседі. Жалпы құрлық шекарасының ұзындығы — 13 394 километр. Батыста [[Каспий теңізі]]мен (2000 километр), оңтүстік батыста [[Арал теңізі]]мен шайылады. 2026 жылғы 1 сәуірдегі елдегі тұрғындар саны — 20 547 909 адам<ref name="statdem"/>, [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі|бұл әлем бойынша 62-орын]]. Жер көлемі жағынан [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі|әлем елдерінің ішінде 9-орын алады]] (2 724 902 км²). Елдің елордасы — [[Астана]] қаласы. Мемлекеттік тілі — [[қазақ тілі]]. [[Орыс тілі]] мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады. Қазақстанның ұлттық құрамы алуан түрлі. Халықтың басым бөлігін тұрғылықты [[қазақтар]] құрайды, пайыздық үлесі — 70,18%,<ref>[https://qazaqstan.tv/news/149278/ Биылғы Ұлттық халық санағының алғашқы нәтижесі белгілі болды]</ref> [[орыстар]] 18,42%, [[өзбектер]] 3,29%, [[украиндар]] 1,36%, [[ұйғырлар]] 1,48%, [[татарлар]] 1,06%, басқа халықтар 5,38% (2021).<ref name="etno2021">{{Cite web |url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT414397 |title=Численность населения Казахстана по отдельным этносам на начало 2021 года |publisher=[[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Қазақстан Ұлттық статистика бюросы]] |lang=ru |accessdate=2021-05-01}}</ref> Халықтың 75% астамын [[мұсылман]]дар құрайды, [[Православ шіркеуі|православ]] [[Христиандық|христиандар]] 21%, қалғаны басқа да дін өкілдері (2009).<ref name="2009 Census">{{cite web |url=http://www.eng.stat.kz/news/Pages/n1_12_11_10.aspx |title=The results of the national population census in 2009 |date=2010-11-12 |publisher=[[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Қазақстан Ұлттық статистика бюросы]] |accessdate=2010-01-21}}</ref> Экономикалық көрсеткіштері бойынша дамушы экономика ретінде қарастырылады. Елдің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) (номинал) — $205,539 млрд (2018). Экономиканың негізгі бағыты — отын-энергетика саласындағы шикізат өндіру, ауыл шаруашылықтары: егіншілік, мал, балық, ара, орман). Елдің негізгі валютасы — [[Қазақстан теңгесі|теңге]]. 1991 жылы 16 желтоқсан күні [[КСРО ыдырауы|Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) ыдырауы]]на байланысты [[КСРО ыдырауы|Қазақстан]] өз егемендігін жариялады және көп ұзамай халықаралық қауымдастық тарапынан тәуелсіз мемлекет ретінде мойындалды. Қазақстан 1992 жылының 2 наурызынан бері Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) толыққанды мүшесі. Сонымен қатар [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]на, [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]на, [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]на және [[Еуразия экономикалық қауымдастығы|Еуразиялық Экономикалық Қауымдастығы]] сияқты басқа да бірнеше [[халықаралық ұйымдар]]дың құрамына кіреді. == Этимологиясы == Қазақстан сөзі '''''[[Қазақтар|қазақ]]'''''<ref>[http://www.abai.kz/content/kazak-sozinin-magynasy "Қазақ" сөзінің мағынасы] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101214222829/http://abai.kz/content/kazak-sozinin-magynasy |date=2010-12-14 }}</ref><ref>[http://abai.kz/node/655 «ҚАЗАҚ» ДЕГЕН ЭТНОНИМНІҢ ШЫҒУ ТЕГІ. ОНЫ «КАЗАК» ЭТНОНИМІНЕ ҚАНДАЙ ҚАТЫСЫ БАР?]</ref> және '''''[[-стан]]''''' сөздерінен құралған, яғни ''Қазақ елі'' деген мағына береді. Соңғы кездері халық арасында '''''Қазақ елі''''', '''''Ұлы дала елі''''' және '''''Қазақия''''' деген атаулар қолданылуда.<ref>[http://www.nlrk.kz/page.php?page_id=826&lang=1 Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасы, Батырғалиұлы Мағаз. Әдебиет қазақия, 1908 жыл] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130601155000/http://www.nlrk.kz/page.php?page_id=826&lang=1 |date=2013-06-01}}</ref><ref>[http://www.namys.kz/?p=680 Үздіктер ішінде Қазақия жоқ] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140831045202/http://www.namys.kz/?p=680 |date=2014-08-31}}</ref><ref>[http://anatili.kz/?cat=20 "Ана тілі" газеті, ҚАЗАҚИЯ ҚАЛАЛАРЫ]</ref> «''-стан''» суффиксі [[парсы тілі]]ндегі ''stân'' ({{lang-fa|ستان}}; ''estân'', ''istân'') сөзінен келген. Парсы тілінде ''-стан'' суффиксі ''жер'' дегенді білдіреді және географиялық атаулар сыртында да қолданылады, мысалға ''rigestân'' (ریگستان; ''құм, шөл жері''), ''golestân'' (گلستان; ''гүл, бақша жері'').<ref>{{cite book|first=Leila|last=Moshiri|chapter=English-Persian Glossary|title=Colloquial Persian|year=1988|publisher= Routledge|page=150|isbn=0-415-00886-7}}</ref> == Тарихы == {{Толық мақала|Қазақстан тарихы}} {{Толықтыру}} [[Сурет:Assimilation of Baltic and Aryan Peoples by Uralic Speakers in the Middle and Upper Volga Basin (Shaded Relief BG).png|нобай|солға|[[Темір дәуірі]] кезіндегі Орталық Азия, соның ішінде Қазақстан]] Қазақстан жерінде адам баласы [[палеолит]]тен бері тұрады.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yZHmpRGYtTEC&q=kazakhstan%2Bpaleolithic&pg=PA91 |title=Early Paleolithic in South and East Asia |last=Ikawa-Smith |first=Fumiko |date=1978-01-01 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-081003-5 |page=91 |language=en |accessdate=2020-11-14}} {{Wayback|date=2021-04-17 |url=https://web.archive.org/web/20210417174608/https://books.google.com/books?id=yZHmpRGYtTEC&q=kazakhstan+paleolithic&pg=PA91}}</ref> [[Ботай мәдениеті]] (б.з.б. 3700–3100) жылқыны тұңғыш рет асыраған делінеді. Ботай мәдениетінің солтүстік еуразиялық та, шығыс азиялық та генеалогиясы болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jeong |first1=Choongwon |last2=Balanovsky |first2=Oleg |last3=Lukianova |first3=Elena |last4=Kahbatkyzy |first4=Nurzhibek |last5=Flegontov |first5=Pavel |last6=Zaporozhchenko |first6=Valery |last7=Immel |first7=Alexander |last8=Wang |first8=Chuan-Chao |last9=Ixan |first9=Olzhas |last10=Khussainova |first10=Elmira |last11=Bekmanov |first11=Bakhytzhan |date=June 2019 |title=The genetic history of admixture across inner Eurasia |journal=Nature Ecology & Evolution |volume=3 |issue=6 |pages=966–976 |doi=10.1038/s41559-019-0878-2 |issn=2397-334X |pmc=6542712 |pmid=31036896 |bibcode=2019NatEE...3..966J }}</ref> [[Пасторализм]] аймақта [[неолит]] дәуірінде дамыған. [[Қола дәуірі]] мен [[темір дәуірі]] кезінде халық [[еуропалық нәсіл]]ге жататын.<ref>{{Cite journal|last=Ismagulov |first=O |year=2010 |title=Physical Anthropology of Kazakh People and their Genesis |journal=Science of Central Asia |url=http://www.scientificfund.kz/index.php?option=com_content&view=category&id=4&Itemid=28 |display-authors=etal |accessdate=2022-11-05}} {{Wayback|date=2017-02-10 |url=https://web.archive.org/web/20170210124931/http://www.scientificfund.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=7:physical-anthropology-of-kazakh-people-and-their-genesis}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://www.science.org/content/article/nomadic-herders-left-strong-genetic-mark-europeans-and-asians |first=Ann |last=Gibbons |date=2015-06-10 |title=Nomadic herders left a strong genetic mark on Europeans and Asians |journal=Science |publisher=AAAS |accessdate=2022-11-05}} {{Wayback|date=2022-09-02 |url=https://web.archive.org/web/20220902191050/https://www.science.org/content/article/nomadic-herders-left-strong-genetic-mark-europeans-and-asians}}</ref> Тарихтан бұрынғы заманда [[Орталық Азия]]да мүмкін үндіеуропа делінетін [[Афанасьев мәдениеті]],<ref>Allentoft et al. (2015); Haak et al. (2015),</ref> кейін [[үндіирандар|үндіиран]] [[Андроново мәдениеті]],<ref name="Beckwith49">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present |date=2009-03-16 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-2994-1 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=-Ue8BxLEMt4C |postscript=:}} "Archaeologists are now generally agreed that the Andronovo culture of the Central Steppe region in the second millennium BC is to be equated with the Indo-Iranians."</ref> кейін [[сақтар]] мен [[массагеттер]] тұрды.<ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/saktar-turaly-derekter/ |title=Сақтар туралы деректер |language=kk |work=stan.kz |date=2018-12-05 |accessdate=2025-07-31}}</ref> Өзге топтар қатарында [[скифтер]] мен оңтүстіктегі парсылардың [[Ахемен әулеті]] болды. Б.з.б. 329 жылы [[Ескендір Зұлқарнайын]] мен оның [[Ежелгі македондар|македон]] әскері [[Сырдария|Яксарт]] өзені маңында скифтерге қарсы [[Яксарт шайқасы|шайқасты]]. Қазір Сырдария делінетін бұл өзен елдің оңтүстігінде орналасқан. === Түркі қағанаты === {{Толық мақала|Түрік қағанаты}} [[Түркілер]]дің басты миграциясы V және XI ғасырлар арасында орын алды. Осы кезде олар Орталық Азияның көбіне тараған болатын. Түркі тайпалар бұрынғы [[Ирандық тілдер|ирандық тілділер]]дің орнын алды да, нәтижесінде аймақтың көбісі генеалогиялық тұрғыдан шығыс азиялық болды. [[Түрік қағанаты|Бірінші Түркі қағанаты]]н [[Бумын қаған|Бумын]] моңғол даласында 552 жылы негіздеді, мемлекет көп ұзамай [[Каспий теңізі]]не қарай созылды. Көне түркілер миграция кезінде [[хиониттер]], [[оногурлар]]ды ығыстырды. 35 жылдан кейін мемлекеттің [[Шығыс Түрік қағанаты|шығыс]] және [[Батыс Түрік қағанаты|батыс]] бөліктері бөлек кетті. Батыс Түрік қағанаты өз шыңына VII ғасырдың басында жетті. === Құман-қыпшақтар мен Алтын Орда === {{Толық мақала|Қыпшақ даласы|Алтын Орда}} [[Сурет:Cumania (1200) eng.png|нобай|оңға|Еуразиядағы [[Қыпшақ даласы|Құман-Қыпшақ конфедерациясы]], {{шамамен}} 1200 жылдар. Қазақтар қыпшақтар мен өзге де түркі мен моңғол тайпалардан тараған]] [[Құмандар]] қазіргі Қазақстанға XI ғасырдың басында орналасты. Олар кейін [[қыпшақтар]]мен бірігіп, Құман-Қыпшақ ірі конфедерациясын құрды. [[Ұлы Жібек жолы]] көмегімен өскен [[Тараз]] (Әулие-Ата) бен [[Түркістан (қала)|Хазреті Түркістан]] қалаларының беделіне қарамастан даладағы толыққанды саяси нығаю моңғолдар тұсында ғана басталды. XIII ғасырдың бірінші жартысында басталған [[Моңғол империясы]]ның билігі тұңғыш рет бекітілген әкімшілік бірліктерден ([[ұлыс]]тан) құрылды. 1259 жылғы Моңғол империясының бөлінісінен кейін Қазақстан Жошы ұлысы делінген [[Алтын Орда]] қарамағына түсті. Алтын Орда тұсында [[Шыңғыс хан]]ның түркіленген ұрпағы [[Ислам]] дінін қабылдап, аймаққа билеуін жалғастырды. === Қазақ хандығы === {{Толық мақала|Қазақ хандығы}} 1465 жылғы Алтын Орда ыдырауынан [[Қазақ хандығы]] пайда болды. [[Керей хан|Керей]] мен [[Жәнібек хан|Жәнібек]] құрған бұл мемлекеттің билеушілері де [[Жошы хан]] ұрпағы [[Төре]] әулетінен тараған болатын. Осы билік тұсында [[Көшпенділер|көшпенді]] өмір-салты мен малға негізделген экономика [[дала]]дағы өмірін жалғастыра берді. XV ғасырда [[Қазақтар|қазақ]] жеке ұлттық ой-санасы шыға бастады. Бұл қазақтардың [[Шайбани әулеті|шайбанилер]]ден бөлінгенінен кейін басталды. XVI ғасырдың ортасына қарай [[қазақ тілі]], мәдениеті, экономикасы негізделіп қалды. == Географиясы == {{main|Қазақстан географиясы}} Қазақстан Республикасының жер көлемі 2,7 млн шаршы шақырым. Жерінің ауданы жағынан дүние жүзіндегі ең ірі мемлекеттердің қатарына жатады. Бұл көрсеткіш бойынша Ресей, Канада, Қытай, АҚШ, Бразилия, Австралия, Үндістан және Аргентинадан кейін 9-шы орында тұр. Республика Еуразия құрлығының орталығында барлық мұхиттардан бірдей қашықтықта орналасқан. Республика батысында [[Еділ|Еділ өзені]] алабынан шығысында [[Алтай таулары|Алтай тауы]] шыңдарына дейін 3 мың км дейін, солтүстіктегі [[Батыс Сібір жазығы]]нан (Солтүстік Қазақстан жазығы) оңтүстігінде Қызылқұм шөлі мен [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тау жүйесіне 1600 км-ге дейін созылып жатыр. Қиыр солтүстік нүктесі (55&nbsp;26 с.&nbsp;е.) Шығыс Еуропа жазығының орталық бөлігі мен Британия аралдарының оңтүстігіне, ал оңтүстік нүктесі (40 56 с. е.) Кавказ сырты мен Оңтүстік Еуропаның Жерорта теңізі өңіріндегі елдердің ендігіне сәйкес келеді. Қазақстан қоңыржай белдеудің орта және оңтүстік ендіктерінде орналасқан. Географиялық орнына қарай орманды дала, дала, шөлейт және шөл зоналары қалыптасқан. Елдің батыс шеті (46 27 ш. б.) Елтон және Басқыншақ көлдері маңына, ал шығыс нүктесі (87 20 ш. б.) Бұқтырма өзенінің бастауына тұспа тұс келеді. Аумағының 10%-ы биік таулы өңірлер, қалған бөлігі [[ойпат]], [[жазық]], [[үстірт]], [[қырат]] жерлер. Қазақстанның ең биік жері — [[Хан Тәңірі шыңы|Хантәңірі шыңы]] (6995&nbsp;м, қар құрсауымен қосып есептесе 7010 м). Ол [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тау жүйесінде орналасқан. Каспий теңізінің шығыс жағалауында елдің ең ойпат жері [[Қарақия ойысы]] теңіз деңгейінен 132 м төменде орналасқан. == Әкімшілік бөлінуі == {{main|Қазақстан әкімшілік бірліктері}} Қазақстан Республикасы — [[унитарлы мемлекет|унитарлы]] мемлекет. Әкішілік құрылымы бойынша құрамына [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|17 облыс]], [[Қазақстан қалалары|89 қала]], соның ішінде [[республикалық маңызы бар қала|3 республикалық маңызы бар қалалар]] ([[Астана]], [[Алматы]], [[Шымкент]]), [[Қазақстан аудандары|186 аудан]], [[Қазақстан ауылдық округтері|174 ауылдық округ]] кіреді. [[Сурет:Kazakhstan provinces and province capitals kz 2022.png|нобай|center|upright=1.8|Қазақстан әкімшілік бірліктері және олардың орталықтары (8 маусым 2022 жылдан бастап)]] {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" ! № !!Аймақ !!Әкімшілік орталығы !!Ауданы, км² !!Тұрғыны<br /><small>(1 шілде<br />2017 ж.&nbsp;адам)<ref name="Pop-Jan-2011">[http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/Демография/03_2010-Б-15-07-К.rar 2011 жылғы 1 қаңтарға Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары және аудандары бойынша халық саны] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130405220928/http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/03_2010-%D0%91-15-07-%D0%9A.rar |date=2013-04-05}}</ref></small> ! Тұрғыны (1&nbsp;қаңтар<br />2019<br />ж.&nbsp;адам) || 2 жылдық<br />қорытынды (адам) !Тұрғыны (1 маусым 2023 ж. адам)<ref>https://stat.gov.kz/</ref> |- |{{0}}1|| [[Сурет:Almaty.JPG|20px|Туы]] [[Алматы облысы]]||[[Қонаев (қала)|Қонаев]] | 105 263 || 2 003 063 || 2 037 393 ||{{өсім}} 34 330 |1 516 506 |- |{{0}}2|| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|20px|Туы]] [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан облысы (ШҚО)]] ||[[Өскемен]] | 97 800 || 1&nbsp;386&nbsp;208 || 1&nbsp;379&nbsp;079 ||{{құлдырау}} {{0}}7 129 |729 813 |- |{{0}}3|| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|20px|Туы]] [[Қарағанды облысы]]||[[Қарағанды]] | 239 045 || 1 381 501 || 1 378 863 ||{{құлдырау}} {{0}}2 638 |1 136 177 |- |{{0}}4|| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|20px|Туы]] [[Жамбыл облысы]]||[[Тараз]] | 144 264 ||1 116 384 || 1 124 559 ||{{өсім}} {{0}}8 175 |1 222 093 |- |{{0}}5|| [[Сурет:Turkistan region seal.png|20px|Туы]] [[Түркістан облысы|Түркістан облысы (ОҚО)]]||[[Түркістан (қала)|Түркістан]] | 117 249 || 1 929 000 || 1 977 768 ||{{өсім}} 48 768 |2 132 208 |- |{{0}}6|| [[Сурет:Logo kostanay.jpg|20px|Туы]] [[Қостанай облысы]]||[[Қостанай]] | 196 001 ||{{0|0.}}876 833 ||{{0|0.}}873 124 ||{{құлдырау}} {{0}}3 709 |831 860 |- |{{0}}7|| [[Сурет:Aktobe seal.png|20px|Туы]] [[Ақтөбе облысы]]||[[Ақтөбе]] | 300 629 ||{{0|0.}}851 339 ||{{0|0.}}867 828 ||{{өсім}} 16 489 |933 267 |- |{{0}}8|| [[Сурет:Kyzylorda province seal.svg|20px|Туы]] [[Қызылорда облысы]]||[[Қызылорда]] | 226 019 ||{{0|0.}}777 730 ||{{0|0.}}793 299 ||{{өсім}} 15 568 |803 681<ref>Байқоңыр қаласын қоспағандағы саны</ref> |- |{{0}}9|| [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|20px|Туы]] [[Павлодар облысы]]||[[Павлодар]] | 124 800 ||{{0|0.}}755 847 ||{{0|0.}}753 981 ||{{құлдырау}} {{0}}1 866 |755 543 |- | 10|| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|20px|Туы]] [[Ақмола облысы]]|| [[Көкшетау]] | 146 219 ||{{0|0.}}737 449 ||{{0|0.}}739 566 ||{{өсім}} {{0}}2 117 |788 723 |- | 11|| [[Сурет:Лого Мангистау.jpg|20px|Туы]] [[Маңғыстау облысы]]||[[Ақтау]] | 165 642 ||{{0|0.}}650 509 ||{{0|0.}}676 835 ||{{өсім}} 26 326 |775 805 |- | 12|| [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|20px|Туы]] [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысы (БҚО)]]||[[Орал]] | 151 339 ||{{0|0.}}643 874 ||{{0|0.}}651 874 ||{{өсім}} {{0}}8 000 |690 712 |- | 13|| [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|20px|Туы]] [[Атырау облысы]]||[[Атырау]] | 118 631 ||{{0|0.}}613 880 ||{{0|0.}}632 896 ||{{өсім}} 19 016 |698 210 |- | 14|| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.png|20px|Туы]] [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан облысы (СҚО)]] ||[[Петропавл]] |{{0}}97 993 ||{{0|0.}}560 553 ||{{0|0.}}555 020 ||{{құлдырау}} {{0}}5 533 |533 127 |- | 15|| colspan=2| [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|20px|Туы]] [[Алматы]] — республикалық маңызы бар қала |{{0|000.}}451 || 1 772 779 || 1 854 556 ||{{өсім}} 81 777 |2 185 596 |- | 16|| colspan=2| [[Сурет:Emblem of Astana (latin).svg|20px|Туы]] [[Астана]] — республиканың елордасы |{{0|000.}}710,2 || 1 006 570 || 1 078 362 ||{{өсім}} 71 792 |1 376 528 |- | 17|| colspan=2| [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|20px|Туы]] [[Шымкент]] — республикалық маңызы бар қала |{{0|000.}}506 ||1 002 291 ||1 011 511 ||{{өсім}} {{0}}9 220 |1 203 184 |- | 18|| colspan=2| [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|20px|Туы]] [[Байқоңыр (қала)|Байқоңыр]] — республикалық маңызы бар қала |{{0|000.0}}57 ||{{0|0.0}}38 500 ||{{0|0.0}}39 161||{{өсім}} {{0|00.}}661 |34 578 |- |19 |[[Абай облысы]] |[[Семей]] |185 500 | | | |610 292 |- |20 |[[Жетісу облысы]] |[[Талдықорған]] |118 648 | | | |699 277 |- |21 |[[Ұлытау облысы]] |[[Жезқазған]] |188 936 | | | |221 823 |- ! !! colspan="2" | Барлығы !! 2 724 902 !! 17 994 200 !! 18 592 701 !!{{өсім}} 598 501 !'''19 879 003''' |} === Ірі қалалар === {{Тағы қараңыз|Қазақстан қалалары}} [[Сурет:Astana centr.JPG|thumb|upright|Астана]] [[Сурет:Modern Almaty.jpg|thumb|upright|Алматы]] [[Сурет:Soyuz TMA-3 launch.jpg|thumb|upright|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр ғарыш айлағы]]]] {| class="wikitable sortable" style=text-align:left |- ! rowspan= 2| Орны !! Қала !! Тұрғыны |- ! Миллионер қала !! > 1 млн |- | 1 ||[[Алматы]] || 2 175 218 |- | 2 ||[[Астана]] || 1 367 156 |- | 3 ||[[Шымкент]] || 1 198 570 |- ! colspan="2"| Жүз мыңнан астам тұрғынды қалалар !! 100–999 мың тұрғын |- | 4 || [[Қарағанды]] || 516 946 |- | 5 || [[Ақтөбе]] || 562 355 |- | 6 || [[Тараз]] || 428 337 |- | 7 ||[[Семей]] || 329 457 |- | 8 ||[[Павлодар]] || 334 057 |- | 9 || [[Өскемен]] || 367 749 |- | 10 ||[[Атырау]] || 404 129 |- | 11 ||[[Қостанай]] || 265 186 |- | 12 ||[[Қызылорда]] || 351 828 |- | 13 ||[[Орал]] || 357 704 |- | 14 ||[[Петропавл]] || 222 276 |- | 15 ||[[Ақтау]] || 274 053 |- | 16 ||[[Жаңаөзен]] || 148 921 |- | 17 ||[[Теміртау]] || 177 695 |- | 18 ||[[Түркістан (қала)|Түркістан]] || 221 493 |- | 19 ||[[Көкшетау]] || 191 692 |- | 20 ||[[Талдықорған]] || 202 147 |- | 21 ||[[Екібастұз]] || 145 473 |- | 22 || [[Рудный]] || 123 805 |- ! colspan="2"| Барлық тұрғын саны<br />(ірі қалаларда): !! 10 366 347 |- ! colspan="2"| Қазақстанның жалпы тұрғын саны: !! 19 879 003 |- ! colspan="2"| Ірі қалалардың тұрғын санындағы үлесі % !! 52,1% |} == Халқы == {{main|Қазақстан демографиясы}} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 1991 !! 1992 !! 1993 !! 1994 !! 1995 !! 1996 !! 1997 !! 1998 !! 1999 !! 2000 |- ! Қазақстан Республикасы | 16 358 222 || 16 451 711 || 16 426 478 || 16 334 865 || 15 956 667 || 15 675 819 || 15 480 635 || 15 188 174 || 14 955 106 || 14 901 641 |- ! Абай облысы | || || || || || || || || || |- ! Ақмола облысы | 1 069 382 || 1 070 372 || 1 064 581 || 1 052 924 || 1 009 564 || 970 704 || 937 763 || 879 300 || 829 207 || 799 179 |- ! Ақтөбе облысы | 739 303 || 740 388 || 735 845 || 734 795 || 720 696 || 711 720 || 705 309 || 694 633 || 682 546 || 677 715 |- ! Алматы облысы | 1 655 258 || 1 662 249 || 1 647 735 || 1 643 941 || 1 616 153 || 1 596 943 || 1 584 603 || 1 569 062 || 1 556 535 || 1 557 141 |- ! Атырау облысы | 427 065 || 432 898 || 434 554 || 436 122 || 435 649 || 435 168 || 436 382 || 437 895 || 439 357 || 441 692 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 642 601 || 651 071 || 657 871 || 660 838 || 652 705 || 647 004 || 640 301 || 629 336 || 617 370 || 609 161 |- ! Жамбыл облысы | 1 043 769 || 1 042 187 || 1 037 819 || 1 031 572 || 1 013 318 || 1 002 020 || 998 526 || 989 707 || 988 856 || 986 144 |- ! Жетісу облысы | || || || || || || || || || |- ! Қарағанды облысы | 1 711 783 || 1 692 804 || 1 678 159 || 1 646 092 || 1 584 809 || 1 537 248 || 1 501 026 || 1 461 147 || 1 411 405 || 1 390 454 |- ! Қостанай облысы | 1 239 095 || 1 253 519 || 1 248 685 || 1 239 335 || 1 201 539 || 1 159 463 || 1 132 984 || 1 076 479 || 1 020 504 || 988 787 |- ! Қызылорда облысы | 586 157 || 592 410 || 601 602 || 599 259 || 590 926 || 587 364 || 589 176 || 592 143 || 595 503 || 598 526 |- ! Маңғыстау облысы | 334 248 || 340 245 || 338 799 || 325 194 || 305 130 || 306 342 || 309 883 || 314 729 || 314 035 || 315 203 |- ! Павлодар облысы | 947 569 || 955 985 || 951 677 || 941 906 || 912 004 || 885 306 || 865 823 || 837 756 || 808 363 || 790 774 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 912 148 || 917 888 || 917 349 || 916 703 || 880 580 || 843 213 || 804 291 || 756 722 || 727 001 || 713 628 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 1 864 033 || 1 889 332 || 1 912 716 || 1 932 680 || 1 940 669 || 1 953 521 || 1 969 417 || 1 966 411 || 1 975 553 || 2 005 023 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 1 773 293 || 1 777 314 || 1 772 672 || 1 753 166 || 1 685 039 || 1 638 342 || 1 600 236 || 1 562 258 || 1 532 943 || 1 516 785 |- ! Шымкент қаласы | || || || || || || || || || |- ! Астана қаласы | 293 791 || 298 671 || 292 172 || 294 556 || 293 155 || 289 715 || 287 201 || 300 505 || 326 939 || 380 990 |- ! Алматы қаласы | 1 118 727 || 1 134 378 || 1 134 242 || 1 125 782 || 1 114 731 || 1 111 746 || 1 117 714 || 1 120 091 || 1 128 989 || 1 130 439 |- ! Ұлытау облысы | || || || || || || || || || |} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009* !! 2010 |- ! Қазақстан Республикасы | 14 865 610 || 14 851 059 || 14 866 837 || 14 951 200 || 15 074 767 || 15 219 291 || 15 396 878 || 15 571 506 || 15 982 352 || 16 203 173 |- ! Абай облысы | || || || || || || || || 653 716 || 654 744 |- ! Ақмола облысы | 776 377 || 755 000 || 748 167 || 748 930 || 747 185 || 746 652 || 748 559 || 747 447 || 737 582 || 733 882 |- ! Ақтөбе облысы | 670 231 || 668 166 || 668 378 || 671 812 || 678 607 || 686 698 || 695 454 || 703 660 || 756 254 || 763 055 |- ! Алматы облысы | 1 554 320 || 1 554 573 || 1 560 267 || 1 571 194 || 1 589 751 || 1 603 758 || 1 620 696 || 1 643 278 || 1 100 831 || 1 125 110 |- ! Атырау облысы | 443 630 || 447 634 || 451 928 || 457 215 || 463 466 || 472 384 || 480 687 || 490 369 || 509 156 || 521 019 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 601 648 || 600 330 || 602 133 || 603 832 || 606 534 || 609 291 || 612 479 || 615 310 || 598 199 || 603 708 |- ! Жамбыл облысы | 981 928 || 979 199 || 980 072 || 985 552 || 992 089 || 1 001 094 || 1 009 210 || 1 018 845 || 1 019 623 || 1 033 304 |- ! Жетісу облысы | || || || || || || || || 619 675 || 625 526 |- ! Қарағанды облысы | 1 364 781 || 1 344 244 || 1 333 656 || 1 330 927 || 1 331 702 || 1 334 438 || 1 339 368 || 1 342 081 || 1 117 344 || 1 122 900 |- ! Қостанай облысы | 959 274 || 935 717 || 919 558 || 913 435 || 907 396 || 903 178 || 900 333 || 894 192 || 885 737 || 882 786 |- ! Қызылорда облысы | 599 738 || 600 972 || 603 804 || 607 491 || 612 048 || 618 249 || 625 070 || 632 234 || 677 093 || 688 368 |- ! Маңғыстау облысы | 319 191 || 328 265 || 338 612 || 349 668 || 361 754 || 374 430 || 390 531 || 407 403 || 483 204 || 503 814 |- ! Павлодар облысы | 772 453 || 758 154 || 748 651 || 745 238 || 743 826 || 742 911 || 744 860 || 746 454 || 741 988 || 744 097 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 702 623 || 691 263 || 682 148 || 674 497 || 665 936 || 663 126 || 660 950 || 653 921 || 596 928 || 592 184 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 2 051 351 || 2 079 506 || 2 111 893 || 2 150 256 || 2 193 556 || 2 233 568 || 2 282 474 || 2 331 505 || 1 731 581 || 1 764 532 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 1 499 097 || 1 482 550 || 1 465 931 || 1 455 412 || 1 442 097 || 1 431 180 || 1 424 513 || 1 417 384 || 742 173 || 742 355 |- ! Шымкент қаласы | || || || || || || || || 728 803 || 744 642 |- ! Астана қаласы | 440 209 || 493 062 || 501 998 || 510 533 || 529 335 || 550 438 || 574 448 || 602 684 || 611 576 || 655 476 |- ! Алматы қаласы | 1 128 759 || 1 132 424 || 1 149 641 || 1 175 208 || 1 209 485 || 1 247 896 || 1 287 246 || 1 324 739 || 1 447 486 || 1 478 220 |- ! Ұлытау облысы | || || || || || || || || 223 403 || 223 451 |} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 |- ! Қазақстан Республикасы | 16 440 254 || 16 673 643 || 16 909 799 || 17 160 220 || 17 414 887 || 17 668 720 || 17 916 623 || 18 155 825 || 18 394 642 || 18 630 920 |- ! Абай облысы | 655 239 || 654 482 || 654 868 || 654 626 || 655 608 || 656 130 || 651 778 || 647 985 || 646 086 || 642 391 |- ! Ақмола облысы | 732 024 || 730 140 || 731 502 || 734 329 || 735 269 || 743 108 || 733 027 || 737 600 || 737 244 || 735 394 |- ! Ақтөбе облысы | 776 942 || 785 824 || 795 288 || 808 389 || 821 945 || 834 181 || 845 034 || 857 081 || 869 066 || 881 096 |- ! Алматы облысы | 1 152 402 || 1 180 814 || 1 208 942 || 1 237 718 || 1 261 696 || 1 283 444 || 1 317 005 || 1 351 025 || 1 372 863 || 1 392 113 |- ! Атырау облысы | 532 058 || 542 983 || 555 219 || 567 844 || 581 398 || 594 511 || 607 518 || 620 695 || 633 797 || 645 297 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 608 177 || 612 414 || 617 563 || 623 900 || 629 862 || 636 768 || 641 286 || 646 706 || 652 145 || 656 661 |- ! Жамбыл облысы | 1 045 069 || 1 054 611 || 1 068 552 || 1 083 106 || 1 097 204 || 1 109 425 || 1 113 958 || 1 115 884 || 1 124 156 || 1 128 844 |- ! Жетісу облысы | 632 481 || 637 388 || 643 784 || 650 165 || 657 406 || 661 279 || 663 612 || 663 472 || 663 364 || 660 938 |- ! Қарағанды облысы | 1 128 041 || 1 133 670 || 1 138 149 || 1 144 433 || 1 152 350 || 1 158 075 || 1 156 871 || 1 154 597 || 1 151 172 || 1 149 096 |- ! Қостанай облысы | 881 055 || 879 028 || 879 499 || 880 335 || 880 917 || 883 124 || 878 415 || 874 904 || 872 110 || 867 870 |- ! Қызылорда облысы | 699 861 || 712 243 || 726 030 || 739 054 || 752 314 || 764 363 || 772 422 || 782 412 || 793 621 || 802 835 |- ! Маңғыстау облысы | 524 752 || 546 354 || 568 332 || 587 987 || 607 395 || 627 321 || 643 379 || 660 874 || 678 766 || 699 343 |- ! Павлодар облысы | 745 919 || 746 851 || 748 869 || 752 571 || 755 435 || 758 209 || 756 599 || 754 468 || 753 493 || 751 819 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 588 814 || 583 165 || 579 080 || 575 314 || 571 189 || 568 920 || 562 583 || 557 917 || 553 853 || 548 092 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 1 802 328 || 1 839 290 || 1 872 276 || 1 901 929 || 1 927 592 || 1 952 324 || 1 964 044 || 1 974 736 || 1 981 741 || 2 013 751 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 741 878 || 739 639 || 738 268 || 738 856 || 738 950 || 738 973 || 736 809 || 734 690 || 731 503 || 726 267 |- ! Шымкент қаласы | 762 859 || 779 760 || 804 046 || 828 698 || 857 883 || 886 095 || 912 120 || 951 974 || 1 008 894 || 1 037 924 |- ! Астана қаласы | 703 485 || 749 192 || 784 470 || 820 745 || 859 129 || 878 913 || 979 017 || 1 036 905 || 1 084 712 || 1 142 470 |- ! Алматы қаласы | 1 503 170 || 1 541 980 || 1 570 946 || 1 605 537 || 1 646 144 || 1 707 439 || 1 755 935 || 1 806 609 || 1 859 288 || 1 921 499 |- ! Ұлытау облысы | 223 700 || 223 815 || 224 116 || 224 684 || 225 201 || 226 118 || 225 211 || 225 291 || 226 768 || 227 220 |} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 2021 !! 2022 !! 2023 !! 2024 !! 2025 !! 2026 |- ! Қазақстан Республикасы | 18 878 966 || 19 503 159 || 19 766 807 || 20 033 842 || 20 283 399 || 20 499 822 |- ! Абай облысы | 639 532 || 611 888 || 610 198 || 607 589 || 602 832 || 595 720 |- ! Ақмола облысы | 734 265 || 785 708 || 788 013 || 787 981 || 787 263 || 789 608 |- ! Ақтөбе облысы | 893 785 || 916 750 || 928 159 || 939 405 || 949 524 || 955 970 |- ! Алматы облысы | 1 412 527 || 1 478 496 || 1 505 896 || 1 531 167 || 1 560 124 || 1 596 532 |- ! Атырау облысы | 657 123 || 681 241 || 693 079 || 704 074 || 710 781 || 716 071 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 661 146 || 683 327 || 688 127 || 693 262 || 695 988 || 695 649 |- ! Жамбыл облысы | 1 137 961 || 1 209 665 || 1 218 158 || 1 222 593 || 1 222 391 || 1 215 656 |- ! Жетісу облысы | 662 813 || 698 757 || 698 726 || 697 987 || 694 325 || 687 701 |- ! Қарағанды облысы | 1 148 199 || 1 134 966 || 1 134 855 || 1 135 351 || 1 133 933 || 1 131 353 |- ! Қостанай облысы | 863 894 || 835 686 || 832 234 || 829 984 || 825 569 || 821 473 |- ! Қызылорда облысы | 813 899 || 823 251 || 833 666 || 841 931 || 846 104 || 846 312 |- ! Маңғыстау облысы | 720 137 || 745 909 || 767 106 || 786 841 || 805 156 || 819 824 |- ! Павлодар облысы | 750 676 || 756 511 || 754 944 || 753 934 || 751 018 || 745 243 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 543 088 || 539 111 || 534 104 || 530 089 || 522 171 || 514 132 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 2 042 445 || 2 088 510 || 2 119 224 || 2 142 171 || 2 154 041 || 2 149 205 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 723 340 || 732 966 || 730 238 || 727 053 || 723 967 || 718 995 |- ! Шымкент қаласы | 1 074 221 || 1 162 308 || 1 192 199 || 1 222 066 || 1 256 164 || 1 294 050 |- ! Астана қаласы | 1 190 711 || 1 295 711 || 1 354 559 || 1 430 105 || 1 528 703 || 1 639 176 |- ! Алматы қаласы | 1 981 992 || 2 101 485 || 2 161 901 || 2 228 675 || 2 292 055 || 2 348 103 |- ! Ұлытау облысы | 227 212 || 220 913 || 221 421 || 221 584 || 221 290 || 219 049 |} == Мемлекеттік құрылымы == == Табиғаты == {{main|Қазақстанның жер бедері}} === Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару === Жергілікті мемлекеттік басқаруды тиісті аумақтағы істің жай-күйіне жауапты жергілікті өкілдік ([[мәслихат]]) және атқарушы органдар ([[әкім]]дік) жүзеге асырады. === Сыртқы саясат === {{main|Қазақстанның сыртқы саясаты}} Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты белсенділігімен, тепе-теңдік сақтауға ұмтылысымен, прагматизмдігімен, сындарлы сұхбат жүргізуге талпынысымен және көпжақты ынтымақтастыққа бағытталғандығымен ерекшеленеді. Халықаралық аренада мемлекетіміз өзінің тарихи, геосаясаттық және экономикалық факторларына байланысты көп ғасырлар бойы сыртқы саясатын халықаралық ынтымақтастық, көршілес мемлекеттермен татуластық және олардың аймақтық біртұтастығын кұрметтеу принципіне негіздеп жүргізіп келеді. Қазақстанның өзге мемлекеттермен тең құқылы және екі жаққа да тиімді қарым-қатынас құруға ынталы екендігі оның бүгінгі күні дипломатиялық байланыс орнатқан шет мемлекеттердің санының көптігімен дәлелденіп отыр. 1991 жылы тәуелсіздік алған сәттен бастап біздің республика әлемнің 130 мемлекетімен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. === ҚР сыртқы саясатының 2020-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы === 2020 жылғы 6 наурызда Қазақстан Республикасы сыртқы саясатының 2020-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы жарияланды. Құжатта мынадай басымдықтар негізге алынған: * үдемелі сипатқа ие және ел дамуының жаңа кезеңінде Тұңғыш Президент – Елбасының сыртқы саяси бағытын жалғастыруға өзінің сабақтастығын сақтайтын елдің ашық, болжамды және дәйекті сыртқы саясаты; * адам құқықтарын қорғау, гуманитарлық дипломатияны дамыту және қоршаған ортаны қорғау; * халықаралық аренада экономикалық мүдделерді ілгерілету, соның ішінде инвестициялар тарту бойынша мемлекеттік саясатты іске асыру; * халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау; * ең алдымен, негізгі әріптестер – Ресей, Қытай, АҚШ, Орталық Азия мемлекеттері және Еуропалық Одақ елдері, ал көпжақты құрылымдар бойынша – Біріккен Ұлттар Ұйымы, Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы, Шанхай ынтымақтастық ұйымы, Тәуелсіз мемлекеттер достастығы және басқа да ұйымдармен өзара тиімді байланыстарды нығайтуды білдіретін өңірлік және көпжақты дипломатияны дамыту.<ref>https://www.inform.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kr-syrtky-sayasatynyn-2020-2030-zhyldarga-arnalgan-tuzhyrymdamasyn-bekitti_a3622803 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124114243/https://www.inform.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kr-syrtky-sayasatynyn-2020-2030-zhyldarga-arnalgan-tuzhyrymdamasyn-bekitti_a3622803 |date=2020-11-24 }}</ref> === Қазақстандағы саяси реформалар === 2019 жылғы маусымда Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі құрылды. Оның негізгі мақсаты – жұртшылық, саяси партиялар, азаматтық қоғам өкілдерінің қатысуымен өтетін талқылаудың негізінде мемлекеттік саясаттың өзекті мәселелері бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлеу.<ref>https://egemen.kz/article/202452-ulttyq-qoghamdyq-senim-kenhesininh-dgugi-salmaqty</ref> 2019 жылдың шілдесінде Қазақстан Президенті азаматтардың сындарлы сұрауларына жедел әрі тиімді жауап беретін «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасын жария етті.<ref>https://egemen.kz/article/211354-khalyq-unine-qulaq-asatyn-memleket</ref> Сонымен бірге, Қазақстанда балама көзқарастар мен пікірлерді көтермелеу мақсатында басқа партиялардың өкілдеріне кейбір парламенттік комитеттерде төрағалық етуге мүмкіндік беретін заң қабылданатын болады. Саяси партияларды құру үшін тіркеу кедергісі 40 мыңнан 20 мың адамға дейін төмендетіледі.<ref>https://abai.kz/post/103296</ref> Қазақстанда бейбіт жиналыстар туралы жаңа заң қабылданды. Заңда пикет, демонстрация, шеру, митинг сияқты бейбіт жиналыстың негізгі тұжырымдамалары мен нысандарын қалыптастыруға мүмкіндік беретін концептуалды аппаратты енгізу қарастырылған. Заң ұйымдастырушылардың, бейбіт жиналыстарға қатысушылардың және журналистердің мәртебесін, құқықтары мен міндеттерін реттейді. Қоғамдық қауіпсіздікті күшейту мақсатында Президент Қ.К. Тоқаев тұлғаға қарсы жасалатын қылмыс үшін қолданылатын жазаны да күшейтті.<ref>https://informburo.kz/kaz/seksualdy-sipattay-ylmystara-zhaa-bap-engzlu-mmkn-za-zhobasyn-taldaymyz-.html</ref> === Қоғам === Қазақ техникалық мамандары [[Қазақ инженерлер бірлестігі|Қазақ Инженерлер Бірлестігі]] ұйымына біріккен. == Мереке және демалыс күндер == {|class="wikitable" |- ! Күн!! Қазақша аталуы |- |[[1 қаңтар|1]]–[[2 қаңтар]] ||[[Жаңа жыл]] |- |[[7 қаңтар]] ||Рождество мейрамы (Рождество Христово) |- |[[8 наурыз]] ||[[Халықаралық әйелдер күні]] |- |[[15 наурыз]] ||[[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының Конституциясы күні]] |- |[[21 наурыз|21]]–[[23 наурыз]] ||[[Наурыз мейрамы]] |- |[[1 мамыр]] ||[[Қазақстан халқының бірлігі күні]] |- |[[7 мамыр]] ||[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)|Отан Қорғаушылар күні]] |- |[[9 мамыр]] ||[[Жеңіс күні]] |- |[[6 шілде]] ||[[Астана күні (Қазақстан)|Астана күні]] |- |[[Қажылық|Қажылықтың соңғы күні]]||[[Құрбан айт]] |- |[[25 қазан]]||[[Республика күні (Қазақстан)|Республика күні]] |- |[[16 желтоқсан|16]]-[[17 желтоқсан]] ||[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні|Тәуелсіздік күні]] |- style=background:#efefef |colspan=2 |<small>''2027 жылы Қазақстан Республикасындағы мереке және демалыс күндер''</small><ref>{{cite web |url=https://egov.kz/cms/kk/articles/employment_relations/holidays-calend |title=2022 жылы Қазақстан Республикасындағы мереке және демалыс күндер |author= |date= |work= |publisher=egov.kz |accessdate=8 қыркүйек 2022 |lang=}}</ref> |} == Экономикасы == Тәуелсіздік кезеңінде Қазақстанға әлемнің 120-дан аса елінен 330 млрд доллар шетелдік инвестиция тартылды.<ref>https://www.inform.kz/kz/28-zhylda-kazakstanga-kansha-investiciya-tartyldy_a3595458</ref> Дүниежүзілік Банктің «2020 жылғы бизнес жүргізу» есебінде Қазақстан әлемде 25-ші орынға ие болды және миноритарлық инвесторлардың құқықтарын қорғау бойынша әлемдегі ең үздік ел атанды. Қазақстанның ЖІӨ 179,332&nbsp;млрд. АҚШ долларын құрайды және жылдық өсім қарқыны 4,5%- ға тең. Қазақстанның ЖІӨ жан басына шаққанда 9&nbsp;686 АҚШ долларын құрайды.<ref>https://stat.gov.kz/official/dynamic {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191017035705/https://stat.gov.kz/official/dynamic |date=2019-10-17 }}</ref> Қазақстан Қытай мен Қатардан кейін ХХІ ғасырдың бірінші онжылдығының ең серпінді 25 экономиканың арасында үшінші орынға ие. Қазақстанның әлемдік саудадағы рөлі мен жаңа Жібек жолындағы орталық орында орналасуы елге миллиардтаған адамға өз нарықтарын ашуға мүмкіндік берді. Қазақстан Дүниежүзілік сауда ұйымына 2015 жылы мүше болды. Қазақстан экономикасының әлемдік экономикадағы үлесін анықтаудың негізгі көрсеткіші — елдің халықаралық саудадағы үлесіне қарап анықтауға болады. Қазақстанның сыртқы сауда айналымы жылдан жылға өсіп келеді: 1995 жылы $9 млрд болатын болса 2008 жылы $109 млрд болды. Негізгі өсім мұнай өндіру және металлугрия саласыныңеншісіне тиесілі. Экспорт өндірілетін өнім көлемінің өсуіне жәнебағаның қымбаттауына байланысты. Ал импорттың өсуі тиісінше өнімді өндіруге қажетті машиналар мен жабдықтарды сатып алудың нәтижесінде өсті.<ref>[http://forbes.kz/process/expertise/v_mirovoy_ekonomike_kazahstan_vnizu_pischevoy_tsepochki В мировой экономике Казахстан - внизу пищевой цепочки] 2013 жылдың 27 ақпан күні қаралды.</ref> 2009 жылы сыртқы сауда айналымы 34%-ға төмендеп кеттті, оның негізгі себепшісі мұнай мен металл бағасының төмендеуі. Дегенмен, 2010 жылдан бастап бағалардың қайта өсуіне байланысты қарқынды даму байқалды, нәтижесінде экспорттық-импорттық операциялар көлемі $137&nbsp;млрд. құрады. Экспорт ($92 млрд) импорттан екі есе көп болды ($45&nbsp;млрд). Экспорттың 75% — минералды ресурстар, ең үлкен бөлігі мұнай, газ, көмір, уран сияқты пайдалы қазбаларға тиесілі. Қалған 13% — металлдар және 3,4% — ауылшаруашылық өнімдері құрайды (негізгісі бидай), 4,2% — химия өнеркәсібінің өнімдері. Негізгі өндіретін тауар — өңделмеген табиғи қазбалар құрайды. Қазақстан әлемдік сауда нарығында табиғи ресурстарды қамтамасыз етуші ретінде қызмет етеді. Қазақстан дүниежүзілік сауда ұйымына 2015 ж. 22 маусымда мүше болды.<ref>[http://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-kazakstannyin-dsu-ga-kru-jonndeg-kelssozderdn-262874/ Назарбаев Қазақстанның ДСҰ-ға кіру жөніндегі келіссөздердің аяқталғанын жария етті]</ref> {{main|Қазақстан экономикасы}} <gallery widths="200" heights="150"> Modern Almaty.jpg|Дамыған Алматы Kazah tenge.jpg|[[Қазақстан теңгесі]] </gallery> === Қазақстанның сыртқы экономикасы === Қазақстанның сыртқы экономикасы әлем елдерімен экономикалық, сауда, валюта, ғылыми-техникалық, мәдени және басқа да қатынастарды қамтып отыр. Бұл сала субъектілері сыртқы экономикалық қызметтерге байланысты меншік түрі бойынша тәуелсіз елімізде тіркелген Қазақстанның немесе шет мемлекеттердің заңды немесе жеке тұлғалары болып табылады. Сыртқы экономика саласында басты және маңызды орында сауда саласы. Соңғы жылдарда Қазақстаннан экспортталатын тауарлардың үлесі үш есеге өсті. Оған бірнеше факторлар себепші болып отыр. Қолайлы инвестициялық жағдайлардың жасалуы тікелей шетелдік қомақты инвестициялардың тікелей ағылып келуіне себепші болды, оның негізгі бөлігі еліміздің мұнай өндіру саласына жұмсалады. Біріншіден, бұл өз кезегінде мұнай мен газ конденсатын өндіруді қарқынды дамытты. Екіншіден, дүниежүзілік тауар нарығындағы көмірсутектер шикізатын сату шартының қолайлылығы экспорт әлеуетінің өсіне жағдай жасады. Дәл осылай деп тау-кен металлургия сала-соңғы оң жыл көлемінде жалпы қазақстандық экспорт және қызмет көрсету үлесінің көбеюі, әлемдік сауданың дамуымен салыстырғандағы оның қарқынды дамуы мен көлеміне байланысты болып отыр. Қазақстандығы тауар экспорттау динамикасының деңгейінің өсуі оның жоғары, екпінді дамуын көрсетеді. Орташа есеппен он жыл ішінде тауар экспорттау төрт есеге өссе, импорт үш жарым есеге өсті. Әлемдік деңгеймен салыстырмалы түрде қарағанда еліміздің макроэкономикалық көлемі жоғары емес. Осыған қарамастан Қазақстанның сыртқы экономикалық саласын болашақта дамытуына орасан зор шамасы бар. Атап айтқанда, бүгінде 500-ден астам кен орындары барланып, минералды шикізаттың 1220 түрінің барлығы анықталған. Осылардың көпшілігінен біздің еліміз дүние жүзі бойынша алдыңғы орында. Осылайша, Қазастан барланған цинк, вольфрам және барит қорларын әлем бойынша бірінші орында болса, күміс қорғасын және хромит қорынан екінші орында, мыс, марганец, флюорит бойынша үшінші, молибден қорынан төртінші, сонымен қатар алтын қоры жөнінен алдыңғы қатардағы он елдің қатарында. Елімізде темір рудасы әлемдік қордың 8&nbsp;пайызын, уранның жобамен 25&nbsp;пайызын құрайды. Қазақстан мұнай қорын барлаудан әлемдегі он елдің қатарында. Ғаламдық қаржылық — экономикалық тоқырау республикамыздың сыртқы экономикалық саласына кері әсерін тигізді. == Энергетикасы == {{main|Қазақстан энергетикасы}} === Мәдениет және қоғам === {{main|Қазақ мәдениеті}}{{main|Қазақстанның әдебиеті мен өнері}}{{main|Қазақ өнері}} === Білім беру жүйесі === {{main|Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы}} === Бұқаралық ақпарат құралдары === {{main|Қазақстанның бұқаралық ақпарат құралдары}} === Әлеуметтік саласы === {{main|Қазақстанның әлеуметі}} === Қарулы күштері === {{main|Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері}} Қазақстан Республикасының әскери құрылымы әскери басқару органдарын, Қарулы Күштердің түрлерін, арнайы әскерлерді, тыл, әскери оқу орындары мен ғыл. мекемелерді қамтиды. Соғыс уақытында құрамына қорғаныс мин-не қарайтын әскер түрлерінен басқа Ішкі істер министрлігінің ішкі әскерлері, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекара қызметі және басқа да әскерлері, республикалық “Ұлан”, азаматтық және аумақтық қорғанысты басқару мен құру органдары кіреді. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің басты мақсаты — елдің егемендігін, аумағының тұтастығын, экономикасын, мемл. ин-ттары мен азаматтарын соғыс қатерінен қорғау, жаугершілік немесе әскери қақтығыстар туғызудың алдын алу, Қазақстанның орнықты дамуы үшін қолайлы жағдай туғызу. ; <nowiki>Республика Қарулы Күштеріне бейбіт кезеңде мынандай негізгі міндеттерді орындау жүктелген:</nowiki>: * әскери күшті, жауынгерлік даярлықты қамтамасыз етіп, басқару органдары мен әскерлерді ел ішіндегі қақтығыстарды, * Қазақстан Республикасының мемлекет шекарасында немесе аумағының шегінде туған кез келген заңсыз қарулы күш көрсетуді тұмшалап, тойтара алатын деңгейде ұстау; * әуе кеңістігін күзету, сондай-ақ, мемлекеттік шекараның жедел-стратегиялық тұрғыда маңызды өңірлерін жабу; * маңызды әскери нысандарды күзету; * елдің кез келген ауданында жағдайды тұрақтандыру жөніндегі батыл іс-қимылға әзір болу; * халықаралық міндеттемелерге сәйкес бітімгершілік және өзге де операцияларға қатысу. Бұл міндеттерді орындауды Қарулы Күштер Қазақстан Республикасының басқа да әскерлері мен әскери құрылымдарымен өзара тығыз іс-қимылда жүзеге асырады. Бұл ретте Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік к-тінің шекара қызметіне құрлықта, теңізде, көлдерде және өзге де су айдындарында мемлекеттік шекараны күзету мен қорғау, сондай-ақ, лаңкестікке (террорға), қару мен есірткі саудасына қарсы күреске қатысу жүктеледі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 23 қарашадағы 1579 қаулысына сәйкес елімізде Оңтүстік, Батыс, Шығыс, Орталық әскери округтері құрылған. Оңт. әскери окуругінің қорғайтын жер аумағына: Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда облыстары кіреді. Округтің орталық штабы Тараз қаласында. Шығыс әскери округі қорғайтын жер аумағына: Шығыс Қазақстан, Павлодар облыстары кіреді. Округтің орталық штабы Семей қаласында. Батыс әскери округінің қорғайтын аумағына: Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Маңғыстау облыстары кіреді. Округтің орталық штабы Ақтөбе қаласында орналасқан. Қазақстанның қалған облыстары Орталық әскери округіне қарайды. Орталық штаб – Қарағанды қаласында. Қазақстанның геосаяси жағдайы үлкен өзгерістерге (экстремизм, шекараға таяу жерлерде әскери қақтығыстардың өршуі, жаңадан ядр. мемлекеттер пайда болуы, т. б.) ұшырауда. Осыған байланысты Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің әскери доктринасы орташа мерзімді кезеңге есептеліп жасалған (1999–2005) қорғаныстық сипатқа ғана ие. Ол әлемдегі және аймақтағы әскери-саяси жағдайды кешенді бағалауға, мемлекеттің экон. болмысы мен материалдық қорының мүмкіндіктеріне сүйенеді. Доктрина Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігі стратегиясының негізгі ережелерін нақтылайды және шабуыл жасалған жағдайда елдің қорғанысын ұйымдастыруға, ұжымдық әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі одақтас мемлекеттермен бірлескен күш-жігерді үйлестіруге бағытталған. == Қызықты деректер == # Қазақстанда 19 миллионнан астам адам, шамамен 130-дан астам этнос тұрады. Оның 48,71 % — ерлер, 51,29 % — әйелдер. Қазақстан халық саны бойынша әлемде 64-орында. # Қазақстанның аумағы [[Азия]] мен [[Еуропа]]да орналасқан. Жер көлемі — 2,7&nbsp;миллион шаршы шақырым. Дүниежүзінде [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі#Аумағы бойынша жалпы елдер мен тәуелділіктер|9-орында]] тұр. Қазақстанның территориясына 3&nbsp;[[Түркия]], 5 [[Франция]] немесе 7 [[Жапония]] сиып кетер еді. # Қазақстанда бір сағаттық белдеу бар, климаты — күрт континенталды. Ауа температурасы -45-тен +45 градусқа дейін болады. # Қазақстан – табиғи ресурстарға өте бай мемлекеттердің бірі. Менделеев кестесіндегі 105&nbsp;элементтің 99-ы қазақ жерінен табылған. [[Мұнай]] қоры бойынша Қазақстан әлемдегі 20&nbsp;жетекші елдің қатарына кіреді. Ал [[газ]] қоры бойынша 30-орынға, [[алтын]] қорлары бойынша әлемде 15-орынды, [[Уран (химиялық элемент)|уран]]нан екінші орынға тұрақтаған. # Қазақстан өз еркімен күштілігі жағынан әлемде төртінші орында тұратын қарудан бас тартып, әлемдегі ең ірі ядролық тәжірибелер полигонын жапты. 1991 жылдың 29 тамызында [[Семей полигоны|Семей ядролық полигоны]] жабылды. # [[Астана]] қаласы әлемнің ең жас астанасы болып есептеледі. 1998 жылы [[ЮНЕСКО]] бас қаланы «Бейбітшілік қаласы» деген атауға сай деп танып, медальмен марапаттады. Бразилияда өткен дүниежүзілік байқауда әлем бойынша 12 жас қаланың ішінен Астана жоғары атақты иеленді. Ал 2012 жылы елордаға «ТМД мен Түркі әлемінің мәдени астанасы» мәртебесі берілді. 2019 жылдың наурыз айынан бастап қала атауы Тұңғыш Президенттің құрметіне Астана деп өзгертілді. # Әлемдегі ең биiк түтiн мұржасы Қазақстанда ([[Екібастұз]] қаласында) орналасқан. Оның биiктігi — 420 метр. Ол [[Эйфель мұнарасы]]нан 100 метр биік. # [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]] – әлемдегі бірінші және ең үлкен ғарыш айлағы. «Байқоңыр» ғарыш айлағынан тұңғыш рет адамзат ғарышқа ұшқан. Ол Қазақстан жерінде [[Төретам]] кентіне жақын ауданда орналасқан. Көлемі 6717 шаршы шақырым. # [[Медеу]] — әлемдегі ең биік орналасқан жасанды мұз айдыны. Мұнда 170 әлемдік рекорд орнатылған. «Медеу» атауы ХІХ ғасырдың соңында өмір сүрген қоғам қайраткері [[Медеу Пұсырманұлы]]ның құрметіне берілген. # Қазақстанда 3,8 млн жеңіл көлік тіркелген (2021 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша).<ref>https://www.inform.kz/kz/kazakstanda-3-8-mln-zhenil-kolik-tirkelgen_a3862967</ref> # Орталық Азиядағы ең үлкен театр Қазақстанда орналасқан. «[[Астана Опера]]<nowiki/>» театрын 33 елдің мамандары үш жыл салды. # Қазақстан – [[қызғалдақ]] пен [[алма]]ның отаны. Ал жылқы алғаш рет (б.д.д 4 мыңыншы жылдарда) Қазақстанда қолға үйретілген. # Қазақстанның [[Қазақстан теңгесі|төл валютасы]] қатарынан үш рет 2011, 2012 және 2013 жылдары дүниежүзіндегі ең үздік қағаз ақша ретінде танылды. Алғашқы қазақстандық ақшалар [[Лондон]]да шығарылды. # Тәуелсіздік алғалы бері Қазақстанға әлемнің 120-дан астам мемлекеті 370&nbsp;млрд доллардан астам инвестиция құйды (2022 жылғы деректер бойынша). # Әлемдегі ең ұзын құрлықтық шекара — Қазақстан мен Ресей шекарасы (7591 шақырым).<ref>[https://qazaqstan.tv/news/119949/ Қазақстан туралы қызықты деректер]</ref> # Қазақстанның екі ескерткіші [[Әлемдік мұра|ЮНЕСКО-ның әлемдік мәдени мұрасы]]ның қатарында. Олар – [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] мен [[Таңбалы петроглифтері]].<ref>[https://qazaquni.kz/kogam/62106-kazakstan-turaly-25-kyzykty-derek Қазақстан туралы 25&nbsp;қызықты дерек]</ref> == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер|3}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat|Қазақстан}} * [http://www.mfa.kz Қазақстан Республикасының Сыртқы Істер Министрлігі] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29}} * [http://www.akorda.kz Президенттің ресми торабы] * [http://www.parliament.kz Парламенттің ресми торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601204815/http://parliament.kz/ |date=2019-06-01 }} * [http://e.gov.kz/wps/portal?lang=kk Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі] * [http://kz.government.kz/ Үкiметтiң ресми торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190807150857/http://kz.government.kz/ |date=2019-08-07 }} * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/ Қазақстан] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170309094529/http://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD |date=2017-03-09}} [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]] * [http://online.prg.kz/ Қазақстан Республикасының онлайн заңнамасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230021920/http://online.prg.kz/ |date=2011-12-30 }} * [http://www.stat.kz/Pages/default.aspx Қазақстанның ресми статистикасы] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131113142704/http://www.stat.kz/Pages/default.aspx |date=2013-11-13}} * [http://www.zakon.kz Қазақстанның бірінші ақпараттық порталы] {{Қазақстан тақырыптарда}} {{Навигациялық блок |тақырып = Қазақстан |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Еуропа елдері |Орталық Азия |Каспий теңізі бойындағы елдер |ЭЫҰ |ТМД |Еуразия экономикалық қауымдастығы |ҰҚШҰ |Түркі кеңесі |Шанхай ынтымақтастық ұйымы |ТҮРКСОЙ |Ислам ынтымақтастық ұйымы }} [[Санат:Қазақстан|*]] [[Санат:Посткеңестік елдер]] [[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]] jzhrqdjsh9t0bbm8dl72qwmfr939zz8 Уикипедия 0 3374 3648568 3648255 2026-08-28T07:15:11Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] ([[User talk:АРАЙЛЫМ|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3546704 wikitext text/x-wiki {{Сайт |атауы = Уикипедия<br />Wikipedia |логотипі = Wikipedia-logo-v2.svg |ені = 60px |URL = {{URL|wikipedia.org}} |скриншоты = Www.wikipedia.org but interface is in Kazakh.png|Көп тілді Уикипедия порталы. Мұнда ең ірі тілдер көрсетіледі.]] |скриншот ені = |тақырыбы = |коммерциялық = емес |түрі = [[Интернет энциклопедия жобасы|Желілік энциклопедия]] |ұраны = |тіркелу = Міндетті емес |тілдері = 344 тілде |сайтқа кірішулер саны = 126 млн (2026 жылдың басына қарай) |орналасқан жері = {{Байрақ|АҚШ}} |иесі = [[Уикимедиа қоры]] |авторы = [[Джимми Уэйлс]] және [[Ларри Сэнгер]] |ашылды = [[15 қаңтар]] [[2001 жыл]] |жабылды = |қазіргі статусы = белсенді |айналымы = |таза табысы = |телефоны = }} '''Уикипедия''' ({{lang-en|Wikipedia}}, [[ХФӘ]]: {{IPA|/ˌwiːkiːˈpiːdi.ə/}}, не {{IPA|/ˌwɪkiːˈpiːdi.ə/}}, немесе {{IPA|/ˌwɪkɪˈpiːdi.ə/}}) — Уики технологиясының негізінде жасалған оқырмандар мен авторлар үшін тегін және ашық, көптілді, онлайн [[энциклопедия]]. Энциклопедия [[Уикимедиа қоры]]ның [https://www.wikipedia.org/ www.wikipedia.org] доменінде орналасқан. Жобаның иесі және оның дамуына жауапты Уикимедиа қоры болып саналады. Жобаның атауы «уики» немесе wiki (сайт құру технологиясы) және энциклопедия сөздерінен құрылған. Қазіргі уақытта энциклопедияның 344 тілде тараулары бар. Барлық тілдердегі мақалалардың жалпы саны 66 миллионнан асты. Уикипедия сайтына кірген кез келген тұтынушының ондағы материалдар мен тақырыптарды өзгертуге құқығы бар. Уикипедияны толықтырып, мақала жазуға қатысып отыратын тұрақты қатысушыларды «Уикипедияшылар» деп атайды. Уикипедия тарихтағы ең ірі және ең көп оқылатын [[Анықтамалық басылым|анықтамалық]] болып саналады.<ref name="Wiki20">{{cite news |date= 9 қаңтар 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date= 7 қаңтар 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> ==Тарихы== {{Толық мақала|Уикипедия тарихы}} Уикипедиянің негізін [[2001 жыл]]дың қаңтар айында [[Джимми Уэйлс]] бен [[Ларри Сэнгер]] қалаған еді. Көлемі мен қамтитын тақырыптар саны жөнінен Уикипедия әлем тарихындағы ең толық энциклопедия болып саналады және оның ең үлкен артықшылықтарының бірі - ондағы мақалалардың әлемнің түрлі тілдерінде болуы. Уикипедиядағы мақалалардың мазмұны сенімсіз әрі олар нақты деректер емес. Сыншылар Уикипедия вандализмге біртабан жақын екенін айтуда және олардың пікірінше ондағы материалдар сенімсіз дереккөздерге сүйенген, жалған ақпараттар болуы мүмкін. Алайда ғылыми зерттеулер нәтижелері Уикипедияшылар тарапынан вандализмге әдетте жол берілмейтінін көрсетіп отыр. Энциклопедиялық мағлұматнама функциясын атқарумен қатар, жиі жаңартылып отыратындықтан Уикипедия желілік ақпарат тасымалдау көзіне айналды. Уики - ({{lang-en|Wiki}}) арнайы құралдармен сайт құрылымын әр тұтынушыға өзгертуге мүмкіндік беретінт веб-сайт. «Уики» терминін тұңғыш рет [[1995 жыл]]ы сайттарды сипаттау үшін [[Уорд Каннингем]] қолданды, Wikiwikiweb деп аталатын ен алғашқы уики-жүйенің атауы гавай тілінен аударғанда «жылдам-жылдам желі» деген мағынаны білдіреді. Уорд Каннингем және оның көмекшісі [[Бо Леуф]] өздерінің «The Wiki Way: Quick collaboration on the web» кітабында «Уики» концепциясын былай тұжырымдаған: * Уики кез келген қолданушыға сайтты өзгертуге және жаңа беттер құруға мүмкіндік береді және бұл үшін қарапайым веб-браузерді қолдануға болады. * Уики-жүйесі беттер арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. * Уики сайты кездейсоқ қолданушыларға емес, керісінше сайт құру процесіне үздіксіз қатысып отыратын қолданушыларды жұмылдыруға арналған. Уики-жүйесінің қасиеттері: * Бір мәтінді бірнеше рет өзгертуге мүмкіндік береді. * Ерекше тіл белгілері - «уики белгілер» деп аталады, мәтін құрылымын элементтер мен гиперссылкалармен, сондай-ақ басқа да түрлі құралдар арқылы көркемдеуге боладыі. * Өзгерістерді есепке алу - жаңа өзгертулер мен ескі өзгертулерді салыстыру, сонымен қатар ескі ақпаратты қайта орнына келтіруге мүмкіндік береді. * Көп авторлар - сайтқа қонақ болған кез келген тұтынушы ондағы мақалаларға өзгерістер енгізіп, толықтырып немесе қысқарта алады. == Тағы қараңыз == {{Portal|Интернет}} * [[(274301) Уикипедия]] [[астероид]]ы * [[Уикипедия ескерткіші]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Уикипедиялар}} [[Санат:Уикипедия]] [[Санат:Уикипедия тарихы]] [[Санат:2001 жылы құрылғандар]] [[Санат:АҚШ сайттары]] 596mzsalotu1oosmdfhr0icdgdjockb Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев 0 4608 3648506 3648244 2026-08-28T06:13:41Z Nurken 111493 /* 2026 */ 3648506 wikitext text/x-wiki {{Dablink|«Тоқаев» сұранысы осы жерге бағыттайды; әкесі үшін [[Кемел Тоқаев]] мақаласын көріңіз}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = елбасы | Қазақша есімі = Қасым-Жомарт Тоқаев | Шынайы есімі = | Суреті = President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg | Атауы = Тоқаев, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан]]ның [[Қазақстан президенттерінің тізімі|2]]-[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Symbol of the President of Kazakhstan.png | Басқара бастады = 12 маусым 2019 жылдан бастап <br>({{м.а.}} 20 наурыз — 12 маусым 2019) | Басқаруын аяқтады = | Премьер = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}})<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Вице-президент = ''Орны бос'' | Ізашары = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 5 қаңтар 2022 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы | Ту_3 = Emblem of Assembly of People of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 28 сәуір 2021 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 шілде 2026 | Ізашары_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_3 = ''ассамблея таратылды'' | Титулы_4 = [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы | Ту_4 = Logo of the Amanat political party.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 28 қаңтар | Басқаруын аяқтады_4 = 26 сәуір 2022<br>{{small|(1 наурыз 2022 жылға дейін ''Нұр Отан'' деп аталған)}} | Ізашары_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_4 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | Титулы_5 = [[ТМД мемлекет басшыларының кеңесі|ТМД мемлекет басшылары кеңесі]]нің 22-төрағасы | Ту_5 = Flag of the CIS.svg | Ту2_5 = Emblem of CIS.svg | Басқара бастады_5 = 1 қаңтар | Басқаруын аяқтады_5 = 31 желтоқсан 2022 | Ізашары_5 = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] | Ізбасары_5 = [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның 4 және 6-[[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Төрағасы]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_6 = 16 қазан 2013 | Басқаруын аяқтады_6 = 20 наурыз 2019 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Ізбасары_6 = [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] | Басқара бастады_7 = 11 қаңтар 2007 | Басқаруын аяқтады_7 = 15 сәуір 2011 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] | Ізбасары_7 = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Титулы_8 = [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ бас хатшысы]]ның орынбасары | Ту_8 = Flag of the United Nations.svg | Ту2_8 = UN emblem blue.svg | Басқара бастады_8 = 11 наурыз 2011 | Басқаруын аяқтады_8 = 16 қазан 2013 | Ізашары_8 = [[Сергей Александрович Орджоникидзе|Сергей Орджоникидзе]] | Ізбасары_8 = [[Михаэль Мёллер]] | тақырыпша1_8 = Бас хатшысы | мәтін1_8 = [[Пан Ги Мун]] | Титулы_9 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның 3 және 5-Сыртқы істер министрі]] | Ту_9 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_9 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_9 = 29 қаңтар 2002 | Басқаруын аяқтады_9 = 11 қаңтар 2007 | Президент_9 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_9 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br />[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Ізашары_9 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Ізбасары_9 = [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] | Басқара бастады_10 = 12 қазан 1994 | Басқаруын аяқтады_10 = 12 қазан 1999 | Президент_10 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_10 = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізашары_10 = [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] | Ізбасары_10 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Титулы_11 = [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстанның 4-Премьер-министрі]] | Ту_11 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_11 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_11 = 12 қазан 1999 | Басқаруын аяқтады_11 = 28 қаңтар 2002 | Президент_11 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_11 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізбасары_11 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | Туған күні = 17.05.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|Қазақстан}} | Қызмет еткен жылдары = 2019 жылдан бері | Атағы = [[Сурет:Kazakhstan-Army-OF-10-01 (horizantal).svg|70px]] <br>[[Қазақстан Республикасының Президенті|Жоғарғы Бас Қолбасшы]] | Әскер түрі = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[ислам]] | Әкесі = [[Кемел Тоқаев]] | Анасы = Тұрар Шабарбаева | Жұбайы = {{Marriage|[[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]]||2020|reason=divorced}} | Балалары = 1<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1830100-stalo-izvestno-kakuu-familiu-nosit-syn-tokaeva/ |title= Стало известно, какую фамилию носит сын Токаева |lang= ru |work= nur.kz |date= 2019-12-03 |accessdate= 2024-10-18}}</ref><!--Манира Тоқаеваның бар болғанын еш ресми дереккөз растамаған.--> | Династия = [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы|Тоқаевтар отбасы]] | Партиясы = '''[[Партиясыз]]''' (1991–1999; 2022–)<br>[[Аманат (партия)|Аманат]] (1999–2022) | Білімі = {{Unbulleted list |[[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты]] |[[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы]] }} | Ғылыми дәрежесі = {{Unbulleted list |[[Ғылым кандидаты|Тарих ғылымдарының кандидаты]] |Саясаттану ғылымдарының докторы }} | Қолтаңбасы = Tokayev signature.svg | Commons = Kassym-Jomart Tokayev | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстандық марапаттары''' }} {{Қатар |{{Алтын Қыран ордені}} }} {{Қатар |{{Отан ордені}} |{{Назарбаев ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Астана медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 20 жыл}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} }} {{Қатар |'''Шетелдік марапаттары''' }} {{Қатар |{{3 дәрежелі Кінәз Дана Ярослав ордені}} |{{I дәрежелі Серб туы ордені}} }} {{Қатар |{{Құрмет ордені (Ресей)}} |{{Достық ордені (Ресей)}} |{{Битараплык ордені}} |{{Достық ордені (Татарстан)}} }} {{Қатар |{{Достастық ордені}} }} | Сайты = [http://www.akorda.kz Президенттің ресми сайты] }} '''Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев''' ([[17 мамыр]] [[1953 жыл|1953]], [[Алматы]]) — [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|кеңестік]] және [[қазақстан]]дық саясаткер, дипломат, 2019 жылғы маусымнан бері қызметтегі [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстанның екінші Президенті]]. Оған қоса, Тоқаев — [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]]нің Жоғарғы Бас Қолбасшысы, 2022 жылдан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы. Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы (2021–2026), [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы (2022), екі мерзім [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|төрағасы]] (2013–2019, 2007–2011), [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]]ның орынбасары (2011–2013), екі мәрте [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрі]] (2002–2007, 1994–1999) және бір кез [[Қазақстан премьер-министрі]] (1999–2002) қызметін атқарды. Елде тұрақтылық сақталды да, саяси өзгеріс орын алды және жаңа [[реформа]]лар жүрді, алайда оған қарамастан Тоқаевтың басшылығы шетелдік және жергілікті ақпарат көздерінен кейде [[Адам құқығы|адам құқық]]тарын бұзған және [[Авторитаризм|авторитарлық]] болып келеді деген сыни пікір көреді.<ref>{{Cite web|url= https://www.hrw.org/news/2021/11/25/eu-serious-about-human-rights-kazakhstan |title= Is EU serious about human rights in Kazakhstan? |lang= en |publisher= [[Human Rights Watch]] |author= Rittmann, Mihra және Dam, Philippe |date= 2021-11-25 |accessdate= 2024-02-10}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211229053854/https://www.hrw.org/news/2021/11/25/eu-serious-about-human-rights-kazakhstan }}</ref> 2022 жылғы [[Credit Suisse]] құпия деректерінің жариялғаны [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы|Тоқаевтар отбасы]]ның кем дегенде 1998 жылдан бері оффшорлық активтерінің күрделі желісін басқарып жатқанын белгілі қылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-tokayev |title= The Offshore Secrets of Kazakhstan’s President Tokayev |lang= en |publisher= OCCRP |accessdate= 2024-02-10}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220220194907/https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-Tokayev }}</ref> == Ерте жылдары == Қасым-Жомарт Тоқаев 1953 жылғы 17 мамырда [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. Әкесі [[Кемел Тоқаев|Кемел Тоқайұлы Тоқаев]] (1923–1986) — [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, қазақ жазушысы. 20 жасында [[Киев]]ті азат ету кезінде бір рота автоматшылар командирі болатын. Соғыстан кейін тұңғыш қазақстандық [[Детективтік әдебиет|детектив жанрындағы]] жазушы ретінде қалыптасты. Ұзақ жылдар бойы [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің «Жаршысы» журналында редактор болды. Анасы Тұрар Шабарбаева (1931–2000) [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Алматы шет тілдері педагогикалық институты]]нда жұмыс істеген.<ref>{{cite web | url = https://sputniknews.kz/infographics/20190320/9633946/qasym-jomart-toqaev-qyzyqty-derekter.html | title = Қасым-Жомарт Тоқаевтың руы кім – президент туралы қызықты деректер |lang= kk | publisher = sputniknews.kz | date = 2019-03-20 | accessdate = 2022-11-01}}</ref> Отбасында бір ұл және екі қыз Қарлыға (1956) және Қарлығаш (1960).{{Citation needed}} Қасым-Жомарт Тоқаевтың атын ата-анасы Қасым Болтаев (Тоқаев) есімді ағасының құрметіне қойған. Қасым Қызыл әскер құрамында соғысқа аттанып, Ржев шайқасында қаза болды.<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/tokaev-68-akesi-esimin-agasynyn-kurmetine-koygan-zhirinovskiymen-bir-mektepte-okygan_251570/ |title= Тоқаев – 68. Әкесі есімін ағасының құрметіне қойған, Жириновскиймен бір мектепте оқыған |lang= kk |publisher= BAQ.kz |author= Төлеуов, Бек |date= 2021-05-17 |accessdate= 2024-02-10}}</ref> Соғыстан кейін Кемел Тоқаевқа [[Тың игеру]] бағдарламасына қосқан үлесі үшін медаль берілді. Балалық шағының бір бөлігін Қасым-Жомарт Тоқаев қазіргі [[Жетісу облысы]]ның [[Қаратал ауданы]]ндағы [[Кәлпе]] ауылында өткізеді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/article/ulitsa-tokaeva-aul-detstva-novogo-prezidenta-1097/ | title = Улица Токаева. Аул детства нового Президента |lang= ru | publisher = tengrinews.kz | date = 2019-03-23 | accessdate = 2022-11-01}}</ref> 1970 жылы [[Алматы]] қаласындағы Ілияс Есенберлин атындағы №25 мектепті аяқтайды. Мектеп француз тілін тереңдетіп оқытады. 1975 жылы Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша аяқтады. Сыртқы істер министрлігінің жолдамасымен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]ның [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]]ндағы елшілігінде диплом алдындағы тағылымдамадан өтеді, кейін Кеңес Одағының [[Сингапур|Сингапур Республикасы]]ндағы елшілігіне жұмысқа жолданады. 1979 жылы КСРО Сыртқы істер министрлігінің аппаратына оралды. 1983–1984 жылдар аралығында Бейжің тілтану институтында тағылымдамадан өтті. 1984–1985 жылдар аралығында КСРО Сыртқы істер министрлігінде қызмет атқарып, кейіннен Кеңес Одағының Қытай Халық Республикасындағы елшілігіне жіберілді. Онда 1991 жылға дейін екінші хатшы, бірінші хатшы және кеңесші лауазымдарында қызмет атқарды. 1989 жылы КСРО Бас хатшысы [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]] Қытайға жасаған сапары кезінде [[Дэн Сяопин]]мен болған келессөздерде аудармашы болды.<ref>{{Cite web|title=Биография Касым-Жомарта Токаева, избранного президентом Казахстана|url=https://www.kp.ru/daily/27473/4680423/|accessdate=2024 жылғы 9 наурыз}}</ref> 1992 жылы [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы|Ресей Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы]]н тәмамдады.<ref name="vedomosti">{{cite web | url = https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2019/03/20/796922-chto-izvestno-o-novom-prezidente | title = Что известно о новом президенте Казахстана Касыме-Жомарте Токаеве | publisher = vedomosti.ru | date = 2020-03-19 | accessdate= 2022-10-27}}</ref> 1998 жылы тарих ғылымдарының кандидаты ретінде «Қазақстанның сыртқы саясатындағы Азия-Тынық мұхит елдірі» тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады. Ал 2001 жылы саяси ғылымдар докторы ретінде «Жаңа жаһандық тәртіп заманында Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады.<ref>{{Cite web|title=Токаев, Касым-Жомарт Кемелулы. Биография Президента Казахстана. Энциклопедия ТАСС|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/tokaev-kasym-zhomart-kemeluly}}</ref> == Саяси қызметі == === Сыртқы істер министрінің орынбасары (1992–1994) === 1992 жылғы наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрі]]нің орынбасары болып тағайындалды. 1993 жылы ол Қазақстан Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары ретінде қызмет атқарды. === Сыртқы істер министрі (1994–1999) === 1994 жылғы 13 қазанда Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның Сыртқы істер министрі]] болып тағайындалды. 1999 жылы наурыз-қазан аралығында Нұрлан Балғымбаев басқарған Үкіметте премьер-министрдің орынбасары. === Қазақстан премьер-министрі (1999–2002) === {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі}} [[Сурет:Vladimir Putin with Kasymzhomart Tokayev-1.jpg|нобай|солға|Премьер-министр Тоқаев (сол жақта) пен [[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Ресей премьер-министрі]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], 19 қаңтар 2000]] 1999 жылғы наурызда Тоқаев Қазақстан премьер-министрінің орынбасары болып тағайындалды. 1999 жылғы қазанда ол, [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің қолдауымен және Президент жарлығымен [[Қазақстан премьер-министрі]] болып сайланды. Премьерлігі тұсында елдің ЖІӨ өсімі 2001 жылы 13.5% өссе, инфляция 11.2% азайды.<ref>{{Cite web|url= https://www.zakon.kz/4968885-kak-premer-ministr-tokaev-vytaskival.html | title = Как премьер-министр Токаев вытаскивал экономику из кризиса |lang= ru | publisher = zakon.kz | date = 2019-05-07 | accessdate = 2022-11-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122205925/https://www.zakon.kz/4968885-kak-premer-ministr-tokaev-vytaskival.html }}</ref> 2001 жылғы 20 қарашада Хабар тікелей эфирінде, Тоқаев президент Нұрсұлтан Назарбаевты егер өзі «интригант» деп атаған бірнеше мемлекеттік шенеунікті жұмыстан босатпаса, премьер-министр қызметінен кетемін деп мәлімдеме жасады. Аталған «кәсіби емес» шенеуніктер қатарында премьер орынбасары [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]], [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]], [[Павлодар облысы]]ның әкімі [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов|Ғалымжан Жақиянов]] және Қорғаныс министрінің орынбасары [[Жаннат Жұрғалиқызы Ертілесова|Жаннат Ертілесова]] болды. Оларды Тоқаев атқарушы билікті орталықсыздандырғысы келеді және [[демократизация]]ға кедергі жасап жатыр деген айыптар тақты.<ref>{{Cite web|url= https://ria.ru/20011120/18755.html | title = Премьер-министр Казахстана предлагает президенту страны освободить от должности ряд членов правительства, угрожая в противном случае уйти в отставку |lang= ru | publisher = РИА Новости | date = 2001-11-20 | accessdate = 2022-11-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122220205/https://ria.ru/20011120/18755.html }}</ref> Тоқаевтың сөзінен кейін Назарбаев үкіметтің 6 мүшесін, соның ішінде Жандосов, Жақиянов және Ертілесованы қызметтерінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nytimes.com/2001/11/23/world/world-briefing-asia-kazakhstan-president-fires-reform-advocates.html |title= World Briefing {{!}} Asia: Kazakhstan: President Fires Reform Advocates |lang= en |publisher= [[The New York Times]] |author= Brauer, Birgit | date = 2001-11-23 | accessdate = 2022-11-01}} {{wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122211355/https://www.nytimes.com/2001/11/23/world/world-briefing-asia-kazakhstan-president-fires-reform-advocates.html }}</ref> === Мемлекеттік хатшы (2002–2007) === [[Сурет:Official Visit Nursultan A. Nazarbayev (01911330) (49857796318).jpg|нобай|солға|Тоқаев (сол жақтан бірінші отырған) және [[Қазақстан президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] (үшінші), 9 қыркүйек 2004, [[Вена]], [[Аустрия]]]] Сыртқы істер министрі ретінде Тоқаев жаһандық ядролық қару-жарақты таратпау үдерісіне белсенді атсалысты. 1995 және 2005 жылдары ол [[Нью-Йорк]]тағы Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа шолу конференцияларына қатысты. 1996 жылы ол Нью-Йоркта Ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу туралы шартқа және 2005 жылы [[Семей]]де [[Орталық Азия ядросыз аймағы]] шартына қол қойды. Тоқаев [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]ның және [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның Сыртқы істер министрлері Кеңесінің төрағасы болып сайланған және [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы]]ның 10 сессиясына қатысқан. === Сенат төрағасы (2007–2011) === [[Сурет:Secretary Kerry, Russian Foreign Minister Lavrov Meet with UN Special Envoy Brahimi (9757147883).jpg|нобай|оңға|Қасым-Жомарт Тоқаев, [[Сергей Викторович Лавров|Сергей Лавров]] пен [[Джон Керри]], 13 қыркүйек 2013]] 2007 жылғы қаңтарда Тоқаев [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы]] болып сайланды. 2008 жылы Сенат төрағасы ретінде, ол [[ЕҚЫҰ Парламенттік ассамблеясы]]ның вице-президенті болып сайланды. Ол бұл қызметте 15 сәуір 2011 жылға дейін болды. === БҰҰ Бас хатшысының орынбасары === [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev.jpg|нобай|солға|Тоқаевтың [[БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясы]] алдында сөз сөйлеуі, 1 қазан 2012]] 2011 жылғы наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]]ның орынбасары, БҰҰ [[Женева]]дағы бөлімшесінің Бас директоры, сондай-ақ Қарусыздану жөніндегі конференцияда БҰҰ Бас хатшысының жеке өкілі болып тағайындалды. Сонымен қатар ол Қарусыздану жөніндегі конференцияның Бас хатшысы лауазымын атқарды. Тоқаевтың [[саясаттану]] ғылымдарының докторантурасы бар. Ол — тоғыз кітаптың және халықаралық қатынастар туралы біршама мақаланың авторы. Ресейлік биографиялық институт оған «2018 жылғы Жыл адамы» атағын берді. === Сенат төрағасы (2013–2019) === 2013 жылғы 16 қазанда ол [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Қазақстан Сенатының төрағасы]] болып қайта сайланды, Тоқаевтың кандидатурасына сенаторлар бір ауыздан дауыс берді.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/kasyimjomart_tokaev_edinoglasno_izbran_spikerom_senata_pk/|title=Касымжомарт Токаев единогласно избран спикером сената PК|lang=ru|publisher=[[Forbes]]|date=2013-10-16|accessdate=2024-02-11}}</ref> [[Қазақстандағы жер наразылық шаралары|2016 жылғы жер мәселесі жайлы наразылық шаралары]] кезінде Тоқаев елдегі жер мәселесін шешу сын көзімен қарау керек деді.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/resources/tokaev_stoit_kriticheski_podoyti_k_voprosu_ob_arende_zemli/|title=Токаев: Стоит критически подойти к вопросу об аренде земли|lang=ru|publisher=[[Forbes]]|date=2016-04-29|accessdate=2024-02-11}}</ref> == Президенттігі (2019–) == {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі}} {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасаған халықаралық сапарларының тізімі}} 2019 жылғы 19 наурызда Қазақстан президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] өкілеттігін өз еркімен тоқтататынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html |title= Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні |lang= kk |publisher= infomburo |date= 2019-03-19 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> Конституция бойынша бұл жағдайда Президент міндетін [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] атқарады.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitution |title= Қазақстан Республикасының Конституциясы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 20 наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан президенті міндетін атқарушысы ретінде ант қабылдады.<ref name="antberdi">{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20190612/toqaev-ulyqtau-10514471.html |title= Қазақстан тарихындағы екінші президент ант беріп, ресми түрде қызметіне кірісті |lang= kk |publisher= [[SPUTNIK]] |date= 2019-06-12 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> Инаугурациясының аяқталғаннан кейін [[Астана]] қаласының атауын Назарбаевтың құрметіне Нұр-Сұлтан болып өзгертуді ұсынды. Парламент сол күні қаланың жаңа атауын бекітті.<ref>{{Cite web|url= https://regnum.ru/news/2594661.html |title= Новый глава Казахстана предложил переименовать Астану в Нурсултан |lang= ru |publisher= регнум |date= 2019-03-21 |accessdate= 2024-02-13}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190321164437/https://regnum.ru/news/2594661.html |date= 2019-03-21}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/185935-elorda-endi-nur-sultan-dep-atalady |title= Елорда енді Нұр-Сұлтан деп аталады |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-03-21 |accessdate= 2024-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://khabar.kz/kk/syuzhetter/item/111284-asym-zhomart-to-aev-aza-stan-khal-yna-ant-berdi |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына ант берді |lang= kk |publisher= [[Хабар (телеарна)|Хабар]] |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 23 сәуір күні Нұр Отан партиясы Қасым-Жомарт Тоқаевты кезектен тыс президент сайлауына үміткер ретінде ұсынды. Президент сайлауы сол жылғы 9 маусымда өтті. [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|Президент сайлауы]]нда жалпы дауыстың 70,96% жинады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-world-press-freedom-day-tokayev/30589787.html |title= Тоқаев билігі кезіндегі баспасөз еркіндігінің ахуалы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-05-03 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 12 маусымда жаңа сайланған Президент ретінде ант беріп, ресми түрде қызметке кіріседі. Иннаугурация [[Астана|Нұр-Сұлтан]]ның [[Тәуелсіздік сарайы (Астана)|Тәуелсіздік сарайы]]нда өтті.<ref name="antberdi" /> 2021 жылғы сәуірден бастап [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы, ал 2022 жылғы қаңтардан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы болды. Осы уақытта Нұр Отан партиясының төрағасы ретінде сайланып, сәуір айында партиядан шығатынын мәлімдеді. Алғашқы кезеңде бірнеше әлеуметтік-экономикалық реформалар жасалды, соның қатарында мұғалімдердің еңбекақысын көтеру, әлеуметтік жағынан осал отбасылырының несиелерін кешіру, өлім жазасына тиым салу, жергілікті өзін өзі басқаруды күшейту, саяси партиялар мен сайлау туралы заңдарға өзгерістер енгізілді. [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы қаңтарда Қазақстанда жаппай қарсылық митингтері]] өтті. Ақтау мен Жаңаөзен қалаларында жергілікті халық газдың екі есе өсуіне наразылық білдірді. Кейін минингті қолдау Қазақстанның басқа қалаларында да басталды. Асқар Мамин басқарған үкімет оставкаға жіберілді. Жаңа үкіметтің премьер-министрі ретінде Әлихан Смайылов тағайындалды. Қаңтар оқиғасынан кейін Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа өзгерістер және трансформация туралы хабарлады. Наурыз айында Қазақстан халқына жасаған жолдауында елдің саяси жүйесін модернизациялау мен демократизациялау мақсатында Конституцияға өзгерістер енгізуді ұсынды. Сәуір айында Конституцияға өзгерістер енгізу туралы жалпыхалықтық Референдум өткізуді ұсынды. [[Қазақстандағы референдум (2022)|Референдум]]ға қатысқан азаматтардың 77,18% өзгерістерді қолдады. 8 маусым күніаталған өзгерістер өз күшіне енді. Бұл өзгерістер супер президенттік басқару жүйесін мықты парламенті бар президенттік жүйеге өзгеруге ықпал етуі тиіс. 2022 жылғы 1 қыркүйекте Қазақстан халқына жолдауында алғашқы 5 жылдық президенттік мерзімінің 2024 жылы аяқталатынына қарамастан кезектен тыс президент сайлауын өткізу ұсынды. Сонымен қатар сайлаудан кейін президент өкілеттілік меозімін 5 жылдан 7 жылға ұзарту туралы және бір ғана мерзімге сайлану туралы ұсыныс енгізетінін хабарлады. 2 қыркүйек күні [[Жаңа Қазақстан]] деп аталатын депутаттық топ Конституцияда президент өкілеттігін сайлауға дейін өзгертіп, бір ғана мерзіммен шектеу туралы ұсыныс жасады. 13 қыркүйек күні Конституциялық кеңес ұсынылған өзгерістерді бекітті. 16 қыркүйек күні Қазақстан Парламенті Конституцияға өзгерістерді енгізу туралы заң қабылдады. 2022 жылғы 21 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|кезектен тыс президент сайлауы]]н 2022 жылғы 22 қараша күніөткізу туралы жарлыққа қол қойды. 6 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев халықтық коалиция (құрамында [[Аманат (партия)|Аманат]], [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] және [[Қазақстан халық партиясы]] кіретін) атынан президенттік сайлауға үміткер ретінде ұсынылды. [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|20 қарашада өткен президент сайлауы]]нда 81,31% дауыс жинады. 26 қараша күні жаңа сайланған президент ретінде қызметке кірісті. === 2019 === [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 05.jpg|нобай|оңға|Қасым-Жомарт Тоқаев (оң жақта) пен [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], 3 сәуір 2019]] 2019 жылғы маусымда болған, [[Арыс трагедиясы]] деп аталып кеткен [[Арыс]] қаласындағы жарылыс сериясынан кейін Тоқаев қылмыстық іс қозғап, [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] және [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлік]]теріне ықтимал жарылыстардың алдын алуын тапсырды да, кінәлілер жауапқа тартылады деп уәде берді.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/203062-qasym-zhomart-toqaev-arystaghy-oqighagha-baylanysty-turkistan-oblysyna-barady |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Арыстағы оқиғаға байланысты Түркістан облысына барады |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-06-24 |accessdate= 2024-02-20}}</ref><ref name="evakuasya">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/astana_kazakhstan/astana_other_events/kasym-zhomart-tokaev-arys-kalasyndagy-evakuaciyalyk-punktke-bardy |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Арыс қаласындағы эвакуациялық пунктке барды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-06-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 25 маусымда ол қаланың эвакуациялық пунктіне барып, жергілікті халықпен кездесті.<ref name="evakuasya" /> Тоқаев өзінің президент ретіндегі халыққа арналған тұңғыш жолдауын 2019 жылғы 2 қыркүйекте берген. Жолдауында ол қоғамның және қауіпсіздіктің дамуына, жергілікті бизнестерді қолдауға және елдегі экономикалық дамудың орнауына біраз назар аударды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-02 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2019 жылғы қазанда [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] және [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер]] министрлерін қоспағанда, министрлікке әлеуетті үміткерлердің барлығы тағайындалмас бұрын [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]]тың мақұлдауын алуы қажет екені белгілі болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.usnews.com/news/world/articles/2019-10-21/kazakhstans-nazarbayev-to-confirm-ministers-governors-decree |title= Kazakhstan's Nazarbayev to Confirm Ministers, Governors: Decree |lang= en |publisher= US News |date= 2019-10-21 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сол жылғы [[Bek Air ұшақ апаты (2019)|Bek Air ұшақ апаты]]нан кейін Тоқаев 2019 жылғы 28 желтоқсанды [[Ұлттық аза тұту]] күні қылып жариялап, кінәлілердің барлығы заң бойынша жазаланады деп уәде берді.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3598991 |title= President Tokayev declares December 28 a National Day of Mourning |lang= en |publisher= kazinform |date= 2019-12-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113924/https://www.inform.kz/en/president-Tokayev-declares-december-28-a-national-day-of-mourning_a3598991}}</ref> === 2020 === 2020 жылғы ақпанда орын алған [[Масанчи ауылындағы қақтығыс|Масанчи ауылындағы ұлтаралық қақтығыс]]тан кейін Тоқаев [[Қордай ауданы]] әкімін, [[Жамбыл облысы]] әкімінің орынбасарын және облыс пен аудан полиция басшыларын қызметінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2020-02-10/masanshy-okigasy-4-sheneunik-kyzmetinen-bosatylady/ |title=«Масаншы оқиғасы»: 4 шенеунік қызметінен босатылады |lang= kk |publisher= КУРСИВ |date= 2020-02-10 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Қазақтар]] мен [[дүнгендер]] арасында болған ұлтаралық қақтығысты ол «екі қылмыстық топ» арасында болған қақтығыс әкеп соқты деді.<ref>{{Cite web|url= https://www.reuters.com/article/us-kazakhstan-president-violence-idUSKBN20O1SU |title= Kazakh President says smuggler gangs behind deadly ethnic clashes |lang= en |publisher= [[Reuters]] |author= Әуезов, Жолдас және Potter, Mark |date= 2020-03-01 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Informburo агенттігіне берген сұхбатында Тоқаев [[Мұхтар Еркінұлы Жәкішев|Мұхтар Жәкішев]]тің жағдайы жайлы сөйледі: «Бұл мәселе тек соттың құзыретіне жатады. Мен, әрине, Жәкішевтің денсаулығына байланысты шартты түрде мерзімінен бұрын босату туралы бірнеше рет өтініш жасағанын білемін. Сот отырысы 3 наурызда өтеді. Оның шешімін күтейік, оның әділ жасалатынына күмәнім жоқ».<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/interview/kasym-zhomart-tokaev-vse-nacionalnosti-prozhivayushchie-v-kazahstane-po-suti-yavlyayutsya-edinoy-naciey.html |title= Касым-Жомарт Токаев: Все национальности, проживающие в Казахстане, по сути являются единой нацией |lang= ru |publisher= informburo |date= 2020-02-29 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2020 жылғы 3 наурызда [[Семей]] қалалық соты Жәкішевті шартты түрде мерзімінен бұрын босату туралы өтінішті қанағаттандырды. Ол 2009 жылдан бері 14 жыл түрмеде отырған еді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-semey-mukhtar-zhakishev-released-from-prison/30496687.html |title= Мұхтар Жәкішев бостандыққа шықты. Түрме алдындағы кездесу |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Ақаева, Хадиша |date= 2020-03-19 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2020 жылғы 2 мамырда Назарбаевтың қызы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] Тоқаев жарлығымен [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]тан және [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] лауазымынан босатылған еді.<ref name="darigasenat">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-nazarbayeva-and-tokayev/30593732.html |title= Дариға Назарбаеваның орнынан кетуінің астары неде? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Панниер, Брюс |date= 2020-05-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Осы шешімнің себебі жайлы біраз теория пайда болған; біреулер оны Тоқаев саяси ықпалының көбеюімен байланыстырса, басқалар ол биліктегі элита арасындағы қақтығыстан шыққан дейді.<ref name="darigasenat" /><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BD%D1%8F%D0%BB-%D0%B4%D0%BE%D1%87%D1%8C-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D1%81-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0/a-53309602 |title= Токаев указом снял дочь Назарбаева с поста спикера сената |lang= ru |publisher= [[Неміс толқыны]] |author= Гункель, Елена |date= 2020-05-02 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 1 қыркүйекте берген Халыққа жолдауында Тоқаев жоспарланған жеті реформа жайлы сөйледі. Оған қоса ол Қазақстанның әлеуметтік жүйесін оңтайландыру, өнімділікті арттыру және жасыл экономиканы құру, бизнес жағдайын теңестіру, білімге көбірек инвестиция салу және басқаруды қадағалау туралы айтты.<ref name="joldaw2020">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-2020-zhylgy-1-kyrkuiek |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2020 жылғы 1 қыркүйек |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-01 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> === 2021 === [[Сурет:Istanbul hosts 8th Summit of Cooperation Council of Turkic-Speaking States (2).jpg|нобай|оңға|[[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы|Түркі Мемлекеттер Ұйымы]]ның 8-саммиті, 12 қараша 2021, [[Ыстанбұл]]]] 2020 жылғы күзде Тоқаев [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021 жылғы парламент сайлауы]] өтетін күнді бекітті. Президент сөзінше, «[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] мен [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]] сайлаудың заңдылығын, ашықтығын және әділдігін сақтау үшін тұрақты бақылау жүргізіп отырады».<ref>{{Cite web|url= https://qazaqstan.tv/news/132613/ |title= Мәжіліс сайлауы 2021 жылғы қаңтарда өтеді — Президент Жарлығы |lang= kk |publisher= [[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date= 2020-10-21 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сайлау күні Тоқаев [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|үкімет]]тің заңға сәйкес қызметінен босатылатынын және [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] мен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|кабинет мүшелері]]н тағайындау мәселесінде [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|жаңадан сайланған депутаттар]]мен және партия жетекшілерімен кеңесетінін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/01/president-Tokayev-casts-vote-at-kazakh-parliamentary-election/ |title= President Tokayev Casts Vote at Kazakh Parliamentary Election |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2021-01-10 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сайлау нәтижесінде биліктегі [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы қайта көпшілік партиясы болды да,<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31046031.html |title= "Қоғаммен санаспай жасақталды". Мәжілістің жаңа құрамына сарапшылар не дейді? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Мамашұлы, Асылхан |date= 2021-01-14 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] премьер-министр болып [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|қайта сайланды]].<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/askar-mamin-prem-er-ministr-bolyp-kayta-saylandy_241896/ |title= Асқар Мамин Премьер-министр болып қайта сайланды |lang= kk |publisher= BAQ.kz |author= Құрмаш, Аягөз |date= 2021-01-15 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]ның (ЕҚЫҰ) сарапшылары «сайлау еш бәсекесіз өтті» және «[[Қазақстан саяси партиялары|саяси партия]]ның барлығы да биліктегі партияның жобаларын қолдай береді, сайлаушылардың таңдайтын еш саяси альтернативасы жоқ» деген.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2021/01/nur-otan-tops-kazakh-parliamentary-election-that-lacked-genuine-competition/ |title= Nur Otan Tops Kazakh Parliamentary Election That ‘Lacked Genuine Competition’ |lang= en |publisher= The Diplomat |author= Putz, Catherine |date= 2021-01-11 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2021 жылғы 28 сәуірде Назарбаев [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның (ҚХА) төрағасы қызметінен кетті. Оның ізбасары президент Тоқаев болды, оның төрағалыққа үміткерлігін ҚХА мүшелерінің көпшілігі қолдады. Тоқаев Назарбаевты «тарихи еңбегі» үшін Ассамблеяның Құрметті Төрағасы қылды.<ref>{{Cite web|url= https://assembly.kz/news/elbasy-kha-rmetti-t-ra-asy-boldy/ |title= Елбасы ҚХА құрметті төрағасы болды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның ресми сайты |date= 2021-04-28 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220823084324/https://assembly.kz/news/elbasy-kha-rmetti-t-ra-asy-boldy/ |date= 2022-08-23}}</ref> 2021 жылғы 23 қарашада Назарбаевтың баспасөз хатшысы [[Айдос Ыдырысұлы Үкібай|Айдос Үкібай]] Назарбаевтың [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] жетекшісі лауазымының Тоқаевқа беретінін жариялады. === 2022 === [[Сурет:Ilham Aliyev has met with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in Astana 01.jpg|нобай|солға|[[Әзербайжан президенті]] [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] (сол жақта) және Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы қаңтарда орын алған ірі наразылық шаралары]]нан кейін Тоқаев [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] мен [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://khabar.kz/kk/news/sayasat/item/137774-askar-mamin-kyzmetinen-bosatyldy |title= Асқар Мамин қызметінен босатылды |lang= kk |publisher= [[Хабар (телеарна)|Хабар]] |date= 2022-01-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Бастапқыда наразылық акцияларының жұртшылықты тыныштандыруға тырысып, Тоқаев жаңа реформаларын жариялауды жоспарлаған<ref>{{Cite web|url= https://iz.ru/1274103/2022-01-07/tokaev-poobeshchal-predlozhit-plan-reform-na-fone-besporiadkov-v-kazakhstane |title= Токаев пообещал предложить план реформ на фоне беспорядков в Казахстане |lang= ru |publisher= Известия |author= Запара, Екатерина |date= 2022-01-07 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220120214836/https://iz.ru/1274103/2022-01-07/tokaev-poobeshchal-predlozhit-plan-reform-na-fone-besporiadkov-v-kazakhstane }}</ref> және сұйытылған табиғи газ, дизель отыны және бензин, сондай-ақ әлеуметтік маңызы бар өзге де тауарлар бағаларын бақылауды енгізген еді,<ref>{{Cite web|url= https://babel.ua/ru/news/74928-prezident-kazahstana-otpravil-pravitelstvo-v-otstavku-i-vvel-gosudarstvennoe-regulirovanie-cen-na-szhizhennyy-gaz-dizel-i-benzin |title= Президент Казахстана отправил правительство в отставку и ввел государственное регулирование цен на сжиженный газ, дизель и бензин |lang= ru |publisher= babel.ua |author= Кадакова, Екатерина |date= 2022-01-05 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220120214836/https://babel.ua/ru/news/74928-prezident-kazahstana-otpravil-pravitelstvo-v-otstavku-i-vvel-gosudarstvennoe-regulirovanie-cen-na-szhizhennyy-gaz-dizel-i-benzin }}</ref> алайда наразылық шараларының жалғаса бергенінен Тоқаев армияға наразылық білдірушілерге қарсы күш қолдануды және «ескертусіз оқ атуды» бұйырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31644186.html |title= Тоқаев ескертусіз оқ атуға бұйрық берді. Елдегі 7 қаңтардағы ахуал |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-01-07 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220107172154/https://www.azattyq.org/a/31644186.html |date= 2022-01-07}}</ref> 11 қаңтарда Тоқаев [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]ты премьер-министр қылып тағайындады.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/alihan-smayyilov-premer-ministr-kyizmetne-tagayyindaldyi-332116/ |title= Әлихан Смайылов премьер-министр қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2022-01-11 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2022 жылғы 16 наурызда Тоқаев конституциялық реформалардың бекітілуін және президент өкілеттіктерінің азаюын ұсынды. Оның сөзінше, елдің «суперпрезиденттік республика» жүйесінен «күші бар парламентті президенттік республикаға» көшкені жөн. 26 сәуірде ол [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясынан шықты. [[Қазақстандағы референдум (2022)|5 маусымда өткен референдум]] нәтижесінде президентке президенттігі кезінде партия құрамында болуына тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2022-04-19/prezidentti-andaj-kilettigi-zhojylady/ |title= Президенттің қандай өкілеттігі жойылады? |lang= kk |publisher= КУРСИВ |author= Әділбеков, Ақжігіт |date= 2022-04-19 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022 жылғы 20 қарашада өткен кезектен тыс президент сайлауы]]нда жалпы дауыстың 81,31% жинап, жеңіске жетті. 2022 жылғы 26 қарашада оның екінші ұлықтау рәсімі өтті. === 2023 === Тоқаев қызметке кіріскеннен кейін [[Қазақстандағы Сенат сайлауы (2023)|2023 жылғы қаңтарда Сенат сайлауы]]ның өтетінін жариялап, бұл сайлауды «саяси жаңғыру үдерісін жоспарлы түрде жалғастырудың» бір бөлігі ретінде көретінін атап өтті де, сайлау қорытындысы бойынша «сенаттың депутаттық корпусының бір бөлігі бәсекелестік және ашықтық қағидаттары негізінде жаңарады» деді.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/1999041-toqaev-bugin-senat-deputattarynyn-sailauyn-tagaiyndau-turaly-zarlyqqa-qol-qoyamyn/ |title= Тоқаев: Бүгін сенат депутаттарының сайлауын тағайындау туралы жарлыққа қол қоямын |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2022-11-26 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сайлау кезінде өз үміткерлігін жариялаған 130 кандидат<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-renewed-senate-and-disappointed-voters/32226949.html |title= "Сенаттың ішінара жаңарғаны елде өзгеріс болатынын білдірмейді" |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Тойкен, Сәния |date= 2023-01-17 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> арасынан жергілікті [[мәслихат]]тар 20-ын сенатор қылып сайлады (Конституция бойынша сенатқа әрбір облыс, республикалық маңызы бар қала мен астанадан екі депутаттан сайланады).<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32223094.html |title= Қазақстанда сенат сайлауы өтті. ОСК алдын ала нәтижесін жариялады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-01-14 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Қалған 10 кандидатты президент ұсынады, олардың жартысы [[Қазақстан халқы ассамблеясы|халық ассамблеясы]]ның ұсынысы бойынша. 2023 жылғы 19 қаңтарда Тоқаев [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|7-шақырылған Мәжіліс]]ті ресми түрде тарату және кезектен тыс парламент сайлауын 2023 жылғы 19 наурызда өткізу туралы президент жарлығына қол қойды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/zhetinshi-saylangan-kazakstan-respublikasy-parlamentinin-mazhilisin-taratu-zhane-kazakstan-respublikasy-parlamenti-mazhilisi-deputattarynyn-kezekten-tys-saylauyn-tagayyndau-turaly-190195 |title= Жетінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісін тарату және Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Бұл күн әдейі [[Наурыз мейрамы]] мен бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаев отставкасының төрт жылдығына орай таңдалды деп есептеледі.<ref>{{Cite web|url= https://baigenews.kz/inostrannye-investory-vozvraschayutsya-v-kazahstan-amerikanskie-smi_146483/ |title= Иностранные инвесторы возвращаются в Казахстан - американские СМИ |lang= ru |publisher= Бәйге News |date= 2023-01-31 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Жарлыққа қол қойған кезінде Тоқаев Мәжіліс депутаттардың жұмыстарына жоғары баға беріп, олар «жоғары кәсібиліктің, азаматтардың алдындағы жауапкершіліктің және шынайы патриотизмнің» үлгісін көрсеткенін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/2006044-qasym-zomart-toqaev-mazilis-deputattaryna-algys-bildirdi/? |title= Қасым-Жомарт Тоқаев мәжіліс депутаттарына алғыс білдірді |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Ол сондай-ақ кезектен тыс сайлау «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» формуласымен сәйкес келетін «мемлекеттік билік институттарын жаңғыртудың» соңғы кезеңі болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-parlament-mazhilisi-zhane-maslihat-deputattarynyn-kezekten-tys-saylauyn-tagayyndau-turaly-malimdemesi-1903558 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Парламент Мәжілісі және мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы мәлімдемесі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 27 наурызда сайлау нәтижесі ресми түрде жарияланды да, ең көп мандатқа ие болған партияның [[Аманат (партия)|Аманат]] болғаны белгілі болды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/news/sajlau-2023-en-kop-mandatka-amanat-partiyasy-ie-boldy |title= Сайлау-2023: Ең көп мандатқа AMANAT партиясы ие болды |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |author= Смаилова, Балжан |date= 2023-03-27 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сайлаудан кейін көп ұзамай [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі]] де өз қызметін бастады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32341396.html |title= Әлихан Смайылов премьер-министр болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-03-30 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 15 ақпанда Тоқаев [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]тың көптеген артықшылықтарын, соның ішінде мемлекеттен өмір бойы қаржылай қолдау көру, халыққа үндеу жасау және шенеуніктерге кеңес беру құқықтарын жою туралы заңға қол қойды және оның жақын туыстарын заңды иммунитеттен айырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-family-legal-immunity-stripped/32273034.html |title= Kazakh President Toqaev Signs Law On Stripping Nazarbaev Family Members Of Legal Immunity |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-01-15 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Көп ұзамай Назарбаев заң бойынша [[Елбасы]] құрметті атағынан да айырылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-nursultan-nazarbaev-what-other-privileges-does-the-ex-president-have/32708620.html |title= Назарбаевта не қалды? Экс-президенттің билігі мен байлығы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Қайыртайұлы, Манас |date= 2023-12-01 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Тоқаев 9 мамырда [[Мәскеу]]де өткен [[Жеңіс күні]]не орай өткен парадқа қатысты.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/tokayev-to-attend-victory-day-celebrations-in-moscow-intervew-dimash-alzhanov/32402661.html |title= Зачем Токаев поехал на парад к Путину? Визит в развязавшую войну страну и возможные последствия |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Троценко, Петр |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Бұл [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] басталғаннан бергі екінші Жеңіс шеруі болды, бірақ 2022 жылғы парадтан айырмашылығы, бұл жолы Мәскеудегі парадқа бірнеше шетелдік көшбасшылар,<ref>{{Cite web|url= https://holod.media/2023/05/09/9-maia-bez-saluta-i-tankov/?amp |title= Без салюта, «Бессмертного полка» и танков |lang= ru |publisher= Холод |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> соның ішінде [[Армения премьер-министрі]] [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]], [[Беларусь президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]], [[Қырғызстан президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]], [[Тәжікстан президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]], [[Түрікменстан президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]] және [[Өзбекстан президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] қатысты.<ref>{{Cite web|url= https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6459e5179a794738a3f69535 |title= На Красной площади начался парад Победы |lang= ru |publisher= [[РБК]] |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 2023 жылғы маусымда [[Абай облысы]]нда [[Абай облысындағы өрт|найзағай нәтижесінде ірі өрт]] басталды. 11 маусымда Тоқаев облысқа ұшып келді де, сол күні елде [[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері|жалпыұлттық аза тұту күні]]н жариялады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-podpisal-ukaz-ob-obschenatsionalnom-traure-501776/ |title= Токаев подписал указ об общенациональном трауре |lang= ru |publisher= tengrinews.kz |date= 2023-06-11 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сол күні кешке ол өрт сөндіру кезінде қаза тапқандардың барлығын [[Құрмет ордені]]мен марапаттады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posmertno-nagradil-pogibshih-pojare-oblasti-abay-501777/ |title= Токаев посмертно наградил погибших при пожаре в области Абай |lang= ru |publisher= tengrinews.kz |date= 2023-06-11 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Ауқымды өрт 13 шілде күні 13:00 де толығымен сөндірілді. 2023 жылғы 3 қарашада [[Астана]]да Тоқаев төрағалық еткен [[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы|Түркі Мемлекеттері Ұйымы]]ның 2023 жылғы саммиті өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-turkic-organization-summit/32670230.html |title= Kazakh President Hosts Summit Of Organization Of Turkic States |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-11-03 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> === 2024 === 2024 жылғы наурызда, [[Атырау]]да айтқан Ұлттық Құрылтай алдындағы сөзінде Тоқаев [[Қазақстан елтаңбасы]] дизайнының өзгеретінін және жаңа дизайнның байқау арқылы таңдалатынын айтты.<ref name="eltanba">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32863052.html |title= Тоқаев Ұлттық құрылтайда елтаңба өзгеретінін жариялап, "қазақ тілін ешкімді мәжбүрлемей дамыту" жайлы айтты |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-03-15 |accessdate= 2024-03-15}}</ref> Елтаңбаның дизайны оның «[[Қазақ КСР елтаңбасы|Кеңес заманындағы елтаңба]]ға ұқсата» бергеннен және тым «эклектрикалық», «күрделі» болғанынан өзгертілетіні де айтылды. Тоқаев оған қоса діни киімді сынады да, оны «дәстүрлі құндылыққа жасалған ашық шабуыл» деді.<ref name="eltanba" /> 2024 жылғы маусымда Тоқаев сол жылғы күзде елдегі [[Қазақстандағы АЭС туралы референдум|атом электр станциясы]]ның құрылысы жайлы референдум өтетінін жариялады. Референдумның өтетін нақты күнін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]]тің өзі жариялайтын болады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33011760.html |title= Тоқаев: АЭС бойынша референдум биыл күзде өтеді |date= 2024-06-27 |accessdate= 2024-06-27 |publisher=[[Азаттық радиосы]] |lang=kk}}</ref> === 2025 === 2025 жылғы 3 қаңтарда Тоқаев мемлекеттен қаржы алатын «Ана тілі» баспасына сұхбат берді. Ол кезде ол кезектен тыс президент сайлауының өте алатынын жоққа шығарды (оның президенттік мерзімі 2029 жылы аяқталмақ),<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/toqaev-talai-zhylga-arnalgan-auqymdy-zhosparlarym-bar/33262094.html |title= Тоқаев: Талай жылға арналған ауқымды жоспарларым бар |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> даулы болған уақыт белдеуінің ауысуын қолдады,<ref>{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/kogam/24496-prezidenttin-sukhbaty-shykty-uakyt-beldeui-zhaily-tokaev-ne-deidi/ |title= Президенттің сұхбаты шықты: уақыт белдеуі жайлы Тоқаев не дейді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> [[Шерзат Болаттың өлімі]]не байланысты жағдайды өз назарына алғанын айтты, [[Қаңтар оқиғасы]] үшін кінәні белгісіз қылмыстық топтарға іліп,<ref name="talgar25">{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/24507-tokaev-talgar-tragediiasyna-katysty-pikir-bildirdi/ |title= Тоқаев Талғар трагедиясына қатысты пікір білдірді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> оның орын алған себептер қатарына «[[Тоқаев-Назарбаев қос билігі|қосарланған билікті]]<nowiki></nowiki>» айтып кетті.<ref>{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/24500-kantar-turaly-alyp-kashpa-ngimeler-tolastamai-tur-tokaev-kandy-okiga-zhaily-ne-deidi/ |title= «Қаңтар» туралы алып қашпа әңгімелер толастамай тұр – Тоқаев қанды оқиға жайлы не дейді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> === 2026 === 2026 жылғы 20 қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында Тоқаев екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]]н орнатуды ұсынды. [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымын қайта орнату және басқа да ұқсас өзгерістер [[Қазақстандағы конституциялық референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] шешілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Референдум ресми ақпаратша қолдау көрді де, жаңадан [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|Құрылтайдың сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда]] орын алды. Сайлауда басым дауысқа [[Әділет (партия)|Әділет]] конституциялық көпшілікті құрады. Оның тұңғыш сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтті, оны Тоқаев ашты. === Саяси реформалары === [[Сурет:Tokayev with officials, January 2021.jpg|нобай|оңға|Тоқаевтың үкімет мүшелері мен Мәжіліс депутаттарымен кездесуі, қаңтар 2021]] 2022 жылғы мамырда Тоқаев «Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/laws/memleket-basshysy-kazakstan-respublikasynda-beibit-zhinalystardy-uiymdastyru-zhane-otkizu-tartibi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-zanyna-ko |title= Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> «Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-respublikalyk-referendum-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-ozgerister-men-tolyktyru-engizu-turaly-kazakstan-kol-koydy-541259 |title= Мемлекет басшысы «Республикалық референдум туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> ««[[Қазақстан саяси партиялары|Саяси партиялар]] туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/laws/memleket-basshysy-sayasi-partiyalar-turaly-kazakstan-respublikasynyn-zanyna-ozgeris-pen-tolyktyrular-engizu-turaly-kazakstan-respublikasynyn |title= Мемлекет басшысы «Саяси партиялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы»<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-president-signed-the-bill-into-election-law/30633103.html |title= Президент Тоқаев саяси партиялар мен сайлау заңдарына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> және «Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер енгізу туралы» заңдарына қол қойды. Ол өзінің халыққа Жолдауында «заманауи мемлекет құру үшін Қазақстан [[көппартиялы жүйе]] құруы керек» деп, биліктегі [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы басқа партиялармен көбірек ынтымақтасуы керектігін айтты. ==== «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» идеясы ==== Тоқаев мемлекеттік саясатының маңызды элементтерінің бірі «''Халық үніне құлақ асатын мемлекет''» идеясын (кейде ''Естуші мемлекет'', не ''Тыңдаушы мемлекет'') ұсыну болды, онда мемлекеттік басқару «мемлекет үшін азамат емес, азамат үшін мемлекет» деген қағиданы ұстанатын болады. Тоқаев азаматтық қоғамды тыңдайтын мемлекет концепциясын ілгерілететін саяси реформалар жүргізуді жақтады.<ref name="joldaw2020" /> Сондай-ақ Тоқаев 2021 жылы ауылдық округтер, кенттер мен ауылдар әкімдерін тікелей сайлауды өткізуді ұсынды және ол жайлы заң жобасына 2020 жылы қол қойды.<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33374726 |title= О мерах по реализации Послания Главы государства народу Казахстана от 1 сентября 2020 года «Казахстан в новой реальности: время действий» |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |date= 2020-09-14 |accessdate= 2024-02-20}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/ru/article/3698565 |title= Выборы сельских акимов в Казахстане пройдут в 2021 году |lang= ru |publisher= inform.kz |author= Күзекбай, Ақбота |date= 2020-09-24}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113924/https://www.inform.kz/ru/vybory-sel-skih-akimov-v-kazahstane-proydut-v-2021-godu_a3698565 }}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде тіркелген 5 партияның үшеуі ғана [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тегі мандатқа қол жеткізді. [[Қазақстанның 7-Парламенті|7-Парламент]]тің ашылу рәсімінде Тоқаев [[пайыздық тосқауыл]]дың 7% 5% түсірілгенін және [[Бәріне қарсымын]] таңдауының бюллетеньге қайта қойылғанын ұсынды.<ref>{{Cite web|url= https://www.interfax.ru/world/745248 |title= Токаев счел необходимым снизить барьер для прохождения в парламент |lang= ru |publisher= interfax.ru |date= 2021-01-15 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210315110235/https://www.interfax.ru/world/745248 |date= 2021-03-15}}</ref> Парламент Тоқаев ұсынған бұл конституциялық реформаларды қабылдады да, ол 2021 жылғы 25 мамырда күшке енді.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/05/new-law-on-elections-aims-to-engage-kazakh-citizens-in-political-institutions-experts-say/ |title= New Law on Elections Aims to Engage Kazakh Citizens in Political Institutions, Experts Say |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |date= 2021-05-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Ұлттық Құрылтайдың құрылуы ==== 2022 жылғы 14 маусымда Тоқаев Ұлттық Құрылтайды құру туралы заңға қолын қойды. Бұл орган Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің ізбасары болды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/315449-ulttyq-quryltay-ne-ushin-qurylghany-aytyldy |title= Ұлттық құрылтай не үшін құрылғаны айтылды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2022-06-15 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Өлім жазасы ==== 2019 жылғы желтоқсанда Тоқаев Қазақстанның {{iw|Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативтік хаттамасы|Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативтік хаттамасына|en|Second Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights}} қол қоятынын айтты. Оның бұл сөзі Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің адам құқығы туралы талқысынан кейін айтылған еді. Осы жерден Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]не елдегі [[өлім жазасы]]н жою шараларын белгілейтін Екінші факультативтік хаттамаға қосылу процесін бастау міндетін қойды.<ref name="iccpr">{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/09/kazakhstan-joins-second-optional-protocol-to-iccpr-aiming-at-abolishing-death-penalty/ |title= Kazakhstan Joins Second Optional Protocol to ICCPR Aiming at Abolishing Death Penalty |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Шаяхметова, Жанна |date= 2022-09-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/en/kazakhstan-abolishes-death-penalty/a-56117176 |title= Kazakhstan abolishes death penalty |lang= en |publisher= [[Неміс толқыны]] |date= 2021-02-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы өкілі [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] хаттамаға қол қойды.<ref name="iccpr" /> 2021 жылғы 2 қаңтарда Тоқаев өлім жазасын жойған заңнамаға қолын қойды.<ref>{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/article/details/54127?lang=kk |title= Қазақстан өлім жазасының күшін жоюға бағытталған Екінші Факультативтік хаттаманы ратификациялады |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің ресми сайты |date= 2021-01-02 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Экономикалық реформалары === {{Толық мақала|Қазақстан экономикасы}} [[Сурет:Tokayev Kassym-Jomart (2023-03-30).jpg|нобай|солға|[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттарының алдында сөз сөйлеп жатқан Тоқаев, 2023 жылғы наурыз]] Тоқаев президент болған алғашқы айларда халықтың әлеуметтік осал топтарына түсетін жүктемені азайту мақсатында банктерге үкіметтік көмек көрсетуді тоқтатты және несиелерді кешіру жүйесін енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/30021698.html |title= Токаев подписал указ о списании части задолженности по кредитам для отдельных категорий граждан |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2019-06-26 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2020 жылы мұғалім, дәрігер мен әлеуметтік қызметкерлердің жалақылары өсті.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/05/Tokayev-chairs-third-meeting-of-national-council-of-public-trust-to-restructure-education-system/ |title= Tokayev Chairs Third Meeting of National Council of Public Trust to Restructure Education System |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2020-05-27 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> [[COVID-19 пандемиясы]]ның себебінен шыққан жаһандық рецессия барысында Тоқаев үкіметке «барлық әлеуметтік міндеттемелерді» орындайтын дағдарысқа қарсы жоспар құруды тапсырды.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/30477222.html |title= Токаев после совещания с правительством заявил об «ухудшении экономической ситуации» |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-03-09 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Жауап ретінде арзан несие, салықтық жеңілдіктер, аудитті қысқарту және жұмыспен қамтуды ынталандыру арқылы жеке сектордың ауыртпалығын жеңілдетуге бағытталған бірқатар пакеттер ашылды.<ref>{{Cite web|url= https://eurasianet.org/kazakhstan-outlines-plan-to-shelter-economy-from-covid-19 |title= Kazakhstan outlines plan to shelter economy from COVID-19 |lang= en |publisher= eurasianet |author= Kumenov, Almaz |date= 2020-03-18 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Пандемия өршіген сайын тауарларға инфляция өсе бастады, бұл әсіресе Қазақстанның батысында әлеуметтік және еңбек наразылығының артуына әкелді.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2021/08/inflation-amid-the-covid-19-pandemic-fuels-labor-unrest-in-kazakhstan/ |title= Inflation Amid the COVID-19 Pandemic Fuels Labor Unrest in Kazakhstan |lang= en |publisher= The Diplomat |author= Қалмырзаева, Эльвира |date= 2021-08-31 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев бұған жауап ретінде үкімет пен орталық банкті тым «дәрменсіз» деп айыптап, оларды инфляция деңгейін төмендетуге шақырып, мемлекеттік бюджеттегі ақша массасының артық мөлшерін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/tokaev-my-prinyali-reshenie-gosudarstvo-ne-dolzhno-pomogat-bankiram |title= Токаев: Мы приняли решение – государство не должно помогать банкирам |lang= ru |publisher= infomburo |author= Әбубәкірова, Тамара |date= 2021-09-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2021 жылғы қыркүйекте елдегі [[ең төмен жалақы]] 2018 жылдан бері тұңғыш рет өсірілді.<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/46448-minimalnaa-zarplata-v-kazahstane-s-1-anvara-2022-goda-vyrastet-do-60-tys-tenge.html |title= Минимальная зарплата в Казахстане с 1 января 2022 года вырастет до 60 тыс. тенге |lang= ru |publisher= vlast.kz |author= Вааль, Тамара |date= 2021-09-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== COVID-19 пандемиясы ==== {{Толық мақала|Қазақстандағы COVID-19 пандемиясы}} 2020 жылғы наурызда Қазақстанда [[COVID-19 пандемиясы|COVID-19 індеті]]нің таралуына байланысты Тоқаев 15 наурызда елде төтенше жағдай енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/kazakstan-respublikasynda-totenshe-zhagdaidy-engizu-turaly |title= Қазақстан Республикасында төтенше жағдайды енгізу туралы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-15}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200410203127/https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/kazakstan-respublikasynda-totenshe-zhagdaidy-engizu-turaly |date= 2020-04-10}}</ref> Тоқаев ұлттық телеарна арқылы сөйлеген сөзінде «Мемлекет жұмысының тұрақтылығын қамтамасыз ету шаралары туралы» арнайы жарлыққа қол қойғанын атап өтіп, құжаттар мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігін арттыруға, билік вертикалын нығайтуға және барлық қажетті шешімдерді жедел қабылдауға мүмкіндік беретінін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://baribar.kz/124978/qasym-zhomart-Tokayev-qazaqstan-halqyna-undeu-zhasady/ |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына үндеу жасады |lang= kk |publisher= Бәрі бар |date= 2020-03-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Вирустың таралуын тежеу үшін Тоқаев [[Наурыз мейрамы]]на арналған іс-шараларды да, [[Жеңіс күні]]не арналған әскери парадты да тоқтатуға бұйрық берді.<ref>{{Cite web|url= https://almaty.tv/kz/news/koronavirus/1344-nauryz-vpervye-v-kazakhstane-ne-budet-massovo-otmechatsya |title= Елімізде Наурыз мейрамы мен Жеңіс күні бұрынғыдай тойланбайтын болды |lang= kk |publisher= almaty.tv |author= Нысанбек, Салтанат; Өтеген, Нұрлан және Омар, Данияр |date= 2020-03-12 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> COVID-19 вакцинациясының жақтаушысы ретінде Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] мен бүкіл [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|үкімет]]тің вакцинаны енгізудің алғашқы айларындағы баяу қарқыны үшін сынға алды.<ref>{{Cite web|url= https://eurasianet.org/kazakhstan-officials-under-fire-over-vaccination-failures |title= Kazakhstan: Officials under fire over vaccination failures |lang= en |publisher= eurasianet |author= Kumenov, Almaz |date= 2021-04-21 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Вакцинаға деген қоғамның сенімін арттыру мақсатында Тоқаев 2021 жылғы сәуірде Қазақстанда шығарылған [[Спутник V|Спутник V COVID-19 вакцинасы]]ның дозасын алды, баспасөз хатшысының айтуынша, Тоқаев нәтижеде ешқандай жанама әсер сезінбеген.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-sputnik-v-vaktsinasyin-saldyirdyi-320960/ |title= Тоқаев "Спутник V" вакцинасын салдырды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2021-04-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Білім беру ==== 2019 жылғы сәуірде өткен мұғалімдер конференциясында Тоқаев төрт жыл ішінде Қазақстандағы мектеп мұғалімдерінің орташа жалақысы екі есеге өсетінін мәлімдеді. Сондай-ақ ол [[қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]]не аз қамтылған отбасылардағы және әлеуметтік жағдайы төмен аудандардағы мектептердегі балалардың академиялық алшақтығын жою үшін арнайы бағдарламалар әзірлеп, іске қосуды тапсырды да, әсіресе ауыл мен қала арасындағы білім берудегі теңсіздікті еңсеру қажеттігін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2019/08/kazakh-president-to-increase-teachers-salaries-twofold-to-improve-national-education-quality/ |title= Kazakh President to increase teachers’ salaries twofold to improve national education quality |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Василенко, Диана |date= 2019-08-29 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Энергетика ==== {{Толық мақала|Қазақстан энергетикасы}} Тоқаев 2019 жылғы сәуірде атом электр стансасының Қазақстанда орнатылу қажеттігін білдіріп, ел 2030 жылға қарай электр энергиясының тапшылығына тап болады деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/astana_kazakhstan/working_trips/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-semei-kalasynyn-zhurtshylyk-okilderimen-kezdesti |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Семей қаласының жұртшылық өкілдерімен кездесті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-04-26 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2021 жылғы мамырда Тоқаев Төмен көміртекті даму тұжырымдамасын жариялады, бұл — 2035 жылға қарай елдің энергетикалық балансын дамыту арқылы Қазақстанның көмірге тәуелділігін азайтуды көздейтін жоба. ==== Экология ==== 2019 жылғы 17 маусымда Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]]н құрды да, тұңғыш министрі қылып [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]ты тағайындады.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/news/magzum-myrzagaliev-ministr-bolyp-tagajyndaldy |title= Мағзұм Мырзағалиев министр болып тағайындалды |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2019-06-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Министрлікке қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану, минералдық-шикізат базасын геология мен молықтыру, сондай-ақ қатты тұрмыстық қалдықтарды, су және сарқынды суларды тазарту, орман шаруашылығын қадағалау өкілеттігі берілді.<ref>{{Cite web|url= https://kapital.kz/naznacheniya/79094/v-kazakhstane-poyavitsya-ministerstvo-ekologii-geologii-i-prirodnykh-resursov.html |title= В Казахстане появится министерство экологии, геологии и природных ресурсов |lang= kk |publisher= Kapital.kz |date= 2019-06-17 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604215609/https://kapital.kz/naznacheniya/79094/v-kazakhstane-poyavitsya-ministerstvo-ekologii-geologii-i-prirodnykh-resursov.html}}</ref> 2023 жылғы 4 қаңтарда министрлік ыдыратылды, орнына [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму]] мен [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар]] министрліктеріне бөлінді. Тоқаев [[Алматы]]ның ластанған ауасы жайлы алаңдайтынын айтқан.<ref name="energy">{{Cite web|url= https://www.samruk-energy.kz/en/press-center/company-news/23-news/665-perevod-almatinskoj-tets-2-na-gaz-korotko-o-samom-vazhnom |title= Transition of Almaty CHP-2 to gas. Most important points in brief. |lang= en |publisher= Самұрық-Energy |date= 2020-09-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Ол 2021 жылы үкіметке, қалалық әкімдікке және «Самұрық-Энерго» компаниясына стансадан шығатын зиянды шығарындыларды шектеу үшін «Алматы-2» ЖЭО-ны табиғи газға көшіру туралы түпкілікті шешімді орындауды тапсырды.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/05/kazakhstan-to-increase-share-of-renewable-energy-to-15-percent-by-2030/ |title= Kazakhstan to Increase Share of Renewable Energy to 15 Percent by 2030 |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2021-05-27 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Алайда 2022 жылғы сараптар Алматы ауасының тазалығы жақсармай жатқанын дәлелдеді.<ref name="energy" /><ref>{{Cite web|url= https://exclusive.kz/__trashed/ |title= Алматинцам не стоит надеяться на улучшение воздуха |lang= ru |publisher= exclusive.kz |author= Ямпольская, Анна |date= 2022-12-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Денсаулық сақтау ==== {{Толық мақала|Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесі}} 2020 жылғы 7 шілдеде Тоқаев «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» жаңа кодекске және «Кейбір заңнамалық актілерге денсаулық сақтау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңға қол қойды, ол [[Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесі|медицина]] қызметкерлерінің заңи қорғауын күшейтті, азаматтың вакцинацияға қатысты құқықтарын қайта анықтады. Сондай-ақ, кодекс электронды темекіні тұтынуға шектеу қойып, снюс пен басқа да шегілмейтін темекі бұйымдарын әкелуге, өндіруге және таратуға тыйым салды, сондай-ақ темекі өнімдерін 21 жасқа толмаған тұлғаларға өткізгені үшін әкімшілік жауапкершілік енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/07/president-Tokayev-signs-new-public-health-code-to-provide-extra-legal-protection-for-kazakh-medical-workers/ |title= President Tokayev Signs New Public Health Code to Provide Extra Legal Protection For Kazakh Medical Workers |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Ерғалиева, Айдана |date= 2020-07-08 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Сыртқы саясаты === {{Толық мақала|Президент Қасым-Жомарт Тоқаев халықаралық сапарларының тізімі}} Тоқаев өзінен бұрынғы президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] бастаған сыртқы саясатты жалғастыратынына уәде берді. Бұл саясат шетел инвестицияларын тарту, көпвекторлы сыртқы саясат жүргізу және аймақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету шараларын қамтиды.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2019/03/new-kazakh-president-sworn-in-praises-predecessor-pledges-continuity/ |title= New Kazakh President sworn in, praises predecessor, pledges continuity |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Алтынсарина, Эля |date= 2019-03-20 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Биліктегі алғашқы айда ол 4 мемлекет басшысымен кездесті, оның екеуін ол шетелде көрсе, қалған екеуін [[Астана|Нұр-Сұлтан]]да қарсы алды. ==== Ресей ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Ресей қатынастары}} [[Сурет:Мацква.ру, репортаж с Парада Победы 2023 на Красной площади, фото 21.jpg|нобай|оңға|[[Жеңіс күні]]не арналған парад кезіндегі Тоқаев, [[Мәскеу]], 2023 жыл]] Саясаттанушы Рико Айзекстің пікірінше, Тоқаевтың [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]] орнын алу шешімі елдегі демократиялануға жол бермеу үшін жасалған. Айзекс ойынша елдің демократиялануы Назарбаевтың мұрасы мен елдің Ресеймен қарым-қатынасына нұқсан келтіретін еді.<ref>{{Cite web|url= https://core.ac.uk/download/pdf/305118582.pdf |title= Russia–Kazakhstan Relations and the Tokayev–Nazarbayev Tandem |lang= en |publisher= Russian Analytical Digest |author= Isaacs, Rico |date= 2020-03-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев қызметіне кіріскеніне кейін екі апта өткен соң, 2019 жылғы 4 сәуірде [[Мәскеу]]ге өзінің алғашқы шетелдік сапарымен барып, [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]мен кездесті.<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/187041-qasym-zhomart-toqaevtynh-reseyge-alghashqy-sapary-tabysty-otti |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресейге алғашқы сапары табысты өтті |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-04-04 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Сапар барысында Путин Тоқаевқа елде ұсынылып отырған атом электр станциясының құрылысына ресейлік көмек көрсетуді ұсынды.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-putin-offers-russian-nuclear-plant-help/29865177.html |title= Putin Offers Russian Help To Build Kazakh Nuclear Plant |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Pannier, Bruce |date= 2019-04-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2019 жылғы маусымда Тоқаев АЭС салу туралы шешімнің жергілікті халық қалауымен, «тіпті, қажет болса референдум арқылы» да, қабылданатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/tokaev-aes-kurylysyna-katysty-tipti-kazhet-bolsa-referendum-otkizemiz_a3536537/ |title= Тоқаев АЭС құрылысына қатысты: Тіпті қажет болса референдум өткіземіз |lang= kk |publisher= kazinform |date= 2019-06-10 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2020 жылдың соңына қарай ресейлік депутаттар [[Вячеслав Алексеевич Никонов|Вячеслав Никонов]] пен [[Евгений Алексеевич Фёдоров|Евгений Фёдоров]] бүкіл Қазақстан жерін [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағының]] сыйлығы деді де, Ресей бұл жерді жалға берген деген тұжырым жасады.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/kazakhstanis-reaction-to-the-statements-of-russian-deputies-about-the-kazakh-territory/31002411.html |title= «Большой подарок». Высказывания российских депутатов о территории Казахстана вызвали возмущение |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Мамашұлы, Асылхан |date= 2020-12-15 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Бұл тұжырымдар [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі]] тарапынан реакция тудырды, министрлік «арандатушылық» тудыратын бұл шабуылдар салдарынан екі ел арасындағы қарым-қатынас бұзыла алатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/31014801.html |title= МИД Казахстана отреагировал на заявления депутатов Госдумы спустя 13 дней |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-12-23 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев [[Егемен Қазақстан]]ға берген сұхбатында «бірнеше шетел азаматының» екі ел арасындағы қатынастарды «нашарлағысы» келетінін айтқан және «Қазақстанға осы ірі жерді ешкім сыйлап бермеген» деген. [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін Тоқаев Ресейдің [[Донецк Халық Республикасы|Донецк]] және [[Луганск Халық Республикасы|Луганск Халық Республикалары]] атты [[қуыршақ мемлекет]]терін мойындамайтынын айтқан. Оның сөзінше «біз [[Қытай Республикасы|Тайвань]]ды да, [[Косово]]ны да, [[Оңтүстік Осетия]]ны да, [[Абхазия Республикасы|Абхазия]]ны да мойындамаймыз. Бұл принципті Луганск пен Донецктің квазимемлеттік құрылымына да қолданамыз».<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31903143.html |title= Тоқаев Петербургтегі форумда: Қазақстан "ДХР" мен "ЛХР" аймақтарын мойындамайды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-06-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев сондай-ақ Қазақстанның Ресейге қарсы салынған Батыс елдер санкцияларын орындайтынын және бұл елдің «Ресей мен [[Беларусь]]ке қойылған шектеулерді сақтайтынын» атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-evade-sanctions-russia/31781750.html |title= Top Official Says Kazakhstan Won't Help Russia Evade Western Sanctions |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 9 мамырда ол [[Мәскеу]]дегі [[Жеңіс күні]]не арналған парадқа қатысып, Ресей президенті Владимир Путинмен кездесті.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне арналған әскери парадқа барды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> ==== Қытай ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Қытай қатынастары}} [[Сурет:Meeting of SCO leaders - 20190614 - 02.jpg|нобай|оңға|2019 жылғы [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның саммитіндегі Тоқаев]] Тоқаев 2019 жылғы қыркүйекте [[Қытай]]ға екі күндік мемлекеттік сапармен барды. Онда ол [[Бейжің]]де Төраға [[Си Цзиньпин]]мен кездесті, кездесу барысында екі көшбасшы да тұрақты жан-жақты стратегиялық серіктестік құруға келісті.<ref>{{Cite web|url= http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/11/c_138384243_2.htm |title= China, Kazakhstan agree to forge permanent comprehensive strategic partnership |lang= en |publisher= Xinhua |author= huaxia |date= 2019-09-11}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602220026/http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/11/c_138384243_2.htm |date= 2021-06-02}}</ref> [[Бейжің университеті]]не сапары барысында ол өзінің бұрынғы тіл оқытушысы Лю Шициньмен, сондай-ақ бірнеше қазақстандық студентпен кездесті. Шицинь Тоқаевты [[қытай тілі]]н жетік меңгерген «көпшіл, белсенді, жылдам» және «ең жақсы студенттерінің бірі» деп сипаттады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-so-svoim-uchitelem-v-pekine-378806/ |title= Токаев встретился со своим учителем в Пекине |lang= ru |publisher= tengrinews |date= 2019-09-11 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602220307/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-so-svoim-uchitelem-v-pekine-378806/ |date= 2021-06-02}}</ref> ==== Посткеңестік кеңістік және Орталық Азия ==== {{Тағы қараңыз|Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|Армения-Қазақстан қатынастары|Әзербайжан-Қазақстан қатынастары|Қазақстан-Қырғызстан қатынастары|Қазақстан-Өзбекстан қатынастары}} [[Сурет:CSTO Summit 2022 01.jpg|нобай|оңға|2022 жылғы [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]ның саммиті]] 2019 жылғы 14 сәуірде Тоқаев көршілес [[Өзбекстан]]ға жол алып, [[Өзбекстан президенті|президент]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]]пен келіссөздер жүргізді. Бұл «екінші президенттердің» тұңғыш кездесуі еді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-president-visits-uzbekistan/29879701.html |title= Екінші президенттердің Ташкенттегі алғашқы кездесуі |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Қари, Қуанышбек |date= 2019-04-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 16–17 мамыр күндері Тоқаев 12-[[Астаналық экономикалық форум]]ға бірнеше мемлекет басшыларын, соның ішінде [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] мен [[Мамука Гивиевич Бахтадзе|Мамука Бахтадзе]]ні шақырған. Саммиттің бастауында [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] болған.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_receptions/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-armeniya-prezidenti-armen-sarkisyanmen-kezdesti |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Армения Президенті Армен Саркисянмен кездесті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-05-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Ол сондай-ақ 29 мамырда [[Еуразиялық экономикалық одақ]] пен [[Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес]] саммитіне [[Ресей]], [[Қырғызстан]], [[Беларусь]], [[Тәжікстан]], [[Армения]] және [[Молдова]] өңірлік басшыларын қабылдады. 2019 жылдың аяғында [[Қырғызстан]]ға сапары кезінде ол [[Бішкек]]тегі қырғыз жазушысы [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың мұражай-үйінде болып, марқұм жазушының жұбайымен кездесіп, 1989 жылы [[Бейжің]]де Айтматовпен алғашқы кездесуін еске алды.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3589472 |title= Kassym-Jomart Tokayev visited Chingiz Aitmatov House-Museum in Bishkek |lang= en |publisher= kazinform |author= Темірғалиева, Айғаным |date= 2019-11-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113923/https://www.inform.kz/en/kassym-jomart-Tokayev-visited-chingiz-aitmatov-house-museum-in-bishkek_a3589472 |date= 2022-03-17}}</ref> [[Екінші Таулы Қарабақ соғысы (2020)|Екінші Таулы Қарабақ соғысы]] орын алғанда Тоқаев [[Армения]]ның өз әскерилерін даулы аймақтан шығарғанын талап етті.<ref>{{Cite web|url= https://turkeygazette.com/kazakhstans-president-kassym-jomart-Tokayev-said-armenia-should-withdraw-from-nagorno-karabakh/ |title= Kazakhstan’s President Kassym-Jomart Tokayev said Armenia should withdraw from Nagorno-Karabakh |lang= en |publisher= turkeygazette.com |date= 2020-10-09}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211018182226/https://turkeygazette.com/kazakhstans-president-kassym-jomart-Tokayev-said-armenia-should-withdraw-from-nagorno-karabakh/ |date= 2021-10-18}}</ref> ==== Еуропа ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Еуропа Одағы қатынастары}} [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|нобай|солға|Тоқаев пен [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]], БҰҰ Бас ассамблеясы, [[Нью-Йорк]], 25 қыркүйек 2019]] Сыртқы істер министрі ретінде Тоқаев 2006 жылғы 3–4 қазанда [[Берлин]], Германияға сапар жасап, [[Еуропалық парламент]] Сыртқы істер комитетінің алдында сөз сөйледі. Сөйлеген сөзінде Тоқаев 2009 жылы [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]н (ЕҚЫҰ) жетектеуге Қазақстанның үміткерлігін ұсынды. Ол өз сөзінде [[Еуропа Одағы]], Қытай және [[Үндістан]] арасындағы энергия көздерін қамтамасыз ету жолындағы бәсекені талқылап, Қазақстан «мұнай өндіруді ұлғайтуға қабілетті өте аз елдердің бірі және осылайша Қазақстан жаһандық және еуропалық нарықтар үшін маңызды баламалы энергия жеткізушісі бола алады» деді. Ол, оған қоса [[Әзербайжан]] арқылы өтетін [[Транскапсийлік газ құбыры]]ның құрылуына қарсы шықты; бұл жобаның орындалуын [[Каспий теңізі]]мен шектесетін басқа елдердің қарсылығының ықтималдығына байланысты ЕО шенеуніктері қалаған еді.<ref name="lobjakas">{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/1071795.html |title= Kazakhstan: Foreign Minister Seeks EU Energy Links |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Lobjakas, Ahto |date= 2006-10-04 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200321144902/https://www.rferl.org/a/1071795.html |date= 2020-03-21}}</ref> [[Германия Сыртқы істер министрлігі|Германиялық Сыртқы істер кеңсесі]]нің өкілі Гернот Эрлер Қазақстанның 2009 жылы ЕҚЫҰ президенті болғанын қолдаса, португалиялық социалистік депутат Ана Гомес Тоқаевқа «Министр, сіз ЕҚЫҰ төрағалығына үміткерсіз. Дегенмен, ЕҚЫҰ сіздің өткен сайлауларыңыз шынайы сайлаудың халықаралық стандарттарына сай келмейтінін айтты. Біз еліңіздегі саяси оппозицияның жаншылып жатқанын естіп жатырмыз, тіпті діни топтардың жаншылып жатқанын да естиміз» деді. Тоқаев Қазақстандағы саяси оппозициялық күштер өздерінің әлсіз тұстарына байланысты «үкіметке қарсы тұра алмайтынын» айтқан да, қазақстандықтар [[демократия]] туралы «білім алуы» қажет, [олар үшін] бұл концепция шетелдік келеді. Тоқаев сөзінше үкімет [[діни толеранттық]]ты приоритет қылып көреді. Ол ЕҚЫҰ жасаған сайлау туралы есепті «техникалық қиыншылықтары болған» деген және «әділ жасалмағаны» үшін сынаған да, бәрін «өзара түсіністікке» шақырды. Ол одан әрі оның үкіметі «[[Орталық Азия]]да орналасқан ел ретінде өкіл ретінде үлкен үлес қоса алады» деп сенетінін айтты.<ref name="lobjakas" /> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Германияға жасайын деген мемлекеттік сапарының алдында Тоқаев [[Неміс толқыны]]на сұхбат берген еді. Ол жерде ол Германияны «Қазақстанның аса маңызды Еуропалық әріптесі» деп атады.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3591394 |title= Kassym-Jomart Tokayev gives interview to Deutsche Welle |lang= en |publisher= inform.kz |date= 2006-10-04}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113926/https://www.inform.kz/en/kassym-jomart-Tokayev-gives-interview-to-deutsche-welle_a3591394 |date= 2022-03-17}}</ref> Сол сұхбатында ол [[Қырым аннексиясы|Ресей Федерациясының Қырымды аннексиялауы]]н басып алу деп есептемейтінін айтып, сонымен бірге «Ресей басшылығының даналығына сенетінін» айтты, осы үшін сынға алынды да, [[Украина Сыртқы істер министрлігі]] осы сөзі үшін Қазақстанға қарсы [[демарш]] жариялаған еді.<ref>{{Cite web|url= https://qazaqtimes.com/article/72659 |title= Украинадан Қазақстанға демарш: Ақорда Қырым аннексиясын неге мойындамайды? |lang= kk |publisher= qazaqtimes.com |author= Жұматай, Арай |date= 2019-12-05 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== АҚШ ==== {{Тағы қараңыз|АҚШ-Қазақстан қатынастары}} [[Сурет:Secretary Blinken Meets with Kazah President Tokayev in Astana (52717462009).jpg|нобай|оңға|Тоқаев (оң жақта) пен [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Энтони Блинкен]], 28 ақпан 2023]] Тоқаев 2006 жылғы 25 қыркүйекте Уолдорф-Астория қонақүйінде [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Кондолиза Райс]]пен және АҚШ Мемлекеттік хатшысының адам құқықтары жөніндегі көмекшісі Барри Лоуэнкронмен кездесті. [[Associated Press]] агенттігінің журналисі Энн Гиранның айтуынша, кейбір сарапшылардың пікірінше, Қазақстандағы саяси жағдайдың нашарлауына қарамастан, АҚШ Қазақстанмен қарым-қатынасын жақсартқысы келеді. Қазақстандық мұнай өндірісі айтарлықтай өседі деген болжамдар болған және Қазақстанды басқа Орталық Азия елдерімен салыстырғанда «тым авторитарлық, тым тұрақсыз, тым кедей емес» деп сипаттаған. Тоқаевпен кездесудің алдында Райс келіссөз барысында [[адам құқығы]], не [[энергетика]]ның «қайсы бірінші орынға келеді» деген сұраққа ол жауап беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://www.taiwannews.com.tw/en/news/228948 |title= Bush administration pursues ties to oil-rich Kazakhstan despite backslide on democracy |lang= en |publisher= Taiwan News |author= Gearan, Anne |date= 2006-09-26}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604012709/https://www.taiwannews.com.tw/en/news/228948 |date= 2021-06-04}}</ref> Президент болғанынан кейін Тоқаев Қазақстанның стратегиялық одақтастарымен, соның ішінде Америка Құрама Штаттарымен, бар дипломатиялық қатынастарды жалғастыра берді. 2020 жылғы 2 ақпанда ол [[Астана|Нұр-Сұлтан]]да [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Майк Помпео]]мен кездесті, келіссөздер барысында екі ел арасындағы қатынастарды жақсартудың және сауда, инвестиция, IT-технология, демократиялық құндылықтарды күшейтудің және терроризмге қарсы күрестің маңызы айтылды.<ref>{{Cite web|url= https://akipress.com/news:634027:President_Tokayev_holds_talks_with_U_S__Secretary_of_State_Michael_Pompeo/ |title= President Tokayev holds talks with U.S. Secretary of State Michael Pompeo |lang= en |publisher= akipress |date= 2020-02-03 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602214345/https://akipress.com/news:634027:President_Tokayev_holds_talks_with_U_S__Secretary_of_State_Michael_Pompeo/ |date= 2021-06-02}}</ref> Кейбір аналитиктердің ойынша, Помпеоның Қазақстанға сапары Қытайдың елдегі ықпалына қарсы жасалған еді, өйткені Помпео бұдан бұрын [[Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлері|Шыңжаңдағы лагерьлер]]дің құрбаны болған этникалық [[Қытай қазақтары|қазақ]] отбасыларымен кездесіп, Тоқаевты этникалық [[ұйғырлар]] мен қазақтарды қудалауы үшін Қытайға қысым көрсетуге шақырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.voanews.com/south-central-asia/pompeo-central-asia-seeks-counter-china |title= Pompeo, in Central Asia, Seeks to Counter China |lang= en |publisher= [[Америка дауысы]] |author= Imamova, Navbahor |date= 2020-02-03 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> == Саяси көзқарасы == Тоқаевты жергілікті және халықаралық биліктегі тәжірибесі бар «ұстамды [[Консерватизм|консерватор]]» деп сипаттайды.<ref>{{Cite web|url= https://www.polemics-magazine.com/int/kazakh-elections-eastern-front |title= Explaining the Results of the Kazakh Elections: Not so Quiet on the Eastern Front? |lang= en |publisher= Polemics Magazine |author= Krikorian, Lena |date= 2019-07-15 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828212031/https://www.polemics-magazine.com/int/kazakh-elections-eastern-front |date= 2021-08-28}}</ref> Сонда да [[The Wall Street Journal]]ға берген сұхбатында Тоқаев өзін «реформашы» қылып сипаттады да, саяси реформасыз экономикалық реформалар болмайды деген.<ref>{{Cite web|url= https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-newly-elected-leader-calls-himself-a-reformer-11560452047 |title= Kazakhstan’s Newly Elected Leader Calls Himself a ‘Reformer’ |lang= en |publisher= Polemics [[The Wall Street Journal]] |author= Simmons, Ann M. |date= 2019-06-13 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220107012207/https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-newly-elected-leader-calls-himself-a-reformer-11560452047 |date= 2022-01-07}}</ref> [[The Diplomat]] басылымының жазуынша, Тоқаевтың саяси капиталы Назарбаевтың қолдауынан асып түспеді, бұл оған бизнес-элитадан, мемлекеттік қызметшілерден және саяси институттардан қолдау мен сенім алуға мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2020/03/democracy-the-Tokayev-way/ |title= Democracy, the Tokayev Way |lang= en |publisher= [[The Diplomat]] |author= Ниязбеков, Нұрсейіт |date= 2020-03-03 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220204120839/https://thediplomat.com/2020/03/democracy-the-Tokayev-way/ |date= 2022-01-07}}</ref> Осы себепті Тоқаев «Назарбаевтың саяси тумасы»<ref>{{Cite web|url= https://www.euractiv.com/section/central-asia/news/Tokayev-triumphs-in-kazakh-elections-amid-tensions/ |title= Tokayev triumphs in Kazakh elections amid tensions |lang= en |publisher= euractiv |author= Michalopoulos, Sarantis |date= 2019-06-10 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201103/https://www.euractiv.com/section/central-asia/news/Tokayev-triumphs-in-kazakh-elections-amid-tensions/ |date= 2021-08-28}}</ref> деп сипатталды және оның қарсыластары мен сыншылары оны «жиһаз» ({{lang-ru|мебель}}) деп атады, бұл келемеждік терминді алғаш рет 2019 жылы қуғындағы қазақстандық кәсіпкер [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов|Мұхтар Әблязов]] ойлап тапқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://newtimes.kz/vlast/88273-ne-zhelaete-pochistit-mebel-posle-starykh-khozyaev-chto-pishut-prezidentu-kazakhstana-v-ego-svezhesozdannom-akkaunte-instagram |title= «Не желаете почистить мебель после старых хозяев?»: Что пишут президенту Казахстана в его свежесозданном аккаунте Instagram |lang= ru |publisher= newtimes.kz |author= Мостовая, Екатерина |date= 2019-04-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201103/https://newtimes.kz/vlast/88273-ne-zhelaete-pochistit-mebel-posle-starykh-khozyaev-chto-pishut-prezidentu-kazakhstana-v-ego-svezhesozdannom-akkaunte-instagram |date= 2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://belsat.eu/ru/news/duumvirat-ajsultangejt-protesty-i-liberalizatsiya-itogi-goda-prezidentstva-tokaeva/ |title= Дуумвират, Айсултангейт, протесты и либерализация. Итоги года президентства Токаева |lang= ru |publisher= belsat.eu |author= Винявский, Игорь |date= 2020-03-19 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201054/https://belsat.eu/ru/news/duumvirat-ajsultangejt-protesty-i-liberalizatsiya-itogi-goda-prezidentstva-tokaeva/ |date= 2021-08-28}}</ref> === Сыбайлас жемқорлық === Тоқаев [[сыбайлас жемқорлық]]қа қатысты өзінің көзқарасын сипаттап, оны «ұлттық қауіпсіздікке тікелей залал» деп атады да, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестегі [[әкім]]дердің ірі жауапкершілігін айтып кетті.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaevtyn-toragalygymen-sybailas-zhemkorlykka-karsy-is-kimyl-maseleleri-zhoninde-kenes-otti |title= Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөнінде кеңес өтті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-05-20 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604215609/https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaevtyn-toragalygymen-sybailas-zhemkorlykka-karsy-is-kimyl-maseleleri-zhoninde-kenes-otti |date= 2021-06-04}}</ref> 2019 жылғы 28 қарашада мекемедегі жоғары лауазымды тұлғалар сыбайлас жемқорлыққа кінәлі деп танылса, мүше болған министр мен әкімдерді отставкаға кетуге міндеттейтін заң жобасы бекітілді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-podpisal-zakon-otvetstvennosti-ministrov-korruptsiyu-385185/ |title= Токаев подписал закон об ответственности министров за коррупцию подчиненных |lang= ru |publisher= tengrinews |date= 2019-11-28 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Орыс тілі === Президент ретінде Тоқаев қазақстандық жұртшылықты [[қазақ тілі]]н үйренуге шақырып, оны «әрбір қазақстандықтың міндеті» деп атады.<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/43213-ucit-kazahskij-azyk-prizval-kazahstancev-tokaev.html |title= Учить казахский язык призвал казахстанцев Токаев |lang= ru |publisher= vlast.kz |date= 2021-01-04 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Сонымен қатар, ол қазақ тілінің рөлін күшейту [[орыс тілі]]не нұқсан келтірмеу керек деп есептей отырып, бұл мәселені дұрыс қарастырмаған жағдайда «түзетілмейтін зардаптар» бола алатынын айтты да, [[Украина]]дағы ұлтаралық қақтығыстарды атап кетті.<ref>{{Cite web|url= https://eurasia.expert/tokaev-poyasnil-kak-sleduet-reshat-yazykovoy-vopros-v-kazakhstane/ |title= Токаев пояснил, как следует решать языковой вопрос в Казахстане |lang= ru |publisher= eurasiaexpert |date= 2020-06-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 13 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдері арасындағы қатынаста орыс тілінің «ерекше рөлі» туралы айтқан.<ref name="oristili">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32642676.html |title= Тоқаев орыс тілін қолдау жөніндегі халықаралық ұйым жобасын мақұлдады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-10-18 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> [[Ресей президенті]]нің баспасөз қызметінің мәліметінше Тоқаев «орыс тілін дамыту үшін халықаралық ұйым құрылуын ұсынды». Қазақстан президентінің ресми сайты бұл жайлы хабарлаған жоқ.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32070138.html |title= Путин "Тоқаев орыс тілін дамыту үшін халықаралық ұйым құруды ұсынды" дейді. Ақорда бұл жайлы хабарламады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-06-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 18 қазанда Тоқаев бұл халықаралық ұйым жобасын мақұлдады да, бұл шешімді «тарихи шешім» деді.<ref name="oristili" /> 2024 жылғы 20 қарашада [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] бұл ұйымның құрылуы жайлы шартты қолдап дауыс берді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33209190.html |title= Мәжіліс "орыс тілі жөніндегі ұйым құру туралы" шартты қолдап дауыс берді |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-11-20 |accessdate= 2024-11-23}}</ref> == Өз өмірі == {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы}} Қасым-Жомарт Тоқаев бұрын [[Надежда Давыдовна Тоқаева]]ға (1957 жылы туған) үйленген болатын, қазір олар ажырасқан. Олардың жалғыз ұлы — Тимур Кемел (туғанында Тоқаев; 1984 жылы туған), кәсіпкер. Тоқаев — [[Көптілділік|полиглот]], қазақша, орысша, ағылшынша, қытайша және французша сөйлейді<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20200517/Poliglot-diplomat-prezident-Qasym-Zhomart-Toqaev-13989339.html |title= Полиглот, дипломат және президент: Қасым-Жомарт Тоқаев 67 жасқа толды |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2020-05-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> және Қазақстанның [[үстел теннисі]] федерациясының 13 жыл бойғы президенті болған.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/president/president |title= Қазақстан Республикасының Президенті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев өз туған күнін тойламайтынын айтқан. Бұл президент отбасында туған күн тойлау дәстүрінің болмауына байланысты қалыптасқан.<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20210517/Tuan-knn-toylaandy-natpaydy-Toaev-68-zhasa-toldy-17069660.html |title= Туған күнін тойлағанды ұнатпайды: Тоқаев 68 жасқа толды |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2021-05-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Швейцариялық Public Eye ұйымының мәліметі бойынша, 2010 жылдары Тоқаевтың ұлы Тимур мұнай және металл өндіру саласында бизнеске ие болған.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/review-tokayevs-assets-and-kazakhstan-distancing-from-russia/32049040.html |title= «Подпольный бизнес» Токаева и «опасность втягивания Казахстана в войну» |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-09-24 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220924193849/https://rus.azattyq.org/a/review-tokayevs-assets-and-kazakhstan-distancing-from-russia/32049040.html |date= 2022-09-24}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]]дың командасы Ресейдің жылжымайтын мүлік тізіліміне зерттеу жүргізгенде Тоқаев туыстарының ресейлік мүлкі туралы деректердің Росреестрден жойылғанын анықтады.<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/iz-rosreestra-ischezli-dannye-o-sotrudnikah-fsb-iz-dela-navaljnogo/31590668.html |title= Из Росреестра исчезли данные о сотрудниках ФСБ из "дела Навального" |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2021-12-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211206131551/https://www.svoboda.org/a/iz-rosreestra-ischezli-dannye-o-sotrudnikah-fsb-iz-dela-navaljnogo/31590668.html |date= 2021-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/31590800.html |title= Сведения об элитной недвижимости родных Токаева в Москве засекречены — команда Навального |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2021-12-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211205220706/https://rus.azattyq.org/a/31590800.html |date= 2021-12-05}}</ref> == Кітаптары == * «Организация Объединенных Наций: полвека служения миру» (1995), * «Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации» (2000), * «Дипломатия Республики Казахстан» (2001) * «Слово об отце» (2005), * «Свет и тень» (2007), * «Он делает историю» (2010). == Марапаттары == {| class="wikitable sortable" |- ! Мемлекеті ! Жылы ! Марапаты ! Дереккөзі |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 1996 | [[Парасат ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |title= Указ Президента Республики Казахстан от 9.12.1996}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20170201142605/http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |date= 2017-02-01}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 1998 | [[Астана медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2001 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2003 | «Достық ағашы» медал (ПАА) | <ref>{{Cite web|url= http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm |title= Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств-участников Содружества Независимых Государств от 14 ноября 2003 г. № 47 "О награждении медалью «Древо дружбы» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190325084616/http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm |date= 2019-03-25}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2004 | [[Назарбаев ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://www.nomad.su/?a=19-200412160521 |title= Награды ко Дню независимости |lang= ru |publisher= nomad.su |date= 2004-12-14 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327091441/http://nomad.su/?a=19-200412160521 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2004 | [[Достық ордені (Ресей)|Достық ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://kremlin.ru/acts/bank/21743 |title= Указ Президента Российской Федерации от 12 декабря 2004 года № 1552 «О награждении орденом Дружбы граждан Республики Казахстан» |lang= ru |publisher= [[Ресей президенті]]нің ресми сайты |date= 2004-12-12}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190530193208/http://kremlin.ru/acts/bank/21743 |date= 2019-05-30}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2005 | [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2006 | [[Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалі|Қазақстан Парламентіне 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2008 | [[Астанаға 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2007 | [[Достастық ордені]] (ПАА) | <ref>{{Cite web|url= http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |title= Постановление Совета МПА СНГ 13.05.2007 №19 |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20120105073906/http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |date= 2012-01-05}}</ref> |- | {{байрақ|Украина}} | 2008 | 3-дәрежелі [[Кінәз Ярослав Мудрый ордені]] | <ref>{{Cite web|url= https://www.president.gov.ua/documents/1542008-7193 |title= Указ Президента Украины от 25 февраля 2008 года № 154 «О награждении государственными наградами Украины граждан Республики Казахстан» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327090142/https://www.president.gov.ua/documents/1542008-7193 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2011 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2011 | Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының грамотасы | <ref>{{Cite web|url= http://www.cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3154 |title= Протокольное решение Совета глав государств СНГ «О награждении Грамотой Содружества Независимых Государств» (Принято в г. Душанбе 3 сентября 2011 года) |lang= ru |date= 2011-09-03}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190414084324/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3154 |date= 2019-04-14}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2014 | [[Отан ордені]] | |- | {{байрақ|Ресей}} | 2014 | «[[Ресей Федерация Кеңесі|Федерация Кеңесі]]. 20 жыл» медалі | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2015 | [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2016 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Сербия}} | 2016 | 1-дәрежелі [[Серб туы ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr |title= Nikolić odlikovao kazahstanskog političara |lang= sr |publisher= [[Блиц (газет)|Блиц]] |date= 2016-12-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190325092538/https://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr |date= 2019-03-25}}</ref> |- | {{байрақ|ТМД}} | 2017 | «ТМД ПАА. 25 жыл» медалі | <ref>{{Cite web|url= http://old.iacis.ru/upload/iblock/b32/inform.pdf |title= Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств от 27 марта 2017 года № 17 "О награждении медалью «МПА СНГ. 25 лет» |lang= ru |date= 2017-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2017 | [[Құрмет ордені (Ресей)|Құрмет ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |title= Указ Президента Российской Федерации от 1 марта 2017 года № 93 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327092552/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2018 | [[Астанаға 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2019 | [[Алтын Қыран ордені|Қазақстан Президентіне арналған дәрежелі Алтын Қыран ордені]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2021 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Түрікменстан}} | 2021 | [[Түрікменстан Президенті «Битараплык» ордені]] | <ref>{{Cite web|url= https://turkmenportal.com/blog/40779/prezident-kazahstana-nagrazhden-ordenom-turkmenistana-bitaraplyk |title= Президент Казахстана награждён Орденом Туркменистана «Битараплык» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211025225547/https://turkmenportal.com/blog/40779/prezident-kazahstana-nagrazhden-ordenom-turkmenistana-bitaraplyk |date= 2021-10-25}}</ref> |- | {{flagicon image|Flag of Tatarstan.svg|border}} [[Татарстан]] | 2022 | «Дуслык» ордені | <ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tatarstana-nagradil-tokaeva-461691/ |title= Президент Татарстана наградил Токаева |lang=ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220211113311/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tatarstana-nagradil-tokaeva-461691/ |date= 2022-02-11}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2022 | [[Александр Невский ордені (Ресей)|Александр Невский ордені]] | Бас тартты<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/prezident-kazahstana-otkazalsya-prinyatj-orden-za-sotrudnichestvo-s-rossiey/31903893.html |title= Пресс-служба президента Казахстана заявила о его отказе принять орден за сотрудничество с Россией |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-06-18 |accessdate= 2022-06-18}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220618081718/https://www.svoboda.org/a/prezident-kazahstana-otkazalsya-prinyatj-orden-za-sotrudnichestvo-s-rossiey/31903893.html |date= 2022-06-18}}</ref> |- | {{байрақ|Қырғызстан}} | 2022 | 1-дәрежелі [[Манас ордені]] | Бас тартты<ref>{{Cite web|url= https://knews.kg/2022/06/18/prezident-kazahstana-otkazalsya-ot-kyrgyzskogo-ordena-manas-tokaev-reshil-ne-prinimat-nagrady/ |title= Президент Казахстана отказался от кыргызского ордена «Манас». Токаев решил не принимать награды |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220727100146/https://knews.kg/2022/06/18/prezident-kazahstana-otkazalsya-ot-kyrgyzskogo-ordena-manas-tokaev-reshil-ne-prinimat-nagrady/ |date= 2022-07-27}}</ref> |- | {{байрақ|Түрікменстан}} | 2024 | «Мақтымқұлы Фрағидің 300 жылдығына» медалі | <ref>{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/2934 |title=О награждении юбилейной медалью Туркменистана «Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna» Президента Республики Казахстан Токаева Касым-Жомарта Кемелевича |language=ru |work=parahat.info |date=2024-10-11 |accessdate=2025-02-12}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | | Нәзір Төреқұл атындағы медаль | |- | {{байрақ|Ресей}} | | А.М. Горчаковтың естелік медалі | |} == Құрметті атақтары == * Дүниежүзілік гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі, [[Мюнхен қауіпсіздік конференциясы]]ның «Даналар кеңесінің» мүшесі * {{iw|Шэньчжэнь университеті|Шэньчжэнь университетінің|en|Shenzhen University}} құрметті профессоры (Қытай) * [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы]]ның құрметті профессоры және құрметті докторы, сенімді кеңесінің мүшесі * Қазақстан Халықаралық қатынастар кеңесінің құрметті президенті * Женева Дипломатия және халықаралық қатынастар мектебінің құрметті деканы * [[Женева университеті]] «Академикус» грамотасының иегері * С.Н. Рерих атындағы естелік медалінің иегері. == Тағы қараңыз == * [[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі]] — 1999–2002 жылдары қызметте болған, Тоқаев басқарған Министрлер Кабинеті. == Дереккөздер == {{дереккөздер|3}} {{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}} {{ТМД елдерінің басшылары}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} {{DEFAULTSORT:Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы}} [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев| Қасым-Жомарт]] [[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]] [[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:КСРО дипломаттары]] [[Санат:БҰҰ лауазымды тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты түлектері]] [[Санат:РФ СІМ Дипломатиялық академиясы түлектері]] [[Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымының лауазымды адамдары]] [[Санат:ТМД грамотасының иегерлері]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]] [[Санат:Қазақстан президенттері]] [[Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2019)]] [[Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2022)]] orcq28aau4jljtytit0kj9w397hrl0u 3648512 3648506 2026-08-28T06:23:45Z Nurken 111493 /* 2026 */ 3648512 wikitext text/x-wiki {{Dablink|«Тоқаев» сұранысы осы жерге бағыттайды; әкесі үшін [[Кемел Тоқаев]] мақаласын көріңіз}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = елбасы | Қазақша есімі = Қасым-Жомарт Тоқаев | Шынайы есімі = | Суреті = President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg | Атауы = Тоқаев, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан]]ның [[Қазақстан президенттерінің тізімі|2]]-[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Symbol of the President of Kazakhstan.png | Басқара бастады = 12 маусым 2019 жылдан бастап <br>({{м.а.}} 20 наурыз — 12 маусым 2019) | Басқаруын аяқтады = | Премьер = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}})<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Вице-президент = ''Орны бос'' | Ізашары = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 5 қаңтар 2022 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы | Ту_3 = Emblem of Assembly of People of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 28 сәуір 2021 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 шілде 2026 | Ізашары_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_3 = ''ассамблея таратылды'' | Титулы_4 = [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы | Ту_4 = Logo of the Amanat political party.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 28 қаңтар | Басқаруын аяқтады_4 = 26 сәуір 2022<br>{{small|(1 наурыз 2022 жылға дейін ''Нұр Отан'' деп аталған)}} | Ізашары_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_4 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | Титулы_5 = [[ТМД мемлекет басшыларының кеңесі|ТМД мемлекет басшылары кеңесі]]нің 22-төрағасы | Ту_5 = Flag of the CIS.svg | Ту2_5 = Emblem of CIS.svg | Басқара бастады_5 = 1 қаңтар | Басқаруын аяқтады_5 = 31 желтоқсан 2022 | Ізашары_5 = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] | Ізбасары_5 = [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның 4 және 6-[[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Төрағасы]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_6 = 16 қазан 2013 | Басқаруын аяқтады_6 = 20 наурыз 2019 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Ізбасары_6 = [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] | Басқара бастады_7 = 11 қаңтар 2007 | Басқаруын аяқтады_7 = 15 сәуір 2011 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] | Ізбасары_7 = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Титулы_8 = [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ бас хатшысы]]ның орынбасары | Ту_8 = Flag of the United Nations.svg | Ту2_8 = UN emblem blue.svg | Басқара бастады_8 = 11 наурыз 2011 | Басқаруын аяқтады_8 = 16 қазан 2013 | Ізашары_8 = [[Сергей Александрович Орджоникидзе|Сергей Орджоникидзе]] | Ізбасары_8 = [[Михаэль Мёллер]] | тақырыпша1_8 = Бас хатшысы | мәтін1_8 = [[Пан Ги Мун]] | Титулы_9 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның 3 және 5-Сыртқы істер министрі]] | Ту_9 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_9 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_9 = 29 қаңтар 2002 | Басқаруын аяқтады_9 = 11 қаңтар 2007 | Президент_9 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_9 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br />[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Ізашары_9 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Ізбасары_9 = [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] | Басқара бастады_10 = 12 қазан 1994 | Басқаруын аяқтады_10 = 12 қазан 1999 | Президент_10 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_10 = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізашары_10 = [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] | Ізбасары_10 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Титулы_11 = [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстанның 4-Премьер-министрі]] | Ту_11 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_11 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_11 = 12 қазан 1999 | Басқаруын аяқтады_11 = 28 қаңтар 2002 | Президент_11 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_11 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізбасары_11 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | Туған күні = 17.05.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|Қазақстан}} | Қызмет еткен жылдары = 2019 жылдан бері | Атағы = [[Сурет:Kazakhstan-Army-OF-10-01 (horizantal).svg|70px]] <br>[[Қазақстан Республикасының Президенті|Жоғарғы Бас Қолбасшы]] | Әскер түрі = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[ислам]] | Әкесі = [[Кемел Тоқаев]] | Анасы = Тұрар Шабарбаева | Жұбайы = {{Marriage|[[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]]||2020|reason=divorced}} | Балалары = 1<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1830100-stalo-izvestno-kakuu-familiu-nosit-syn-tokaeva/ |title= Стало известно, какую фамилию носит сын Токаева |lang= ru |work= nur.kz |date= 2019-12-03 |accessdate= 2024-10-18}}</ref><!--Манира Тоқаеваның бар болғанын еш ресми дереккөз растамаған.--> | Династия = [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы|Тоқаевтар отбасы]] | Партиясы = '''[[Партиясыз]]''' (1991–1999; 2022–)<br>[[Аманат (партия)|Аманат]] (1999–2022) | Білімі = {{Unbulleted list |[[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты]] |[[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы]] }} | Ғылыми дәрежесі = {{Unbulleted list |[[Ғылым кандидаты|Тарих ғылымдарының кандидаты]] |Саясаттану ғылымдарының докторы }} | Қолтаңбасы = Tokayev signature.svg | Commons = Kassym-Jomart Tokayev | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстандық марапаттары''' }} {{Қатар |{{Алтын Қыран ордені}} }} {{Қатар |{{Отан ордені}} |{{Назарбаев ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Астана медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 20 жыл}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} }} {{Қатар |'''Шетелдік марапаттары''' }} {{Қатар |{{3 дәрежелі Кінәз Дана Ярослав ордені}} |{{I дәрежелі Серб туы ордені}} }} {{Қатар |{{Құрмет ордені (Ресей)}} |{{Достық ордені (Ресей)}} |{{Битараплык ордені}} |{{Достық ордені (Татарстан)}} }} {{Қатар |{{Достастық ордені}} }} | Сайты = [http://www.akorda.kz Президенттің ресми сайты] }} '''Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев''' ([[17 мамыр]] [[1953 жыл|1953]], [[Алматы]]) — [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|кеңестік]] және [[қазақстан]]дық саясаткер, дипломат, 2019 жылғы маусымнан бері қызметтегі [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстанның екінші Президенті]]. Оған қоса, Тоқаев — [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]]нің Жоғарғы Бас Қолбасшысы, 2022 жылдан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы. Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы (2021–2026), [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы (2022), екі мерзім [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|төрағасы]] (2013–2019, 2007–2011), [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]]ның орынбасары (2011–2013), екі мәрте [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрі]] (2002–2007, 1994–1999) және бір кез [[Қазақстан премьер-министрі]] (1999–2002) қызметін атқарды. Елде тұрақтылық сақталды да, саяси өзгеріс орын алды және жаңа [[реформа]]лар жүрді, алайда оған қарамастан Тоқаевтың басшылығы шетелдік және жергілікті ақпарат көздерінен кейде [[Адам құқығы|адам құқық]]тарын бұзған және [[Авторитаризм|авторитарлық]] болып келеді деген сыни пікір көреді.<ref>{{Cite web|url= https://www.hrw.org/news/2021/11/25/eu-serious-about-human-rights-kazakhstan |title= Is EU serious about human rights in Kazakhstan? |lang= en |publisher= [[Human Rights Watch]] |author= Rittmann, Mihra және Dam, Philippe |date= 2021-11-25 |accessdate= 2024-02-10}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211229053854/https://www.hrw.org/news/2021/11/25/eu-serious-about-human-rights-kazakhstan }}</ref> 2022 жылғы [[Credit Suisse]] құпия деректерінің жариялғаны [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы|Тоқаевтар отбасы]]ның кем дегенде 1998 жылдан бері оффшорлық активтерінің күрделі желісін басқарып жатқанын белгілі қылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-tokayev |title= The Offshore Secrets of Kazakhstan’s President Tokayev |lang= en |publisher= OCCRP |accessdate= 2024-02-10}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220220194907/https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-Tokayev }}</ref> == Ерте жылдары == Қасым-Жомарт Тоқаев 1953 жылғы 17 мамырда [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. Әкесі [[Кемел Тоқаев|Кемел Тоқайұлы Тоқаев]] (1923–1986) — [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, қазақ жазушысы. 20 жасында [[Киев]]ті азат ету кезінде бір рота автоматшылар командирі болатын. Соғыстан кейін тұңғыш қазақстандық [[Детективтік әдебиет|детектив жанрындағы]] жазушы ретінде қалыптасты. Ұзақ жылдар бойы [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің «Жаршысы» журналында редактор болды. Анасы Тұрар Шабарбаева (1931–2000) [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Алматы шет тілдері педагогикалық институты]]нда жұмыс істеген.<ref>{{cite web | url = https://sputniknews.kz/infographics/20190320/9633946/qasym-jomart-toqaev-qyzyqty-derekter.html | title = Қасым-Жомарт Тоқаевтың руы кім – президент туралы қызықты деректер |lang= kk | publisher = sputniknews.kz | date = 2019-03-20 | accessdate = 2022-11-01}}</ref> Отбасында бір ұл және екі қыз Қарлыға (1956) және Қарлығаш (1960).{{Citation needed}} Қасым-Жомарт Тоқаевтың атын ата-анасы Қасым Болтаев (Тоқаев) есімді ағасының құрметіне қойған. Қасым Қызыл әскер құрамында соғысқа аттанып, Ржев шайқасында қаза болды.<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/tokaev-68-akesi-esimin-agasynyn-kurmetine-koygan-zhirinovskiymen-bir-mektepte-okygan_251570/ |title= Тоқаев – 68. Әкесі есімін ағасының құрметіне қойған, Жириновскиймен бір мектепте оқыған |lang= kk |publisher= BAQ.kz |author= Төлеуов, Бек |date= 2021-05-17 |accessdate= 2024-02-10}}</ref> Соғыстан кейін Кемел Тоқаевқа [[Тың игеру]] бағдарламасына қосқан үлесі үшін медаль берілді. Балалық шағының бір бөлігін Қасым-Жомарт Тоқаев қазіргі [[Жетісу облысы]]ның [[Қаратал ауданы]]ндағы [[Кәлпе]] ауылында өткізеді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/article/ulitsa-tokaeva-aul-detstva-novogo-prezidenta-1097/ | title = Улица Токаева. Аул детства нового Президента |lang= ru | publisher = tengrinews.kz | date = 2019-03-23 | accessdate = 2022-11-01}}</ref> 1970 жылы [[Алматы]] қаласындағы Ілияс Есенберлин атындағы №25 мектепті аяқтайды. Мектеп француз тілін тереңдетіп оқытады. 1975 жылы Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша аяқтады. Сыртқы істер министрлігінің жолдамасымен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]ның [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]]ндағы елшілігінде диплом алдындағы тағылымдамадан өтеді, кейін Кеңес Одағының [[Сингапур|Сингапур Республикасы]]ндағы елшілігіне жұмысқа жолданады. 1979 жылы КСРО Сыртқы істер министрлігінің аппаратына оралды. 1983–1984 жылдар аралығында Бейжің тілтану институтында тағылымдамадан өтті. 1984–1985 жылдар аралығында КСРО Сыртқы істер министрлігінде қызмет атқарып, кейіннен Кеңес Одағының Қытай Халық Республикасындағы елшілігіне жіберілді. Онда 1991 жылға дейін екінші хатшы, бірінші хатшы және кеңесші лауазымдарында қызмет атқарды. 1989 жылы КСРО Бас хатшысы [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]] Қытайға жасаған сапары кезінде [[Дэн Сяопин]]мен болған келессөздерде аудармашы болды.<ref>{{Cite web|title=Биография Касым-Жомарта Токаева, избранного президентом Казахстана|url=https://www.kp.ru/daily/27473/4680423/|accessdate=2024 жылғы 9 наурыз}}</ref> 1992 жылы [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы|Ресей Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы]]н тәмамдады.<ref name="vedomosti">{{cite web | url = https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2019/03/20/796922-chto-izvestno-o-novom-prezidente | title = Что известно о новом президенте Казахстана Касыме-Жомарте Токаеве | publisher = vedomosti.ru | date = 2020-03-19 | accessdate= 2022-10-27}}</ref> 1998 жылы тарих ғылымдарының кандидаты ретінде «Қазақстанның сыртқы саясатындағы Азия-Тынық мұхит елдірі» тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады. Ал 2001 жылы саяси ғылымдар докторы ретінде «Жаңа жаһандық тәртіп заманында Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады.<ref>{{Cite web|title=Токаев, Касым-Жомарт Кемелулы. Биография Президента Казахстана. Энциклопедия ТАСС|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/tokaev-kasym-zhomart-kemeluly}}</ref> == Саяси қызметі == === Сыртқы істер министрінің орынбасары (1992–1994) === 1992 жылғы наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрі]]нің орынбасары болып тағайындалды. 1993 жылы ол Қазақстан Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары ретінде қызмет атқарды. === Сыртқы істер министрі (1994–1999) === 1994 жылғы 13 қазанда Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның Сыртқы істер министрі]] болып тағайындалды. 1999 жылы наурыз-қазан аралығында Нұрлан Балғымбаев басқарған Үкіметте премьер-министрдің орынбасары. === Қазақстан премьер-министрі (1999–2002) === {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі}} [[Сурет:Vladimir Putin with Kasymzhomart Tokayev-1.jpg|нобай|солға|Премьер-министр Тоқаев (сол жақта) пен [[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Ресей премьер-министрі]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], 19 қаңтар 2000]] 1999 жылғы наурызда Тоқаев Қазақстан премьер-министрінің орынбасары болып тағайындалды. 1999 жылғы қазанда ол, [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің қолдауымен және Президент жарлығымен [[Қазақстан премьер-министрі]] болып сайланды. Премьерлігі тұсында елдің ЖІӨ өсімі 2001 жылы 13.5% өссе, инфляция 11.2% азайды.<ref>{{Cite web|url= https://www.zakon.kz/4968885-kak-premer-ministr-tokaev-vytaskival.html | title = Как премьер-министр Токаев вытаскивал экономику из кризиса |lang= ru | publisher = zakon.kz | date = 2019-05-07 | accessdate = 2022-11-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122205925/https://www.zakon.kz/4968885-kak-premer-ministr-tokaev-vytaskival.html }}</ref> 2001 жылғы 20 қарашада Хабар тікелей эфирінде, Тоқаев президент Нұрсұлтан Назарбаевты егер өзі «интригант» деп атаған бірнеше мемлекеттік шенеунікті жұмыстан босатпаса, премьер-министр қызметінен кетемін деп мәлімдеме жасады. Аталған «кәсіби емес» шенеуніктер қатарында премьер орынбасары [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]], [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]], [[Павлодар облысы]]ның әкімі [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов|Ғалымжан Жақиянов]] және Қорғаныс министрінің орынбасары [[Жаннат Жұрғалиқызы Ертілесова|Жаннат Ертілесова]] болды. Оларды Тоқаев атқарушы билікті орталықсыздандырғысы келеді және [[демократизация]]ға кедергі жасап жатыр деген айыптар тақты.<ref>{{Cite web|url= https://ria.ru/20011120/18755.html | title = Премьер-министр Казахстана предлагает президенту страны освободить от должности ряд членов правительства, угрожая в противном случае уйти в отставку |lang= ru | publisher = РИА Новости | date = 2001-11-20 | accessdate = 2022-11-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122220205/https://ria.ru/20011120/18755.html }}</ref> Тоқаевтың сөзінен кейін Назарбаев үкіметтің 6 мүшесін, соның ішінде Жандосов, Жақиянов және Ертілесованы қызметтерінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nytimes.com/2001/11/23/world/world-briefing-asia-kazakhstan-president-fires-reform-advocates.html |title= World Briefing {{!}} Asia: Kazakhstan: President Fires Reform Advocates |lang= en |publisher= [[The New York Times]] |author= Brauer, Birgit | date = 2001-11-23 | accessdate = 2022-11-01}} {{wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122211355/https://www.nytimes.com/2001/11/23/world/world-briefing-asia-kazakhstan-president-fires-reform-advocates.html }}</ref> === Мемлекеттік хатшы (2002–2007) === [[Сурет:Official Visit Nursultan A. Nazarbayev (01911330) (49857796318).jpg|нобай|солға|Тоқаев (сол жақтан бірінші отырған) және [[Қазақстан президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] (үшінші), 9 қыркүйек 2004, [[Вена]], [[Аустрия]]]] Сыртқы істер министрі ретінде Тоқаев жаһандық ядролық қару-жарақты таратпау үдерісіне белсенді атсалысты. 1995 және 2005 жылдары ол [[Нью-Йорк]]тағы Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа шолу конференцияларына қатысты. 1996 жылы ол Нью-Йоркта Ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу туралы шартқа және 2005 жылы [[Семей]]де [[Орталық Азия ядросыз аймағы]] шартына қол қойды. Тоқаев [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]ның және [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның Сыртқы істер министрлері Кеңесінің төрағасы болып сайланған және [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы]]ның 10 сессиясына қатысқан. === Сенат төрағасы (2007–2011) === [[Сурет:Secretary Kerry, Russian Foreign Minister Lavrov Meet with UN Special Envoy Brahimi (9757147883).jpg|нобай|оңға|Қасым-Жомарт Тоқаев, [[Сергей Викторович Лавров|Сергей Лавров]] пен [[Джон Керри]], 13 қыркүйек 2013]] 2007 жылғы қаңтарда Тоқаев [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы]] болып сайланды. 2008 жылы Сенат төрағасы ретінде, ол [[ЕҚЫҰ Парламенттік ассамблеясы]]ның вице-президенті болып сайланды. Ол бұл қызметте 15 сәуір 2011 жылға дейін болды. === БҰҰ Бас хатшысының орынбасары === [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev.jpg|нобай|солға|Тоқаевтың [[БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясы]] алдында сөз сөйлеуі, 1 қазан 2012]] 2011 жылғы наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]]ның орынбасары, БҰҰ [[Женева]]дағы бөлімшесінің Бас директоры, сондай-ақ Қарусыздану жөніндегі конференцияда БҰҰ Бас хатшысының жеке өкілі болып тағайындалды. Сонымен қатар ол Қарусыздану жөніндегі конференцияның Бас хатшысы лауазымын атқарды. Тоқаевтың [[саясаттану]] ғылымдарының докторантурасы бар. Ол — тоғыз кітаптың және халықаралық қатынастар туралы біршама мақаланың авторы. Ресейлік биографиялық институт оған «2018 жылғы Жыл адамы» атағын берді. === Сенат төрағасы (2013–2019) === 2013 жылғы 16 қазанда ол [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Қазақстан Сенатының төрағасы]] болып қайта сайланды, Тоқаевтың кандидатурасына сенаторлар бір ауыздан дауыс берді.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/kasyimjomart_tokaev_edinoglasno_izbran_spikerom_senata_pk/|title=Касымжомарт Токаев единогласно избран спикером сената PК|lang=ru|publisher=[[Forbes]]|date=2013-10-16|accessdate=2024-02-11}}</ref> [[Қазақстандағы жер наразылық шаралары|2016 жылғы жер мәселесі жайлы наразылық шаралары]] кезінде Тоқаев елдегі жер мәселесін шешу сын көзімен қарау керек деді.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/resources/tokaev_stoit_kriticheski_podoyti_k_voprosu_ob_arende_zemli/|title=Токаев: Стоит критически подойти к вопросу об аренде земли|lang=ru|publisher=[[Forbes]]|date=2016-04-29|accessdate=2024-02-11}}</ref> == Президенттігі (2019–) == {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі}} {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасаған халықаралық сапарларының тізімі}} 2019 жылғы 19 наурызда Қазақстан президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] өкілеттігін өз еркімен тоқтататынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html |title= Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні |lang= kk |publisher= infomburo |date= 2019-03-19 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> Конституция бойынша бұл жағдайда Президент міндетін [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] атқарады.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitution |title= Қазақстан Республикасының Конституциясы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 20 наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан президенті міндетін атқарушысы ретінде ант қабылдады.<ref name="antberdi">{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20190612/toqaev-ulyqtau-10514471.html |title= Қазақстан тарихындағы екінші президент ант беріп, ресми түрде қызметіне кірісті |lang= kk |publisher= [[SPUTNIK]] |date= 2019-06-12 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> Инаугурациясының аяқталғаннан кейін [[Астана]] қаласының атауын Назарбаевтың құрметіне Нұр-Сұлтан болып өзгертуді ұсынды. Парламент сол күні қаланың жаңа атауын бекітті.<ref>{{Cite web|url= https://regnum.ru/news/2594661.html |title= Новый глава Казахстана предложил переименовать Астану в Нурсултан |lang= ru |publisher= регнум |date= 2019-03-21 |accessdate= 2024-02-13}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190321164437/https://regnum.ru/news/2594661.html |date= 2019-03-21}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/185935-elorda-endi-nur-sultan-dep-atalady |title= Елорда енді Нұр-Сұлтан деп аталады |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-03-21 |accessdate= 2024-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://khabar.kz/kk/syuzhetter/item/111284-asym-zhomart-to-aev-aza-stan-khal-yna-ant-berdi |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына ант берді |lang= kk |publisher= [[Хабар (телеарна)|Хабар]] |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 23 сәуір күні Нұр Отан партиясы Қасым-Жомарт Тоқаевты кезектен тыс президент сайлауына үміткер ретінде ұсынды. Президент сайлауы сол жылғы 9 маусымда өтті. [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|Президент сайлауы]]нда жалпы дауыстың 70,96% жинады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-world-press-freedom-day-tokayev/30589787.html |title= Тоқаев билігі кезіндегі баспасөз еркіндігінің ахуалы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-05-03 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 12 маусымда жаңа сайланған Президент ретінде ант беріп, ресми түрде қызметке кіріседі. Иннаугурация [[Астана|Нұр-Сұлтан]]ның [[Тәуелсіздік сарайы (Астана)|Тәуелсіздік сарайы]]нда өтті.<ref name="antberdi" /> 2021 жылғы сәуірден бастап [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы, ал 2022 жылғы қаңтардан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы болды. Осы уақытта Нұр Отан партиясының төрағасы ретінде сайланып, сәуір айында партиядан шығатынын мәлімдеді. Алғашқы кезеңде бірнеше әлеуметтік-экономикалық реформалар жасалды, соның қатарында мұғалімдердің еңбекақысын көтеру, әлеуметтік жағынан осал отбасылырының несиелерін кешіру, өлім жазасына тиым салу, жергілікті өзін өзі басқаруды күшейту, саяси партиялар мен сайлау туралы заңдарға өзгерістер енгізілді. [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы қаңтарда Қазақстанда жаппай қарсылық митингтері]] өтті. Ақтау мен Жаңаөзен қалаларында жергілікті халық газдың екі есе өсуіне наразылық білдірді. Кейін минингті қолдау Қазақстанның басқа қалаларында да басталды. Асқар Мамин басқарған үкімет оставкаға жіберілді. Жаңа үкіметтің премьер-министрі ретінде Әлихан Смайылов тағайындалды. Қаңтар оқиғасынан кейін Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа өзгерістер және трансформация туралы хабарлады. Наурыз айында Қазақстан халқына жасаған жолдауында елдің саяси жүйесін модернизациялау мен демократизациялау мақсатында Конституцияға өзгерістер енгізуді ұсынды. Сәуір айында Конституцияға өзгерістер енгізу туралы жалпыхалықтық Референдум өткізуді ұсынды. [[Қазақстандағы референдум (2022)|Референдум]]ға қатысқан азаматтардың 77,18% өзгерістерді қолдады. 8 маусым күніаталған өзгерістер өз күшіне енді. Бұл өзгерістер супер президенттік басқару жүйесін мықты парламенті бар президенттік жүйеге өзгеруге ықпал етуі тиіс. 2022 жылғы 1 қыркүйекте Қазақстан халқына жолдауында алғашқы 5 жылдық президенттік мерзімінің 2024 жылы аяқталатынына қарамастан кезектен тыс президент сайлауын өткізу ұсынды. Сонымен қатар сайлаудан кейін президент өкілеттілік меозімін 5 жылдан 7 жылға ұзарту туралы және бір ғана мерзімге сайлану туралы ұсыныс енгізетінін хабарлады. 2 қыркүйек күні [[Жаңа Қазақстан]] деп аталатын депутаттық топ Конституцияда президент өкілеттігін сайлауға дейін өзгертіп, бір ғана мерзіммен шектеу туралы ұсыныс жасады. 13 қыркүйек күні Конституциялық кеңес ұсынылған өзгерістерді бекітті. 16 қыркүйек күні Қазақстан Парламенті Конституцияға өзгерістерді енгізу туралы заң қабылдады. 2022 жылғы 21 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|кезектен тыс президент сайлауы]]н 2022 жылғы 22 қараша күніөткізу туралы жарлыққа қол қойды. 6 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев халықтық коалиция (құрамында [[Аманат (партия)|Аманат]], [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] және [[Қазақстан халық партиясы]] кіретін) атынан президенттік сайлауға үміткер ретінде ұсынылды. [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|20 қарашада өткен президент сайлауы]]нда 81,31% дауыс жинады. 26 қараша күні жаңа сайланған президент ретінде қызметке кірісті. === 2019 === [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 05.jpg|нобай|оңға|Қасым-Жомарт Тоқаев (оң жақта) пен [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], 3 сәуір 2019]] 2019 жылғы маусымда болған, [[Арыс трагедиясы]] деп аталып кеткен [[Арыс]] қаласындағы жарылыс сериясынан кейін Тоқаев қылмыстық іс қозғап, [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] және [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлік]]теріне ықтимал жарылыстардың алдын алуын тапсырды да, кінәлілер жауапқа тартылады деп уәде берді.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/203062-qasym-zhomart-toqaev-arystaghy-oqighagha-baylanysty-turkistan-oblysyna-barady |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Арыстағы оқиғаға байланысты Түркістан облысына барады |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-06-24 |accessdate= 2024-02-20}}</ref><ref name="evakuasya">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/astana_kazakhstan/astana_other_events/kasym-zhomart-tokaev-arys-kalasyndagy-evakuaciyalyk-punktke-bardy |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Арыс қаласындағы эвакуациялық пунктке барды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-06-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 25 маусымда ол қаланың эвакуациялық пунктіне барып, жергілікті халықпен кездесті.<ref name="evakuasya" /> Тоқаев өзінің президент ретіндегі халыққа арналған тұңғыш жолдауын 2019 жылғы 2 қыркүйекте берген. Жолдауында ол қоғамның және қауіпсіздіктің дамуына, жергілікті бизнестерді қолдауға және елдегі экономикалық дамудың орнауына біраз назар аударды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-02 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2019 жылғы қазанда [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] және [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер]] министрлерін қоспағанда, министрлікке әлеуетті үміткерлердің барлығы тағайындалмас бұрын [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]]тың мақұлдауын алуы қажет екені белгілі болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.usnews.com/news/world/articles/2019-10-21/kazakhstans-nazarbayev-to-confirm-ministers-governors-decree |title= Kazakhstan's Nazarbayev to Confirm Ministers, Governors: Decree |lang= en |publisher= US News |date= 2019-10-21 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сол жылғы [[Bek Air ұшақ апаты (2019)|Bek Air ұшақ апаты]]нан кейін Тоқаев 2019 жылғы 28 желтоқсанды [[Ұлттық аза тұту]] күні қылып жариялап, кінәлілердің барлығы заң бойынша жазаланады деп уәде берді.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3598991 |title= President Tokayev declares December 28 a National Day of Mourning |lang= en |publisher= kazinform |date= 2019-12-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113924/https://www.inform.kz/en/president-Tokayev-declares-december-28-a-national-day-of-mourning_a3598991}}</ref> === 2020 === 2020 жылғы ақпанда орын алған [[Масанчи ауылындағы қақтығыс|Масанчи ауылындағы ұлтаралық қақтығыс]]тан кейін Тоқаев [[Қордай ауданы]] әкімін, [[Жамбыл облысы]] әкімінің орынбасарын және облыс пен аудан полиция басшыларын қызметінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2020-02-10/masanshy-okigasy-4-sheneunik-kyzmetinen-bosatylady/ |title=«Масаншы оқиғасы»: 4 шенеунік қызметінен босатылады |lang= kk |publisher= КУРСИВ |date= 2020-02-10 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Қазақтар]] мен [[дүнгендер]] арасында болған ұлтаралық қақтығысты ол «екі қылмыстық топ» арасында болған қақтығыс әкеп соқты деді.<ref>{{Cite web|url= https://www.reuters.com/article/us-kazakhstan-president-violence-idUSKBN20O1SU |title= Kazakh President says smuggler gangs behind deadly ethnic clashes |lang= en |publisher= [[Reuters]] |author= Әуезов, Жолдас және Potter, Mark |date= 2020-03-01 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Informburo агенттігіне берген сұхбатында Тоқаев [[Мұхтар Еркінұлы Жәкішев|Мұхтар Жәкішев]]тің жағдайы жайлы сөйледі: «Бұл мәселе тек соттың құзыретіне жатады. Мен, әрине, Жәкішевтің денсаулығына байланысты шартты түрде мерзімінен бұрын босату туралы бірнеше рет өтініш жасағанын білемін. Сот отырысы 3 наурызда өтеді. Оның шешімін күтейік, оның әділ жасалатынына күмәнім жоқ».<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/interview/kasym-zhomart-tokaev-vse-nacionalnosti-prozhivayushchie-v-kazahstane-po-suti-yavlyayutsya-edinoy-naciey.html |title= Касым-Жомарт Токаев: Все национальности, проживающие в Казахстане, по сути являются единой нацией |lang= ru |publisher= informburo |date= 2020-02-29 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2020 жылғы 3 наурызда [[Семей]] қалалық соты Жәкішевті шартты түрде мерзімінен бұрын босату туралы өтінішті қанағаттандырды. Ол 2009 жылдан бері 14 жыл түрмеде отырған еді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-semey-mukhtar-zhakishev-released-from-prison/30496687.html |title= Мұхтар Жәкішев бостандыққа шықты. Түрме алдындағы кездесу |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Ақаева, Хадиша |date= 2020-03-19 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2020 жылғы 2 мамырда Назарбаевтың қызы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] Тоқаев жарлығымен [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]тан және [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] лауазымынан босатылған еді.<ref name="darigasenat">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-nazarbayeva-and-tokayev/30593732.html |title= Дариға Назарбаеваның орнынан кетуінің астары неде? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Панниер, Брюс |date= 2020-05-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Осы шешімнің себебі жайлы біраз теория пайда болған; біреулер оны Тоқаев саяси ықпалының көбеюімен байланыстырса, басқалар ол биліктегі элита арасындағы қақтығыстан шыққан дейді.<ref name="darigasenat" /><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BD%D1%8F%D0%BB-%D0%B4%D0%BE%D1%87%D1%8C-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D1%81-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0/a-53309602 |title= Токаев указом снял дочь Назарбаева с поста спикера сената |lang= ru |publisher= [[Неміс толқыны]] |author= Гункель, Елена |date= 2020-05-02 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 1 қыркүйекте берген Халыққа жолдауында Тоқаев жоспарланған жеті реформа жайлы сөйледі. Оған қоса ол Қазақстанның әлеуметтік жүйесін оңтайландыру, өнімділікті арттыру және жасыл экономиканы құру, бизнес жағдайын теңестіру, білімге көбірек инвестиция салу және басқаруды қадағалау туралы айтты.<ref name="joldaw2020">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-2020-zhylgy-1-kyrkuiek |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2020 жылғы 1 қыркүйек |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-01 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> === 2021 === [[Сурет:Istanbul hosts 8th Summit of Cooperation Council of Turkic-Speaking States (2).jpg|нобай|оңға|[[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы|Түркі Мемлекеттер Ұйымы]]ның 8-саммиті, 12 қараша 2021, [[Ыстанбұл]]]] 2020 жылғы күзде Тоқаев [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021 жылғы парламент сайлауы]] өтетін күнді бекітті. Президент сөзінше, «[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] мен [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]] сайлаудың заңдылығын, ашықтығын және әділдігін сақтау үшін тұрақты бақылау жүргізіп отырады».<ref>{{Cite web|url= https://qazaqstan.tv/news/132613/ |title= Мәжіліс сайлауы 2021 жылғы қаңтарда өтеді — Президент Жарлығы |lang= kk |publisher= [[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date= 2020-10-21 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сайлау күні Тоқаев [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|үкімет]]тің заңға сәйкес қызметінен босатылатынын және [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] мен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|кабинет мүшелері]]н тағайындау мәселесінде [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|жаңадан сайланған депутаттар]]мен және партия жетекшілерімен кеңесетінін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/01/president-Tokayev-casts-vote-at-kazakh-parliamentary-election/ |title= President Tokayev Casts Vote at Kazakh Parliamentary Election |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2021-01-10 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сайлау нәтижесінде биліктегі [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы қайта көпшілік партиясы болды да,<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31046031.html |title= "Қоғаммен санаспай жасақталды". Мәжілістің жаңа құрамына сарапшылар не дейді? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Мамашұлы, Асылхан |date= 2021-01-14 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] премьер-министр болып [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|қайта сайланды]].<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/askar-mamin-prem-er-ministr-bolyp-kayta-saylandy_241896/ |title= Асқар Мамин Премьер-министр болып қайта сайланды |lang= kk |publisher= BAQ.kz |author= Құрмаш, Аягөз |date= 2021-01-15 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]ның (ЕҚЫҰ) сарапшылары «сайлау еш бәсекесіз өтті» және «[[Қазақстан саяси партиялары|саяси партия]]ның барлығы да биліктегі партияның жобаларын қолдай береді, сайлаушылардың таңдайтын еш саяси альтернативасы жоқ» деген.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2021/01/nur-otan-tops-kazakh-parliamentary-election-that-lacked-genuine-competition/ |title= Nur Otan Tops Kazakh Parliamentary Election That ‘Lacked Genuine Competition’ |lang= en |publisher= The Diplomat |author= Putz, Catherine |date= 2021-01-11 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2021 жылғы 28 сәуірде Назарбаев [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның (ҚХА) төрағасы қызметінен кетті. Оның ізбасары президент Тоқаев болды, оның төрағалыққа үміткерлігін ҚХА мүшелерінің көпшілігі қолдады. Тоқаев Назарбаевты «тарихи еңбегі» үшін Ассамблеяның Құрметті Төрағасы қылды.<ref>{{Cite web|url= https://assembly.kz/news/elbasy-kha-rmetti-t-ra-asy-boldy/ |title= Елбасы ҚХА құрметті төрағасы болды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның ресми сайты |date= 2021-04-28 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220823084324/https://assembly.kz/news/elbasy-kha-rmetti-t-ra-asy-boldy/ |date= 2022-08-23}}</ref> 2021 жылғы 23 қарашада Назарбаевтың баспасөз хатшысы [[Айдос Ыдырысұлы Үкібай|Айдос Үкібай]] Назарбаевтың [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] жетекшісі лауазымының Тоқаевқа беретінін жариялады. === 2022 === [[Сурет:Ilham Aliyev has met with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in Astana 01.jpg|нобай|солға|[[Әзербайжан президенті]] [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] (сол жақта) және Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы қаңтарда орын алған ірі наразылық шаралары]]нан кейін Тоқаев [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] мен [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://khabar.kz/kk/news/sayasat/item/137774-askar-mamin-kyzmetinen-bosatyldy |title= Асқар Мамин қызметінен босатылды |lang= kk |publisher= [[Хабар (телеарна)|Хабар]] |date= 2022-01-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Бастапқыда наразылық акцияларының жұртшылықты тыныштандыруға тырысып, Тоқаев жаңа реформаларын жариялауды жоспарлаған<ref>{{Cite web|url= https://iz.ru/1274103/2022-01-07/tokaev-poobeshchal-predlozhit-plan-reform-na-fone-besporiadkov-v-kazakhstane |title= Токаев пообещал предложить план реформ на фоне беспорядков в Казахстане |lang= ru |publisher= Известия |author= Запара, Екатерина |date= 2022-01-07 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220120214836/https://iz.ru/1274103/2022-01-07/tokaev-poobeshchal-predlozhit-plan-reform-na-fone-besporiadkov-v-kazakhstane }}</ref> және сұйытылған табиғи газ, дизель отыны және бензин, сондай-ақ әлеуметтік маңызы бар өзге де тауарлар бағаларын бақылауды енгізген еді,<ref>{{Cite web|url= https://babel.ua/ru/news/74928-prezident-kazahstana-otpravil-pravitelstvo-v-otstavku-i-vvel-gosudarstvennoe-regulirovanie-cen-na-szhizhennyy-gaz-dizel-i-benzin |title= Президент Казахстана отправил правительство в отставку и ввел государственное регулирование цен на сжиженный газ, дизель и бензин |lang= ru |publisher= babel.ua |author= Кадакова, Екатерина |date= 2022-01-05 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220120214836/https://babel.ua/ru/news/74928-prezident-kazahstana-otpravil-pravitelstvo-v-otstavku-i-vvel-gosudarstvennoe-regulirovanie-cen-na-szhizhennyy-gaz-dizel-i-benzin }}</ref> алайда наразылық шараларының жалғаса бергенінен Тоқаев армияға наразылық білдірушілерге қарсы күш қолдануды және «ескертусіз оқ атуды» бұйырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31644186.html |title= Тоқаев ескертусіз оқ атуға бұйрық берді. Елдегі 7 қаңтардағы ахуал |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-01-07 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220107172154/https://www.azattyq.org/a/31644186.html |date= 2022-01-07}}</ref> 11 қаңтарда Тоқаев [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]ты премьер-министр қылып тағайындады.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/alihan-smayyilov-premer-ministr-kyizmetne-tagayyindaldyi-332116/ |title= Әлихан Смайылов премьер-министр қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2022-01-11 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2022 жылғы 16 наурызда Тоқаев конституциялық реформалардың бекітілуін және президент өкілеттіктерінің азаюын ұсынды. Оның сөзінше, елдің «суперпрезиденттік республика» жүйесінен «күші бар парламентті президенттік республикаға» көшкені жөн. 26 сәуірде ол [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясынан шықты. [[Қазақстандағы референдум (2022)|5 маусымда өткен референдум]] нәтижесінде президентке президенттігі кезінде партия құрамында болуына тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2022-04-19/prezidentti-andaj-kilettigi-zhojylady/ |title= Президенттің қандай өкілеттігі жойылады? |lang= kk |publisher= КУРСИВ |author= Әділбеков, Ақжігіт |date= 2022-04-19 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022 жылғы 20 қарашада өткен кезектен тыс президент сайлауы]]нда жалпы дауыстың 81,31% жинап, жеңіске жетті. 2022 жылғы 26 қарашада оның екінші ұлықтау рәсімі өтті. === 2023 === Тоқаев қызметке кіріскеннен кейін [[Қазақстандағы Сенат сайлауы (2023)|2023 жылғы қаңтарда Сенат сайлауы]]ның өтетінін жариялап, бұл сайлауды «саяси жаңғыру үдерісін жоспарлы түрде жалғастырудың» бір бөлігі ретінде көретінін атап өтті де, сайлау қорытындысы бойынша «сенаттың депутаттық корпусының бір бөлігі бәсекелестік және ашықтық қағидаттары негізінде жаңарады» деді.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/1999041-toqaev-bugin-senat-deputattarynyn-sailauyn-tagaiyndau-turaly-zarlyqqa-qol-qoyamyn/ |title= Тоқаев: Бүгін сенат депутаттарының сайлауын тағайындау туралы жарлыққа қол қоямын |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2022-11-26 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сайлау кезінде өз үміткерлігін жариялаған 130 кандидат<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-renewed-senate-and-disappointed-voters/32226949.html |title= "Сенаттың ішінара жаңарғаны елде өзгеріс болатынын білдірмейді" |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Тойкен, Сәния |date= 2023-01-17 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> арасынан жергілікті [[мәслихат]]тар 20-ын сенатор қылып сайлады (Конституция бойынша сенатқа әрбір облыс, республикалық маңызы бар қала мен астанадан екі депутаттан сайланады).<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32223094.html |title= Қазақстанда сенат сайлауы өтті. ОСК алдын ала нәтижесін жариялады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-01-14 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Қалған 10 кандидатты президент ұсынады, олардың жартысы [[Қазақстан халқы ассамблеясы|халық ассамблеясы]]ның ұсынысы бойынша. 2023 жылғы 19 қаңтарда Тоқаев [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|7-шақырылған Мәжіліс]]ті ресми түрде тарату және кезектен тыс парламент сайлауын 2023 жылғы 19 наурызда өткізу туралы президент жарлығына қол қойды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/zhetinshi-saylangan-kazakstan-respublikasy-parlamentinin-mazhilisin-taratu-zhane-kazakstan-respublikasy-parlamenti-mazhilisi-deputattarynyn-kezekten-tys-saylauyn-tagayyndau-turaly-190195 |title= Жетінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісін тарату және Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Бұл күн әдейі [[Наурыз мейрамы]] мен бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаев отставкасының төрт жылдығына орай таңдалды деп есептеледі.<ref>{{Cite web|url= https://baigenews.kz/inostrannye-investory-vozvraschayutsya-v-kazahstan-amerikanskie-smi_146483/ |title= Иностранные инвесторы возвращаются в Казахстан - американские СМИ |lang= ru |publisher= Бәйге News |date= 2023-01-31 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Жарлыққа қол қойған кезінде Тоқаев Мәжіліс депутаттардың жұмыстарына жоғары баға беріп, олар «жоғары кәсібиліктің, азаматтардың алдындағы жауапкершіліктің және шынайы патриотизмнің» үлгісін көрсеткенін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/2006044-qasym-zomart-toqaev-mazilis-deputattaryna-algys-bildirdi/? |title= Қасым-Жомарт Тоқаев мәжіліс депутаттарына алғыс білдірді |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Ол сондай-ақ кезектен тыс сайлау «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» формуласымен сәйкес келетін «мемлекеттік билік институттарын жаңғыртудың» соңғы кезеңі болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-parlament-mazhilisi-zhane-maslihat-deputattarynyn-kezekten-tys-saylauyn-tagayyndau-turaly-malimdemesi-1903558 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Парламент Мәжілісі және мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы мәлімдемесі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 27 наурызда сайлау нәтижесі ресми түрде жарияланды да, ең көп мандатқа ие болған партияның [[Аманат (партия)|Аманат]] болғаны белгілі болды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/news/sajlau-2023-en-kop-mandatka-amanat-partiyasy-ie-boldy |title= Сайлау-2023: Ең көп мандатқа AMANAT партиясы ие болды |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |author= Смаилова, Балжан |date= 2023-03-27 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сайлаудан кейін көп ұзамай [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі]] де өз қызметін бастады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32341396.html |title= Әлихан Смайылов премьер-министр болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-03-30 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 15 ақпанда Тоқаев [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]тың көптеген артықшылықтарын, соның ішінде мемлекеттен өмір бойы қаржылай қолдау көру, халыққа үндеу жасау және шенеуніктерге кеңес беру құқықтарын жою туралы заңға қол қойды және оның жақын туыстарын заңды иммунитеттен айырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-family-legal-immunity-stripped/32273034.html |title= Kazakh President Toqaev Signs Law On Stripping Nazarbaev Family Members Of Legal Immunity |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-01-15 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Көп ұзамай Назарбаев заң бойынша [[Елбасы]] құрметті атағынан да айырылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-nursultan-nazarbaev-what-other-privileges-does-the-ex-president-have/32708620.html |title= Назарбаевта не қалды? Экс-президенттің билігі мен байлығы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Қайыртайұлы, Манас |date= 2023-12-01 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Тоқаев 9 мамырда [[Мәскеу]]де өткен [[Жеңіс күні]]не орай өткен парадқа қатысты.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/tokayev-to-attend-victory-day-celebrations-in-moscow-intervew-dimash-alzhanov/32402661.html |title= Зачем Токаев поехал на парад к Путину? Визит в развязавшую войну страну и возможные последствия |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Троценко, Петр |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Бұл [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] басталғаннан бергі екінші Жеңіс шеруі болды, бірақ 2022 жылғы парадтан айырмашылығы, бұл жолы Мәскеудегі парадқа бірнеше шетелдік көшбасшылар,<ref>{{Cite web|url= https://holod.media/2023/05/09/9-maia-bez-saluta-i-tankov/?amp |title= Без салюта, «Бессмертного полка» и танков |lang= ru |publisher= Холод |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> соның ішінде [[Армения премьер-министрі]] [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]], [[Беларусь президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]], [[Қырғызстан президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]], [[Тәжікстан президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]], [[Түрікменстан президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]] және [[Өзбекстан президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] қатысты.<ref>{{Cite web|url= https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6459e5179a794738a3f69535 |title= На Красной площади начался парад Победы |lang= ru |publisher= [[РБК]] |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 2023 жылғы маусымда [[Абай облысы]]нда [[Абай облысындағы өрт|найзағай нәтижесінде ірі өрт]] басталды. 11 маусымда Тоқаев облысқа ұшып келді де, сол күні елде [[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері|жалпыұлттық аза тұту күні]]н жариялады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-podpisal-ukaz-ob-obschenatsionalnom-traure-501776/ |title= Токаев подписал указ об общенациональном трауре |lang= ru |publisher= tengrinews.kz |date= 2023-06-11 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сол күні кешке ол өрт сөндіру кезінде қаза тапқандардың барлығын [[Құрмет ордені]]мен марапаттады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posmertno-nagradil-pogibshih-pojare-oblasti-abay-501777/ |title= Токаев посмертно наградил погибших при пожаре в области Абай |lang= ru |publisher= tengrinews.kz |date= 2023-06-11 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Ауқымды өрт 13 шілде күні 13:00 де толығымен сөндірілді. 2023 жылғы 3 қарашада [[Астана]]да Тоқаев төрағалық еткен [[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы|Түркі Мемлекеттері Ұйымы]]ның 2023 жылғы саммиті өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-turkic-organization-summit/32670230.html |title= Kazakh President Hosts Summit Of Organization Of Turkic States |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-11-03 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> === 2024 === 2024 жылғы наурызда, [[Атырау]]да айтқан Ұлттық Құрылтай алдындағы сөзінде Тоқаев [[Қазақстан елтаңбасы]] дизайнының өзгеретінін және жаңа дизайнның байқау арқылы таңдалатынын айтты.<ref name="eltanba">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32863052.html |title= Тоқаев Ұлттық құрылтайда елтаңба өзгеретінін жариялап, "қазақ тілін ешкімді мәжбүрлемей дамыту" жайлы айтты |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-03-15 |accessdate= 2024-03-15}}</ref> Елтаңбаның дизайны оның «[[Қазақ КСР елтаңбасы|Кеңес заманындағы елтаңба]]ға ұқсата» бергеннен және тым «эклектрикалық», «күрделі» болғанынан өзгертілетіні де айтылды. Тоқаев оған қоса діни киімді сынады да, оны «дәстүрлі құндылыққа жасалған ашық шабуыл» деді.<ref name="eltanba" /> 2024 жылғы маусымда Тоқаев сол жылғы күзде елдегі [[Қазақстандағы АЭС туралы референдум|атом электр станциясы]]ның құрылысы жайлы референдум өтетінін жариялады. Референдумның өтетін нақты күнін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]]тің өзі жариялайтын болады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33011760.html |title= Тоқаев: АЭС бойынша референдум биыл күзде өтеді |date= 2024-06-27 |accessdate= 2024-06-27 |publisher=[[Азаттық радиосы]] |lang=kk}}</ref> === 2025 === 2025 жылғы 3 қаңтарда Тоқаев мемлекеттен қаржы алатын «Ана тілі» баспасына сұхбат берді. Ол кезде ол кезектен тыс президент сайлауының өте алатынын жоққа шығарды (оның президенттік мерзімі 2029 жылы аяқталмақ),<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/toqaev-talai-zhylga-arnalgan-auqymdy-zhosparlarym-bar/33262094.html |title= Тоқаев: Талай жылға арналған ауқымды жоспарларым бар |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> даулы болған уақыт белдеуінің ауысуын қолдады,<ref>{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/kogam/24496-prezidenttin-sukhbaty-shykty-uakyt-beldeui-zhaily-tokaev-ne-deidi/ |title= Президенттің сұхбаты шықты: уақыт белдеуі жайлы Тоқаев не дейді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> [[Шерзат Болаттың өлімі]]не байланысты жағдайды өз назарына алғанын айтты, [[Қаңтар оқиғасы]] үшін кінәні белгісіз қылмыстық топтарға іліп,<ref name="talgar25">{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/24507-tokaev-talgar-tragediiasyna-katysty-pikir-bildirdi/ |title= Тоқаев Талғар трагедиясына қатысты пікір білдірді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> оның орын алған себептер қатарына «[[Тоқаев-Назарбаев қос билігі|қосарланған билікті]]<nowiki></nowiki>» айтып кетті.<ref>{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/24500-kantar-turaly-alyp-kashpa-ngimeler-tolastamai-tur-tokaev-kandy-okiga-zhaily-ne-deidi/ |title= «Қаңтар» туралы алып қашпа әңгімелер толастамай тұр – Тоқаев қанды оқиға жайлы не дейді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> === 2026 === 2026 жылғы 20 қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында Тоқаев екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]]н орнатуды ұсынды. [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымын қайта орнату және басқа да ұқсас өзгерістер [[Қазақстандағы конституциялық референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] шешілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Референдум ресми ақпаратша қолдау көрді де, жаңадан [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|Құрылтайдың сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда]] орын алды. Сайлауда басым дауысқа [[Әділет (партия)|Әділет]] конституциялық көпшілікті құрады. Оның тұңғыш сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтті, оны Тоқаев ашты. Осы кезде ол [[Олжас Бектенов үкіметі]]н отставкаға жіберді.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> === Саяси реформалары === [[Сурет:Tokayev with officials, January 2021.jpg|нобай|оңға|Тоқаевтың үкімет мүшелері мен Мәжіліс депутаттарымен кездесуі, қаңтар 2021]] 2022 жылғы мамырда Тоқаев «Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/laws/memleket-basshysy-kazakstan-respublikasynda-beibit-zhinalystardy-uiymdastyru-zhane-otkizu-tartibi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-zanyna-ko |title= Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> «Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-respublikalyk-referendum-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-ozgerister-men-tolyktyru-engizu-turaly-kazakstan-kol-koydy-541259 |title= Мемлекет басшысы «Республикалық референдум туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> ««[[Қазақстан саяси партиялары|Саяси партиялар]] туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/laws/memleket-basshysy-sayasi-partiyalar-turaly-kazakstan-respublikasynyn-zanyna-ozgeris-pen-tolyktyrular-engizu-turaly-kazakstan-respublikasynyn |title= Мемлекет басшысы «Саяси партиялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы»<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-president-signed-the-bill-into-election-law/30633103.html |title= Президент Тоқаев саяси партиялар мен сайлау заңдарына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> және «Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер енгізу туралы» заңдарына қол қойды. Ол өзінің халыққа Жолдауында «заманауи мемлекет құру үшін Қазақстан [[көппартиялы жүйе]] құруы керек» деп, биліктегі [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы басқа партиялармен көбірек ынтымақтасуы керектігін айтты. ==== «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» идеясы ==== Тоқаев мемлекеттік саясатының маңызды элементтерінің бірі «''Халық үніне құлақ асатын мемлекет''» идеясын (кейде ''Естуші мемлекет'', не ''Тыңдаушы мемлекет'') ұсыну болды, онда мемлекеттік басқару «мемлекет үшін азамат емес, азамат үшін мемлекет» деген қағиданы ұстанатын болады. Тоқаев азаматтық қоғамды тыңдайтын мемлекет концепциясын ілгерілететін саяси реформалар жүргізуді жақтады.<ref name="joldaw2020" /> Сондай-ақ Тоқаев 2021 жылы ауылдық округтер, кенттер мен ауылдар әкімдерін тікелей сайлауды өткізуді ұсынды және ол жайлы заң жобасына 2020 жылы қол қойды.<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33374726 |title= О мерах по реализации Послания Главы государства народу Казахстана от 1 сентября 2020 года «Казахстан в новой реальности: время действий» |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |date= 2020-09-14 |accessdate= 2024-02-20}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/ru/article/3698565 |title= Выборы сельских акимов в Казахстане пройдут в 2021 году |lang= ru |publisher= inform.kz |author= Күзекбай, Ақбота |date= 2020-09-24}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113924/https://www.inform.kz/ru/vybory-sel-skih-akimov-v-kazahstane-proydut-v-2021-godu_a3698565 }}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде тіркелген 5 партияның үшеуі ғана [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тегі мандатқа қол жеткізді. [[Қазақстанның 7-Парламенті|7-Парламент]]тің ашылу рәсімінде Тоқаев [[пайыздық тосқауыл]]дың 7% 5% түсірілгенін және [[Бәріне қарсымын]] таңдауының бюллетеньге қайта қойылғанын ұсынды.<ref>{{Cite web|url= https://www.interfax.ru/world/745248 |title= Токаев счел необходимым снизить барьер для прохождения в парламент |lang= ru |publisher= interfax.ru |date= 2021-01-15 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210315110235/https://www.interfax.ru/world/745248 |date= 2021-03-15}}</ref> Парламент Тоқаев ұсынған бұл конституциялық реформаларды қабылдады да, ол 2021 жылғы 25 мамырда күшке енді.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/05/new-law-on-elections-aims-to-engage-kazakh-citizens-in-political-institutions-experts-say/ |title= New Law on Elections Aims to Engage Kazakh Citizens in Political Institutions, Experts Say |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |date= 2021-05-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Ұлттық Құрылтайдың құрылуы ==== 2022 жылғы 14 маусымда Тоқаев Ұлттық Құрылтайды құру туралы заңға қолын қойды. Бұл орган Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің ізбасары болды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/315449-ulttyq-quryltay-ne-ushin-qurylghany-aytyldy |title= Ұлттық құрылтай не үшін құрылғаны айтылды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2022-06-15 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Өлім жазасы ==== 2019 жылғы желтоқсанда Тоқаев Қазақстанның {{iw|Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативтік хаттамасы|Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативтік хаттамасына|en|Second Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights}} қол қоятынын айтты. Оның бұл сөзі Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің адам құқығы туралы талқысынан кейін айтылған еді. Осы жерден Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]не елдегі [[өлім жазасы]]н жою шараларын белгілейтін Екінші факультативтік хаттамаға қосылу процесін бастау міндетін қойды.<ref name="iccpr">{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/09/kazakhstan-joins-second-optional-protocol-to-iccpr-aiming-at-abolishing-death-penalty/ |title= Kazakhstan Joins Second Optional Protocol to ICCPR Aiming at Abolishing Death Penalty |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Шаяхметова, Жанна |date= 2022-09-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/en/kazakhstan-abolishes-death-penalty/a-56117176 |title= Kazakhstan abolishes death penalty |lang= en |publisher= [[Неміс толқыны]] |date= 2021-02-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы өкілі [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] хаттамаға қол қойды.<ref name="iccpr" /> 2021 жылғы 2 қаңтарда Тоқаев өлім жазасын жойған заңнамаға қолын қойды.<ref>{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/article/details/54127?lang=kk |title= Қазақстан өлім жазасының күшін жоюға бағытталған Екінші Факультативтік хаттаманы ратификациялады |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің ресми сайты |date= 2021-01-02 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Экономикалық реформалары === {{Толық мақала|Қазақстан экономикасы}} [[Сурет:Tokayev Kassym-Jomart (2023-03-30).jpg|нобай|солға|[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттарының алдында сөз сөйлеп жатқан Тоқаев, 2023 жылғы наурыз]] Тоқаев президент болған алғашқы айларда халықтың әлеуметтік осал топтарына түсетін жүктемені азайту мақсатында банктерге үкіметтік көмек көрсетуді тоқтатты және несиелерді кешіру жүйесін енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/30021698.html |title= Токаев подписал указ о списании части задолженности по кредитам для отдельных категорий граждан |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2019-06-26 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2020 жылы мұғалім, дәрігер мен әлеуметтік қызметкерлердің жалақылары өсті.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/05/Tokayev-chairs-third-meeting-of-national-council-of-public-trust-to-restructure-education-system/ |title= Tokayev Chairs Third Meeting of National Council of Public Trust to Restructure Education System |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2020-05-27 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> [[COVID-19 пандемиясы]]ның себебінен шыққан жаһандық рецессия барысында Тоқаев үкіметке «барлық әлеуметтік міндеттемелерді» орындайтын дағдарысқа қарсы жоспар құруды тапсырды.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/30477222.html |title= Токаев после совещания с правительством заявил об «ухудшении экономической ситуации» |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-03-09 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Жауап ретінде арзан несие, салықтық жеңілдіктер, аудитті қысқарту және жұмыспен қамтуды ынталандыру арқылы жеке сектордың ауыртпалығын жеңілдетуге бағытталған бірқатар пакеттер ашылды.<ref>{{Cite web|url= https://eurasianet.org/kazakhstan-outlines-plan-to-shelter-economy-from-covid-19 |title= Kazakhstan outlines plan to shelter economy from COVID-19 |lang= en |publisher= eurasianet |author= Kumenov, Almaz |date= 2020-03-18 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Пандемия өршіген сайын тауарларға инфляция өсе бастады, бұл әсіресе Қазақстанның батысында әлеуметтік және еңбек наразылығының артуына әкелді.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2021/08/inflation-amid-the-covid-19-pandemic-fuels-labor-unrest-in-kazakhstan/ |title= Inflation Amid the COVID-19 Pandemic Fuels Labor Unrest in Kazakhstan |lang= en |publisher= The Diplomat |author= Қалмырзаева, Эльвира |date= 2021-08-31 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев бұған жауап ретінде үкімет пен орталық банкті тым «дәрменсіз» деп айыптап, оларды инфляция деңгейін төмендетуге шақырып, мемлекеттік бюджеттегі ақша массасының артық мөлшерін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/tokaev-my-prinyali-reshenie-gosudarstvo-ne-dolzhno-pomogat-bankiram |title= Токаев: Мы приняли решение – государство не должно помогать банкирам |lang= ru |publisher= infomburo |author= Әбубәкірова, Тамара |date= 2021-09-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2021 жылғы қыркүйекте елдегі [[ең төмен жалақы]] 2018 жылдан бері тұңғыш рет өсірілді.<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/46448-minimalnaa-zarplata-v-kazahstane-s-1-anvara-2022-goda-vyrastet-do-60-tys-tenge.html |title= Минимальная зарплата в Казахстане с 1 января 2022 года вырастет до 60 тыс. тенге |lang= ru |publisher= vlast.kz |author= Вааль, Тамара |date= 2021-09-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== COVID-19 пандемиясы ==== {{Толық мақала|Қазақстандағы COVID-19 пандемиясы}} 2020 жылғы наурызда Қазақстанда [[COVID-19 пандемиясы|COVID-19 індеті]]нің таралуына байланысты Тоқаев 15 наурызда елде төтенше жағдай енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/kazakstan-respublikasynda-totenshe-zhagdaidy-engizu-turaly |title= Қазақстан Республикасында төтенше жағдайды енгізу туралы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-15}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200410203127/https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/kazakstan-respublikasynda-totenshe-zhagdaidy-engizu-turaly |date= 2020-04-10}}</ref> Тоқаев ұлттық телеарна арқылы сөйлеген сөзінде «Мемлекет жұмысының тұрақтылығын қамтамасыз ету шаралары туралы» арнайы жарлыққа қол қойғанын атап өтіп, құжаттар мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігін арттыруға, билік вертикалын нығайтуға және барлық қажетті шешімдерді жедел қабылдауға мүмкіндік беретінін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://baribar.kz/124978/qasym-zhomart-Tokayev-qazaqstan-halqyna-undeu-zhasady/ |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына үндеу жасады |lang= kk |publisher= Бәрі бар |date= 2020-03-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Вирустың таралуын тежеу үшін Тоқаев [[Наурыз мейрамы]]на арналған іс-шараларды да, [[Жеңіс күні]]не арналған әскери парадты да тоқтатуға бұйрық берді.<ref>{{Cite web|url= https://almaty.tv/kz/news/koronavirus/1344-nauryz-vpervye-v-kazakhstane-ne-budet-massovo-otmechatsya |title= Елімізде Наурыз мейрамы мен Жеңіс күні бұрынғыдай тойланбайтын болды |lang= kk |publisher= almaty.tv |author= Нысанбек, Салтанат; Өтеген, Нұрлан және Омар, Данияр |date= 2020-03-12 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> COVID-19 вакцинациясының жақтаушысы ретінде Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] мен бүкіл [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|үкімет]]тің вакцинаны енгізудің алғашқы айларындағы баяу қарқыны үшін сынға алды.<ref>{{Cite web|url= https://eurasianet.org/kazakhstan-officials-under-fire-over-vaccination-failures |title= Kazakhstan: Officials under fire over vaccination failures |lang= en |publisher= eurasianet |author= Kumenov, Almaz |date= 2021-04-21 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Вакцинаға деген қоғамның сенімін арттыру мақсатында Тоқаев 2021 жылғы сәуірде Қазақстанда шығарылған [[Спутник V|Спутник V COVID-19 вакцинасы]]ның дозасын алды, баспасөз хатшысының айтуынша, Тоқаев нәтижеде ешқандай жанама әсер сезінбеген.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-sputnik-v-vaktsinasyin-saldyirdyi-320960/ |title= Тоқаев "Спутник V" вакцинасын салдырды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2021-04-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Білім беру ==== 2019 жылғы сәуірде өткен мұғалімдер конференциясында Тоқаев төрт жыл ішінде Қазақстандағы мектеп мұғалімдерінің орташа жалақысы екі есеге өсетінін мәлімдеді. Сондай-ақ ол [[қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]]не аз қамтылған отбасылардағы және әлеуметтік жағдайы төмен аудандардағы мектептердегі балалардың академиялық алшақтығын жою үшін арнайы бағдарламалар әзірлеп, іске қосуды тапсырды да, әсіресе ауыл мен қала арасындағы білім берудегі теңсіздікті еңсеру қажеттігін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2019/08/kazakh-president-to-increase-teachers-salaries-twofold-to-improve-national-education-quality/ |title= Kazakh President to increase teachers’ salaries twofold to improve national education quality |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Василенко, Диана |date= 2019-08-29 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Энергетика ==== {{Толық мақала|Қазақстан энергетикасы}} Тоқаев 2019 жылғы сәуірде атом электр стансасының Қазақстанда орнатылу қажеттігін білдіріп, ел 2030 жылға қарай электр энергиясының тапшылығына тап болады деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/astana_kazakhstan/working_trips/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-semei-kalasynyn-zhurtshylyk-okilderimen-kezdesti |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Семей қаласының жұртшылық өкілдерімен кездесті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-04-26 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2021 жылғы мамырда Тоқаев Төмен көміртекті даму тұжырымдамасын жариялады, бұл — 2035 жылға қарай елдің энергетикалық балансын дамыту арқылы Қазақстанның көмірге тәуелділігін азайтуды көздейтін жоба. ==== Экология ==== 2019 жылғы 17 маусымда Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]]н құрды да, тұңғыш министрі қылып [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]ты тағайындады.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/news/magzum-myrzagaliev-ministr-bolyp-tagajyndaldy |title= Мағзұм Мырзағалиев министр болып тағайындалды |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2019-06-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Министрлікке қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану, минералдық-шикізат базасын геология мен молықтыру, сондай-ақ қатты тұрмыстық қалдықтарды, су және сарқынды суларды тазарту, орман шаруашылығын қадағалау өкілеттігі берілді.<ref>{{Cite web|url= https://kapital.kz/naznacheniya/79094/v-kazakhstane-poyavitsya-ministerstvo-ekologii-geologii-i-prirodnykh-resursov.html |title= В Казахстане появится министерство экологии, геологии и природных ресурсов |lang= kk |publisher= Kapital.kz |date= 2019-06-17 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604215609/https://kapital.kz/naznacheniya/79094/v-kazakhstane-poyavitsya-ministerstvo-ekologii-geologii-i-prirodnykh-resursov.html}}</ref> 2023 жылғы 4 қаңтарда министрлік ыдыратылды, орнына [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму]] мен [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар]] министрліктеріне бөлінді. Тоқаев [[Алматы]]ның ластанған ауасы жайлы алаңдайтынын айтқан.<ref name="energy">{{Cite web|url= https://www.samruk-energy.kz/en/press-center/company-news/23-news/665-perevod-almatinskoj-tets-2-na-gaz-korotko-o-samom-vazhnom |title= Transition of Almaty CHP-2 to gas. Most important points in brief. |lang= en |publisher= Самұрық-Energy |date= 2020-09-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Ол 2021 жылы үкіметке, қалалық әкімдікке және «Самұрық-Энерго» компаниясына стансадан шығатын зиянды шығарындыларды шектеу үшін «Алматы-2» ЖЭО-ны табиғи газға көшіру туралы түпкілікті шешімді орындауды тапсырды.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/05/kazakhstan-to-increase-share-of-renewable-energy-to-15-percent-by-2030/ |title= Kazakhstan to Increase Share of Renewable Energy to 15 Percent by 2030 |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2021-05-27 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Алайда 2022 жылғы сараптар Алматы ауасының тазалығы жақсармай жатқанын дәлелдеді.<ref name="energy" /><ref>{{Cite web|url= https://exclusive.kz/__trashed/ |title= Алматинцам не стоит надеяться на улучшение воздуха |lang= ru |publisher= exclusive.kz |author= Ямпольская, Анна |date= 2022-12-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Денсаулық сақтау ==== {{Толық мақала|Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесі}} 2020 жылғы 7 шілдеде Тоқаев «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» жаңа кодекске және «Кейбір заңнамалық актілерге денсаулық сақтау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңға қол қойды, ол [[Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесі|медицина]] қызметкерлерінің заңи қорғауын күшейтті, азаматтың вакцинацияға қатысты құқықтарын қайта анықтады. Сондай-ақ, кодекс электронды темекіні тұтынуға шектеу қойып, снюс пен басқа да шегілмейтін темекі бұйымдарын әкелуге, өндіруге және таратуға тыйым салды, сондай-ақ темекі өнімдерін 21 жасқа толмаған тұлғаларға өткізгені үшін әкімшілік жауапкершілік енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/07/president-Tokayev-signs-new-public-health-code-to-provide-extra-legal-protection-for-kazakh-medical-workers/ |title= President Tokayev Signs New Public Health Code to Provide Extra Legal Protection For Kazakh Medical Workers |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Ерғалиева, Айдана |date= 2020-07-08 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Сыртқы саясаты === {{Толық мақала|Президент Қасым-Жомарт Тоқаев халықаралық сапарларының тізімі}} Тоқаев өзінен бұрынғы президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] бастаған сыртқы саясатты жалғастыратынына уәде берді. Бұл саясат шетел инвестицияларын тарту, көпвекторлы сыртқы саясат жүргізу және аймақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету шараларын қамтиды.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2019/03/new-kazakh-president-sworn-in-praises-predecessor-pledges-continuity/ |title= New Kazakh President sworn in, praises predecessor, pledges continuity |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Алтынсарина, Эля |date= 2019-03-20 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Биліктегі алғашқы айда ол 4 мемлекет басшысымен кездесті, оның екеуін ол шетелде көрсе, қалған екеуін [[Астана|Нұр-Сұлтан]]да қарсы алды. ==== Ресей ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Ресей қатынастары}} [[Сурет:Мацква.ру, репортаж с Парада Победы 2023 на Красной площади, фото 21.jpg|нобай|оңға|[[Жеңіс күні]]не арналған парад кезіндегі Тоқаев, [[Мәскеу]], 2023 жыл]] Саясаттанушы Рико Айзекстің пікірінше, Тоқаевтың [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]] орнын алу шешімі елдегі демократиялануға жол бермеу үшін жасалған. Айзекс ойынша елдің демократиялануы Назарбаевтың мұрасы мен елдің Ресеймен қарым-қатынасына нұқсан келтіретін еді.<ref>{{Cite web|url= https://core.ac.uk/download/pdf/305118582.pdf |title= Russia–Kazakhstan Relations and the Tokayev–Nazarbayev Tandem |lang= en |publisher= Russian Analytical Digest |author= Isaacs, Rico |date= 2020-03-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев қызметіне кіріскеніне кейін екі апта өткен соң, 2019 жылғы 4 сәуірде [[Мәскеу]]ге өзінің алғашқы шетелдік сапарымен барып, [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]мен кездесті.<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/187041-qasym-zhomart-toqaevtynh-reseyge-alghashqy-sapary-tabysty-otti |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресейге алғашқы сапары табысты өтті |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-04-04 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Сапар барысында Путин Тоқаевқа елде ұсынылып отырған атом электр станциясының құрылысына ресейлік көмек көрсетуді ұсынды.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-putin-offers-russian-nuclear-plant-help/29865177.html |title= Putin Offers Russian Help To Build Kazakh Nuclear Plant |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Pannier, Bruce |date= 2019-04-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2019 жылғы маусымда Тоқаев АЭС салу туралы шешімнің жергілікті халық қалауымен, «тіпті, қажет болса референдум арқылы» да, қабылданатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/tokaev-aes-kurylysyna-katysty-tipti-kazhet-bolsa-referendum-otkizemiz_a3536537/ |title= Тоқаев АЭС құрылысына қатысты: Тіпті қажет болса референдум өткіземіз |lang= kk |publisher= kazinform |date= 2019-06-10 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2020 жылдың соңына қарай ресейлік депутаттар [[Вячеслав Алексеевич Никонов|Вячеслав Никонов]] пен [[Евгений Алексеевич Фёдоров|Евгений Фёдоров]] бүкіл Қазақстан жерін [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағының]] сыйлығы деді де, Ресей бұл жерді жалға берген деген тұжырым жасады.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/kazakhstanis-reaction-to-the-statements-of-russian-deputies-about-the-kazakh-territory/31002411.html |title= «Большой подарок». Высказывания российских депутатов о территории Казахстана вызвали возмущение |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Мамашұлы, Асылхан |date= 2020-12-15 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Бұл тұжырымдар [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі]] тарапынан реакция тудырды, министрлік «арандатушылық» тудыратын бұл шабуылдар салдарынан екі ел арасындағы қарым-қатынас бұзыла алатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/31014801.html |title= МИД Казахстана отреагировал на заявления депутатов Госдумы спустя 13 дней |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-12-23 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев [[Егемен Қазақстан]]ға берген сұхбатында «бірнеше шетел азаматының» екі ел арасындағы қатынастарды «нашарлағысы» келетінін айтқан және «Қазақстанға осы ірі жерді ешкім сыйлап бермеген» деген. [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін Тоқаев Ресейдің [[Донецк Халық Республикасы|Донецк]] және [[Луганск Халық Республикасы|Луганск Халық Республикалары]] атты [[қуыршақ мемлекет]]терін мойындамайтынын айтқан. Оның сөзінше «біз [[Қытай Республикасы|Тайвань]]ды да, [[Косово]]ны да, [[Оңтүстік Осетия]]ны да, [[Абхазия Республикасы|Абхазия]]ны да мойындамаймыз. Бұл принципті Луганск пен Донецктің квазимемлеттік құрылымына да қолданамыз».<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31903143.html |title= Тоқаев Петербургтегі форумда: Қазақстан "ДХР" мен "ЛХР" аймақтарын мойындамайды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-06-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев сондай-ақ Қазақстанның Ресейге қарсы салынған Батыс елдер санкцияларын орындайтынын және бұл елдің «Ресей мен [[Беларусь]]ке қойылған шектеулерді сақтайтынын» атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-evade-sanctions-russia/31781750.html |title= Top Official Says Kazakhstan Won't Help Russia Evade Western Sanctions |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 9 мамырда ол [[Мәскеу]]дегі [[Жеңіс күні]]не арналған парадқа қатысып, Ресей президенті Владимир Путинмен кездесті.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне арналған әскери парадқа барды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> ==== Қытай ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Қытай қатынастары}} [[Сурет:Meeting of SCO leaders - 20190614 - 02.jpg|нобай|оңға|2019 жылғы [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның саммитіндегі Тоқаев]] Тоқаев 2019 жылғы қыркүйекте [[Қытай]]ға екі күндік мемлекеттік сапармен барды. Онда ол [[Бейжің]]де Төраға [[Си Цзиньпин]]мен кездесті, кездесу барысында екі көшбасшы да тұрақты жан-жақты стратегиялық серіктестік құруға келісті.<ref>{{Cite web|url= http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/11/c_138384243_2.htm |title= China, Kazakhstan agree to forge permanent comprehensive strategic partnership |lang= en |publisher= Xinhua |author= huaxia |date= 2019-09-11}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602220026/http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/11/c_138384243_2.htm |date= 2021-06-02}}</ref> [[Бейжің университеті]]не сапары барысында ол өзінің бұрынғы тіл оқытушысы Лю Шициньмен, сондай-ақ бірнеше қазақстандық студентпен кездесті. Шицинь Тоқаевты [[қытай тілі]]н жетік меңгерген «көпшіл, белсенді, жылдам» және «ең жақсы студенттерінің бірі» деп сипаттады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-so-svoim-uchitelem-v-pekine-378806/ |title= Токаев встретился со своим учителем в Пекине |lang= ru |publisher= tengrinews |date= 2019-09-11 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602220307/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-so-svoim-uchitelem-v-pekine-378806/ |date= 2021-06-02}}</ref> ==== Посткеңестік кеңістік және Орталық Азия ==== {{Тағы қараңыз|Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|Армения-Қазақстан қатынастары|Әзербайжан-Қазақстан қатынастары|Қазақстан-Қырғызстан қатынастары|Қазақстан-Өзбекстан қатынастары}} [[Сурет:CSTO Summit 2022 01.jpg|нобай|оңға|2022 жылғы [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]ның саммиті]] 2019 жылғы 14 сәуірде Тоқаев көршілес [[Өзбекстан]]ға жол алып, [[Өзбекстан президенті|президент]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]]пен келіссөздер жүргізді. Бұл «екінші президенттердің» тұңғыш кездесуі еді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-president-visits-uzbekistan/29879701.html |title= Екінші президенттердің Ташкенттегі алғашқы кездесуі |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Қари, Қуанышбек |date= 2019-04-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 16–17 мамыр күндері Тоқаев 12-[[Астаналық экономикалық форум]]ға бірнеше мемлекет басшыларын, соның ішінде [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] мен [[Мамука Гивиевич Бахтадзе|Мамука Бахтадзе]]ні шақырған. Саммиттің бастауында [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] болған.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_receptions/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-armeniya-prezidenti-armen-sarkisyanmen-kezdesti |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Армения Президенті Армен Саркисянмен кездесті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-05-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Ол сондай-ақ 29 мамырда [[Еуразиялық экономикалық одақ]] пен [[Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес]] саммитіне [[Ресей]], [[Қырғызстан]], [[Беларусь]], [[Тәжікстан]], [[Армения]] және [[Молдова]] өңірлік басшыларын қабылдады. 2019 жылдың аяғында [[Қырғызстан]]ға сапары кезінде ол [[Бішкек]]тегі қырғыз жазушысы [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың мұражай-үйінде болып, марқұм жазушының жұбайымен кездесіп, 1989 жылы [[Бейжің]]де Айтматовпен алғашқы кездесуін еске алды.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3589472 |title= Kassym-Jomart Tokayev visited Chingiz Aitmatov House-Museum in Bishkek |lang= en |publisher= kazinform |author= Темірғалиева, Айғаным |date= 2019-11-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113923/https://www.inform.kz/en/kassym-jomart-Tokayev-visited-chingiz-aitmatov-house-museum-in-bishkek_a3589472 |date= 2022-03-17}}</ref> [[Екінші Таулы Қарабақ соғысы (2020)|Екінші Таулы Қарабақ соғысы]] орын алғанда Тоқаев [[Армения]]ның өз әскерилерін даулы аймақтан шығарғанын талап етті.<ref>{{Cite web|url= https://turkeygazette.com/kazakhstans-president-kassym-jomart-Tokayev-said-armenia-should-withdraw-from-nagorno-karabakh/ |title= Kazakhstan’s President Kassym-Jomart Tokayev said Armenia should withdraw from Nagorno-Karabakh |lang= en |publisher= turkeygazette.com |date= 2020-10-09}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211018182226/https://turkeygazette.com/kazakhstans-president-kassym-jomart-Tokayev-said-armenia-should-withdraw-from-nagorno-karabakh/ |date= 2021-10-18}}</ref> ==== Еуропа ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Еуропа Одағы қатынастары}} [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|нобай|солға|Тоқаев пен [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]], БҰҰ Бас ассамблеясы, [[Нью-Йорк]], 25 қыркүйек 2019]] Сыртқы істер министрі ретінде Тоқаев 2006 жылғы 3–4 қазанда [[Берлин]], Германияға сапар жасап, [[Еуропалық парламент]] Сыртқы істер комитетінің алдында сөз сөйледі. Сөйлеген сөзінде Тоқаев 2009 жылы [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]н (ЕҚЫҰ) жетектеуге Қазақстанның үміткерлігін ұсынды. Ол өз сөзінде [[Еуропа Одағы]], Қытай және [[Үндістан]] арасындағы энергия көздерін қамтамасыз ету жолындағы бәсекені талқылап, Қазақстан «мұнай өндіруді ұлғайтуға қабілетті өте аз елдердің бірі және осылайша Қазақстан жаһандық және еуропалық нарықтар үшін маңызды баламалы энергия жеткізушісі бола алады» деді. Ол, оған қоса [[Әзербайжан]] арқылы өтетін [[Транскапсийлік газ құбыры]]ның құрылуына қарсы шықты; бұл жобаның орындалуын [[Каспий теңізі]]мен шектесетін басқа елдердің қарсылығының ықтималдығына байланысты ЕО шенеуніктері қалаған еді.<ref name="lobjakas">{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/1071795.html |title= Kazakhstan: Foreign Minister Seeks EU Energy Links |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Lobjakas, Ahto |date= 2006-10-04 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200321144902/https://www.rferl.org/a/1071795.html |date= 2020-03-21}}</ref> [[Германия Сыртқы істер министрлігі|Германиялық Сыртқы істер кеңсесі]]нің өкілі Гернот Эрлер Қазақстанның 2009 жылы ЕҚЫҰ президенті болғанын қолдаса, португалиялық социалистік депутат Ана Гомес Тоқаевқа «Министр, сіз ЕҚЫҰ төрағалығына үміткерсіз. Дегенмен, ЕҚЫҰ сіздің өткен сайлауларыңыз шынайы сайлаудың халықаралық стандарттарына сай келмейтінін айтты. Біз еліңіздегі саяси оппозицияның жаншылып жатқанын естіп жатырмыз, тіпті діни топтардың жаншылып жатқанын да естиміз» деді. Тоқаев Қазақстандағы саяси оппозициялық күштер өздерінің әлсіз тұстарына байланысты «үкіметке қарсы тұра алмайтынын» айтқан да, қазақстандықтар [[демократия]] туралы «білім алуы» қажет, [олар үшін] бұл концепция шетелдік келеді. Тоқаев сөзінше үкімет [[діни толеранттық]]ты приоритет қылып көреді. Ол ЕҚЫҰ жасаған сайлау туралы есепті «техникалық қиыншылықтары болған» деген және «әділ жасалмағаны» үшін сынаған да, бәрін «өзара түсіністікке» шақырды. Ол одан әрі оның үкіметі «[[Орталық Азия]]да орналасқан ел ретінде өкіл ретінде үлкен үлес қоса алады» деп сенетінін айтты.<ref name="lobjakas" /> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Германияға жасайын деген мемлекеттік сапарының алдында Тоқаев [[Неміс толқыны]]на сұхбат берген еді. Ол жерде ол Германияны «Қазақстанның аса маңызды Еуропалық әріптесі» деп атады.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3591394 |title= Kassym-Jomart Tokayev gives interview to Deutsche Welle |lang= en |publisher= inform.kz |date= 2006-10-04}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113926/https://www.inform.kz/en/kassym-jomart-Tokayev-gives-interview-to-deutsche-welle_a3591394 |date= 2022-03-17}}</ref> Сол сұхбатында ол [[Қырым аннексиясы|Ресей Федерациясының Қырымды аннексиялауы]]н басып алу деп есептемейтінін айтып, сонымен бірге «Ресей басшылығының даналығына сенетінін» айтты, осы үшін сынға алынды да, [[Украина Сыртқы істер министрлігі]] осы сөзі үшін Қазақстанға қарсы [[демарш]] жариялаған еді.<ref>{{Cite web|url= https://qazaqtimes.com/article/72659 |title= Украинадан Қазақстанға демарш: Ақорда Қырым аннексиясын неге мойындамайды? |lang= kk |publisher= qazaqtimes.com |author= Жұматай, Арай |date= 2019-12-05 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== АҚШ ==== {{Тағы қараңыз|АҚШ-Қазақстан қатынастары}} [[Сурет:Secretary Blinken Meets with Kazah President Tokayev in Astana (52717462009).jpg|нобай|оңға|Тоқаев (оң жақта) пен [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Энтони Блинкен]], 28 ақпан 2023]] Тоқаев 2006 жылғы 25 қыркүйекте Уолдорф-Астория қонақүйінде [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Кондолиза Райс]]пен және АҚШ Мемлекеттік хатшысының адам құқықтары жөніндегі көмекшісі Барри Лоуэнкронмен кездесті. [[Associated Press]] агенттігінің журналисі Энн Гиранның айтуынша, кейбір сарапшылардың пікірінше, Қазақстандағы саяси жағдайдың нашарлауына қарамастан, АҚШ Қазақстанмен қарым-қатынасын жақсартқысы келеді. Қазақстандық мұнай өндірісі айтарлықтай өседі деген болжамдар болған және Қазақстанды басқа Орталық Азия елдерімен салыстырғанда «тым авторитарлық, тым тұрақсыз, тым кедей емес» деп сипаттаған. Тоқаевпен кездесудің алдында Райс келіссөз барысында [[адам құқығы]], не [[энергетика]]ның «қайсы бірінші орынға келеді» деген сұраққа ол жауап беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://www.taiwannews.com.tw/en/news/228948 |title= Bush administration pursues ties to oil-rich Kazakhstan despite backslide on democracy |lang= en |publisher= Taiwan News |author= Gearan, Anne |date= 2006-09-26}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604012709/https://www.taiwannews.com.tw/en/news/228948 |date= 2021-06-04}}</ref> Президент болғанынан кейін Тоқаев Қазақстанның стратегиялық одақтастарымен, соның ішінде Америка Құрама Штаттарымен, бар дипломатиялық қатынастарды жалғастыра берді. 2020 жылғы 2 ақпанда ол [[Астана|Нұр-Сұлтан]]да [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Майк Помпео]]мен кездесті, келіссөздер барысында екі ел арасындағы қатынастарды жақсартудың және сауда, инвестиция, IT-технология, демократиялық құндылықтарды күшейтудің және терроризмге қарсы күрестің маңызы айтылды.<ref>{{Cite web|url= https://akipress.com/news:634027:President_Tokayev_holds_talks_with_U_S__Secretary_of_State_Michael_Pompeo/ |title= President Tokayev holds talks with U.S. Secretary of State Michael Pompeo |lang= en |publisher= akipress |date= 2020-02-03 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602214345/https://akipress.com/news:634027:President_Tokayev_holds_talks_with_U_S__Secretary_of_State_Michael_Pompeo/ |date= 2021-06-02}}</ref> Кейбір аналитиктердің ойынша, Помпеоның Қазақстанға сапары Қытайдың елдегі ықпалына қарсы жасалған еді, өйткені Помпео бұдан бұрын [[Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлері|Шыңжаңдағы лагерьлер]]дің құрбаны болған этникалық [[Қытай қазақтары|қазақ]] отбасыларымен кездесіп, Тоқаевты этникалық [[ұйғырлар]] мен қазақтарды қудалауы үшін Қытайға қысым көрсетуге шақырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.voanews.com/south-central-asia/pompeo-central-asia-seeks-counter-china |title= Pompeo, in Central Asia, Seeks to Counter China |lang= en |publisher= [[Америка дауысы]] |author= Imamova, Navbahor |date= 2020-02-03 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> == Саяси көзқарасы == Тоқаевты жергілікті және халықаралық биліктегі тәжірибесі бар «ұстамды [[Консерватизм|консерватор]]» деп сипаттайды.<ref>{{Cite web|url= https://www.polemics-magazine.com/int/kazakh-elections-eastern-front |title= Explaining the Results of the Kazakh Elections: Not so Quiet on the Eastern Front? |lang= en |publisher= Polemics Magazine |author= Krikorian, Lena |date= 2019-07-15 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828212031/https://www.polemics-magazine.com/int/kazakh-elections-eastern-front |date= 2021-08-28}}</ref> Сонда да [[The Wall Street Journal]]ға берген сұхбатында Тоқаев өзін «реформашы» қылып сипаттады да, саяси реформасыз экономикалық реформалар болмайды деген.<ref>{{Cite web|url= https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-newly-elected-leader-calls-himself-a-reformer-11560452047 |title= Kazakhstan’s Newly Elected Leader Calls Himself a ‘Reformer’ |lang= en |publisher= Polemics [[The Wall Street Journal]] |author= Simmons, Ann M. |date= 2019-06-13 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220107012207/https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-newly-elected-leader-calls-himself-a-reformer-11560452047 |date= 2022-01-07}}</ref> [[The Diplomat]] басылымының жазуынша, Тоқаевтың саяси капиталы Назарбаевтың қолдауынан асып түспеді, бұл оған бизнес-элитадан, мемлекеттік қызметшілерден және саяси институттардан қолдау мен сенім алуға мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2020/03/democracy-the-Tokayev-way/ |title= Democracy, the Tokayev Way |lang= en |publisher= [[The Diplomat]] |author= Ниязбеков, Нұрсейіт |date= 2020-03-03 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220204120839/https://thediplomat.com/2020/03/democracy-the-Tokayev-way/ |date= 2022-01-07}}</ref> Осы себепті Тоқаев «Назарбаевтың саяси тумасы»<ref>{{Cite web|url= https://www.euractiv.com/section/central-asia/news/Tokayev-triumphs-in-kazakh-elections-amid-tensions/ |title= Tokayev triumphs in Kazakh elections amid tensions |lang= en |publisher= euractiv |author= Michalopoulos, Sarantis |date= 2019-06-10 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201103/https://www.euractiv.com/section/central-asia/news/Tokayev-triumphs-in-kazakh-elections-amid-tensions/ |date= 2021-08-28}}</ref> деп сипатталды және оның қарсыластары мен сыншылары оны «жиһаз» ({{lang-ru|мебель}}) деп атады, бұл келемеждік терминді алғаш рет 2019 жылы қуғындағы қазақстандық кәсіпкер [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов|Мұхтар Әблязов]] ойлап тапқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://newtimes.kz/vlast/88273-ne-zhelaete-pochistit-mebel-posle-starykh-khozyaev-chto-pishut-prezidentu-kazakhstana-v-ego-svezhesozdannom-akkaunte-instagram |title= «Не желаете почистить мебель после старых хозяев?»: Что пишут президенту Казахстана в его свежесозданном аккаунте Instagram |lang= ru |publisher= newtimes.kz |author= Мостовая, Екатерина |date= 2019-04-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201103/https://newtimes.kz/vlast/88273-ne-zhelaete-pochistit-mebel-posle-starykh-khozyaev-chto-pishut-prezidentu-kazakhstana-v-ego-svezhesozdannom-akkaunte-instagram |date= 2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://belsat.eu/ru/news/duumvirat-ajsultangejt-protesty-i-liberalizatsiya-itogi-goda-prezidentstva-tokaeva/ |title= Дуумвират, Айсултангейт, протесты и либерализация. Итоги года президентства Токаева |lang= ru |publisher= belsat.eu |author= Винявский, Игорь |date= 2020-03-19 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201054/https://belsat.eu/ru/news/duumvirat-ajsultangejt-protesty-i-liberalizatsiya-itogi-goda-prezidentstva-tokaeva/ |date= 2021-08-28}}</ref> === Сыбайлас жемқорлық === Тоқаев [[сыбайлас жемқорлық]]қа қатысты өзінің көзқарасын сипаттап, оны «ұлттық қауіпсіздікке тікелей залал» деп атады да, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестегі [[әкім]]дердің ірі жауапкершілігін айтып кетті.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaevtyn-toragalygymen-sybailas-zhemkorlykka-karsy-is-kimyl-maseleleri-zhoninde-kenes-otti |title= Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөнінде кеңес өтті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-05-20 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604215609/https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaevtyn-toragalygymen-sybailas-zhemkorlykka-karsy-is-kimyl-maseleleri-zhoninde-kenes-otti |date= 2021-06-04}}</ref> 2019 жылғы 28 қарашада мекемедегі жоғары лауазымды тұлғалар сыбайлас жемқорлыққа кінәлі деп танылса, мүше болған министр мен әкімдерді отставкаға кетуге міндеттейтін заң жобасы бекітілді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-podpisal-zakon-otvetstvennosti-ministrov-korruptsiyu-385185/ |title= Токаев подписал закон об ответственности министров за коррупцию подчиненных |lang= ru |publisher= tengrinews |date= 2019-11-28 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Орыс тілі === Президент ретінде Тоқаев қазақстандық жұртшылықты [[қазақ тілі]]н үйренуге шақырып, оны «әрбір қазақстандықтың міндеті» деп атады.<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/43213-ucit-kazahskij-azyk-prizval-kazahstancev-tokaev.html |title= Учить казахский язык призвал казахстанцев Токаев |lang= ru |publisher= vlast.kz |date= 2021-01-04 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Сонымен қатар, ол қазақ тілінің рөлін күшейту [[орыс тілі]]не нұқсан келтірмеу керек деп есептей отырып, бұл мәселені дұрыс қарастырмаған жағдайда «түзетілмейтін зардаптар» бола алатынын айтты да, [[Украина]]дағы ұлтаралық қақтығыстарды атап кетті.<ref>{{Cite web|url= https://eurasia.expert/tokaev-poyasnil-kak-sleduet-reshat-yazykovoy-vopros-v-kazakhstane/ |title= Токаев пояснил, как следует решать языковой вопрос в Казахстане |lang= ru |publisher= eurasiaexpert |date= 2020-06-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 13 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдері арасындағы қатынаста орыс тілінің «ерекше рөлі» туралы айтқан.<ref name="oristili">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32642676.html |title= Тоқаев орыс тілін қолдау жөніндегі халықаралық ұйым жобасын мақұлдады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-10-18 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> [[Ресей президенті]]нің баспасөз қызметінің мәліметінше Тоқаев «орыс тілін дамыту үшін халықаралық ұйым құрылуын ұсынды». Қазақстан президентінің ресми сайты бұл жайлы хабарлаған жоқ.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32070138.html |title= Путин "Тоқаев орыс тілін дамыту үшін халықаралық ұйым құруды ұсынды" дейді. Ақорда бұл жайлы хабарламады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-06-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 18 қазанда Тоқаев бұл халықаралық ұйым жобасын мақұлдады да, бұл шешімді «тарихи шешім» деді.<ref name="oristili" /> 2024 жылғы 20 қарашада [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] бұл ұйымның құрылуы жайлы шартты қолдап дауыс берді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33209190.html |title= Мәжіліс "орыс тілі жөніндегі ұйым құру туралы" шартты қолдап дауыс берді |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-11-20 |accessdate= 2024-11-23}}</ref> == Өз өмірі == {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы}} Қасым-Жомарт Тоқаев бұрын [[Надежда Давыдовна Тоқаева]]ға (1957 жылы туған) үйленген болатын, қазір олар ажырасқан. Олардың жалғыз ұлы — Тимур Кемел (туғанында Тоқаев; 1984 жылы туған), кәсіпкер. Тоқаев — [[Көптілділік|полиглот]], қазақша, орысша, ағылшынша, қытайша және французша сөйлейді<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20200517/Poliglot-diplomat-prezident-Qasym-Zhomart-Toqaev-13989339.html |title= Полиглот, дипломат және президент: Қасым-Жомарт Тоқаев 67 жасқа толды |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2020-05-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> және Қазақстанның [[үстел теннисі]] федерациясының 13 жыл бойғы президенті болған.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/president/president |title= Қазақстан Республикасының Президенті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев өз туған күнін тойламайтынын айтқан. Бұл президент отбасында туған күн тойлау дәстүрінің болмауына байланысты қалыптасқан.<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20210517/Tuan-knn-toylaandy-natpaydy-Toaev-68-zhasa-toldy-17069660.html |title= Туған күнін тойлағанды ұнатпайды: Тоқаев 68 жасқа толды |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2021-05-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Швейцариялық Public Eye ұйымының мәліметі бойынша, 2010 жылдары Тоқаевтың ұлы Тимур мұнай және металл өндіру саласында бизнеске ие болған.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/review-tokayevs-assets-and-kazakhstan-distancing-from-russia/32049040.html |title= «Подпольный бизнес» Токаева и «опасность втягивания Казахстана в войну» |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-09-24 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220924193849/https://rus.azattyq.org/a/review-tokayevs-assets-and-kazakhstan-distancing-from-russia/32049040.html |date= 2022-09-24}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]]дың командасы Ресейдің жылжымайтын мүлік тізіліміне зерттеу жүргізгенде Тоқаев туыстарының ресейлік мүлкі туралы деректердің Росреестрден жойылғанын анықтады.<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/iz-rosreestra-ischezli-dannye-o-sotrudnikah-fsb-iz-dela-navaljnogo/31590668.html |title= Из Росреестра исчезли данные о сотрудниках ФСБ из "дела Навального" |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2021-12-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211206131551/https://www.svoboda.org/a/iz-rosreestra-ischezli-dannye-o-sotrudnikah-fsb-iz-dela-navaljnogo/31590668.html |date= 2021-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/31590800.html |title= Сведения об элитной недвижимости родных Токаева в Москве засекречены — команда Навального |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2021-12-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211205220706/https://rus.azattyq.org/a/31590800.html |date= 2021-12-05}}</ref> == Кітаптары == * «Организация Объединенных Наций: полвека служения миру» (1995), * «Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации» (2000), * «Дипломатия Республики Казахстан» (2001) * «Слово об отце» (2005), * «Свет и тень» (2007), * «Он делает историю» (2010). == Марапаттары == {| class="wikitable sortable" |- ! Мемлекеті ! Жылы ! Марапаты ! Дереккөзі |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 1996 | [[Парасат ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |title= Указ Президента Республики Казахстан от 9.12.1996}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20170201142605/http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |date= 2017-02-01}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 1998 | [[Астана медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2001 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2003 | «Достық ағашы» медал (ПАА) | <ref>{{Cite web|url= http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm |title= Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств-участников Содружества Независимых Государств от 14 ноября 2003 г. № 47 "О награждении медалью «Древо дружбы» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190325084616/http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm |date= 2019-03-25}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2004 | [[Назарбаев ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://www.nomad.su/?a=19-200412160521 |title= Награды ко Дню независимости |lang= ru |publisher= nomad.su |date= 2004-12-14 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327091441/http://nomad.su/?a=19-200412160521 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2004 | [[Достық ордені (Ресей)|Достық ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://kremlin.ru/acts/bank/21743 |title= Указ Президента Российской Федерации от 12 декабря 2004 года № 1552 «О награждении орденом Дружбы граждан Республики Казахстан» |lang= ru |publisher= [[Ресей президенті]]нің ресми сайты |date= 2004-12-12}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190530193208/http://kremlin.ru/acts/bank/21743 |date= 2019-05-30}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2005 | [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2006 | [[Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалі|Қазақстан Парламентіне 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2008 | [[Астанаға 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2007 | [[Достастық ордені]] (ПАА) | <ref>{{Cite web|url= http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |title= Постановление Совета МПА СНГ 13.05.2007 №19 |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20120105073906/http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |date= 2012-01-05}}</ref> |- | {{байрақ|Украина}} | 2008 | 3-дәрежелі [[Кінәз Ярослав Мудрый ордені]] | <ref>{{Cite web|url= https://www.president.gov.ua/documents/1542008-7193 |title= Указ Президента Украины от 25 февраля 2008 года № 154 «О награждении государственными наградами Украины граждан Республики Казахстан» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327090142/https://www.president.gov.ua/documents/1542008-7193 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2011 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2011 | Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының грамотасы | <ref>{{Cite web|url= http://www.cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3154 |title= Протокольное решение Совета глав государств СНГ «О награждении Грамотой Содружества Независимых Государств» (Принято в г. Душанбе 3 сентября 2011 года) |lang= ru |date= 2011-09-03}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190414084324/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3154 |date= 2019-04-14}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2014 | [[Отан ордені]] | |- | {{байрақ|Ресей}} | 2014 | «[[Ресей Федерация Кеңесі|Федерация Кеңесі]]. 20 жыл» медалі | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2015 | [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2016 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Сербия}} | 2016 | 1-дәрежелі [[Серб туы ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr |title= Nikolić odlikovao kazahstanskog političara |lang= sr |publisher= [[Блиц (газет)|Блиц]] |date= 2016-12-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190325092538/https://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr |date= 2019-03-25}}</ref> |- | {{байрақ|ТМД}} | 2017 | «ТМД ПАА. 25 жыл» медалі | <ref>{{Cite web|url= http://old.iacis.ru/upload/iblock/b32/inform.pdf |title= Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств от 27 марта 2017 года № 17 "О награждении медалью «МПА СНГ. 25 лет» |lang= ru |date= 2017-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2017 | [[Құрмет ордені (Ресей)|Құрмет ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |title= Указ Президента Российской Федерации от 1 марта 2017 года № 93 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327092552/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2018 | [[Астанаға 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2019 | [[Алтын Қыран ордені|Қазақстан Президентіне арналған дәрежелі Алтын Қыран ордені]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2021 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Түрікменстан}} | 2021 | [[Түрікменстан Президенті «Битараплык» ордені]] | <ref>{{Cite web|url= https://turkmenportal.com/blog/40779/prezident-kazahstana-nagrazhden-ordenom-turkmenistana-bitaraplyk |title= Президент Казахстана награждён Орденом Туркменистана «Битараплык» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211025225547/https://turkmenportal.com/blog/40779/prezident-kazahstana-nagrazhden-ordenom-turkmenistana-bitaraplyk |date= 2021-10-25}}</ref> |- | {{flagicon image|Flag of Tatarstan.svg|border}} [[Татарстан]] | 2022 | «Дуслык» ордені | <ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tatarstana-nagradil-tokaeva-461691/ |title= Президент Татарстана наградил Токаева |lang=ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220211113311/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tatarstana-nagradil-tokaeva-461691/ |date= 2022-02-11}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2022 | [[Александр Невский ордені (Ресей)|Александр Невский ордені]] | Бас тартты<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/prezident-kazahstana-otkazalsya-prinyatj-orden-za-sotrudnichestvo-s-rossiey/31903893.html |title= Пресс-служба президента Казахстана заявила о его отказе принять орден за сотрудничество с Россией |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-06-18 |accessdate= 2022-06-18}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220618081718/https://www.svoboda.org/a/prezident-kazahstana-otkazalsya-prinyatj-orden-za-sotrudnichestvo-s-rossiey/31903893.html |date= 2022-06-18}}</ref> |- | {{байрақ|Қырғызстан}} | 2022 | 1-дәрежелі [[Манас ордені]] | Бас тартты<ref>{{Cite web|url= https://knews.kg/2022/06/18/prezident-kazahstana-otkazalsya-ot-kyrgyzskogo-ordena-manas-tokaev-reshil-ne-prinimat-nagrady/ |title= Президент Казахстана отказался от кыргызского ордена «Манас». Токаев решил не принимать награды |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220727100146/https://knews.kg/2022/06/18/prezident-kazahstana-otkazalsya-ot-kyrgyzskogo-ordena-manas-tokaev-reshil-ne-prinimat-nagrady/ |date= 2022-07-27}}</ref> |- | {{байрақ|Түрікменстан}} | 2024 | «Мақтымқұлы Фрағидің 300 жылдығына» медалі | <ref>{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/2934 |title=О награждении юбилейной медалью Туркменистана «Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna» Президента Республики Казахстан Токаева Касым-Жомарта Кемелевича |language=ru |work=parahat.info |date=2024-10-11 |accessdate=2025-02-12}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | | Нәзір Төреқұл атындағы медаль | |- | {{байрақ|Ресей}} | | А.М. Горчаковтың естелік медалі | |} == Құрметті атақтары == * Дүниежүзілік гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі, [[Мюнхен қауіпсіздік конференциясы]]ның «Даналар кеңесінің» мүшесі * {{iw|Шэньчжэнь университеті|Шэньчжэнь университетінің|en|Shenzhen University}} құрметті профессоры (Қытай) * [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы]]ның құрметті профессоры және құрметті докторы, сенімді кеңесінің мүшесі * Қазақстан Халықаралық қатынастар кеңесінің құрметті президенті * Женева Дипломатия және халықаралық қатынастар мектебінің құрметті деканы * [[Женева университеті]] «Академикус» грамотасының иегері * С.Н. Рерих атындағы естелік медалінің иегері. == Тағы қараңыз == * [[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі]] — 1999–2002 жылдары қызметте болған, Тоқаев басқарған Министрлер Кабинеті. == Дереккөздер == {{дереккөздер|3}} {{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}} {{ТМД елдерінің басшылары}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} {{DEFAULTSORT:Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы}} [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев| Қасым-Жомарт]] [[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]] [[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:КСРО дипломаттары]] [[Санат:БҰҰ лауазымды тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты түлектері]] [[Санат:РФ СІМ Дипломатиялық академиясы түлектері]] [[Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымының лауазымды адамдары]] [[Санат:ТМД грамотасының иегерлері]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]] [[Санат:Қазақстан президенттері]] [[Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2019)]] [[Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2022)]] iv2mycd30jachgazq91utggo7nf2gvq 3648513 3648512 2026-08-28T06:24:06Z Nurken 111493 /* 2026 */ 3648513 wikitext text/x-wiki {{Dablink|«Тоқаев» сұранысы осы жерге бағыттайды; әкесі үшін [[Кемел Тоқаев]] мақаласын көріңіз}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = елбасы | Қазақша есімі = Қасым-Жомарт Тоқаев | Шынайы есімі = | Суреті = President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg | Атауы = Тоқаев, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан]]ның [[Қазақстан президенттерінің тізімі|2]]-[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Symbol of the President of Kazakhstan.png | Басқара бастады = 12 маусым 2019 жылдан бастап <br>({{м.а.}} 20 наурыз — 12 маусым 2019) | Басқаруын аяқтады = | Премьер = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}})<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Вице-президент = ''Орны бос'' | Ізашары = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 5 қаңтар 2022 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы | Ту_3 = Emblem of Assembly of People of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 28 сәуір 2021 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 шілде 2026 | Ізашары_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_3 = ''ассамблея таратылды'' | Титулы_4 = [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы | Ту_4 = Logo of the Amanat political party.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 28 қаңтар | Басқаруын аяқтады_4 = 26 сәуір 2022<br>{{small|(1 наурыз 2022 жылға дейін ''Нұр Отан'' деп аталған)}} | Ізашары_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_4 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | Титулы_5 = [[ТМД мемлекет басшыларының кеңесі|ТМД мемлекет басшылары кеңесі]]нің 22-төрағасы | Ту_5 = Flag of the CIS.svg | Ту2_5 = Emblem of CIS.svg | Басқара бастады_5 = 1 қаңтар | Басқаруын аяқтады_5 = 31 желтоқсан 2022 | Ізашары_5 = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] | Ізбасары_5 = [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның 4 және 6-[[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Төрағасы]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_6 = 16 қазан 2013 | Басқаруын аяқтады_6 = 20 наурыз 2019 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Ізбасары_6 = [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] | Басқара бастады_7 = 11 қаңтар 2007 | Басқаруын аяқтады_7 = 15 сәуір 2011 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] | Ізбасары_7 = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Титулы_8 = [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ бас хатшысы]]ның орынбасары | Ту_8 = Flag of the United Nations.svg | Ту2_8 = UN emblem blue.svg | Басқара бастады_8 = 11 наурыз 2011 | Басқаруын аяқтады_8 = 16 қазан 2013 | Ізашары_8 = [[Сергей Александрович Орджоникидзе|Сергей Орджоникидзе]] | Ізбасары_8 = [[Михаэль Мёллер]] | тақырыпша1_8 = Бас хатшысы | мәтін1_8 = [[Пан Ги Мун]] | Титулы_9 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның 3 және 5-Сыртқы істер министрі]] | Ту_9 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_9 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_9 = 29 қаңтар 2002 | Басқаруын аяқтады_9 = 11 қаңтар 2007 | Президент_9 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_9 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br />[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Ізашары_9 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Ізбасары_9 = [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] | Басқара бастады_10 = 12 қазан 1994 | Басқаруын аяқтады_10 = 12 қазан 1999 | Президент_10 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_10 = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізашары_10 = [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] | Ізбасары_10 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Титулы_11 = [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстанның 4-Премьер-министрі]] | Ту_11 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_11 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_11 = 12 қазан 1999 | Басқаруын аяқтады_11 = 28 қаңтар 2002 | Президент_11 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_11 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізбасары_11 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | Туған күні = 17.05.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|Қазақстан}} | Қызмет еткен жылдары = 2019 жылдан бері | Атағы = [[Сурет:Kazakhstan-Army-OF-10-01 (horizantal).svg|70px]] <br>[[Қазақстан Республикасының Президенті|Жоғарғы Бас Қолбасшы]] | Әскер түрі = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[ислам]] | Әкесі = [[Кемел Тоқаев]] | Анасы = Тұрар Шабарбаева | Жұбайы = {{Marriage|[[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]]||2020|reason=divorced}} | Балалары = 1<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1830100-stalo-izvestno-kakuu-familiu-nosit-syn-tokaeva/ |title= Стало известно, какую фамилию носит сын Токаева |lang= ru |work= nur.kz |date= 2019-12-03 |accessdate= 2024-10-18}}</ref><!--Манира Тоқаеваның бар болғанын еш ресми дереккөз растамаған.--> | Династия = [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы|Тоқаевтар отбасы]] | Партиясы = '''[[Партиясыз]]''' (1991–1999; 2022–)<br>[[Аманат (партия)|Аманат]] (1999–2022) | Білімі = {{Unbulleted list |[[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты]] |[[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы]] }} | Ғылыми дәрежесі = {{Unbulleted list |[[Ғылым кандидаты|Тарих ғылымдарының кандидаты]] |Саясаттану ғылымдарының докторы }} | Қолтаңбасы = Tokayev signature.svg | Commons = Kassym-Jomart Tokayev | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстандық марапаттары''' }} {{Қатар |{{Алтын Қыран ордені}} }} {{Қатар |{{Отан ордені}} |{{Назарбаев ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Астана медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 20 жыл}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} }} {{Қатар |'''Шетелдік марапаттары''' }} {{Қатар |{{3 дәрежелі Кінәз Дана Ярослав ордені}} |{{I дәрежелі Серб туы ордені}} }} {{Қатар |{{Құрмет ордені (Ресей)}} |{{Достық ордені (Ресей)}} |{{Битараплык ордені}} |{{Достық ордені (Татарстан)}} }} {{Қатар |{{Достастық ордені}} }} | Сайты = [http://www.akorda.kz Президенттің ресми сайты] }} '''Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев''' ([[17 мамыр]] [[1953 жыл|1953]], [[Алматы]]) — [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|кеңестік]] және [[қазақстан]]дық саясаткер, дипломат, 2019 жылғы маусымнан бері қызметтегі [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстанның екінші Президенті]]. Оған қоса, Тоқаев — [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]]нің Жоғарғы Бас Қолбасшысы, 2022 жылдан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы. Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы (2021–2026), [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы (2022), екі мерзім [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|төрағасы]] (2013–2019, 2007–2011), [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]]ның орынбасары (2011–2013), екі мәрте [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрі]] (2002–2007, 1994–1999) және бір кез [[Қазақстан премьер-министрі]] (1999–2002) қызметін атқарды. Елде тұрақтылық сақталды да, саяси өзгеріс орын алды және жаңа [[реформа]]лар жүрді, алайда оған қарамастан Тоқаевтың басшылығы шетелдік және жергілікті ақпарат көздерінен кейде [[Адам құқығы|адам құқық]]тарын бұзған және [[Авторитаризм|авторитарлық]] болып келеді деген сыни пікір көреді.<ref>{{Cite web|url= https://www.hrw.org/news/2021/11/25/eu-serious-about-human-rights-kazakhstan |title= Is EU serious about human rights in Kazakhstan? |lang= en |publisher= [[Human Rights Watch]] |author= Rittmann, Mihra және Dam, Philippe |date= 2021-11-25 |accessdate= 2024-02-10}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211229053854/https://www.hrw.org/news/2021/11/25/eu-serious-about-human-rights-kazakhstan }}</ref> 2022 жылғы [[Credit Suisse]] құпия деректерінің жариялғаны [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы|Тоқаевтар отбасы]]ның кем дегенде 1998 жылдан бері оффшорлық активтерінің күрделі желісін басқарып жатқанын белгілі қылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-tokayev |title= The Offshore Secrets of Kazakhstan’s President Tokayev |lang= en |publisher= OCCRP |accessdate= 2024-02-10}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220220194907/https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-Tokayev }}</ref> == Ерте жылдары == Қасым-Жомарт Тоқаев 1953 жылғы 17 мамырда [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. Әкесі [[Кемел Тоқаев|Кемел Тоқайұлы Тоқаев]] (1923–1986) — [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, қазақ жазушысы. 20 жасында [[Киев]]ті азат ету кезінде бір рота автоматшылар командирі болатын. Соғыстан кейін тұңғыш қазақстандық [[Детективтік әдебиет|детектив жанрындағы]] жазушы ретінде қалыптасты. Ұзақ жылдар бойы [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің «Жаршысы» журналында редактор болды. Анасы Тұрар Шабарбаева (1931–2000) [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Алматы шет тілдері педагогикалық институты]]нда жұмыс істеген.<ref>{{cite web | url = https://sputniknews.kz/infographics/20190320/9633946/qasym-jomart-toqaev-qyzyqty-derekter.html | title = Қасым-Жомарт Тоқаевтың руы кім – президент туралы қызықты деректер |lang= kk | publisher = sputniknews.kz | date = 2019-03-20 | accessdate = 2022-11-01}}</ref> Отбасында бір ұл және екі қыз Қарлыға (1956) және Қарлығаш (1960).{{Citation needed}} Қасым-Жомарт Тоқаевтың атын ата-анасы Қасым Болтаев (Тоқаев) есімді ағасының құрметіне қойған. Қасым Қызыл әскер құрамында соғысқа аттанып, Ржев шайқасында қаза болды.<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/tokaev-68-akesi-esimin-agasynyn-kurmetine-koygan-zhirinovskiymen-bir-mektepte-okygan_251570/ |title= Тоқаев – 68. Әкесі есімін ағасының құрметіне қойған, Жириновскиймен бір мектепте оқыған |lang= kk |publisher= BAQ.kz |author= Төлеуов, Бек |date= 2021-05-17 |accessdate= 2024-02-10}}</ref> Соғыстан кейін Кемел Тоқаевқа [[Тың игеру]] бағдарламасына қосқан үлесі үшін медаль берілді. Балалық шағының бір бөлігін Қасым-Жомарт Тоқаев қазіргі [[Жетісу облысы]]ның [[Қаратал ауданы]]ндағы [[Кәлпе]] ауылында өткізеді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/article/ulitsa-tokaeva-aul-detstva-novogo-prezidenta-1097/ | title = Улица Токаева. Аул детства нового Президента |lang= ru | publisher = tengrinews.kz | date = 2019-03-23 | accessdate = 2022-11-01}}</ref> 1970 жылы [[Алматы]] қаласындағы Ілияс Есенберлин атындағы №25 мектепті аяқтайды. Мектеп француз тілін тереңдетіп оқытады. 1975 жылы Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша аяқтады. Сыртқы істер министрлігінің жолдамасымен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]ның [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]]ндағы елшілігінде диплом алдындағы тағылымдамадан өтеді, кейін Кеңес Одағының [[Сингапур|Сингапур Республикасы]]ндағы елшілігіне жұмысқа жолданады. 1979 жылы КСРО Сыртқы істер министрлігінің аппаратына оралды. 1983–1984 жылдар аралығында Бейжің тілтану институтында тағылымдамадан өтті. 1984–1985 жылдар аралығында КСРО Сыртқы істер министрлігінде қызмет атқарып, кейіннен Кеңес Одағының Қытай Халық Республикасындағы елшілігіне жіберілді. Онда 1991 жылға дейін екінші хатшы, бірінші хатшы және кеңесші лауазымдарында қызмет атқарды. 1989 жылы КСРО Бас хатшысы [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]] Қытайға жасаған сапары кезінде [[Дэн Сяопин]]мен болған келессөздерде аудармашы болды.<ref>{{Cite web|title=Биография Касым-Жомарта Токаева, избранного президентом Казахстана|url=https://www.kp.ru/daily/27473/4680423/|accessdate=2024 жылғы 9 наурыз}}</ref> 1992 жылы [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы|Ресей Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы]]н тәмамдады.<ref name="vedomosti">{{cite web | url = https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2019/03/20/796922-chto-izvestno-o-novom-prezidente | title = Что известно о новом президенте Казахстана Касыме-Жомарте Токаеве | publisher = vedomosti.ru | date = 2020-03-19 | accessdate= 2022-10-27}}</ref> 1998 жылы тарих ғылымдарының кандидаты ретінде «Қазақстанның сыртқы саясатындағы Азия-Тынық мұхит елдірі» тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады. Ал 2001 жылы саяси ғылымдар докторы ретінде «Жаңа жаһандық тәртіп заманында Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады.<ref>{{Cite web|title=Токаев, Касым-Жомарт Кемелулы. Биография Президента Казахстана. Энциклопедия ТАСС|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/tokaev-kasym-zhomart-kemeluly}}</ref> == Саяси қызметі == === Сыртқы істер министрінің орынбасары (1992–1994) === 1992 жылғы наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрі]]нің орынбасары болып тағайындалды. 1993 жылы ол Қазақстан Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары ретінде қызмет атқарды. === Сыртқы істер министрі (1994–1999) === 1994 жылғы 13 қазанда Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның Сыртқы істер министрі]] болып тағайындалды. 1999 жылы наурыз-қазан аралығында Нұрлан Балғымбаев басқарған Үкіметте премьер-министрдің орынбасары. === Қазақстан премьер-министрі (1999–2002) === {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі}} [[Сурет:Vladimir Putin with Kasymzhomart Tokayev-1.jpg|нобай|солға|Премьер-министр Тоқаев (сол жақта) пен [[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Ресей премьер-министрі]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], 19 қаңтар 2000]] 1999 жылғы наурызда Тоқаев Қазақстан премьер-министрінің орынбасары болып тағайындалды. 1999 жылғы қазанда ол, [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің қолдауымен және Президент жарлығымен [[Қазақстан премьер-министрі]] болып сайланды. Премьерлігі тұсында елдің ЖІӨ өсімі 2001 жылы 13.5% өссе, инфляция 11.2% азайды.<ref>{{Cite web|url= https://www.zakon.kz/4968885-kak-premer-ministr-tokaev-vytaskival.html | title = Как премьер-министр Токаев вытаскивал экономику из кризиса |lang= ru | publisher = zakon.kz | date = 2019-05-07 | accessdate = 2022-11-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122205925/https://www.zakon.kz/4968885-kak-premer-ministr-tokaev-vytaskival.html }}</ref> 2001 жылғы 20 қарашада Хабар тікелей эфирінде, Тоқаев президент Нұрсұлтан Назарбаевты егер өзі «интригант» деп атаған бірнеше мемлекеттік шенеунікті жұмыстан босатпаса, премьер-министр қызметінен кетемін деп мәлімдеме жасады. Аталған «кәсіби емес» шенеуніктер қатарында премьер орынбасары [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]], [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]], [[Павлодар облысы]]ның әкімі [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов|Ғалымжан Жақиянов]] және Қорғаныс министрінің орынбасары [[Жаннат Жұрғалиқызы Ертілесова|Жаннат Ертілесова]] болды. Оларды Тоқаев атқарушы билікті орталықсыздандырғысы келеді және [[демократизация]]ға кедергі жасап жатыр деген айыптар тақты.<ref>{{Cite web|url= https://ria.ru/20011120/18755.html | title = Премьер-министр Казахстана предлагает президенту страны освободить от должности ряд членов правительства, угрожая в противном случае уйти в отставку |lang= ru | publisher = РИА Новости | date = 2001-11-20 | accessdate = 2022-11-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122220205/https://ria.ru/20011120/18755.html }}</ref> Тоқаевтың сөзінен кейін Назарбаев үкіметтің 6 мүшесін, соның ішінде Жандосов, Жақиянов және Ертілесованы қызметтерінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nytimes.com/2001/11/23/world/world-briefing-asia-kazakhstan-president-fires-reform-advocates.html |title= World Briefing {{!}} Asia: Kazakhstan: President Fires Reform Advocates |lang= en |publisher= [[The New York Times]] |author= Brauer, Birgit | date = 2001-11-23 | accessdate = 2022-11-01}} {{wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122211355/https://www.nytimes.com/2001/11/23/world/world-briefing-asia-kazakhstan-president-fires-reform-advocates.html }}</ref> === Мемлекеттік хатшы (2002–2007) === [[Сурет:Official Visit Nursultan A. Nazarbayev (01911330) (49857796318).jpg|нобай|солға|Тоқаев (сол жақтан бірінші отырған) және [[Қазақстан президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] (үшінші), 9 қыркүйек 2004, [[Вена]], [[Аустрия]]]] Сыртқы істер министрі ретінде Тоқаев жаһандық ядролық қару-жарақты таратпау үдерісіне белсенді атсалысты. 1995 және 2005 жылдары ол [[Нью-Йорк]]тағы Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа шолу конференцияларына қатысты. 1996 жылы ол Нью-Йоркта Ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу туралы шартқа және 2005 жылы [[Семей]]де [[Орталық Азия ядросыз аймағы]] шартына қол қойды. Тоқаев [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]ның және [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның Сыртқы істер министрлері Кеңесінің төрағасы болып сайланған және [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы]]ның 10 сессиясына қатысқан. === Сенат төрағасы (2007–2011) === [[Сурет:Secretary Kerry, Russian Foreign Minister Lavrov Meet with UN Special Envoy Brahimi (9757147883).jpg|нобай|оңға|Қасым-Жомарт Тоқаев, [[Сергей Викторович Лавров|Сергей Лавров]] пен [[Джон Керри]], 13 қыркүйек 2013]] 2007 жылғы қаңтарда Тоқаев [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы]] болып сайланды. 2008 жылы Сенат төрағасы ретінде, ол [[ЕҚЫҰ Парламенттік ассамблеясы]]ның вице-президенті болып сайланды. Ол бұл қызметте 15 сәуір 2011 жылға дейін болды. === БҰҰ Бас хатшысының орынбасары === [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev.jpg|нобай|солға|Тоқаевтың [[БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясы]] алдында сөз сөйлеуі, 1 қазан 2012]] 2011 жылғы наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]]ның орынбасары, БҰҰ [[Женева]]дағы бөлімшесінің Бас директоры, сондай-ақ Қарусыздану жөніндегі конференцияда БҰҰ Бас хатшысының жеке өкілі болып тағайындалды. Сонымен қатар ол Қарусыздану жөніндегі конференцияның Бас хатшысы лауазымын атқарды. Тоқаевтың [[саясаттану]] ғылымдарының докторантурасы бар. Ол — тоғыз кітаптың және халықаралық қатынастар туралы біршама мақаланың авторы. Ресейлік биографиялық институт оған «2018 жылғы Жыл адамы» атағын берді. === Сенат төрағасы (2013–2019) === 2013 жылғы 16 қазанда ол [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Қазақстан Сенатының төрағасы]] болып қайта сайланды, Тоқаевтың кандидатурасына сенаторлар бір ауыздан дауыс берді.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/kasyimjomart_tokaev_edinoglasno_izbran_spikerom_senata_pk/|title=Касымжомарт Токаев единогласно избран спикером сената PК|lang=ru|publisher=[[Forbes]]|date=2013-10-16|accessdate=2024-02-11}}</ref> [[Қазақстандағы жер наразылық шаралары|2016 жылғы жер мәселесі жайлы наразылық шаралары]] кезінде Тоқаев елдегі жер мәселесін шешу сын көзімен қарау керек деді.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/resources/tokaev_stoit_kriticheski_podoyti_k_voprosu_ob_arende_zemli/|title=Токаев: Стоит критически подойти к вопросу об аренде земли|lang=ru|publisher=[[Forbes]]|date=2016-04-29|accessdate=2024-02-11}}</ref> == Президенттігі (2019–) == {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі}} {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасаған халықаралық сапарларының тізімі}} 2019 жылғы 19 наурызда Қазақстан президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] өкілеттігін өз еркімен тоқтататынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html |title= Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні |lang= kk |publisher= infomburo |date= 2019-03-19 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> Конституция бойынша бұл жағдайда Президент міндетін [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] атқарады.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitution |title= Қазақстан Республикасының Конституциясы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 20 наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан президенті міндетін атқарушысы ретінде ант қабылдады.<ref name="antberdi">{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20190612/toqaev-ulyqtau-10514471.html |title= Қазақстан тарихындағы екінші президент ант беріп, ресми түрде қызметіне кірісті |lang= kk |publisher= [[SPUTNIK]] |date= 2019-06-12 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> Инаугурациясының аяқталғаннан кейін [[Астана]] қаласының атауын Назарбаевтың құрметіне Нұр-Сұлтан болып өзгертуді ұсынды. Парламент сол күні қаланың жаңа атауын бекітті.<ref>{{Cite web|url= https://regnum.ru/news/2594661.html |title= Новый глава Казахстана предложил переименовать Астану в Нурсултан |lang= ru |publisher= регнум |date= 2019-03-21 |accessdate= 2024-02-13}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190321164437/https://regnum.ru/news/2594661.html |date= 2019-03-21}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/185935-elorda-endi-nur-sultan-dep-atalady |title= Елорда енді Нұр-Сұлтан деп аталады |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-03-21 |accessdate= 2024-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://khabar.kz/kk/syuzhetter/item/111284-asym-zhomart-to-aev-aza-stan-khal-yna-ant-berdi |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына ант берді |lang= kk |publisher= [[Хабар (телеарна)|Хабар]] |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 23 сәуір күні Нұр Отан партиясы Қасым-Жомарт Тоқаевты кезектен тыс президент сайлауына үміткер ретінде ұсынды. Президент сайлауы сол жылғы 9 маусымда өтті. [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|Президент сайлауы]]нда жалпы дауыстың 70,96% жинады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-world-press-freedom-day-tokayev/30589787.html |title= Тоқаев билігі кезіндегі баспасөз еркіндігінің ахуалы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-05-03 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 12 маусымда жаңа сайланған Президент ретінде ант беріп, ресми түрде қызметке кіріседі. Иннаугурация [[Астана|Нұр-Сұлтан]]ның [[Тәуелсіздік сарайы (Астана)|Тәуелсіздік сарайы]]нда өтті.<ref name="antberdi" /> 2021 жылғы сәуірден бастап [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы, ал 2022 жылғы қаңтардан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы болды. Осы уақытта Нұр Отан партиясының төрағасы ретінде сайланып, сәуір айында партиядан шығатынын мәлімдеді. Алғашқы кезеңде бірнеше әлеуметтік-экономикалық реформалар жасалды, соның қатарында мұғалімдердің еңбекақысын көтеру, әлеуметтік жағынан осал отбасылырының несиелерін кешіру, өлім жазасына тиым салу, жергілікті өзін өзі басқаруды күшейту, саяси партиялар мен сайлау туралы заңдарға өзгерістер енгізілді. [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы қаңтарда Қазақстанда жаппай қарсылық митингтері]] өтті. Ақтау мен Жаңаөзен қалаларында жергілікті халық газдың екі есе өсуіне наразылық білдірді. Кейін минингті қолдау Қазақстанның басқа қалаларында да басталды. Асқар Мамин басқарған үкімет оставкаға жіберілді. Жаңа үкіметтің премьер-министрі ретінде Әлихан Смайылов тағайындалды. Қаңтар оқиғасынан кейін Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа өзгерістер және трансформация туралы хабарлады. Наурыз айында Қазақстан халқына жасаған жолдауында елдің саяси жүйесін модернизациялау мен демократизациялау мақсатында Конституцияға өзгерістер енгізуді ұсынды. Сәуір айында Конституцияға өзгерістер енгізу туралы жалпыхалықтық Референдум өткізуді ұсынды. [[Қазақстандағы референдум (2022)|Референдум]]ға қатысқан азаматтардың 77,18% өзгерістерді қолдады. 8 маусым күніаталған өзгерістер өз күшіне енді. Бұл өзгерістер супер президенттік басқару жүйесін мықты парламенті бар президенттік жүйеге өзгеруге ықпал етуі тиіс. 2022 жылғы 1 қыркүйекте Қазақстан халқына жолдауында алғашқы 5 жылдық президенттік мерзімінің 2024 жылы аяқталатынына қарамастан кезектен тыс президент сайлауын өткізу ұсынды. Сонымен қатар сайлаудан кейін президент өкілеттілік меозімін 5 жылдан 7 жылға ұзарту туралы және бір ғана мерзімге сайлану туралы ұсыныс енгізетінін хабарлады. 2 қыркүйек күні [[Жаңа Қазақстан]] деп аталатын депутаттық топ Конституцияда президент өкілеттігін сайлауға дейін өзгертіп, бір ғана мерзіммен шектеу туралы ұсыныс жасады. 13 қыркүйек күні Конституциялық кеңес ұсынылған өзгерістерді бекітті. 16 қыркүйек күні Қазақстан Парламенті Конституцияға өзгерістерді енгізу туралы заң қабылдады. 2022 жылғы 21 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|кезектен тыс президент сайлауы]]н 2022 жылғы 22 қараша күніөткізу туралы жарлыққа қол қойды. 6 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев халықтық коалиция (құрамында [[Аманат (партия)|Аманат]], [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] және [[Қазақстан халық партиясы]] кіретін) атынан президенттік сайлауға үміткер ретінде ұсынылды. [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|20 қарашада өткен президент сайлауы]]нда 81,31% дауыс жинады. 26 қараша күні жаңа сайланған президент ретінде қызметке кірісті. === 2019 === [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 05.jpg|нобай|оңға|Қасым-Жомарт Тоқаев (оң жақта) пен [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], 3 сәуір 2019]] 2019 жылғы маусымда болған, [[Арыс трагедиясы]] деп аталып кеткен [[Арыс]] қаласындағы жарылыс сериясынан кейін Тоқаев қылмыстық іс қозғап, [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] және [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлік]]теріне ықтимал жарылыстардың алдын алуын тапсырды да, кінәлілер жауапқа тартылады деп уәде берді.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/203062-qasym-zhomart-toqaev-arystaghy-oqighagha-baylanysty-turkistan-oblysyna-barady |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Арыстағы оқиғаға байланысты Түркістан облысына барады |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-06-24 |accessdate= 2024-02-20}}</ref><ref name="evakuasya">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/astana_kazakhstan/astana_other_events/kasym-zhomart-tokaev-arys-kalasyndagy-evakuaciyalyk-punktke-bardy |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Арыс қаласындағы эвакуациялық пунктке барды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-06-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 25 маусымда ол қаланың эвакуациялық пунктіне барып, жергілікті халықпен кездесті.<ref name="evakuasya" /> Тоқаев өзінің президент ретіндегі халыққа арналған тұңғыш жолдауын 2019 жылғы 2 қыркүйекте берген. Жолдауында ол қоғамның және қауіпсіздіктің дамуына, жергілікті бизнестерді қолдауға және елдегі экономикалық дамудың орнауына біраз назар аударды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-02 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2019 жылғы қазанда [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] және [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер]] министрлерін қоспағанда, министрлікке әлеуетті үміткерлердің барлығы тағайындалмас бұрын [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]]тың мақұлдауын алуы қажет екені белгілі болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.usnews.com/news/world/articles/2019-10-21/kazakhstans-nazarbayev-to-confirm-ministers-governors-decree |title= Kazakhstan's Nazarbayev to Confirm Ministers, Governors: Decree |lang= en |publisher= US News |date= 2019-10-21 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сол жылғы [[Bek Air ұшақ апаты (2019)|Bek Air ұшақ апаты]]нан кейін Тоқаев 2019 жылғы 28 желтоқсанды [[Ұлттық аза тұту]] күні қылып жариялап, кінәлілердің барлығы заң бойынша жазаланады деп уәде берді.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3598991 |title= President Tokayev declares December 28 a National Day of Mourning |lang= en |publisher= kazinform |date= 2019-12-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113924/https://www.inform.kz/en/president-Tokayev-declares-december-28-a-national-day-of-mourning_a3598991}}</ref> === 2020 === 2020 жылғы ақпанда орын алған [[Масанчи ауылындағы қақтығыс|Масанчи ауылындағы ұлтаралық қақтығыс]]тан кейін Тоқаев [[Қордай ауданы]] әкімін, [[Жамбыл облысы]] әкімінің орынбасарын және облыс пен аудан полиция басшыларын қызметінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2020-02-10/masanshy-okigasy-4-sheneunik-kyzmetinen-bosatylady/ |title=«Масаншы оқиғасы»: 4 шенеунік қызметінен босатылады |lang= kk |publisher= КУРСИВ |date= 2020-02-10 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Қазақтар]] мен [[дүнгендер]] арасында болған ұлтаралық қақтығысты ол «екі қылмыстық топ» арасында болған қақтығыс әкеп соқты деді.<ref>{{Cite web|url= https://www.reuters.com/article/us-kazakhstan-president-violence-idUSKBN20O1SU |title= Kazakh President says smuggler gangs behind deadly ethnic clashes |lang= en |publisher= [[Reuters]] |author= Әуезов, Жолдас және Potter, Mark |date= 2020-03-01 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Informburo агенттігіне берген сұхбатында Тоқаев [[Мұхтар Еркінұлы Жәкішев|Мұхтар Жәкішев]]тің жағдайы жайлы сөйледі: «Бұл мәселе тек соттың құзыретіне жатады. Мен, әрине, Жәкішевтің денсаулығына байланысты шартты түрде мерзімінен бұрын босату туралы бірнеше рет өтініш жасағанын білемін. Сот отырысы 3 наурызда өтеді. Оның шешімін күтейік, оның әділ жасалатынына күмәнім жоқ».<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/interview/kasym-zhomart-tokaev-vse-nacionalnosti-prozhivayushchie-v-kazahstane-po-suti-yavlyayutsya-edinoy-naciey.html |title= Касым-Жомарт Токаев: Все национальности, проживающие в Казахстане, по сути являются единой нацией |lang= ru |publisher= informburo |date= 2020-02-29 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2020 жылғы 3 наурызда [[Семей]] қалалық соты Жәкішевті шартты түрде мерзімінен бұрын босату туралы өтінішті қанағаттандырды. Ол 2009 жылдан бері 14 жыл түрмеде отырған еді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-semey-mukhtar-zhakishev-released-from-prison/30496687.html |title= Мұхтар Жәкішев бостандыққа шықты. Түрме алдындағы кездесу |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Ақаева, Хадиша |date= 2020-03-19 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2020 жылғы 2 мамырда Назарбаевтың қызы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] Тоқаев жарлығымен [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]тан және [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] лауазымынан босатылған еді.<ref name="darigasenat">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-nazarbayeva-and-tokayev/30593732.html |title= Дариға Назарбаеваның орнынан кетуінің астары неде? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Панниер, Брюс |date= 2020-05-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Осы шешімнің себебі жайлы біраз теория пайда болған; біреулер оны Тоқаев саяси ықпалының көбеюімен байланыстырса, басқалар ол биліктегі элита арасындағы қақтығыстан шыққан дейді.<ref name="darigasenat" /><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BD%D1%8F%D0%BB-%D0%B4%D0%BE%D1%87%D1%8C-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D1%81-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0/a-53309602 |title= Токаев указом снял дочь Назарбаева с поста спикера сената |lang= ru |publisher= [[Неміс толқыны]] |author= Гункель, Елена |date= 2020-05-02 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 1 қыркүйекте берген Халыққа жолдауында Тоқаев жоспарланған жеті реформа жайлы сөйледі. Оған қоса ол Қазақстанның әлеуметтік жүйесін оңтайландыру, өнімділікті арттыру және жасыл экономиканы құру, бизнес жағдайын теңестіру, білімге көбірек инвестиция салу және басқаруды қадағалау туралы айтты.<ref name="joldaw2020">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-2020-zhylgy-1-kyrkuiek |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2020 жылғы 1 қыркүйек |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-01 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> === 2021 === [[Сурет:Istanbul hosts 8th Summit of Cooperation Council of Turkic-Speaking States (2).jpg|нобай|оңға|[[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы|Түркі Мемлекеттер Ұйымы]]ның 8-саммиті, 12 қараша 2021, [[Ыстанбұл]]]] 2020 жылғы күзде Тоқаев [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021 жылғы парламент сайлауы]] өтетін күнді бекітті. Президент сөзінше, «[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] мен [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]] сайлаудың заңдылығын, ашықтығын және әділдігін сақтау үшін тұрақты бақылау жүргізіп отырады».<ref>{{Cite web|url= https://qazaqstan.tv/news/132613/ |title= Мәжіліс сайлауы 2021 жылғы қаңтарда өтеді — Президент Жарлығы |lang= kk |publisher= [[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date= 2020-10-21 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сайлау күні Тоқаев [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|үкімет]]тің заңға сәйкес қызметінен босатылатынын және [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] мен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|кабинет мүшелері]]н тағайындау мәселесінде [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|жаңадан сайланған депутаттар]]мен және партия жетекшілерімен кеңесетінін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/01/president-Tokayev-casts-vote-at-kazakh-parliamentary-election/ |title= President Tokayev Casts Vote at Kazakh Parliamentary Election |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2021-01-10 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сайлау нәтижесінде биліктегі [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы қайта көпшілік партиясы болды да,<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31046031.html |title= "Қоғаммен санаспай жасақталды". Мәжілістің жаңа құрамына сарапшылар не дейді? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Мамашұлы, Асылхан |date= 2021-01-14 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] премьер-министр болып [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|қайта сайланды]].<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/askar-mamin-prem-er-ministr-bolyp-kayta-saylandy_241896/ |title= Асқар Мамин Премьер-министр болып қайта сайланды |lang= kk |publisher= BAQ.kz |author= Құрмаш, Аягөз |date= 2021-01-15 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]ның (ЕҚЫҰ) сарапшылары «сайлау еш бәсекесіз өтті» және «[[Қазақстан саяси партиялары|саяси партия]]ның барлығы да биліктегі партияның жобаларын қолдай береді, сайлаушылардың таңдайтын еш саяси альтернативасы жоқ» деген.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2021/01/nur-otan-tops-kazakh-parliamentary-election-that-lacked-genuine-competition/ |title= Nur Otan Tops Kazakh Parliamentary Election That ‘Lacked Genuine Competition’ |lang= en |publisher= The Diplomat |author= Putz, Catherine |date= 2021-01-11 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2021 жылғы 28 сәуірде Назарбаев [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның (ҚХА) төрағасы қызметінен кетті. Оның ізбасары президент Тоқаев болды, оның төрағалыққа үміткерлігін ҚХА мүшелерінің көпшілігі қолдады. Тоқаев Назарбаевты «тарихи еңбегі» үшін Ассамблеяның Құрметті Төрағасы қылды.<ref>{{Cite web|url= https://assembly.kz/news/elbasy-kha-rmetti-t-ra-asy-boldy/ |title= Елбасы ҚХА құрметті төрағасы болды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның ресми сайты |date= 2021-04-28 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220823084324/https://assembly.kz/news/elbasy-kha-rmetti-t-ra-asy-boldy/ |date= 2022-08-23}}</ref> 2021 жылғы 23 қарашада Назарбаевтың баспасөз хатшысы [[Айдос Ыдырысұлы Үкібай|Айдос Үкібай]] Назарбаевтың [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] жетекшісі лауазымының Тоқаевқа беретінін жариялады. === 2022 === [[Сурет:Ilham Aliyev has met with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in Astana 01.jpg|нобай|солға|[[Әзербайжан президенті]] [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] (сол жақта) және Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы қаңтарда орын алған ірі наразылық шаралары]]нан кейін Тоқаев [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] мен [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://khabar.kz/kk/news/sayasat/item/137774-askar-mamin-kyzmetinen-bosatyldy |title= Асқар Мамин қызметінен босатылды |lang= kk |publisher= [[Хабар (телеарна)|Хабар]] |date= 2022-01-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Бастапқыда наразылық акцияларының жұртшылықты тыныштандыруға тырысып, Тоқаев жаңа реформаларын жариялауды жоспарлаған<ref>{{Cite web|url= https://iz.ru/1274103/2022-01-07/tokaev-poobeshchal-predlozhit-plan-reform-na-fone-besporiadkov-v-kazakhstane |title= Токаев пообещал предложить план реформ на фоне беспорядков в Казахстане |lang= ru |publisher= Известия |author= Запара, Екатерина |date= 2022-01-07 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220120214836/https://iz.ru/1274103/2022-01-07/tokaev-poobeshchal-predlozhit-plan-reform-na-fone-besporiadkov-v-kazakhstane }}</ref> және сұйытылған табиғи газ, дизель отыны және бензин, сондай-ақ әлеуметтік маңызы бар өзге де тауарлар бағаларын бақылауды енгізген еді,<ref>{{Cite web|url= https://babel.ua/ru/news/74928-prezident-kazahstana-otpravil-pravitelstvo-v-otstavku-i-vvel-gosudarstvennoe-regulirovanie-cen-na-szhizhennyy-gaz-dizel-i-benzin |title= Президент Казахстана отправил правительство в отставку и ввел государственное регулирование цен на сжиженный газ, дизель и бензин |lang= ru |publisher= babel.ua |author= Кадакова, Екатерина |date= 2022-01-05 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220120214836/https://babel.ua/ru/news/74928-prezident-kazahstana-otpravil-pravitelstvo-v-otstavku-i-vvel-gosudarstvennoe-regulirovanie-cen-na-szhizhennyy-gaz-dizel-i-benzin }}</ref> алайда наразылық шараларының жалғаса бергенінен Тоқаев армияға наразылық білдірушілерге қарсы күш қолдануды және «ескертусіз оқ атуды» бұйырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31644186.html |title= Тоқаев ескертусіз оқ атуға бұйрық берді. Елдегі 7 қаңтардағы ахуал |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-01-07 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220107172154/https://www.azattyq.org/a/31644186.html |date= 2022-01-07}}</ref> 11 қаңтарда Тоқаев [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]ты премьер-министр қылып тағайындады.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/alihan-smayyilov-premer-ministr-kyizmetne-tagayyindaldyi-332116/ |title= Әлихан Смайылов премьер-министр қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2022-01-11 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2022 жылғы 16 наурызда Тоқаев конституциялық реформалардың бекітілуін және президент өкілеттіктерінің азаюын ұсынды. Оның сөзінше, елдің «суперпрезиденттік республика» жүйесінен «күші бар парламентті президенттік республикаға» көшкені жөн. 26 сәуірде ол [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясынан шықты. [[Қазақстандағы референдум (2022)|5 маусымда өткен референдум]] нәтижесінде президентке президенттігі кезінде партия құрамында болуына тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2022-04-19/prezidentti-andaj-kilettigi-zhojylady/ |title= Президенттің қандай өкілеттігі жойылады? |lang= kk |publisher= КУРСИВ |author= Әділбеков, Ақжігіт |date= 2022-04-19 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022 жылғы 20 қарашада өткен кезектен тыс президент сайлауы]]нда жалпы дауыстың 81,31% жинап, жеңіске жетті. 2022 жылғы 26 қарашада оның екінші ұлықтау рәсімі өтті. === 2023 === Тоқаев қызметке кіріскеннен кейін [[Қазақстандағы Сенат сайлауы (2023)|2023 жылғы қаңтарда Сенат сайлауы]]ның өтетінін жариялап, бұл сайлауды «саяси жаңғыру үдерісін жоспарлы түрде жалғастырудың» бір бөлігі ретінде көретінін атап өтті де, сайлау қорытындысы бойынша «сенаттың депутаттық корпусының бір бөлігі бәсекелестік және ашықтық қағидаттары негізінде жаңарады» деді.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/1999041-toqaev-bugin-senat-deputattarynyn-sailauyn-tagaiyndau-turaly-zarlyqqa-qol-qoyamyn/ |title= Тоқаев: Бүгін сенат депутаттарының сайлауын тағайындау туралы жарлыққа қол қоямын |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2022-11-26 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сайлау кезінде өз үміткерлігін жариялаған 130 кандидат<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-renewed-senate-and-disappointed-voters/32226949.html |title= "Сенаттың ішінара жаңарғаны елде өзгеріс болатынын білдірмейді" |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Тойкен, Сәния |date= 2023-01-17 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> арасынан жергілікті [[мәслихат]]тар 20-ын сенатор қылып сайлады (Конституция бойынша сенатқа әрбір облыс, республикалық маңызы бар қала мен астанадан екі депутаттан сайланады).<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32223094.html |title= Қазақстанда сенат сайлауы өтті. ОСК алдын ала нәтижесін жариялады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-01-14 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Қалған 10 кандидатты президент ұсынады, олардың жартысы [[Қазақстан халқы ассамблеясы|халық ассамблеясы]]ның ұсынысы бойынша. 2023 жылғы 19 қаңтарда Тоқаев [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|7-шақырылған Мәжіліс]]ті ресми түрде тарату және кезектен тыс парламент сайлауын 2023 жылғы 19 наурызда өткізу туралы президент жарлығына қол қойды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/zhetinshi-saylangan-kazakstan-respublikasy-parlamentinin-mazhilisin-taratu-zhane-kazakstan-respublikasy-parlamenti-mazhilisi-deputattarynyn-kezekten-tys-saylauyn-tagayyndau-turaly-190195 |title= Жетінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісін тарату және Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Бұл күн әдейі [[Наурыз мейрамы]] мен бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаев отставкасының төрт жылдығына орай таңдалды деп есептеледі.<ref>{{Cite web|url= https://baigenews.kz/inostrannye-investory-vozvraschayutsya-v-kazahstan-amerikanskie-smi_146483/ |title= Иностранные инвесторы возвращаются в Казахстан - американские СМИ |lang= ru |publisher= Бәйге News |date= 2023-01-31 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Жарлыққа қол қойған кезінде Тоқаев Мәжіліс депутаттардың жұмыстарына жоғары баға беріп, олар «жоғары кәсібиліктің, азаматтардың алдындағы жауапкершіліктің және шынайы патриотизмнің» үлгісін көрсеткенін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/2006044-qasym-zomart-toqaev-mazilis-deputattaryna-algys-bildirdi/? |title= Қасым-Жомарт Тоқаев мәжіліс депутаттарына алғыс білдірді |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Ол сондай-ақ кезектен тыс сайлау «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» формуласымен сәйкес келетін «мемлекеттік билік институттарын жаңғыртудың» соңғы кезеңі болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-parlament-mazhilisi-zhane-maslihat-deputattarynyn-kezekten-tys-saylauyn-tagayyndau-turaly-malimdemesi-1903558 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Парламент Мәжілісі және мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы мәлімдемесі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 27 наурызда сайлау нәтижесі ресми түрде жарияланды да, ең көп мандатқа ие болған партияның [[Аманат (партия)|Аманат]] болғаны белгілі болды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/news/sajlau-2023-en-kop-mandatka-amanat-partiyasy-ie-boldy |title= Сайлау-2023: Ең көп мандатқа AMANAT партиясы ие болды |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |author= Смаилова, Балжан |date= 2023-03-27 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сайлаудан кейін көп ұзамай [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі]] де өз қызметін бастады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32341396.html |title= Әлихан Смайылов премьер-министр болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-03-30 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 15 ақпанда Тоқаев [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]тың көптеген артықшылықтарын, соның ішінде мемлекеттен өмір бойы қаржылай қолдау көру, халыққа үндеу жасау және шенеуніктерге кеңес беру құқықтарын жою туралы заңға қол қойды және оның жақын туыстарын заңды иммунитеттен айырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-family-legal-immunity-stripped/32273034.html |title= Kazakh President Toqaev Signs Law On Stripping Nazarbaev Family Members Of Legal Immunity |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-01-15 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Көп ұзамай Назарбаев заң бойынша [[Елбасы]] құрметті атағынан да айырылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-nursultan-nazarbaev-what-other-privileges-does-the-ex-president-have/32708620.html |title= Назарбаевта не қалды? Экс-президенттің билігі мен байлығы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Қайыртайұлы, Манас |date= 2023-12-01 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Тоқаев 9 мамырда [[Мәскеу]]де өткен [[Жеңіс күні]]не орай өткен парадқа қатысты.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/tokayev-to-attend-victory-day-celebrations-in-moscow-intervew-dimash-alzhanov/32402661.html |title= Зачем Токаев поехал на парад к Путину? Визит в развязавшую войну страну и возможные последствия |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Троценко, Петр |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Бұл [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] басталғаннан бергі екінші Жеңіс шеруі болды, бірақ 2022 жылғы парадтан айырмашылығы, бұл жолы Мәскеудегі парадқа бірнеше шетелдік көшбасшылар,<ref>{{Cite web|url= https://holod.media/2023/05/09/9-maia-bez-saluta-i-tankov/?amp |title= Без салюта, «Бессмертного полка» и танков |lang= ru |publisher= Холод |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> соның ішінде [[Армения премьер-министрі]] [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]], [[Беларусь президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]], [[Қырғызстан президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]], [[Тәжікстан президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]], [[Түрікменстан президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]] және [[Өзбекстан президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] қатысты.<ref>{{Cite web|url= https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6459e5179a794738a3f69535 |title= На Красной площади начался парад Победы |lang= ru |publisher= [[РБК]] |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 2023 жылғы маусымда [[Абай облысы]]нда [[Абай облысындағы өрт|найзағай нәтижесінде ірі өрт]] басталды. 11 маусымда Тоқаев облысқа ұшып келді де, сол күні елде [[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері|жалпыұлттық аза тұту күні]]н жариялады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-podpisal-ukaz-ob-obschenatsionalnom-traure-501776/ |title= Токаев подписал указ об общенациональном трауре |lang= ru |publisher= tengrinews.kz |date= 2023-06-11 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сол күні кешке ол өрт сөндіру кезінде қаза тапқандардың барлығын [[Құрмет ордені]]мен марапаттады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posmertno-nagradil-pogibshih-pojare-oblasti-abay-501777/ |title= Токаев посмертно наградил погибших при пожаре в области Абай |lang= ru |publisher= tengrinews.kz |date= 2023-06-11 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Ауқымды өрт 13 шілде күні 13:00 де толығымен сөндірілді. 2023 жылғы 3 қарашада [[Астана]]да Тоқаев төрағалық еткен [[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы|Түркі Мемлекеттері Ұйымы]]ның 2023 жылғы саммиті өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-turkic-organization-summit/32670230.html |title= Kazakh President Hosts Summit Of Organization Of Turkic States |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-11-03 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> === 2024 === 2024 жылғы наурызда, [[Атырау]]да айтқан Ұлттық Құрылтай алдындағы сөзінде Тоқаев [[Қазақстан елтаңбасы]] дизайнының өзгеретінін және жаңа дизайнның байқау арқылы таңдалатынын айтты.<ref name="eltanba">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32863052.html |title= Тоқаев Ұлттық құрылтайда елтаңба өзгеретінін жариялап, "қазақ тілін ешкімді мәжбүрлемей дамыту" жайлы айтты |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-03-15 |accessdate= 2024-03-15}}</ref> Елтаңбаның дизайны оның «[[Қазақ КСР елтаңбасы|Кеңес заманындағы елтаңба]]ға ұқсата» бергеннен және тым «эклектрикалық», «күрделі» болғанынан өзгертілетіні де айтылды. Тоқаев оған қоса діни киімді сынады да, оны «дәстүрлі құндылыққа жасалған ашық шабуыл» деді.<ref name="eltanba" /> 2024 жылғы маусымда Тоқаев сол жылғы күзде елдегі [[Қазақстандағы АЭС туралы референдум|атом электр станциясы]]ның құрылысы жайлы референдум өтетінін жариялады. Референдумның өтетін нақты күнін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]]тің өзі жариялайтын болады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33011760.html |title= Тоқаев: АЭС бойынша референдум биыл күзде өтеді |date= 2024-06-27 |accessdate= 2024-06-27 |publisher=[[Азаттық радиосы]] |lang=kk}}</ref> === 2025 === 2025 жылғы 3 қаңтарда Тоқаев мемлекеттен қаржы алатын «Ана тілі» баспасына сұхбат берді. Ол кезде ол кезектен тыс президент сайлауының өте алатынын жоққа шығарды (оның президенттік мерзімі 2029 жылы аяқталмақ),<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/toqaev-talai-zhylga-arnalgan-auqymdy-zhosparlarym-bar/33262094.html |title= Тоқаев: Талай жылға арналған ауқымды жоспарларым бар |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> даулы болған уақыт белдеуінің ауысуын қолдады,<ref>{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/kogam/24496-prezidenttin-sukhbaty-shykty-uakyt-beldeui-zhaily-tokaev-ne-deidi/ |title= Президенттің сұхбаты шықты: уақыт белдеуі жайлы Тоқаев не дейді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> [[Шерзат Болаттың өлімі]]не байланысты жағдайды өз назарына алғанын айтты, [[Қаңтар оқиғасы]] үшін кінәні белгісіз қылмыстық топтарға іліп,<ref name="talgar25">{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/24507-tokaev-talgar-tragediiasyna-katysty-pikir-bildirdi/ |title= Тоқаев Талғар трагедиясына қатысты пікір білдірді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> оның орын алған себептер қатарына «[[Тоқаев-Назарбаев қос билігі|қосарланған билікті]]<nowiki></nowiki>» айтып кетті.<ref>{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/24500-kantar-turaly-alyp-kashpa-ngimeler-tolastamai-tur-tokaev-kandy-okiga-zhaily-ne-deidi/ |title= «Қаңтар» туралы алып қашпа әңгімелер толастамай тұр – Тоқаев қанды оқиға жайлы не дейді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> === 2026 === 2026 жылғы 20 қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында Тоқаев екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]]н орнатуды ұсынды. [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымын қайта орнату және басқа да ұқсас өзгерістер [[Қазақстандағы конституциялық референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] шешілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Референдум ресми ақпаратша қолдау көрді де, жаңадан [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|Құрылтайдың сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда]] орын алды. Сайлауда басым дауысқа [[Әділет (партия)|Әділет]] конституциялық көпшілікті құрады. Оның тұңғыш сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтті, оны Тоқаев ашты. Осы кезде ол [[Олжас Бектенов үкіметі]]н отставкаға жіберді.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> === Саяси реформалары === [[Сурет:Tokayev with officials, January 2021.jpg|нобай|оңға|Тоқаевтың үкімет мүшелері мен Мәжіліс депутаттарымен кездесуі, қаңтар 2021]] 2022 жылғы мамырда Тоқаев «Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/laws/memleket-basshysy-kazakstan-respublikasynda-beibit-zhinalystardy-uiymdastyru-zhane-otkizu-tartibi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-zanyna-ko |title= Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> «Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-respublikalyk-referendum-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-ozgerister-men-tolyktyru-engizu-turaly-kazakstan-kol-koydy-541259 |title= Мемлекет басшысы «Республикалық референдум туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> ««[[Қазақстан саяси партиялары|Саяси партиялар]] туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/laws/memleket-basshysy-sayasi-partiyalar-turaly-kazakstan-respublikasynyn-zanyna-ozgeris-pen-tolyktyrular-engizu-turaly-kazakstan-respublikasynyn |title= Мемлекет басшысы «Саяси партиялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы»<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-president-signed-the-bill-into-election-law/30633103.html |title= Президент Тоқаев саяси партиялар мен сайлау заңдарына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> және «Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер енгізу туралы» заңдарына қол қойды. Ол өзінің халыққа Жолдауында «заманауи мемлекет құру үшін Қазақстан [[көппартиялы жүйе]] құруы керек» деп, биліктегі [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы басқа партиялармен көбірек ынтымақтасуы керектігін айтты. ==== «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» идеясы ==== Тоқаев мемлекеттік саясатының маңызды элементтерінің бірі «''Халық үніне құлақ асатын мемлекет''» идеясын (кейде ''Естуші мемлекет'', не ''Тыңдаушы мемлекет'') ұсыну болды, онда мемлекеттік басқару «мемлекет үшін азамат емес, азамат үшін мемлекет» деген қағиданы ұстанатын болады. Тоқаев азаматтық қоғамды тыңдайтын мемлекет концепциясын ілгерілететін саяси реформалар жүргізуді жақтады.<ref name="joldaw2020" /> Сондай-ақ Тоқаев 2021 жылы ауылдық округтер, кенттер мен ауылдар әкімдерін тікелей сайлауды өткізуді ұсынды және ол жайлы заң жобасына 2020 жылы қол қойды.<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33374726 |title= О мерах по реализации Послания Главы государства народу Казахстана от 1 сентября 2020 года «Казахстан в новой реальности: время действий» |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |date= 2020-09-14 |accessdate= 2024-02-20}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/ru/article/3698565 |title= Выборы сельских акимов в Казахстане пройдут в 2021 году |lang= ru |publisher= inform.kz |author= Күзекбай, Ақбота |date= 2020-09-24}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113924/https://www.inform.kz/ru/vybory-sel-skih-akimov-v-kazahstane-proydut-v-2021-godu_a3698565 }}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде тіркелген 5 партияның үшеуі ғана [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тегі мандатқа қол жеткізді. [[Қазақстанның 7-Парламенті|7-Парламент]]тің ашылу рәсімінде Тоқаев [[пайыздық тосқауыл]]дың 7% 5% түсірілгенін және [[Бәріне қарсымын]] таңдауының бюллетеньге қайта қойылғанын ұсынды.<ref>{{Cite web|url= https://www.interfax.ru/world/745248 |title= Токаев счел необходимым снизить барьер для прохождения в парламент |lang= ru |publisher= interfax.ru |date= 2021-01-15 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210315110235/https://www.interfax.ru/world/745248 |date= 2021-03-15}}</ref> Парламент Тоқаев ұсынған бұл конституциялық реформаларды қабылдады да, ол 2021 жылғы 25 мамырда күшке енді.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/05/new-law-on-elections-aims-to-engage-kazakh-citizens-in-political-institutions-experts-say/ |title= New Law on Elections Aims to Engage Kazakh Citizens in Political Institutions, Experts Say |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |date= 2021-05-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Ұлттық Құрылтайдың құрылуы ==== 2022 жылғы 14 маусымда Тоқаев Ұлттық Құрылтайды құру туралы заңға қолын қойды. Бұл орган Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің ізбасары болды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/315449-ulttyq-quryltay-ne-ushin-qurylghany-aytyldy |title= Ұлттық құрылтай не үшін құрылғаны айтылды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2022-06-15 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Өлім жазасы ==== 2019 жылғы желтоқсанда Тоқаев Қазақстанның {{iw|Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативтік хаттамасы|Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативтік хаттамасына|en|Second Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights}} қол қоятынын айтты. Оның бұл сөзі Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің адам құқығы туралы талқысынан кейін айтылған еді. Осы жерден Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]не елдегі [[өлім жазасы]]н жою шараларын белгілейтін Екінші факультативтік хаттамаға қосылу процесін бастау міндетін қойды.<ref name="iccpr">{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/09/kazakhstan-joins-second-optional-protocol-to-iccpr-aiming-at-abolishing-death-penalty/ |title= Kazakhstan Joins Second Optional Protocol to ICCPR Aiming at Abolishing Death Penalty |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Шаяхметова, Жанна |date= 2022-09-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/en/kazakhstan-abolishes-death-penalty/a-56117176 |title= Kazakhstan abolishes death penalty |lang= en |publisher= [[Неміс толқыны]] |date= 2021-02-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы өкілі [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] хаттамаға қол қойды.<ref name="iccpr" /> 2021 жылғы 2 қаңтарда Тоқаев өлім жазасын жойған заңнамаға қолын қойды.<ref>{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/article/details/54127?lang=kk |title= Қазақстан өлім жазасының күшін жоюға бағытталған Екінші Факультативтік хаттаманы ратификациялады |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің ресми сайты |date= 2021-01-02 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Экономикалық реформалары === {{Толық мақала|Қазақстан экономикасы}} [[Сурет:Tokayev Kassym-Jomart (2023-03-30).jpg|нобай|солға|[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттарының алдында сөз сөйлеп жатқан Тоқаев, 2023 жылғы наурыз]] Тоқаев президент болған алғашқы айларда халықтың әлеуметтік осал топтарына түсетін жүктемені азайту мақсатында банктерге үкіметтік көмек көрсетуді тоқтатты және несиелерді кешіру жүйесін енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/30021698.html |title= Токаев подписал указ о списании части задолженности по кредитам для отдельных категорий граждан |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2019-06-26 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2020 жылы мұғалім, дәрігер мен әлеуметтік қызметкерлердің жалақылары өсті.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/05/Tokayev-chairs-third-meeting-of-national-council-of-public-trust-to-restructure-education-system/ |title= Tokayev Chairs Third Meeting of National Council of Public Trust to Restructure Education System |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2020-05-27 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> [[COVID-19 пандемиясы]]ның себебінен шыққан жаһандық рецессия барысында Тоқаев үкіметке «барлық әлеуметтік міндеттемелерді» орындайтын дағдарысқа қарсы жоспар құруды тапсырды.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/30477222.html |title= Токаев после совещания с правительством заявил об «ухудшении экономической ситуации» |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-03-09 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Жауап ретінде арзан несие, салықтық жеңілдіктер, аудитті қысқарту және жұмыспен қамтуды ынталандыру арқылы жеке сектордың ауыртпалығын жеңілдетуге бағытталған бірқатар пакеттер ашылды.<ref>{{Cite web|url= https://eurasianet.org/kazakhstan-outlines-plan-to-shelter-economy-from-covid-19 |title= Kazakhstan outlines plan to shelter economy from COVID-19 |lang= en |publisher= eurasianet |author= Kumenov, Almaz |date= 2020-03-18 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Пандемия өршіген сайын тауарларға инфляция өсе бастады, бұл әсіресе Қазақстанның батысында әлеуметтік және еңбек наразылығының артуына әкелді.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2021/08/inflation-amid-the-covid-19-pandemic-fuels-labor-unrest-in-kazakhstan/ |title= Inflation Amid the COVID-19 Pandemic Fuels Labor Unrest in Kazakhstan |lang= en |publisher= The Diplomat |author= Қалмырзаева, Эльвира |date= 2021-08-31 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев бұған жауап ретінде үкімет пен орталық банкті тым «дәрменсіз» деп айыптап, оларды инфляция деңгейін төмендетуге шақырып, мемлекеттік бюджеттегі ақша массасының артық мөлшерін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/tokaev-my-prinyali-reshenie-gosudarstvo-ne-dolzhno-pomogat-bankiram |title= Токаев: Мы приняли решение – государство не должно помогать банкирам |lang= ru |publisher= infomburo |author= Әбубәкірова, Тамара |date= 2021-09-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2021 жылғы қыркүйекте елдегі [[ең төмен жалақы]] 2018 жылдан бері тұңғыш рет өсірілді.<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/46448-minimalnaa-zarplata-v-kazahstane-s-1-anvara-2022-goda-vyrastet-do-60-tys-tenge.html |title= Минимальная зарплата в Казахстане с 1 января 2022 года вырастет до 60 тыс. тенге |lang= ru |publisher= vlast.kz |author= Вааль, Тамара |date= 2021-09-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== COVID-19 пандемиясы ==== {{Толық мақала|Қазақстандағы COVID-19 пандемиясы}} 2020 жылғы наурызда Қазақстанда [[COVID-19 пандемиясы|COVID-19 індеті]]нің таралуына байланысты Тоқаев 15 наурызда елде төтенше жағдай енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/kazakstan-respublikasynda-totenshe-zhagdaidy-engizu-turaly |title= Қазақстан Республикасында төтенше жағдайды енгізу туралы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-15}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200410203127/https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/kazakstan-respublikasynda-totenshe-zhagdaidy-engizu-turaly |date= 2020-04-10}}</ref> Тоқаев ұлттық телеарна арқылы сөйлеген сөзінде «Мемлекет жұмысының тұрақтылығын қамтамасыз ету шаралары туралы» арнайы жарлыққа қол қойғанын атап өтіп, құжаттар мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігін арттыруға, билік вертикалын нығайтуға және барлық қажетті шешімдерді жедел қабылдауға мүмкіндік беретінін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://baribar.kz/124978/qasym-zhomart-Tokayev-qazaqstan-halqyna-undeu-zhasady/ |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына үндеу жасады |lang= kk |publisher= Бәрі бар |date= 2020-03-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Вирустың таралуын тежеу үшін Тоқаев [[Наурыз мейрамы]]на арналған іс-шараларды да, [[Жеңіс күні]]не арналған әскери парадты да тоқтатуға бұйрық берді.<ref>{{Cite web|url= https://almaty.tv/kz/news/koronavirus/1344-nauryz-vpervye-v-kazakhstane-ne-budet-massovo-otmechatsya |title= Елімізде Наурыз мейрамы мен Жеңіс күні бұрынғыдай тойланбайтын болды |lang= kk |publisher= almaty.tv |author= Нысанбек, Салтанат; Өтеген, Нұрлан және Омар, Данияр |date= 2020-03-12 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> COVID-19 вакцинациясының жақтаушысы ретінде Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] мен бүкіл [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|үкімет]]тің вакцинаны енгізудің алғашқы айларындағы баяу қарқыны үшін сынға алды.<ref>{{Cite web|url= https://eurasianet.org/kazakhstan-officials-under-fire-over-vaccination-failures |title= Kazakhstan: Officials under fire over vaccination failures |lang= en |publisher= eurasianet |author= Kumenov, Almaz |date= 2021-04-21 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Вакцинаға деген қоғамның сенімін арттыру мақсатында Тоқаев 2021 жылғы сәуірде Қазақстанда шығарылған [[Спутник V|Спутник V COVID-19 вакцинасы]]ның дозасын алды, баспасөз хатшысының айтуынша, Тоқаев нәтижеде ешқандай жанама әсер сезінбеген.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-sputnik-v-vaktsinasyin-saldyirdyi-320960/ |title= Тоқаев "Спутник V" вакцинасын салдырды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2021-04-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Білім беру ==== 2019 жылғы сәуірде өткен мұғалімдер конференциясында Тоқаев төрт жыл ішінде Қазақстандағы мектеп мұғалімдерінің орташа жалақысы екі есеге өсетінін мәлімдеді. Сондай-ақ ол [[қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]]не аз қамтылған отбасылардағы және әлеуметтік жағдайы төмен аудандардағы мектептердегі балалардың академиялық алшақтығын жою үшін арнайы бағдарламалар әзірлеп, іске қосуды тапсырды да, әсіресе ауыл мен қала арасындағы білім берудегі теңсіздікті еңсеру қажеттігін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2019/08/kazakh-president-to-increase-teachers-salaries-twofold-to-improve-national-education-quality/ |title= Kazakh President to increase teachers’ salaries twofold to improve national education quality |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Василенко, Диана |date= 2019-08-29 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Энергетика ==== {{Толық мақала|Қазақстан энергетикасы}} Тоқаев 2019 жылғы сәуірде атом электр стансасының Қазақстанда орнатылу қажеттігін білдіріп, ел 2030 жылға қарай электр энергиясының тапшылығына тап болады деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/astana_kazakhstan/working_trips/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-semei-kalasynyn-zhurtshylyk-okilderimen-kezdesti |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Семей қаласының жұртшылық өкілдерімен кездесті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-04-26 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2021 жылғы мамырда Тоқаев Төмен көміртекті даму тұжырымдамасын жариялады, бұл — 2035 жылға қарай елдің энергетикалық балансын дамыту арқылы Қазақстанның көмірге тәуелділігін азайтуды көздейтін жоба. ==== Экология ==== 2019 жылғы 17 маусымда Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]]н құрды да, тұңғыш министрі қылып [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]ты тағайындады.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/news/magzum-myrzagaliev-ministr-bolyp-tagajyndaldy |title= Мағзұм Мырзағалиев министр болып тағайындалды |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2019-06-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Министрлікке қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану, минералдық-шикізат базасын геология мен молықтыру, сондай-ақ қатты тұрмыстық қалдықтарды, су және сарқынды суларды тазарту, орман шаруашылығын қадағалау өкілеттігі берілді.<ref>{{Cite web|url= https://kapital.kz/naznacheniya/79094/v-kazakhstane-poyavitsya-ministerstvo-ekologii-geologii-i-prirodnykh-resursov.html |title= В Казахстане появится министерство экологии, геологии и природных ресурсов |lang= kk |publisher= Kapital.kz |date= 2019-06-17 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604215609/https://kapital.kz/naznacheniya/79094/v-kazakhstane-poyavitsya-ministerstvo-ekologii-geologii-i-prirodnykh-resursov.html}}</ref> 2023 жылғы 4 қаңтарда министрлік ыдыратылды, орнына [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму]] мен [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар]] министрліктеріне бөлінді. Тоқаев [[Алматы]]ның ластанған ауасы жайлы алаңдайтынын айтқан.<ref name="energy">{{Cite web|url= https://www.samruk-energy.kz/en/press-center/company-news/23-news/665-perevod-almatinskoj-tets-2-na-gaz-korotko-o-samom-vazhnom |title= Transition of Almaty CHP-2 to gas. Most important points in brief. |lang= en |publisher= Самұрық-Energy |date= 2020-09-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Ол 2021 жылы үкіметке, қалалық әкімдікке және «Самұрық-Энерго» компаниясына стансадан шығатын зиянды шығарындыларды шектеу үшін «Алматы-2» ЖЭО-ны табиғи газға көшіру туралы түпкілікті шешімді орындауды тапсырды.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/05/kazakhstan-to-increase-share-of-renewable-energy-to-15-percent-by-2030/ |title= Kazakhstan to Increase Share of Renewable Energy to 15 Percent by 2030 |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2021-05-27 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Алайда 2022 жылғы сараптар Алматы ауасының тазалығы жақсармай жатқанын дәлелдеді.<ref name="energy" /><ref>{{Cite web|url= https://exclusive.kz/__trashed/ |title= Алматинцам не стоит надеяться на улучшение воздуха |lang= ru |publisher= exclusive.kz |author= Ямпольская, Анна |date= 2022-12-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Денсаулық сақтау ==== {{Толық мақала|Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесі}} 2020 жылғы 7 шілдеде Тоқаев «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» жаңа кодекске және «Кейбір заңнамалық актілерге денсаулық сақтау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңға қол қойды, ол [[Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесі|медицина]] қызметкерлерінің заңи қорғауын күшейтті, азаматтың вакцинацияға қатысты құқықтарын қайта анықтады. Сондай-ақ, кодекс электронды темекіні тұтынуға шектеу қойып, снюс пен басқа да шегілмейтін темекі бұйымдарын әкелуге, өндіруге және таратуға тыйым салды, сондай-ақ темекі өнімдерін 21 жасқа толмаған тұлғаларға өткізгені үшін әкімшілік жауапкершілік енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/07/president-Tokayev-signs-new-public-health-code-to-provide-extra-legal-protection-for-kazakh-medical-workers/ |title= President Tokayev Signs New Public Health Code to Provide Extra Legal Protection For Kazakh Medical Workers |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Ерғалиева, Айдана |date= 2020-07-08 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Сыртқы саясаты === {{Толық мақала|Президент Қасым-Жомарт Тоқаев халықаралық сапарларының тізімі}} Тоқаев өзінен бұрынғы президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] бастаған сыртқы саясатты жалғастыратынына уәде берді. Бұл саясат шетел инвестицияларын тарту, көпвекторлы сыртқы саясат жүргізу және аймақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету шараларын қамтиды.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2019/03/new-kazakh-president-sworn-in-praises-predecessor-pledges-continuity/ |title= New Kazakh President sworn in, praises predecessor, pledges continuity |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Алтынсарина, Эля |date= 2019-03-20 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Биліктегі алғашқы айда ол 4 мемлекет басшысымен кездесті, оның екеуін ол шетелде көрсе, қалған екеуін [[Астана|Нұр-Сұлтан]]да қарсы алды. ==== Ресей ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Ресей қатынастары}} [[Сурет:Мацква.ру, репортаж с Парада Победы 2023 на Красной площади, фото 21.jpg|нобай|оңға|[[Жеңіс күні]]не арналған парад кезіндегі Тоқаев, [[Мәскеу]], 2023 жыл]] Саясаттанушы Рико Айзекстің пікірінше, Тоқаевтың [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]] орнын алу шешімі елдегі демократиялануға жол бермеу үшін жасалған. Айзекс ойынша елдің демократиялануы Назарбаевтың мұрасы мен елдің Ресеймен қарым-қатынасына нұқсан келтіретін еді.<ref>{{Cite web|url= https://core.ac.uk/download/pdf/305118582.pdf |title= Russia–Kazakhstan Relations and the Tokayev–Nazarbayev Tandem |lang= en |publisher= Russian Analytical Digest |author= Isaacs, Rico |date= 2020-03-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев қызметіне кіріскеніне кейін екі апта өткен соң, 2019 жылғы 4 сәуірде [[Мәскеу]]ге өзінің алғашқы шетелдік сапарымен барып, [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]мен кездесті.<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/187041-qasym-zhomart-toqaevtynh-reseyge-alghashqy-sapary-tabysty-otti |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресейге алғашқы сапары табысты өтті |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-04-04 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Сапар барысында Путин Тоқаевқа елде ұсынылып отырған атом электр станциясының құрылысына ресейлік көмек көрсетуді ұсынды.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-putin-offers-russian-nuclear-plant-help/29865177.html |title= Putin Offers Russian Help To Build Kazakh Nuclear Plant |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Pannier, Bruce |date= 2019-04-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2019 жылғы маусымда Тоқаев АЭС салу туралы шешімнің жергілікті халық қалауымен, «тіпті, қажет болса референдум арқылы» да, қабылданатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/tokaev-aes-kurylysyna-katysty-tipti-kazhet-bolsa-referendum-otkizemiz_a3536537/ |title= Тоқаев АЭС құрылысына қатысты: Тіпті қажет болса референдум өткіземіз |lang= kk |publisher= kazinform |date= 2019-06-10 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2020 жылдың соңына қарай ресейлік депутаттар [[Вячеслав Алексеевич Никонов|Вячеслав Никонов]] пен [[Евгений Алексеевич Фёдоров|Евгений Фёдоров]] бүкіл Қазақстан жерін [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағының]] сыйлығы деді де, Ресей бұл жерді жалға берген деген тұжырым жасады.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/kazakhstanis-reaction-to-the-statements-of-russian-deputies-about-the-kazakh-territory/31002411.html |title= «Большой подарок». Высказывания российских депутатов о территории Казахстана вызвали возмущение |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Мамашұлы, Асылхан |date= 2020-12-15 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Бұл тұжырымдар [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі]] тарапынан реакция тудырды, министрлік «арандатушылық» тудыратын бұл шабуылдар салдарынан екі ел арасындағы қарым-қатынас бұзыла алатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/31014801.html |title= МИД Казахстана отреагировал на заявления депутатов Госдумы спустя 13 дней |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-12-23 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев [[Егемен Қазақстан]]ға берген сұхбатында «бірнеше шетел азаматының» екі ел арасындағы қатынастарды «нашарлағысы» келетінін айтқан және «Қазақстанға осы ірі жерді ешкім сыйлап бермеген» деген. [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін Тоқаев Ресейдің [[Донецк Халық Республикасы|Донецк]] және [[Луганск Халық Республикасы|Луганск Халық Республикалары]] атты [[қуыршақ мемлекет]]терін мойындамайтынын айтқан. Оның сөзінше «біз [[Қытай Республикасы|Тайвань]]ды да, [[Косово]]ны да, [[Оңтүстік Осетия]]ны да, [[Абхазия Республикасы|Абхазия]]ны да мойындамаймыз. Бұл принципті Луганск пен Донецктің квазимемлеттік құрылымына да қолданамыз».<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31903143.html |title= Тоқаев Петербургтегі форумда: Қазақстан "ДХР" мен "ЛХР" аймақтарын мойындамайды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-06-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев сондай-ақ Қазақстанның Ресейге қарсы салынған Батыс елдер санкцияларын орындайтынын және бұл елдің «Ресей мен [[Беларусь]]ке қойылған шектеулерді сақтайтынын» атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-evade-sanctions-russia/31781750.html |title= Top Official Says Kazakhstan Won't Help Russia Evade Western Sanctions |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 9 мамырда ол [[Мәскеу]]дегі [[Жеңіс күні]]не арналған парадқа қатысып, Ресей президенті Владимир Путинмен кездесті.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне арналған әскери парадқа барды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> ==== Қытай ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Қытай қатынастары}} [[Сурет:Meeting of SCO leaders - 20190614 - 02.jpg|нобай|оңға|2019 жылғы [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның саммитіндегі Тоқаев]] Тоқаев 2019 жылғы қыркүйекте [[Қытай]]ға екі күндік мемлекеттік сапармен барды. Онда ол [[Бейжің]]де Төраға [[Си Цзиньпин]]мен кездесті, кездесу барысында екі көшбасшы да тұрақты жан-жақты стратегиялық серіктестік құруға келісті.<ref>{{Cite web|url= http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/11/c_138384243_2.htm |title= China, Kazakhstan agree to forge permanent comprehensive strategic partnership |lang= en |publisher= Xinhua |author= huaxia |date= 2019-09-11}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602220026/http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/11/c_138384243_2.htm |date= 2021-06-02}}</ref> [[Бейжің университеті]]не сапары барысында ол өзінің бұрынғы тіл оқытушысы Лю Шициньмен, сондай-ақ бірнеше қазақстандық студентпен кездесті. Шицинь Тоқаевты [[қытай тілі]]н жетік меңгерген «көпшіл, белсенді, жылдам» және «ең жақсы студенттерінің бірі» деп сипаттады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-so-svoim-uchitelem-v-pekine-378806/ |title= Токаев встретился со своим учителем в Пекине |lang= ru |publisher= tengrinews |date= 2019-09-11 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602220307/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-so-svoim-uchitelem-v-pekine-378806/ |date= 2021-06-02}}</ref> ==== Посткеңестік кеңістік және Орталық Азия ==== {{Тағы қараңыз|Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|Армения-Қазақстан қатынастары|Әзербайжан-Қазақстан қатынастары|Қазақстан-Қырғызстан қатынастары|Қазақстан-Өзбекстан қатынастары}} [[Сурет:CSTO Summit 2022 01.jpg|нобай|оңға|2022 жылғы [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]ның саммиті]] 2019 жылғы 14 сәуірде Тоқаев көршілес [[Өзбекстан]]ға жол алып, [[Өзбекстан президенті|президент]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]]пен келіссөздер жүргізді. Бұл «екінші президенттердің» тұңғыш кездесуі еді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-president-visits-uzbekistan/29879701.html |title= Екінші президенттердің Ташкенттегі алғашқы кездесуі |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Қари, Қуанышбек |date= 2019-04-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 16–17 мамыр күндері Тоқаев 12-[[Астаналық экономикалық форум]]ға бірнеше мемлекет басшыларын, соның ішінде [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] мен [[Мамука Гивиевич Бахтадзе|Мамука Бахтадзе]]ні шақырған. Саммиттің бастауында [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] болған.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_receptions/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-armeniya-prezidenti-armen-sarkisyanmen-kezdesti |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Армения Президенті Армен Саркисянмен кездесті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-05-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Ол сондай-ақ 29 мамырда [[Еуразиялық экономикалық одақ]] пен [[Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес]] саммитіне [[Ресей]], [[Қырғызстан]], [[Беларусь]], [[Тәжікстан]], [[Армения]] және [[Молдова]] өңірлік басшыларын қабылдады. 2019 жылдың аяғында [[Қырғызстан]]ға сапары кезінде ол [[Бішкек]]тегі қырғыз жазушысы [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың мұражай-үйінде болып, марқұм жазушының жұбайымен кездесіп, 1989 жылы [[Бейжің]]де Айтматовпен алғашқы кездесуін еске алды.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3589472 |title= Kassym-Jomart Tokayev visited Chingiz Aitmatov House-Museum in Bishkek |lang= en |publisher= kazinform |author= Темірғалиева, Айғаным |date= 2019-11-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113923/https://www.inform.kz/en/kassym-jomart-Tokayev-visited-chingiz-aitmatov-house-museum-in-bishkek_a3589472 |date= 2022-03-17}}</ref> [[Екінші Таулы Қарабақ соғысы (2020)|Екінші Таулы Қарабақ соғысы]] орын алғанда Тоқаев [[Армения]]ның өз әскерилерін даулы аймақтан шығарғанын талап етті.<ref>{{Cite web|url= https://turkeygazette.com/kazakhstans-president-kassym-jomart-Tokayev-said-armenia-should-withdraw-from-nagorno-karabakh/ |title= Kazakhstan’s President Kassym-Jomart Tokayev said Armenia should withdraw from Nagorno-Karabakh |lang= en |publisher= turkeygazette.com |date= 2020-10-09}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211018182226/https://turkeygazette.com/kazakhstans-president-kassym-jomart-Tokayev-said-armenia-should-withdraw-from-nagorno-karabakh/ |date= 2021-10-18}}</ref> ==== Еуропа ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Еуропа Одағы қатынастары}} [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|нобай|солға|Тоқаев пен [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]], БҰҰ Бас ассамблеясы, [[Нью-Йорк]], 25 қыркүйек 2019]] Сыртқы істер министрі ретінде Тоқаев 2006 жылғы 3–4 қазанда [[Берлин]], Германияға сапар жасап, [[Еуропалық парламент]] Сыртқы істер комитетінің алдында сөз сөйледі. Сөйлеген сөзінде Тоқаев 2009 жылы [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]н (ЕҚЫҰ) жетектеуге Қазақстанның үміткерлігін ұсынды. Ол өз сөзінде [[Еуропа Одағы]], Қытай және [[Үндістан]] арасындағы энергия көздерін қамтамасыз ету жолындағы бәсекені талқылап, Қазақстан «мұнай өндіруді ұлғайтуға қабілетті өте аз елдердің бірі және осылайша Қазақстан жаһандық және еуропалық нарықтар үшін маңызды баламалы энергия жеткізушісі бола алады» деді. Ол, оған қоса [[Әзербайжан]] арқылы өтетін [[Транскапсийлік газ құбыры]]ның құрылуына қарсы шықты; бұл жобаның орындалуын [[Каспий теңізі]]мен шектесетін басқа елдердің қарсылығының ықтималдығына байланысты ЕО шенеуніктері қалаған еді.<ref name="lobjakas">{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/1071795.html |title= Kazakhstan: Foreign Minister Seeks EU Energy Links |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Lobjakas, Ahto |date= 2006-10-04 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200321144902/https://www.rferl.org/a/1071795.html |date= 2020-03-21}}</ref> [[Германия Сыртқы істер министрлігі|Германиялық Сыртқы істер кеңсесі]]нің өкілі Гернот Эрлер Қазақстанның 2009 жылы ЕҚЫҰ президенті болғанын қолдаса, португалиялық социалистік депутат Ана Гомес Тоқаевқа «Министр, сіз ЕҚЫҰ төрағалығына үміткерсіз. Дегенмен, ЕҚЫҰ сіздің өткен сайлауларыңыз шынайы сайлаудың халықаралық стандарттарына сай келмейтінін айтты. Біз еліңіздегі саяси оппозицияның жаншылып жатқанын естіп жатырмыз, тіпті діни топтардың жаншылып жатқанын да естиміз» деді. Тоқаев Қазақстандағы саяси оппозициялық күштер өздерінің әлсіз тұстарына байланысты «үкіметке қарсы тұра алмайтынын» айтқан да, қазақстандықтар [[демократия]] туралы «білім алуы» қажет, [олар үшін] бұл концепция шетелдік келеді. Тоқаев сөзінше үкімет [[діни толеранттық]]ты приоритет қылып көреді. Ол ЕҚЫҰ жасаған сайлау туралы есепті «техникалық қиыншылықтары болған» деген және «әділ жасалмағаны» үшін сынаған да, бәрін «өзара түсіністікке» шақырды. Ол одан әрі оның үкіметі «[[Орталық Азия]]да орналасқан ел ретінде өкіл ретінде үлкен үлес қоса алады» деп сенетінін айтты.<ref name="lobjakas" /> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Германияға жасайын деген мемлекеттік сапарының алдында Тоқаев [[Неміс толқыны]]на сұхбат берген еді. Ол жерде ол Германияны «Қазақстанның аса маңызды Еуропалық әріптесі» деп атады.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3591394 |title= Kassym-Jomart Tokayev gives interview to Deutsche Welle |lang= en |publisher= inform.kz |date= 2006-10-04}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113926/https://www.inform.kz/en/kassym-jomart-Tokayev-gives-interview-to-deutsche-welle_a3591394 |date= 2022-03-17}}</ref> Сол сұхбатында ол [[Қырым аннексиясы|Ресей Федерациясының Қырымды аннексиялауы]]н басып алу деп есептемейтінін айтып, сонымен бірге «Ресей басшылығының даналығына сенетінін» айтты, осы үшін сынға алынды да, [[Украина Сыртқы істер министрлігі]] осы сөзі үшін Қазақстанға қарсы [[демарш]] жариялаған еді.<ref>{{Cite web|url= https://qazaqtimes.com/article/72659 |title= Украинадан Қазақстанға демарш: Ақорда Қырым аннексиясын неге мойындамайды? |lang= kk |publisher= qazaqtimes.com |author= Жұматай, Арай |date= 2019-12-05 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== АҚШ ==== {{Тағы қараңыз|АҚШ-Қазақстан қатынастары}} [[Сурет:Secretary Blinken Meets with Kazah President Tokayev in Astana (52717462009).jpg|нобай|оңға|Тоқаев (оң жақта) пен [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Энтони Блинкен]], 28 ақпан 2023]] Тоқаев 2006 жылғы 25 қыркүйекте Уолдорф-Астория қонақүйінде [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Кондолиза Райс]]пен және АҚШ Мемлекеттік хатшысының адам құқықтары жөніндегі көмекшісі Барри Лоуэнкронмен кездесті. [[Associated Press]] агенттігінің журналисі Энн Гиранның айтуынша, кейбір сарапшылардың пікірінше, Қазақстандағы саяси жағдайдың нашарлауына қарамастан, АҚШ Қазақстанмен қарым-қатынасын жақсартқысы келеді. Қазақстандық мұнай өндірісі айтарлықтай өседі деген болжамдар болған және Қазақстанды басқа Орталық Азия елдерімен салыстырғанда «тым авторитарлық, тым тұрақсыз, тым кедей емес» деп сипаттаған. Тоқаевпен кездесудің алдында Райс келіссөз барысында [[адам құқығы]], не [[энергетика]]ның «қайсы бірінші орынға келеді» деген сұраққа ол жауап беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://www.taiwannews.com.tw/en/news/228948 |title= Bush administration pursues ties to oil-rich Kazakhstan despite backslide on democracy |lang= en |publisher= Taiwan News |author= Gearan, Anne |date= 2006-09-26}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604012709/https://www.taiwannews.com.tw/en/news/228948 |date= 2021-06-04}}</ref> Президент болғанынан кейін Тоқаев Қазақстанның стратегиялық одақтастарымен, соның ішінде Америка Құрама Штаттарымен, бар дипломатиялық қатынастарды жалғастыра берді. 2020 жылғы 2 ақпанда ол [[Астана|Нұр-Сұлтан]]да [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Майк Помпео]]мен кездесті, келіссөздер барысында екі ел арасындағы қатынастарды жақсартудың және сауда, инвестиция, IT-технология, демократиялық құндылықтарды күшейтудің және терроризмге қарсы күрестің маңызы айтылды.<ref>{{Cite web|url= https://akipress.com/news:634027:President_Tokayev_holds_talks_with_U_S__Secretary_of_State_Michael_Pompeo/ |title= President Tokayev holds talks with U.S. Secretary of State Michael Pompeo |lang= en |publisher= akipress |date= 2020-02-03 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602214345/https://akipress.com/news:634027:President_Tokayev_holds_talks_with_U_S__Secretary_of_State_Michael_Pompeo/ |date= 2021-06-02}}</ref> Кейбір аналитиктердің ойынша, Помпеоның Қазақстанға сапары Қытайдың елдегі ықпалына қарсы жасалған еді, өйткені Помпео бұдан бұрын [[Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлері|Шыңжаңдағы лагерьлер]]дің құрбаны болған этникалық [[Қытай қазақтары|қазақ]] отбасыларымен кездесіп, Тоқаевты этникалық [[ұйғырлар]] мен қазақтарды қудалауы үшін Қытайға қысым көрсетуге шақырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.voanews.com/south-central-asia/pompeo-central-asia-seeks-counter-china |title= Pompeo, in Central Asia, Seeks to Counter China |lang= en |publisher= [[Америка дауысы]] |author= Imamova, Navbahor |date= 2020-02-03 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> == Саяси көзқарасы == Тоқаевты жергілікті және халықаралық биліктегі тәжірибесі бар «ұстамды [[Консерватизм|консерватор]]» деп сипаттайды.<ref>{{Cite web|url= https://www.polemics-magazine.com/int/kazakh-elections-eastern-front |title= Explaining the Results of the Kazakh Elections: Not so Quiet on the Eastern Front? |lang= en |publisher= Polemics Magazine |author= Krikorian, Lena |date= 2019-07-15 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828212031/https://www.polemics-magazine.com/int/kazakh-elections-eastern-front |date= 2021-08-28}}</ref> Сонда да [[The Wall Street Journal]]ға берген сұхбатында Тоқаев өзін «реформашы» қылып сипаттады да, саяси реформасыз экономикалық реформалар болмайды деген.<ref>{{Cite web|url= https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-newly-elected-leader-calls-himself-a-reformer-11560452047 |title= Kazakhstan’s Newly Elected Leader Calls Himself a ‘Reformer’ |lang= en |publisher= Polemics [[The Wall Street Journal]] |author= Simmons, Ann M. |date= 2019-06-13 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220107012207/https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-newly-elected-leader-calls-himself-a-reformer-11560452047 |date= 2022-01-07}}</ref> [[The Diplomat]] басылымының жазуынша, Тоқаевтың саяси капиталы Назарбаевтың қолдауынан асып түспеді, бұл оған бизнес-элитадан, мемлекеттік қызметшілерден және саяси институттардан қолдау мен сенім алуға мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2020/03/democracy-the-Tokayev-way/ |title= Democracy, the Tokayev Way |lang= en |publisher= [[The Diplomat]] |author= Ниязбеков, Нұрсейіт |date= 2020-03-03 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220204120839/https://thediplomat.com/2020/03/democracy-the-Tokayev-way/ |date= 2022-01-07}}</ref> Осы себепті Тоқаев «Назарбаевтың саяси тумасы»<ref>{{Cite web|url= https://www.euractiv.com/section/central-asia/news/Tokayev-triumphs-in-kazakh-elections-amid-tensions/ |title= Tokayev triumphs in Kazakh elections amid tensions |lang= en |publisher= euractiv |author= Michalopoulos, Sarantis |date= 2019-06-10 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201103/https://www.euractiv.com/section/central-asia/news/Tokayev-triumphs-in-kazakh-elections-amid-tensions/ |date= 2021-08-28}}</ref> деп сипатталды және оның қарсыластары мен сыншылары оны «жиһаз» ({{lang-ru|мебель}}) деп атады, бұл келемеждік терминді алғаш рет 2019 жылы қуғындағы қазақстандық кәсіпкер [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов|Мұхтар Әблязов]] ойлап тапқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://newtimes.kz/vlast/88273-ne-zhelaete-pochistit-mebel-posle-starykh-khozyaev-chto-pishut-prezidentu-kazakhstana-v-ego-svezhesozdannom-akkaunte-instagram |title= «Не желаете почистить мебель после старых хозяев?»: Что пишут президенту Казахстана в его свежесозданном аккаунте Instagram |lang= ru |publisher= newtimes.kz |author= Мостовая, Екатерина |date= 2019-04-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201103/https://newtimes.kz/vlast/88273-ne-zhelaete-pochistit-mebel-posle-starykh-khozyaev-chto-pishut-prezidentu-kazakhstana-v-ego-svezhesozdannom-akkaunte-instagram |date= 2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://belsat.eu/ru/news/duumvirat-ajsultangejt-protesty-i-liberalizatsiya-itogi-goda-prezidentstva-tokaeva/ |title= Дуумвират, Айсултангейт, протесты и либерализация. Итоги года президентства Токаева |lang= ru |publisher= belsat.eu |author= Винявский, Игорь |date= 2020-03-19 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201054/https://belsat.eu/ru/news/duumvirat-ajsultangejt-protesty-i-liberalizatsiya-itogi-goda-prezidentstva-tokaeva/ |date= 2021-08-28}}</ref> === Сыбайлас жемқорлық === Тоқаев [[сыбайлас жемқорлық]]қа қатысты өзінің көзқарасын сипаттап, оны «ұлттық қауіпсіздікке тікелей залал» деп атады да, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестегі [[әкім]]дердің ірі жауапкершілігін айтып кетті.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaevtyn-toragalygymen-sybailas-zhemkorlykka-karsy-is-kimyl-maseleleri-zhoninde-kenes-otti |title= Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөнінде кеңес өтті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-05-20 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604215609/https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaevtyn-toragalygymen-sybailas-zhemkorlykka-karsy-is-kimyl-maseleleri-zhoninde-kenes-otti |date= 2021-06-04}}</ref> 2019 жылғы 28 қарашада мекемедегі жоғары лауазымды тұлғалар сыбайлас жемқорлыққа кінәлі деп танылса, мүше болған министр мен әкімдерді отставкаға кетуге міндеттейтін заң жобасы бекітілді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-podpisal-zakon-otvetstvennosti-ministrov-korruptsiyu-385185/ |title= Токаев подписал закон об ответственности министров за коррупцию подчиненных |lang= ru |publisher= tengrinews |date= 2019-11-28 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Орыс тілі === Президент ретінде Тоқаев қазақстандық жұртшылықты [[қазақ тілі]]н үйренуге шақырып, оны «әрбір қазақстандықтың міндеті» деп атады.<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/43213-ucit-kazahskij-azyk-prizval-kazahstancev-tokaev.html |title= Учить казахский язык призвал казахстанцев Токаев |lang= ru |publisher= vlast.kz |date= 2021-01-04 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Сонымен қатар, ол қазақ тілінің рөлін күшейту [[орыс тілі]]не нұқсан келтірмеу керек деп есептей отырып, бұл мәселені дұрыс қарастырмаған жағдайда «түзетілмейтін зардаптар» бола алатынын айтты да, [[Украина]]дағы ұлтаралық қақтығыстарды атап кетті.<ref>{{Cite web|url= https://eurasia.expert/tokaev-poyasnil-kak-sleduet-reshat-yazykovoy-vopros-v-kazakhstane/ |title= Токаев пояснил, как следует решать языковой вопрос в Казахстане |lang= ru |publisher= eurasiaexpert |date= 2020-06-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 13 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдері арасындағы қатынаста орыс тілінің «ерекше рөлі» туралы айтқан.<ref name="oristili">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32642676.html |title= Тоқаев орыс тілін қолдау жөніндегі халықаралық ұйым жобасын мақұлдады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-10-18 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> [[Ресей президенті]]нің баспасөз қызметінің мәліметінше Тоқаев «орыс тілін дамыту үшін халықаралық ұйым құрылуын ұсынды». Қазақстан президентінің ресми сайты бұл жайлы хабарлаған жоқ.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32070138.html |title= Путин "Тоқаев орыс тілін дамыту үшін халықаралық ұйым құруды ұсынды" дейді. Ақорда бұл жайлы хабарламады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-06-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 18 қазанда Тоқаев бұл халықаралық ұйым жобасын мақұлдады да, бұл шешімді «тарихи шешім» деді.<ref name="oristili" /> 2024 жылғы 20 қарашада [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] бұл ұйымның құрылуы жайлы шартты қолдап дауыс берді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33209190.html |title= Мәжіліс "орыс тілі жөніндегі ұйым құру туралы" шартты қолдап дауыс берді |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-11-20 |accessdate= 2024-11-23}}</ref> == Өз өмірі == {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы}} Қасым-Жомарт Тоқаев бұрын [[Надежда Давыдовна Тоқаева]]ға (1957 жылы туған) үйленген болатын, қазір олар ажырасқан. Олардың жалғыз ұлы — Тимур Кемел (туғанында Тоқаев; 1984 жылы туған), кәсіпкер. Тоқаев — [[Көптілділік|полиглот]], қазақша, орысша, ағылшынша, қытайша және французша сөйлейді<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20200517/Poliglot-diplomat-prezident-Qasym-Zhomart-Toqaev-13989339.html |title= Полиглот, дипломат және президент: Қасым-Жомарт Тоқаев 67 жасқа толды |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2020-05-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> және Қазақстанның [[үстел теннисі]] федерациясының 13 жыл бойғы президенті болған.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/president/president |title= Қазақстан Республикасының Президенті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев өз туған күнін тойламайтынын айтқан. Бұл президент отбасында туған күн тойлау дәстүрінің болмауына байланысты қалыптасқан.<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20210517/Tuan-knn-toylaandy-natpaydy-Toaev-68-zhasa-toldy-17069660.html |title= Туған күнін тойлағанды ұнатпайды: Тоқаев 68 жасқа толды |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2021-05-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Швейцариялық Public Eye ұйымының мәліметі бойынша, 2010 жылдары Тоқаевтың ұлы Тимур мұнай және металл өндіру саласында бизнеске ие болған.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/review-tokayevs-assets-and-kazakhstan-distancing-from-russia/32049040.html |title= «Подпольный бизнес» Токаева и «опасность втягивания Казахстана в войну» |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-09-24 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220924193849/https://rus.azattyq.org/a/review-tokayevs-assets-and-kazakhstan-distancing-from-russia/32049040.html |date= 2022-09-24}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]]дың командасы Ресейдің жылжымайтын мүлік тізіліміне зерттеу жүргізгенде Тоқаев туыстарының ресейлік мүлкі туралы деректердің Росреестрден жойылғанын анықтады.<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/iz-rosreestra-ischezli-dannye-o-sotrudnikah-fsb-iz-dela-navaljnogo/31590668.html |title= Из Росреестра исчезли данные о сотрудниках ФСБ из "дела Навального" |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2021-12-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211206131551/https://www.svoboda.org/a/iz-rosreestra-ischezli-dannye-o-sotrudnikah-fsb-iz-dela-navaljnogo/31590668.html |date= 2021-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/31590800.html |title= Сведения об элитной недвижимости родных Токаева в Москве засекречены — команда Навального |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2021-12-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211205220706/https://rus.azattyq.org/a/31590800.html |date= 2021-12-05}}</ref> == Кітаптары == * «Организация Объединенных Наций: полвека служения миру» (1995), * «Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации» (2000), * «Дипломатия Республики Казахстан» (2001) * «Слово об отце» (2005), * «Свет и тень» (2007), * «Он делает историю» (2010). == Марапаттары == {| class="wikitable sortable" |- ! Мемлекеті ! Жылы ! Марапаты ! Дереккөзі |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 1996 | [[Парасат ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |title= Указ Президента Республики Казахстан от 9.12.1996}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20170201142605/http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |date= 2017-02-01}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 1998 | [[Астана медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2001 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2003 | «Достық ағашы» медал (ПАА) | <ref>{{Cite web|url= http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm |title= Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств-участников Содружества Независимых Государств от 14 ноября 2003 г. № 47 "О награждении медалью «Древо дружбы» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190325084616/http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm |date= 2019-03-25}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2004 | [[Назарбаев ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://www.nomad.su/?a=19-200412160521 |title= Награды ко Дню независимости |lang= ru |publisher= nomad.su |date= 2004-12-14 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327091441/http://nomad.su/?a=19-200412160521 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2004 | [[Достық ордені (Ресей)|Достық ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://kremlin.ru/acts/bank/21743 |title= Указ Президента Российской Федерации от 12 декабря 2004 года № 1552 «О награждении орденом Дружбы граждан Республики Казахстан» |lang= ru |publisher= [[Ресей президенті]]нің ресми сайты |date= 2004-12-12}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190530193208/http://kremlin.ru/acts/bank/21743 |date= 2019-05-30}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2005 | [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2006 | [[Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалі|Қазақстан Парламентіне 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2008 | [[Астанаға 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2007 | [[Достастық ордені]] (ПАА) | <ref>{{Cite web|url= http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |title= Постановление Совета МПА СНГ 13.05.2007 №19 |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20120105073906/http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |date= 2012-01-05}}</ref> |- | {{байрақ|Украина}} | 2008 | 3-дәрежелі [[Кінәз Ярослав Мудрый ордені]] | <ref>{{Cite web|url= https://www.president.gov.ua/documents/1542008-7193 |title= Указ Президента Украины от 25 февраля 2008 года № 154 «О награждении государственными наградами Украины граждан Республики Казахстан» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327090142/https://www.president.gov.ua/documents/1542008-7193 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2011 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2011 | Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының грамотасы | <ref>{{Cite web|url= http://www.cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3154 |title= Протокольное решение Совета глав государств СНГ «О награждении Грамотой Содружества Независимых Государств» (Принято в г. Душанбе 3 сентября 2011 года) |lang= ru |date= 2011-09-03}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190414084324/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3154 |date= 2019-04-14}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2014 | [[Отан ордені]] | |- | {{байрақ|Ресей}} | 2014 | «[[Ресей Федерация Кеңесі|Федерация Кеңесі]]. 20 жыл» медалі | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2015 | [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2016 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Сербия}} | 2016 | 1-дәрежелі [[Серб туы ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr |title= Nikolić odlikovao kazahstanskog političara |lang= sr |publisher= [[Блиц (газет)|Блиц]] |date= 2016-12-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190325092538/https://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr |date= 2019-03-25}}</ref> |- | {{байрақ|ТМД}} | 2017 | «ТМД ПАА. 25 жыл» медалі | <ref>{{Cite web|url= http://old.iacis.ru/upload/iblock/b32/inform.pdf |title= Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств от 27 марта 2017 года № 17 "О награждении медалью «МПА СНГ. 25 лет» |lang= ru |date= 2017-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2017 | [[Құрмет ордені (Ресей)|Құрмет ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |title= Указ Президента Российской Федерации от 1 марта 2017 года № 93 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327092552/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2018 | [[Астанаға 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2019 | [[Алтын Қыран ордені|Қазақстан Президентіне арналған дәрежелі Алтын Қыран ордені]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2021 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Түрікменстан}} | 2021 | [[Түрікменстан Президенті «Битараплык» ордені]] | <ref>{{Cite web|url= https://turkmenportal.com/blog/40779/prezident-kazahstana-nagrazhden-ordenom-turkmenistana-bitaraplyk |title= Президент Казахстана награждён Орденом Туркменистана «Битараплык» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211025225547/https://turkmenportal.com/blog/40779/prezident-kazahstana-nagrazhden-ordenom-turkmenistana-bitaraplyk |date= 2021-10-25}}</ref> |- | {{flagicon image|Flag of Tatarstan.svg|border}} [[Татарстан]] | 2022 | «Дуслык» ордені | <ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tatarstana-nagradil-tokaeva-461691/ |title= Президент Татарстана наградил Токаева |lang=ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220211113311/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tatarstana-nagradil-tokaeva-461691/ |date= 2022-02-11}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2022 | [[Александр Невский ордені (Ресей)|Александр Невский ордені]] | Бас тартты<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/prezident-kazahstana-otkazalsya-prinyatj-orden-za-sotrudnichestvo-s-rossiey/31903893.html |title= Пресс-служба президента Казахстана заявила о его отказе принять орден за сотрудничество с Россией |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-06-18 |accessdate= 2022-06-18}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220618081718/https://www.svoboda.org/a/prezident-kazahstana-otkazalsya-prinyatj-orden-za-sotrudnichestvo-s-rossiey/31903893.html |date= 2022-06-18}}</ref> |- | {{байрақ|Қырғызстан}} | 2022 | 1-дәрежелі [[Манас ордені]] | Бас тартты<ref>{{Cite web|url= https://knews.kg/2022/06/18/prezident-kazahstana-otkazalsya-ot-kyrgyzskogo-ordena-manas-tokaev-reshil-ne-prinimat-nagrady/ |title= Президент Казахстана отказался от кыргызского ордена «Манас». Токаев решил не принимать награды |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220727100146/https://knews.kg/2022/06/18/prezident-kazahstana-otkazalsya-ot-kyrgyzskogo-ordena-manas-tokaev-reshil-ne-prinimat-nagrady/ |date= 2022-07-27}}</ref> |- | {{байрақ|Түрікменстан}} | 2024 | «Мақтымқұлы Фрағидің 300 жылдығына» медалі | <ref>{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/2934 |title=О награждении юбилейной медалью Туркменистана «Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna» Президента Республики Казахстан Токаева Касым-Жомарта Кемелевича |language=ru |work=parahat.info |date=2024-10-11 |accessdate=2025-02-12}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | | Нәзір Төреқұл атындағы медаль | |- | {{байрақ|Ресей}} | | А.М. Горчаковтың естелік медалі | |} == Құрметті атақтары == * Дүниежүзілік гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі, [[Мюнхен қауіпсіздік конференциясы]]ның «Даналар кеңесінің» мүшесі * {{iw|Шэньчжэнь университеті|Шэньчжэнь университетінің|en|Shenzhen University}} құрметті профессоры (Қытай) * [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы]]ның құрметті профессоры және құрметті докторы, сенімді кеңесінің мүшесі * Қазақстан Халықаралық қатынастар кеңесінің құрметті президенті * Женева Дипломатия және халықаралық қатынастар мектебінің құрметті деканы * [[Женева университеті]] «Академикус» грамотасының иегері * С.Н. Рерих атындағы естелік медалінің иегері. == Тағы қараңыз == * [[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі]] — 1999–2002 жылдары қызметте болған, Тоқаев басқарған Министрлер Кабинеті. == Дереккөздер == {{дереккөздер|3}} {{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}} {{ТМД елдерінің басшылары}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} {{DEFAULTSORT:Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы}} [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев| Қасым-Жомарт]] [[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]] [[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:КСРО дипломаттары]] [[Санат:БҰҰ лауазымды тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты түлектері]] [[Санат:РФ СІМ Дипломатиялық академиясы түлектері]] [[Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымының лауазымды адамдары]] [[Санат:ТМД грамотасының иегерлері]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]] [[Санат:Қазақстан президенттері]] [[Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2019)]] [[Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2022)]] fqq520pol2pkyi43k4dt3fmj9enqygl Қазақстан премьер-министрі 0 5889 3648516 3632042 2026-08-28T06:33:46Z Nurken 111493 3648516 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = Olzhas Bektenov (cropped).jpg |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] ({{м.а.}}) |тағайындалған = 28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}} |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = Үкімет Үйі, [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = |тағайындалды = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |пайда болды = 10 желтоқсан 1991 |таратылды = |біріншісі = [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] |соңғысы = |сайты = [http://www.primeminister.kz/ primeminister.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі''' — [[Қазақстан]] [[үкімет басшысы]]. Премьер-министр өкілеттіктерінің қатарына атқарушы органдардың жүйесін басқару және олардың қызметіне басшылық жасау кіреді.<ref>[http://www.constcouncil.kz/kaz/norpb/constrk/ ҚРК, 5 тарау] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721210622/http://www.constcouncil.kz/kaz/norpb/constrk/ |date=2011-07-21 }}</ref> Премьер-министр өзінің бүкіл қызметінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]]тің алдында жауапты, ал [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]]да көзделген жағдайларда [[Қазақстан Құрылтайы| Құрылтайдың]] алдында жауапты. == Тарихы == Премьер-министр лауазымы 1990 жылы 20 қарашада қабылданған Заңға сәйкес Министрлер Кеңесі Төрағасы лауазымының орнына енгізілді. Қазақ КСР-нің премьер-министрі қызметін алғаш [[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]] атқарған болса, Қазақ КСР-нің соңғы премьер-министрі және тәуелсіз Қазақстанның алғашқы премьер-министрі [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] болды. == Өкілеттіктері == Премьер-Министр [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді, үкімет қаулыларына қол қояды, үкімет қызметінің негізгі бағыттары жөнінде және оның аса маңызды барлық шешімдері жөнінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]]ке баяндап отырады және үкімет қызметін ұйымдастыруға және басшылық жасауға байланысты басқа да қызметтерді атқарады. Үкімет мүшелері өз құзыреті шегінде шешімдер қабылдауда дербестікке ие, әрі өздеріне бағынысты мемлекеттік органдардың жұмысы үшін Қазақстан премьер-министрінің алдында жеке-дара жауап береді. Премьер-министр Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар [[өкім]]дер шығара алады. Үкімет жаңадан сайланған Қазақстан Республикасы Президентінің алдында өз өкілеттігін доғарады. Республиканың Премьер-Министрі жаңадан сайланған Құрылтай алдында Үкіметке сенім туралы мәселе қояды. Құрылтай сенім білдірген жағдайда, егер Республика Президенті өзгеше шешім қабылдамаса, Үкімет өз міндеттерін атқаруды жалғастыра береді. Құрылтай Үкіметке сенімсіздік білдірген жағдайда Үкімет орнынан түсетіні туралы Республика Президентіне мәлімдейді. Орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені Республиканың Президенті он күн мерзімде қарайды. Республиканың Президенті өз бастамасы бойынша Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметтен босатуға хақылы. Премьер-Министрді қызметінен босату бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. == Қазақстан премьер-министрлерінің тізімі == {{толық мақала|Қазақстан үкімет басшыларының тізімі}} ;Премьер-министрлер {{legend|#E6E6AA|Премьер-министр міндетін атқарушы}} {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center" !№ !class=unsortable|Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! class=unsortable colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| Партиясы ![[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] !class=unsortable| Үкіметі !Руы |- | colspan="10"|{{sort|1=?|2='''Қазақ КСР Премьер-министрі (1990—1991)'''}} |- |1 |[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|99px]] |{{sort|Қараманов, Ұзақбай Қараманұлы|2=[[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]]<br>{{small|(1937–2017)}}}} |20 қараша<br>1990 |14 қазан<br>1991 | style="background-color:#CE0000" | |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | rowspan="2" |{{sort|1=Назарбаев, Нұрсұлтан Әбішұлы|2=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1990–1991)}}}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |[[Әлімұлы]], [[Шекті]] |- |2 |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] |{{sort|1=Терещенко, Сергей Александрович|2=[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]<br>{{small|(1951–2023)}}}} |16 қазан<br>1991 |10 желтоқсан<br>1991 | style="background-color:#CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]}} |- | colspan="10"|{{sort|1=?|2='''Қазақстан Республикасының Премьер-министрі (1991—)'''}} |- |1 |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] |{{sort|1=Терещенко, Сергей Александрович|2=[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]<br>{{small|(1951–2023)}}}} |10 желтоқсан<br>1991 |11 қазан<br>1994 | style="background-color:#CDCDCD" | |[[Партиясыз]] | rowspan="16" |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1991–2019)}} |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]}} |- |2 |[[Сурет:Qajygeldin 1997.jpg|99px]] |{{sort|1=Қажыгелдин, Әкежан Мағжанұлы|2=[[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>{{small|(1952 туған)}}}} |12 қазан<br>1994 |10 қазан<br>1997 | style="background-color:#8DB600" | |[[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |[[Уақ]], [[Шоға]] |- |3 |[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|99px]] |{{sort|1=Балғымбаев, Нұрлан Өтепұлы|2=[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]<br>{{small|(1947–[[Нұрлан Балғымбаев өлімі және жерлеу рәсімі|2015]])}}}} |10 қазан<br>1997 |1 қазан<br>1999 | style="background-color:#8DB600" | |[[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |[[Байұлы]], [[Ысық]] |- |style="background-color:#E6E6AA"|— |rowspan="2" |[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (01911329) (49858644462, cropped).jpg|99px]] |rowspan="2" |{{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}}}} |style="background-color:#E6E6AA"|1 қазан<br>1999 |style="background-color:#E6E6AA"|12 қазан<br>1999 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | |rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Отан]] |rowspan="2" |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |rowspan="2" |[[Жалайыр]], [[Күшік руы|Күшік]] |- |4 |12 қазан<br>1999 |28 қаңтар<br>2002 |- |5 |rowspan="2" |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|99px]] |rowspan="2" |{{sort|1=Тасмағамбетов, Иманғали Нұрғалиұлы|2=[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}}}} |28 қаңтар<br>2002 |11 маусым<br>2003 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | |rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Отан]] |rowspan="2" |[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]] |rowspan="2" |[[Байұлы]], [[Жаппас]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– |11 маусым<br>2003 |13 маусым<br>2003 |- |6 |rowspan="2" |[[Сурет:Akhmetov and Shaimiev (2006-05-30) 01 (cropped).jpg|99px]] |rowspan="2" |{{sort|1=Ахметов, Даниал Кенжетайұлы|2=[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}}}} |13 маусым<br>2003 |8 қаңтар<br>2007 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | |rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Отан]] |rowspan="2" |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |rowspan="2" |[[Арғын]], [[Қанжығалы руы|Қанжығалы]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– |8 қаңтар<br>2007 |10 қаңтар<br>2007 |- |7 |[[Сурет:Karim Massimov (2011-04-01) (cropped).jpg|99px]] |{{sort|1=Мәсімов, Кәрім Қажымқанұлы|2=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{small|(1965 туған)}}}} |10 қаңтар<br>2007 |24 қыркүйек<br>2012 | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|I Мәсімов]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Ұйғырлар|ұйғыр]]<ref name="masimov">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-qantar-karim-massimov-journey-to-judas-nazarbayev/32383116.html |title= Назарбаевтың сенімді серігі қалай "Иудаға" айналды? Кәрім Мәсімовтің хикаясы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Риклтон, Крис |date= 2023-04-28 |accessdate= 2024-02-15}}</ref>}} |- |8 |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|99px]] |{{sort|1=Ахметов, Серік Нығметұлы|2=[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}}}} |24 қыркүйек<br>2012 |2 сәуір<br>2014 | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |[[Арғын]], [[Қуандық]] |- |{{sort|1=7|2=(7)}} |[[Сурет:Karim Massimov February 2015.jpg|99px]] |{{sort|1=Мәсімов, Кәрім Қажымқанұлы|2=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{small|(1965 туған)}}}} |2 сәуір<br>2014 |8 қыркүйек<br>2016 | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|II Мәсімов]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Ұйғырлар|ұйғыр]]<ref name="masimov" />}} |- | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="2" |[[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|99px]] | rowspan="2" |{{sort|1=Сағынтаев, Бақытжан Әбдірұлы|2=[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}}}} | style="background-color:#E6E6AA" |8 қыркүйек<br>2016 | style="background-color:#E6E6AA" |9 қыркүйек<br>2016 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | | rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="2" |[[Ошақты]] |- |9 |9 қыркүйек<br>2016 |21 ақпан<br>2019 |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Сурет:Askar Mamin (2020-01-31).jpg |99px]] | rowspan="3" |{{sort|1=Мамин, Асқар Ұзақбайұлы|2=[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин |Асқар Мамин]]<br>{{small|(1965 туған)}}}} | style="background-color:#E6E6AA" |21 ақпан<br>2019 | style="background-color:#E6E6AA" |25 ақпан<br>2019 | rowspan="3" style="background-color:#1CA9C9" | | rowspan="3" |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Арғын]], [[Қанжығалы руы|Қанжығалы]] |- | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |25 ақпан<br>2019 | rowspan="2" |5 қаңтар<br>2022 |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|I Мамин]] |- | rowspan="7" |{{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>(2019–)}} |[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|II Мамин]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Сурет:Älihan Smaiylov (2022-01-24) (cropped).jpg|99px]] | rowspan="3" |{{sort|1=Смайылов, Әлихан Асханұлы|2=[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>{{small|(1972 туған)}}}} | style="background-color:#E6E6AA"|5 қаңтар<br>2022 | style="background-color:#E6E6AA"|11 қаңтар<br>2022 | style="background-color:#55B4A0" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Қаңлы руы|Қаңлы]], [[Қара қаңлы]] |- | rowspan="2" |11 | rowspan="2" |11 қаңтар<br>2022 | rowspan="2" |5 ақпан<br>2024 |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|I Смайылов]] |- |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] |- style="background-color:#E6E6AA" | – | [[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|99px]] | {{sort|1=Скляр, Роман Васильевич|2=[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]<br>{{small|(1971 туған)}}}} | 5 ақпан<br>2024 | 6 ақпан<br>2024 | style="background-color:#55B4A0" | | [[Аманат (партия)|Аманат]] | – | {{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]<ref>{{Cite web|url= https://yedilov.online/person/633 |title= Скляр Роман Васильевич |lang= ru |publisher= YEDILOV ONLINE |accessdate= 2024-02-15}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/ru/v-kazahstane-novyj-premerministr-olzas-bektenov-kto-on-i-cto-pri-nem-izmenitsa/a-68186033 |title= В Казахстане новый премьер. Кто он и что при нем изменится? |lang= ru |publisher= [[Неміс толқыны]] |author= Вайскопф, Анатолий |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-15}}</ref>}} |- |12 | rowspan="2"| [[Сурет:Olzhas Bektenov (cropped).jpg|99px]] | rowspan="2"| {{sort|1=Бектенов, Олжас Абайұлы|2=[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]<br>{{small|(1980 туған)}}}} | 6 ақпан<br>2024 | 28 тамыз<br>2026 | rowspan="2" style="background-color:#" | | rowspan="2"| {{sort|1=?|2=''белгісіз''}} | rowspan="2"| [[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] | rowspan="2"| {{sort|1=—|2=''белгісіз''}} |- | style="background-color:#E6E6AA"| – | style="background-color:#E6E6AA"| 28 тамыз<br>2026 | style="background-color:#E6E6AA"| {{қ.у.}}<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] * [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары]] * [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] jbjipqe9i1mjkhaumzx76iuvhef3vnd 3648520 3648516 2026-08-28T06:38:11Z Nurken 111493 3648520 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = Olzhas Bektenov (cropped).jpg |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] ({{м.а.}}) |тағайындалған = 28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}} |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = Үкімет Үйі, [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = |тағайындалды = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |пайда болды = 10 желтоқсан 1991 |таратылды = |біріншісі = [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] |соңғысы = |сайты = [http://www.primeminister.kz/ primeminister.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі''' — [[Қазақстан]] [[үкімет басшысы]]. Премьер-министр өкілеттіктерінің қатарына атқарушы органдардың жүйесін басқару және олардың қызметіне басшылық жасау кіреді.<ref>[http://www.constcouncil.kz/kaz/norpb/constrk/ ҚРК, 5 тарау] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721210622/http://www.constcouncil.kz/kaz/norpb/constrk/ |date=2011-07-21 }}</ref> Премьер-министр өзінің бүкіл қызметінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]]тің алдында жауапты, ал [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]]да көзделген жағдайларда [[Қазақстан Құрылтайы| Құрылтайдың]] алдында жауапты. == Тарихы == Премьер-министр лауазымы 1990 жылы 20 қарашада қабылданған Заңға сәйкес Министрлер Кеңесі Төрағасы лауазымының орнына енгізілді. Қазақ КСР-нің премьер-министрі қызметін алғаш [[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]] атқарған болса, Қазақ КСР-нің соңғы премьер-министрі және тәуелсіз Қазақстанның алғашқы премьер-министрі [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] болды. == Өкілеттіктері == Премьер-Министр [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді, үкімет қаулыларына қол қояды, үкімет қызметінің негізгі бағыттары жөнінде және оның аса маңызды барлық шешімдері жөнінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]]ке баяндап отырады және үкімет қызметін ұйымдастыруға және басшылық жасауға байланысты басқа да қызметтерді атқарады. Үкімет мүшелері өз құзыреті шегінде шешімдер қабылдауда дербестікке ие, әрі өздеріне бағынысты мемлекеттік органдардың жұмысы үшін Қазақстан премьер-министрінің алдында жеке-дара жауап береді. Премьер-министр Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар [[өкім]]дер шығара алады. Үкімет жаңадан сайланған Қазақстан Республикасы Президентінің алдында өз өкілеттігін доғарады. Республиканың Премьер-Министрі жаңадан сайланған Құрылтай алдында Үкіметке сенім туралы мәселе қояды. Құрылтай сенім білдірген жағдайда, егер Республика Президенті өзгеше шешім қабылдамаса, Үкімет өз міндеттерін атқаруды жалғастыра береді. Құрылтай Үкіметке сенімсіздік білдірген жағдайда Үкімет орнынан түсетіні туралы Республика Президентіне мәлімдейді. Орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені Республиканың Президенті он күн мерзімде қарайды. Республиканың Президенті өз бастамасы бойынша Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметтен босатуға хақылы. Премьер-Министрді қызметінен босату бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. == Қазақстан премьер-министрлерінің тізімі == {{толық мақала|Қазақстан үкімет басшыларының тізімі}} ;Премьер-министрлер {{legend|#E6E6AA|Премьер-министр міндетін атқарушы}} {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center" !№ !class=unsortable|Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! class=unsortable colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| Партиясы ![[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] !class=unsortable| Үкіметі !Руы |- | colspan="10"|{{sort|1=?|2='''Қазақ КСР Премьер-министрі (1990—1991)'''}} |- |1 |[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|99px]] |{{sort|Қараманов, Ұзақбай Қараманұлы|2=[[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]]<br>{{small|(1937–2017)}}}} |20 қараша<br>1990 |14 қазан<br>1991 | style="background-color:#CE0000" | |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | rowspan="2" |{{sort|1=Назарбаев, Нұрсұлтан Әбішұлы|2=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1990–1991)}}}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |[[Әлімұлы]], [[Шекті]] |- |2 |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] |{{sort|1=Терещенко, Сергей Александрович|2=[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]<br>{{small|(1951–2023)}}}} |16 қазан<br>1991 |10 желтоқсан<br>1991 | style="background-color:#CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]}} |- | colspan="10"|{{sort|1=?|2='''Қазақстан Республикасының Премьер-министрі (1991—)'''}} |- |1 |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] |{{sort|1=Терещенко, Сергей Александрович|2=[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]<br>{{small|(1951–2023)}}}} |10 желтоқсан<br>1991 |11 қазан<br>1994 | style="background-color:#CDCDCD" | |[[Партиясыз]] | rowspan="16" |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1991–2019)}} |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]}} |- |2 |[[Сурет:Qajygeldin 1997.jpg|99px]] |{{sort|1=Қажыгелдин, Әкежан Мағжанұлы|2=[[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>{{small|(1952 туған)}}}} |12 қазан<br>1994 |10 қазан<br>1997 | style="background-color:#8DB600" | |[[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |[[Уақ]], [[Шоға]] |- |3 |[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|99px]] |{{sort|1=Балғымбаев, Нұрлан Өтепұлы|2=[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]<br>{{small|(1947–[[Нұрлан Балғымбаев өлімі және жерлеу рәсімі|2015]])}}}} |10 қазан<br>1997 |1 қазан<br>1999 | style="background-color:#8DB600" | |[[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |[[Байұлы]], [[Ысық]] |- |style="background-color:#E6E6AA"|— |rowspan="2" |[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (01911329) (49858644462, cropped).jpg|99px]] |rowspan="2" |{{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}}}} |style="background-color:#E6E6AA"|1 қазан<br>1999 |style="background-color:#E6E6AA"|12 қазан<br>1999 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | |rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Отан]] |rowspan="2" |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |rowspan="2" |[[Жалайыр]], [[Күшік руы|Күшік]] |- |4 |12 қазан<br>1999 |28 қаңтар<br>2002 |- |5 |rowspan="2" |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|99px]] |rowspan="2" |{{sort|1=Тасмағамбетов, Иманғали Нұрғалиұлы|2=[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}}}} |28 қаңтар<br>2002 |11 маусым<br>2003 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | |rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Отан]] |rowspan="2" |[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]] |rowspan="2" |[[Байұлы]], [[Жаппас]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– |11 маусым<br>2003 |13 маусым<br>2003 |- |6 |rowspan="2" |[[Сурет:Akhmetov and Shaimiev (2006-05-30) 01 (cropped).jpg|99px]] |rowspan="2" |{{sort|1=Ахметов, Даниал Кенжетайұлы|2=[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}}}} |13 маусым<br>2003 |8 қаңтар<br>2007 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | |rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Отан]] |rowspan="2" |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |rowspan="2" |[[Арғын]], [[Қанжығалы руы|Қанжығалы]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– |8 қаңтар<br>2007 |10 қаңтар<br>2007 |- |7 |[[Сурет:Karim Massimov (2011-04-01) (cropped).jpg|99px]] |{{sort|1=Мәсімов, Кәрім Қажымқанұлы|2=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{small|(1965 туған)}}}} |10 қаңтар<br>2007 |24 қыркүйек<br>2012 | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|I Мәсімов]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Ұйғырлар|ұйғыр]]<ref name="masimov">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-qantar-karim-massimov-journey-to-judas-nazarbayev/32383116.html |title= Назарбаевтың сенімді серігі қалай "Иудаға" айналды? Кәрім Мәсімовтің хикаясы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Риклтон, Крис |date= 2023-04-28 |accessdate= 2024-02-15}}</ref>}} |- |8 |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|99px]] |{{sort|1=Ахметов, Серік Нығметұлы|2=[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}}}} |24 қыркүйек<br>2012 |2 сәуір<br>2014 | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |[[Арғын]], [[Қуандық]] |- |{{sort|1=7|2=(7)}} |[[Сурет:Karim Massimov February 2015.jpg|99px]] |{{sort|1=Мәсімов, Кәрім Қажымқанұлы|2=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{small|(1965 туған)}}}} |2 сәуір<br>2014 |8 қыркүйек<br>2016 | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|II Мәсімов]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Ұйғырлар|ұйғыр]]<ref name="masimov" />}} |- | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="2" |[[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|99px]] | rowspan="2" |{{sort|1=Сағынтаев, Бақытжан Әбдірұлы|2=[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}}}} | style="background-color:#E6E6AA" |8 қыркүйек<br>2016 | style="background-color:#E6E6AA" |9 қыркүйек<br>2016 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | | rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="2" |[[Ошақты]] |- |9 |9 қыркүйек<br>2016 |21 ақпан<br>2019 |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Сурет:Askar Mamin (2020-01-31).jpg |99px]] | rowspan="3" |{{sort|1=Мамин, Асқар Ұзақбайұлы|2=[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин |Асқар Мамин]]<br>{{small|(1965 туған)}}}} | style="background-color:#E6E6AA" |21 ақпан<br>2019 | style="background-color:#E6E6AA" |25 ақпан<br>2019 | rowspan="3" style="background-color:#1CA9C9" | | rowspan="3" |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Арғын]], [[Қанжығалы руы|Қанжығалы]] |- | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |25 ақпан<br>2019 | rowspan="2" |5 қаңтар<br>2022 |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|I Мамин]] |- | rowspan="7" |{{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>(2019–)}} |[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|II Мамин]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Сурет:Älihan Smaiylov (2022-01-24) (cropped).jpg|99px]] | rowspan="3" |{{sort|1=Смайылов, Әлихан Асханұлы|2=[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>{{small|(1972 туған)}}}} | style="background-color:#E6E6AA"|5 қаңтар<br>2022 | style="background-color:#E6E6AA"|11 қаңтар<br>2022 | style="background-color:#55B4A0" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Қаңлы руы|Қаңлы]], [[Қара қаңлы]] |- | rowspan="2" |11 | rowspan="2" |11 қаңтар<br>2022 | rowspan="2" |5 ақпан<br>2024 |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|I Смайылов]] |- |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] |- style="background-color:#E6E6AA" | – | [[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|99px]] | {{sort|1=Скляр, Роман Васильевич|2=[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]<br>{{small|(1971 туған)}}}} | 5 ақпан<br>2024 | 6 ақпан<br>2024 | style="background-color:#55B4A0" | | [[Аманат (партия)|Аманат]] | – | {{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]<ref>{{Cite web|url= https://yedilov.online/person/633 |title= Скляр Роман Васильевич |lang= ru |publisher= YEDILOV ONLINE |accessdate= 2024-02-15}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/ru/v-kazahstane-novyj-premerministr-olzas-bektenov-kto-on-i-cto-pri-nem-izmenitsa/a-68186033 |title= В Казахстане новый премьер. Кто он и что при нем изменится? |lang= ru |publisher= [[Неміс толқыны]] |author= Вайскопф, Анатолий |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-15}}</ref>}} |- |12 | rowspan="2"| [[Сурет:Olzhas Bektenov (cropped).jpg|99px]] | rowspan="2"| {{sort|1=Бектенов, Олжас Абайұлы|2=[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]<br>{{small|(1980 туған)}}}} | 6 ақпан<br>2024 | 28 тамыз<br>2026 | rowspan="2" style="background-color:#CDCDCD" | | rowspan="2"| [[Партиясыз]] | rowspan="2"| [[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] | rowspan="2"| {{sort|1=—|2=''белгісіз''}} |- | style="background-color:#E6E6AA"| – | style="background-color:#E6E6AA"| 28 тамыз<br>2026 | style="background-color:#E6E6AA"| {{қ.у.}}<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] * [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары]] * [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] ov2r1752i0gf2xucoxz3la9ufiwi9l4 Ботсвана 0 6173 3648497 3644932 2026-08-28T05:28:20Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648497 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Ботсвана Республикасы |Шынайы атауы = {{lang-en|Republic of Botswana}}<br>{{lang-tn|Lefatshe la Botswana}} |Септік = Ботсвана |Елтаңба = Arms of Botswana.svg |Байрақ = |Ұраны = Pula |Әнұранның аты = Fatshe leno la rona |Аудио = United States Navy Band - Fatshe leno la rona.ogg |lat_dir = S|lat_deg = 21|lat_min = 46|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 2|lon_sec = 0 |region = BW |CoordScale = |Картада = Location Botswana AU Africa.svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Президенттік республика]] |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = [[30 қыркүйек]] [[1966 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Ұлыбритания]]дан |Тілдері = [[ағылшын тілі]], [[Тсвана (тіл)|тсвана]] |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Габороне]] |Ірі қалалары = Габороне |Басшы қызметі = [[Ботсвана президенттерінің тізімі|Президенті]]<br />[[Ботсвана вице-президені|Вице-президенті]] |Басшылары = [[Мокветси Масиси]]<br />[[Сламбер Тсонгване]] |Жер аумағы = 581 730<ref name="cia">{{cite web |author=[[Орталық барлау басқармасы|CIA]]. |publisher=The World Factbook|title=Botswana |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html |year=2014}}</ref> |Жер аумағы бойынша орны = 47 |Судың үлесі = 2,6 |Этнохороним = ботсваналықтар |Жұрты = {{өсім}} 2 250 260 |Халық саны бойынша орны = 145 |Сарап жылы = 2016 |Санақ бойынша халық саны = 1 914 228<ref>[https://web.archive.org/web/20150923212100/http://www.cso.gov.bw/templates/cso/file/File/Census%202011%20Preliminary%20%20Brief%20Sept%2029%202011.pdf 2011 Population & Housing Census Preliminary Results Brief]</ref> |Санақ жылы = 2011 |Халық тығыздығы = 3,7 |Тығыздық бойынша орны = 231 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 41,6 млрд.<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=48&pr.y=7&sy=2018&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=616&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Botswana |publisher=International Monetary Fund}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (АҚТ) орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 18,843<ref name=imf2/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = |ЖІӨ (номинал) = 18,620 млрд.<ref name=imf2/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 8,443<ref name=imf2/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = |АДИ = {{өсім}} 0,717<ref name="HDI">{{cite web |url=http://www.hdr.undp.org/en/2018-update |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914203906/http://hdr.undp.org/en/2018-update |archive-date=14 September 2018 |dead-url=no |df=dmy-all }}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 101 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">жоғары</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Ботсвана пуласы|пула]] |Интернет үйшігі = [[.bw]] |ISO = BW |Телефон коды = 267 |Уақыт белдеуі = +2 |Түсініктемелер = }} '''Ботсвана''' ({{lang-en|Botswana}}, {{lang-tn|Botswana}}), толық ресми атауы '''Ботсвана Республикасы''' ({{lang-en|Republic of Botswana}}) — Оңтүстік Африкада орналасқан мемлекет. Жері — 600,4 мың км². Халқы — 2,3 млн. Астанасы — Габороне (139 мың). Ресми тілдері — ағылшын, сетсвана тілдері. Тұрғындары христиан және жергілікті діни нанымдарын ұстанады. Байырғы халқы: тсвана, бушмен, бегуан, хереро, т.б. тайпалар. Мемлекет басшысы — президент. Заң шығарушы органы — бір палаталы Ұлттық жиналыс. Кеңесші орган ретінде көсемдер палатасы жұмыс істейді. Ботсвана жерінің 80%-ін ойысты келген Калахари шөлі алып жатыр. Климаты субтропиктік. Солт. жағы тропиктік. Жылдық орташа жауын-шашын мөлш. 500 — 600 мм. Жануарлар әлеміне өте бай. [[Арыстан]], [[қабылан]], [[шибөрі]], [[піл]], [[крокодил]], [[түйеқұс]] кездеседі. Ботсвана жерінде ертеде бушмендер қоныстанған, кейін оңтүстіктен келген бечуандар оларды ығыстырып шығарды. Елге еуропалықтар 19 ғасырдан бастап келе бастады. 1885 ж. бечуан тайпаларын ағылшындар басып алып, Бечуанланд протекторатын орнатты. 2-дүниежүз. соғыс кезінде қазіргі Ботсвананың 10 мыңдай азаматы ағылшын әскерлері қатарында соғысты. Соғыс аяқталғаннан кейін елде ұлт-азаттық қозғалыс кең өріс алды. 1960 ж. саяси партиялардың құрылуына байланысты тәуелсіздік жолындағы күрес қатты күшейді. 1965 ж. ағылшын үкіметі елге ішкі билігін өзі жүргізуге құқық берді. Ал 1966 ж. Ботсвана Республикасы өз тәуелсіздігін жариялады. 1980 жылдан бері елді Квет Кетумиле Джони Масире басқарып келеді. 1994 ж. сайлауда ол тағы да жеңіске жетті. Ботсвана [[БҰҰ]]-ның, [[Африка бірлігі ұйымы]]ның және [[Британия Достастығы]]ның мүшесі болып табылады. Экономикасының 42%-і тау-кен өндірісінен тұрады. Алмас өндіруден дүние жүзінде 3-орын алады. Халықтың 75%-і аesk шаруашылығмен айналысады. 2,8 млн. ірі қара, 2,6 млн. қой өсіріледі, астық өнімдерінен тары, [[жүгері]], бидай егіледі. Экспортқа [[алмас]], [[түсті металдар]] шығарылып, сырттан машина, құрал-жабдықтар, тамақ өнімдері әкелінеді. Соңғы жылдары туризм кең қарқынмен дамуда. Негізгі сауда серіктестері: [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]]. == Этимология == Отаршылдық кезінде бұл ел «Бечуаналенд» («Бечуаналар елі») деп аталатын британдық протекторат болды — бечуаналардың (елдің басым халқы болып табылатын Цвана халқының ескірген атауы) және жердің (ағылшынша) тамырынан. жер) — «ел». 1966 жылы 30 қыркүйекте Бечуаналанд Ұлттар Достастығы аясында тәуелсіздігін жариялады және оның атауын «Ботсвана» — «Тсвана елі» деп өзгертті (bo- объектілер класының префиксі, Tswana — этноним) <ref>Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь / отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2002. — 512 с. — 3000 экз. — <nowiki>ISBN 5-17-001389-2</nowiki>.</ref>. Өз кезегінде «Батсвана» сөзі «адамдар» дегенді білдіреді <ref>https://web.archive.org/web/20230108123241/https://www.setswana.info/wiki/index.php?title=Main_Page</ref>. == Физиографиялық сипаттамалары == === Географиялық орналасуы === Ботсвана Оңтүстік Африкада орналасқан. Ел аумағы 581 730 км², оның жер көлемі 566 730 км² <ref name=":0">''[[:ru:Центральное_разведывательное_управление|CIA]].'' [https://web.archive.org/web/20151015203531/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html Botswana] (англ.). [[:ru:The_World_Factbook|The World Factbook]]. Дата обращения: 2 февраля 2010. Архивировано из оригинала 15 октября 2015 года.</ref>. Ботсвананың солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай ұзындығы 1110 км, оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай — 960 км <ref>[https://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Botswana-LOCATION-SIZE-AND-EXTENT.html Botswana — Location, size, and extent]</ref>. Елдің оңтүстігінде және оңтүстік-шығысында Оңтүстік Африкамен (1840 км), солтүстігінде және батысында — Намибиямен (1360 км), солтүстік-шығыста — Замбиямен (1 км-ден аз) және Зимбабвемен (813 км) ортақ шекаралары бар. 2] <ref>Ботсвана // Весь мир. Энциклопедический справочник. — Минск: Литература. — С. 352—353. — 656 с. — <nowiki>ISBN 985-437-085-2</nowiki>.</ref>. Шекаралардың жалпы ұзындығы 4013 км <ref name=":0" />. === Климат === Ел аумағының басым бөлігі айқын континенттік ерекшеліктері бар субтропиктік климаттық белдеуде орналасқан <ref name=":1">[https://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Botswana-CLIMATE.html Botswana — Climate]</ref>. Қаңтардың орташа максималды температурасы 33 °С, шілдеде — 22 °C, орташа ең төменгісі қаңтарда 18 °C, шілдеде 5 °C <ref name=":1" />. Қаңтардың орташа температурасы 22-ден 27 °C-қа дейін, шілдеде — 14-тен 16 °C-қа дейін, тәуліктік температура диапазоны 22 °C-қа жетеді, қыста (маусымнан қыркүйекке дейін) аяз болады. Көптеген аудандарда ең ыстық ай қазан айы болып табылады және жаңбырлы маусымның басталуымен, ол көптеген аймақтарда қараша мен наурыз айларына келеді, орташа температура 1,5–2 °C төмендейді. Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 460 мм, оңтүстік-батыста 127 мм-ден солтүстік-шығыста 635 мм-ге дейін жетеді. Жауын-шашынның барлығы дерлік жаз айларында (желтоқсан-наурыз) түседі <ref name=":2">[https://www.britannica.com/place/Botswana Botswana] — [https://www.britannica.com/ Britannica]</ref>. Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы жаз айларында таңертең 60-80% және түсте 30-40%, қыста таңертең 40-70%, түскі уақытта 20-30% құрайды <ref>[https://web.archive.org/web/20121024231655/http://www.mewt.gov.bw/DMS/article.php?id_mnu=91 Botswana Climate]</ref>. Тамызда маусымдық батыс желдері басталады, көбінесе құмды дауылға айналады <ref name=":1" />. === Рельеф === Ботсвананың 70% жай еңісті Калахари бассейнінің аумағында орналасқан. Ең биік нүктесі Цодило төбелерінде (1489 м), ең төменгісі Лимпопо мен Шаше өзендерінің қосылуында (513 м) <ref name=":0" />. Каньенің солтүстігінен Зимбабве шекарасына дейін созылып жатқан орташа биіктігі 1200 м кең қырат елді екі топографиялық аймаққа бөледі. Шығыс аймақ — бұталар мен шөптер басым болатын таулы аймақ. Үстірттің батысында Окаванго батпағы мен Калахари шөлі жатыр <ref>''Encyclopedia of Nations''. [https://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Botswana-TOPOGRAPHY.html Botswana — Topography]</ref>. === Топырақтар === Елдің шығыс және орталық бөліктерінің топырағы жазықтарда кездесетін құрғақ, қызыл сазды моката топырақтарынан немесе төбелер мен оның маңайында кездесетін қоңыр түсті тасты селоко топырақтары бар аралас бор және құмды саван топырақтарынан тұрады. Селоко топырақтары дәнді дақылдарды өсіру үшін Ботсванада ең жақсы болып табылады. Топырақтың құнарлылығы жауын-шашынның аз болуымен шектеледі. Ежелгі көл орнындағы аллювийлік топырақтарға сулы-батпақты алқаптардағы сұр-жасыл сортаң топырақтар, сулы-батпақты жерлердегі сұр-жасыл сортаң топырақтар, сулы-батпақты жерлердің айналасындағы сұр сазды топырақтардан сарғыш құмды топырақтарға дейін, больсондар айналасындағы борлы ашық сұр топырақтар жатады. Бұрын ылғалды жерлерде сұр және қара саз топырақты аймақтар да кездеседі <ref name=":2" />. === Су ресурстары === Ботсванадағы ең үлкен өзен — Окаванго. Елдің солтүстік-батысында оның төменгі ағысы мен аумағы шамамен 16 мың км² (төгілген кезде 22 мың км²-ге дейін) болатын үлкен ішкі атырауы бар. Окаванго атырауы көлдерге толы, олардың ішіндегі ең үлкені — тұщы Нгами көлі. Атыраудан құрғап бара жатқан Бөтеті өзені (Шөлмек) бойымен Цкау тұзды көлі арқылы әлемдегі ең үлкен сортаңдардың бірі — Мақғадықғадиге (ауданы шамамен 40 мың км²) біркелкі ағып жатыр. Ең ылғалды жылдары Окаванго атырауынан Замбези өзеніне ағын да бар. Елдің оңтүстік-шығысында Оңтүстік Африкамен шекаралас ағып жатқан Лимпопо өзенінің сол жақ салалары бар; солтүстік-шығысында солтүстік шекараны бойлай ағып жатқан Чобе өзенінің оң жақ салалары орналасқан. Қалған аумақта тек жаңбырлы маусымда ғана суға толы құрғап жатқан өзендер, сондай-ақ ағынсыз тұзды көлдер бар. Ботсванадағы өзендердің көпшілігінің бастауы Оңтүстік Африкада немесе Анголада <ref>''Maps of World.'' [https://web.archive.org/web/20120306065711/http://www.mapsofworld.com/botswana/geography/rivers.html Botswana Rivers] <small>(англ.)</small></ref>. Елде 2,9 км³ жаңартылатын су көздері бар, оның 46% ауыл шаруашылығы мақсатында пайдаланылады. Қала тұрғындарының барлығы дерлік және ауыл тұрғындарының 90%-ы таза суға қол жеткізеді <ref name=":3">''Encyclopedia of Nations.'' [https://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Botswana-ENVIRONMENT.html Botswana — Environment] <small>(англ.)</small></ref>. === Пайдалы қазбалар === Елдің тереңдігінде пайдалы қазбалардың көп мөлшері бар; алмаз, алтын, мұнай, никель, мыс, марганец, кобальт, қорғасын, мырыш, көмір, асбест, күкірт, тальк, бром кен орындары ашылды. Сондай-ақ кальцийленген сода мен күйдіргіш сода, платина, уран, ас тұзы, күміс және хром кен орындары бар <ref name=":4">[https://faktypro.com.ua/page/12-czikavikh-faktiv-pro-botsvanu Цікаві факти про Ботсвану]</ref>. Алмаз — экономика үшін ең маңызды минералды ресурс. 1967 жылы Франсистаун қаласынан 240 км қашықтықтағы Орапа ауылының маңында бірінші кимберлит құбыры табылды, содан кейін құбырлар Летлхакан және Цваненга аудандарында табылды. Ботсвана гауһарлары өзінің жоғары сапасымен танымал, оның 30% зергерлік бұйымдарды өндіру үшін пайдаланылады <ref name=":5">[https://millionfacts.co.uk/post/34-interesting-facts-about-botswana 34 interesting facts about Botswana]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Басқа да ірі пайдалы қазбалардың кен орындарына Селеби-Пикве қаласының маңындағы мыс-никель рудасының кен орындары мен Ммамабула ауылының маңындағы жоғары сортты көмір жатады <ref name=":6">''Кругосвет.'' [https://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/BOTSVANA.html Ботсвана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111226064502/http://krugosvet.ru/enc/strany_mira/BOTSVANA.html |date=2011-12-26 }}</ref>. === Флора мен фауна === Елдің көп бөлігін шөлді ағаштар мен бұталы саванналар алып жатыр. Елдің оңтүстік-батысында шырынды бұталар мен бұталар өсетін құмды жартылай шөлдер жиі кездеседі. Оңтүстік Африкамен шекараға жақын жерде «тірі тастар», суперсуккулентті Lithops тұқымының өкілдері бар. Ботсвананың шығыс және солтүстік бөліктерінде шөпті саванналар дамыған, ішінара мал жаюға және егіншілікке пайдаланылады. Бұл аймақтар топырақ эрозиясы мен сортаңдануының кері әсеріне ұшырайды. Елдің қиыр солтүстігін орманды алқаптар мен саябақ саванналары алып жатыр, оларда акация, баобаб, марула, коммифора, нан жемісі және т.б. Мұнда да, бірақ аз дәрежеде, өзен аңғарларының бойындағы галереялық ормандар ұсынылған. Окаванго атырауына қамыс, папирус және піл шөптерінің тропикалық батпақтары тән <ref name=":7">[https://millionenfakten.de/31-interessante-fakten-ueber-botswana Interessante Fakten über Botswana]</ref>. Елдің фаунасы Эфиопия аймағының Оңтүстік Африка субрегионына жатады. Ол бай және алуан түрлі: пілдер (әлемдегі ең үлкен популяция[19]), арыстандар, қабыландар, гепардтар, шақалдар, гиеналар (қоңыр және дақты), зебралар, буйволдар, жирафтар, әртүрлі бөкендер (жабайы, эланд, конгоны) , орикс, үлкен құду , көктембок, стенбок, дуикерлер және т.б.) <ref name=":8">[https://bulqyzyq.kz/elder/botsvana-turaly-27-qyzyqty-fakt/ Ботсвана туралы 27 қызықты факт]</ref>. Мұнда көптеген құстар (африкалық түйеқұс, қара торғай және басқалар), кесірткелер, жыландар (питондар, қалқан кобралар, қара мамбалар және т.б.) кездеседі. Буынаяқтылар арасында шаяндар жиі кездеседі <ref name=":6" />. Ботсвана өзендері мен көлдерінде көптеген балық түрлері мекендейді — атап айтқанда, жолбарыс балықтары, тилапия, африкалық мөлдір сом, таяқшалар және басқалар кең таралған <ref>[https://web.archive.org/web/20110706162829/http://www.orc.ub.bw/downloads/FS3_fish.pdf The Fishes of the Okavango Delta]</ref> <ref>''Л.А. Зенкевич.'' Жизнь животных. Том 4. Рыбы. — Москва: "Просвещение", 1971. — 656 с.</ref>. Эндемические Ботсвана — балық Petrocephalus magnitrunci, мүшесі Mormyridae тұқымдасы және тек Боро өзенінде, Окаванго атырауының бөлігі <ref name=":9">[http://www.fishbase.org/Country/CountryChecklist.php?showAll=yes&c_code=072&vhabitat=fresh List of Freshwater Fishes reported from Botswana] <small>(англ.)</small>. fishbase.org</ref>. Сондай-ақ, Ботсвана өзендеріне тұқы, бас балық және Ніл тілапиясы енгізілген <ref name=":9" /> <ref>[https://www.iucnredlist.org/ The IUCN Red List of Threatened Species]. iucnredlist.org</ref>. Окаванго атырауының ең бай фаунасы гиппопотамдардың, ситатунга бөкендерінің және қызыл личилердің, су бақтарының, африкалық балық аулайтын батпырауқұлақтардың, африкалық балық үкілерінің, бал құстарының, корольдік балықтардың, қоқиқаздардың, ләйлектердің, ибистердің, құтандардың, үйректердің, жарқыраған ақжелкендердің, бірнеше түрлерінің отаны болып табылады. . Жалпы өзен атырауында құстардың 500, балықтың 89, сүтқоректілердің 128, бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділердің 150 түрі тіркелген <ref>''GNF.'' [https://www.globalnature.org/docs/02_vorlage.asp?id=29987&domid=1011&sp=E&m1=11089&m2=28219&m3=18849&m4=29987 Okavango Delta — Botswana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714233812/http://www.globalnature.org/docs/02_vorlage.asp?id=29987&domid=1011&sp=E&m1=11089&m2=28219&m3=18849&m4=29987 |date=2014-07-14 }}</ref>. === Қорғалатын аумақтар === Мал шаруашылығын дамытудың өсу қарқынына және өсімдіктер мен жабайы жануарларға қауіп төндіретін бірқатар антропогендік факторлардың теріс әсерлеріне байланысты Ботсванада қоршаған ортаны қорғау үшін бірқатар қорықтар мен ұлттық парктер құрылды, олар жалпы көлемнің шамамен 18% алады. елдің аумағы <ref name=":3" />. Олардың ең ірілері: * Орталық Калахари қорығы (ауданы 52 800 км²) ауданы бойынша әлемдегі ең ірі қорық болып табылады <ref>[https://web.archive.org/web/20111214092048/http://www.mewt.gov.bw/DWNP/article.php?id_mnu=192 Central Kalahari Game Reserve] <small>(англ.)</small>. Department of Wildlife and National Parks.</ref>. Ол 1961 жылы еліміздің орталығында бойында ерекше фаунасы бар саванналар мен шөлдердің табиғи кешендерін қорғайтын жерде құрылған. Сонымен қатар, қорық аумағында көшпелі сан тайпасы (бушмендер) тұрады <ref>''Botswana Tourism Board.'' [https://web.archive.org/web/20120501205952/http://www.botswanatourism.co.bw/ckgr.php Central Kalahari Game Reserve] <small>(англ.)</small></ref>; * Чобе ұлттық паркі (ауданы 10 566 км²) 1967 жылы ұлттық парк болып жарияланды (бұрын ол қорық мәртебесіне ие болған). Саябақ өзінің биоәртүрлілігімен танымал, төрт түрлі экожүйесі және әлемдегі ең үлкен піл популяциясы бар <ref>''Botswana Tourism Board.'' [https://web.archive.org/web/20120501084807/http://www.botswanatourism.co.bw/chobeNationalpark.php Chobe National Park] <small>(англ.)</small></ref>; * Мореми қорығы, Окаванго атырауының шығыс бөлігінде орналасқан және 4871 км² аумақты қамтиды <ref>''Botswana Tourism Board.'' [https://web.archive.org/web/20120502084542/http://www.botswanatourism.co.bw/moremigameReserve.php Moremi Game Reserve] <small>(англ.)</small></ref>; * Солтүстік-Батыс округінің аумағында орналасқан Гчвихаба үңгірлері <ref>''UNESCO.'' [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5558/ Gcwihaba Caves] <small>(англ.)</small></ref>. === Қалалар === Ел урбанизацияның өте жоғары қарқынын бастан кешуде: егер 1981 жылы қала халқы халықтың 18% ғана құраса <ref name=":6" />, 2005 жылы ол қазірдің өзінде 53,6% болды <ref name=":10">''Britannica.'' [https://www.britannica.com/new-multimedia/pdf/wordat030.pdf World data: Botswana] <small>(англ.)</small></ref>. Біріккен Ұлттар Ұйымының бағалауы бойынша 2000–2005 жылдары қала халқының өсімі 2,2% құрады <ref>''Encyclopedia of Nations.'' [https://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Botswana-POPULATION.html Botswana — Population] <small>(англ.)</small></ref>. Елдің ең үлкен қаласы — оның астанасы Габороне, 199 600 тұрғыны бар (2004) <ref name=":10" />. Басқа ірі қалалар (2004 жылғы халық жақшадағы): Фрэнсистаун (89 100 тұрғын), Молеполол (58 600 тұрғын), Селеби-Пикве (53 500 тұрғын), Маун (47 000 тұрғын) <ref name=":10" />. == Әкімшілік бөлініс == Әкімшілік жағынан Ботсвана аумағы 9 ауданға бөлінеді <ref name=":8" />: * Орталық аудан; * Ганзи; * Кгалагади; * Кгатленг; * Квененг; * Солтүстік-Шығыс ауданы; * Солтүстік-Батыс ауданы; * Оңтүстік-Шығыс ауданы; * Оңтүстік аудан. Өз кезегінде олар 28 шағын ауданға бөлінеді <ref>''Gwillim Law.'' [http://www.statoids.com/ybw.html Sub-districts of Botswana] <small>(англ.)</small>. Administrative Divisions of Countries ("Statoids")</ref>. == Халық == Ботсванада соңғы халық санағы 2011 жылдың 9-18 тамызы аралығында жүргізілді <ref>[https://web.archive.org/web/20170317192711/https://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/censusdates.htm United Nations Statistics Division — Demographic and Social Statistics]</ref>. Ел халқының саны 2011 жылы 2 024 904 <ref>[http://www.citypopulation.de/Botswana.html The population of Botswana] <small>(англ.)</small>. City Population</ref> адамды құрады. === Демография === Ел халқының ұлттық құрамында цвана халқы (80%) басым, одан кейін: шона (10%), ндебеле (1,7%), гереро (1,4%), бушмендер (1,3%), африкандықтар (1,3) %) және т.б. Халық тығыздығы 3,2 адам/км². Ел халқының 53,6%-ы қалаларда тұрады (2005 ж.) <ref name=":8" />. Гендерлік жағынан әйелдердің ерлерге (49,93%) қарағанда (50,07%) шамалы басымдығы байқалады (2007 ж.) <ref name=":10" />. Халықтың 35,8%-ы 15 жасқа дейінгі, 33,7%-ы 15-тен 29 жасқа дейін, 16,3%-ы 30-дан 44 жасқа дейін, 8,7%-ы 45-тен 59 жасқа дейін, 3,9%-ы 60-тан 74 жасқа дейінгілер. кәрі, 1,2% — 75 жастан 84 жасқа дейін, 0,4% — 85 жас және одан жоғары (2007 ж.) <ref name=":7" />. Орташа өмір сүру ұзақтығы (2007 ж.): 51,6 жас (ерлер), 49,6 жас (әйелдер) <ref name=":10" />. Туу — 1000 тұрғынға шаққанда 23,2 (2007), өлім — 13,6 (2007). Табиғи өсім 1000 тұрғынға 9,6 (2007). Туудың жалпы коэффициенті (2007 ж.) бір әйелге 2,73 баладан келеді. 2007 жылғы бағалау бойынша, ересек халықтың 23,9% (15-49 жас) иммун тапшылығы вирусын жұқтырған <ref name=":10" />. Экономикалық белсенді халық саны 587882 адам (2001), яғни жалпы халықтың 35,0%. Экономикалық белсенді халықтың 57,6%-ы 15 пен 64 жас аралығындағы жұмысшылар, әйелдер саны экономикалық белсенді халықтың 43,8%-ын құрайды. Жұмыссыздық 20%-дан астам (2004 ж.) <ref name=":5" />. === Дін === Ел халқының шамамен 70%-ы христиан <ref name=":4" />, олардың ең көп тарағандары англикандар, әдіскерлер және Оңтүстік Африканың Біріккен қауымдық шіркеуінің жақтаушылары.[46] Сондай-ақ лютерандар, католиктер, мормондар, жетінші күн адвентистері, Иегова куәгерлері, баптистер, голландиялық реформаторлық шіркеу, меннониттер және басқа да христиандық конфессиялар ұсынылған <ref name=":11">''United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor.'' [https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90083.htm International Religious Freedom Report 2007: Botswana] (англ.)</ref>. Елуіншіліктер (43 мың <ref>[https://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/botswana.html World Council of Churches — Botswana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116080313/http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/botswana.html |date=2013-01-16 }}</ref>) Пентекосталдық протестанттық шіркеуге (36 мың <ref>[https://web.archive.org/web/20160306230330/http://worldmap.org/country.php?ROG3=BC&QryHead=Christian%20Religion&QryFld=CP_Religion_Christian Christian Religion Botswana]</ref>), Елуінші күндік қасиетті шіркеуге <ref>[https://web.archive.org/web/20121216075743/http://phcsa.co.za/about-us/history/ Pentecostal Holiness Church South Africa]</ref>, Құдайдың ассамблеяларына <ref>[https://web.archive.org/web/20130111092501/http://www.aogmaun.org/ Assemblies of God — Botswana]</ref><ref>[https://worldagfellowship.org/fellowship/countries/botswana/ AoG — Botswana]</ref>, Христостағы Құдай шіркеуіне <ref>[https://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/botswana/botswana-council-of-churches.html Botswana Council of Churches] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130208122703/http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/botswana/botswana-council-of-churches.html |date=2013-02-08 }}</ref>, біріктірілген. 2001 жылғы халық санағы бойынша Ботсванада исламды 5000-ға жуық адам ұстанады — негізінен Оңтүстік Азиядан, 3000-ы индуизмді, 700-ге жуық — бахаи дінін ұстанады <ref name=":11" />. Халықтың 6% бадимо — жергілікті дәстүрлі наным-сенімдермен айналысады. Халықтың шамамен 20% ешбір дінді ұстанбайды <ref name=":11" />. === Тілдер === Елдің ресми тілдері — ағылшын және тсвана. Халық басқа тілдерде де сөйлейді, олардың ең көп тарағаны <ref>''Ethnologue.com.'' [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=BW Languages of Botswana] <small>(англ.)</small></ref>: * Қалаңға — 150 мың ана тілінде сөйлейтіндер (2004) Солтүстік-Шығыс ауданында, Орталық округтің шығыс бөлігінде, ең көп таралған диалект — лилим; * Кгалагади — 40 мың адам. (2004); * Гереро — Солтүстік-Батыс ауданында, Орталық ауданда, Ганзи ауданында, Кгалагади ауданында, Кгатленг ауданында 31 мың ана тілінде сөйлейтіндер (2006); * Африкаандықтар — 20 мың адам. (2006) Ганзи ауданында, Кгалагади ауданының оңтүстік бөлігінде (әсіресе Оңтүстік Африка шекарасына жақын), Такатокванедегі Квененг ауданында; * Мбукушю — 20 мың адам. (2004) Солтүстік-Батыс ауданында; * Йейи — Солтүстік-Батыс және Орталық аудандарда 20 мың ана тілінде сөйлейтіндер (2004); * Ндебеле — 17 мың адам. (2006 ж.) Солтүстік-Шығыс ауданында; * Бирва — 15 мың адам. (2004) Орталық округтің Бобононг округінде; * Намбия — 15 мың адам. (2004); * Лози — 14 мың адам (2004); * Дзезуру — 11 мың адам. (2004); * Адам — 10 мың адам. (2004) Ганзи ауданында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Навигациялық блок |тақырып = Ботсвана |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Африка елдері |Африка одағы |Ұлттар достастығы }} [[Санат:Ботсвана|*]] [[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]] {{stub}} sjrzfll0ho3w8qv1re13uwf7l4dzhdr Бауыржан Момышұлы 0 7159 3648433 3642947 2026-08-27T17:45:50Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648433 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Бауыржан Момышұлы |шынайы есімі = |суреті = Stamps of Kazakhstan, 2010-16.jpg |сурет тақырыбы = |туған күні = 24.12.1910 |туған жері = [[Көлбастау]], {{туғанжері|Жуалы ауданы|Жуалы ауданында}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазақКСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |қайтыс болған күні = 10.06.1982 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |лақап аты = Шаң тимес |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USSR}} |қызмет еткен жылдары = [[1932 жыл|1932]]—[[1934 жыл|1934]], [[1936 жыл|1936]]—[[1955 жыл|1955]] |атағы = [[гвардия|Гвардия полковнигі]] |әскер түрі = атты әскер |басқарды = 9-шы гвардиялық атқыштар дивизиясы |әскери бөлімі = |шайқасы = [[Хасан шайқасы]]<br />[[Екінші дүниежүзілік соғыс|Ұлы Отан Соғысы]] |марапаттары = {{Қатар |{{Алтын Жұлдыз медалі|1990}} |{{Ленин ордені|1990}} |{{Қызыл Ту ордені|1945}} }} {{Қатар |{{Қызыл Ту ордені|1942}} |{{I дәрежелі Отан соғысы ордені|1945}} |{{Еңбек Қызыл Ту ордені|}} }} {{Қатар |{{Халықтар Достығы ордені|}} |{{Қызыл жұлдыз ордені|}} |{{Құрмет Белгісі ордені|}} }} {{Қатар |{{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}} |{{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі|}} |{{Мәскеуді қорғағаны үшін медалі|1944}} }} {{Қатар |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі|}} |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 20 жыл медалі}} |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} |{{Тың жерлерді игергені үшін медалі}} }} {{Қатар |{{Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл медалі|}} |{{КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл медалі}} |{{КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Мәскеудің 800 жылдық естелік медалі}} |[[Сурет:Soviet Guards Order.png|20px|link=«Гвардия» белгісі]] }} |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Baurzhan Momyshuly }} '''Бауыржан Момышұлы''' ([[24 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], [[Көлбастау]] – [[10 маусым]] [[1982 жыл|1982]], [[Алматы]]) — қазақтың әйгілі әскери қолбасшысы, [[Ұлы Отан соғысы]]нда даңқы шыққан [[стратег]] және [[тактика|тактик]], [[жазушы]], [[Кеңес Одағының Батыры]]<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> [[Батыс майдан (Ұлы Отан соғысы)|Батыс майданындағы]] 16 армияның [[316-атқыштар дивизиясы]]ндағы (1941 жылдың қарашасынан бастап [[8-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы]]) 1073 атқыштар полкінің (1941 жылдың қарашасынан 19 гвардиялық полкі) және батальон командирі. [[Ұлы Отан соғысы]]на генерал-майор [[Иван Васильевич Панфилов|И.В. Панфилов]] басқарған әйгілі дивизиясының құрамында 1941 жылдың қыркүйек айынан бастап қатысты. Батальон командирі ретінде аға лейтенант Бауыржан Момышұлы [[Мәскеу шайқасы|Мәскеу үшін шайқас]]та 27 рет ұрысқа қатысты. 1941 жылдың 16-18 қараша күндері [[вермахт]]ың [[Мәскеу]] бағытында екінші мәрте жасаған жорығы кезінде аға лейтенант Момышұлы басқарған батальон дивизиядан қашықта, Матронино деревнясының жанында Волоколамск тас жолында асқан ерлікпен ұрыс жүргізді. Білікті комбаттың басшылығы арқасында 3 күн бойы фашистер шабуылын тойтарып, батальон үлкен шығынсыз, ұрысқа қабілетті жағдайда қоршаудан шығады.<ref>Герои страны, Бауыржан Момыш-улы, http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=1543</ref> Бауыржан Момышұлы — [[әскери педагогика]] мен [[әскери психология]]ны байытушы, баға жетпес мұра қалдырған дара тұлға. Оның атақ, даңқы, батырлығы [[Александр Альфредович Бек|А.Бектің]] «[[Арпалыс (повест)|Волоколамск тас жолы]]» атты кітабында суреттелді. Кітап неміс, чех, еврей, ағылшын, француз, т.б. шет тілдеріне аударылды. Соғыстан кейін Бауыржан Момышұлы Совет Армиясы Бас штабының Жоғары әскери академиясын бітіреді. Әскери-педагогикалық жұмыспен айналасып, Совет Армиясы әскери академиясында сабақ береді. Ел тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті Н.Назарбаевтың жарлығымен оған «[[Халық қаһарманы]]» деген атақ берілді. ==Өмірбаяны== === Балалық шағы === Бауыржан Момышұлы [[1910 жыл]]дың 24 желтоқсанында [[Жамбыл облысы]]ның [[Жуалы ауданы]]ндағы Көлбастау ауылында туған. [[Дулат]] тайпасының [[Шымыр]] руынан<ref name="http://almatykitap.kz/goods/7231.jsp">{{cite web | url=http://almatykitap.kz/goods/7231.jsp | title=Қазақ шежіресі. 2 том. Орта жүз-жан арыс, Теңізбай Үсенбаев,}}</ref>. Имаш бабасы 1911 жылы 92 жасында дүниеден өткен. Әкесі Момыш өз бетімен ескіше сауат ашқан, кирил алфавитімен оқуды меңгерген сол кезеңдегі көзі қарақты адамдардың бірі болған. Ел арасында ағаш ұстасы және етікші, зергерлігімен танымал болатын. Имаш атасы қартайған кезінде барлық шаруашылықты Момыш ұлына табыстаған. Әжесінің есімі - Қызтумас, қартайған шағында ағайын-туыс "сары кемпір" деп атаған. Анасы Рәзия дүниеден ерте өтіп, Бауыржан 3 жасынан бастап Қызтумас әжесінің қолында өседі. 1921 жылы бастауыш класты оқуға [[Аса (ауыл)|Аса]] интернатына түседі. 1924 жылдан бастап жеті жылдық мектепті [[Шымкент]] қаласында оқиды. Бұл сол өңірдегі 1924 жылы ашылған алғашқы жетіжылдық мектеп болатын. Бауыржан Момышұлымен бір сыныпта [[Әбділда Тәжібаев]] пен [[Құрманбек Сағындықов]] оқиды. 1928 жылы мектепті үздік бітіріп, [[Орынбор]] қаласындағы Қазақ Педагогикалық институтына оқуға түседі. Институт директоры Тоқтыбаев деген кісі болатын. Жас баланың қатты суықта жұқа киіммен жүргенін көріп, өзінің кабинетіне шақыртып алады. Баланың қолына бухгалтерияға қағаз жазып беріп, осы қағаз бойынша ақша алатындығын және сол ақшаға ауылға қайтатындығын айтады. Осындай тұрмыс жағдайына байланысты оқудан кетеді.<ref>[https://khabar.kz/kk/m-ra-at-mir-zholy/item/99673-mir-zholy-bauyrzhan-momysh-ly Өмір жолы. Бауыржан Момышұлы]</ref> === Соғысқа дейінгі өмірі === * 1928-1930 жылдары бастауыш мектепте ұстаздық етеді. Біраз уақыт аудандық атқару комитетінің жауапты хатшысы ретінде қызмет атқарады. Аудандық милицияда 6 айдай жұмыс істейді. * 1932-1934 жылдар аралығында Қызыл Армия қатарында қызмет етеді. 1933 жылы полк мектебін бітіреді. * Туған ауылына қайтып оралып, бірнеше жыл қаржы мекемесінде қызмет істейді. * Атқару комитетіндегі қызметімен көзге түскен Бауыржан Тимофей Дубовиктің қолдауымен Шымкент өнеркәсіп банкінің экономисі болады. Осы қызметте жүрген уақытта 1936 жылы Республикалық банктің меңгерушісі Б.М.Барханның жолдамасымен Ленинградтағы Финанс академиясының жанындағы бір жылдық курсты бітіреді. Біліктілігін бағалаған басшылық оны КСРО өнеркәсіп банкінің республикалық басқармасына аға консультант ретінде тағайындайды. * 1936 жылы жаңадан құрылып жатқан бөлімге взвод командирлігіне шақырылады. Бұл кезде [[рота]] командирі, [[полк]] штабы бастығының көмекшісі болады. * 1939 жылы әкесі Момыш қайтыс болады. === Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары === * [[1941 жыл]]ы Қазақ әскери комиссариатының нұсқаушысы қызметін атқарады. Ұлы Отан соғысына 1941 жылдың қыркүйегінен бастап қатысты. 316 атқыштар дивизиясының жасақталуына белсене атсалысып, сол дивизия құрамында майданға аттанады.<ref>[https://qamshy.kz/article/62175-bauyrdgan-momyshuly-dgane-onynh-soghys-oneri Бауыржан Момышұлы және оның соғыс өнері]</ref> * 1941 жылдың 26 қарашасында маршал [[Константин Константинович Рокоссовский|Рокоссовский]] полк командирі етіп тағайындайды. * 1941-[[1945 жыл]]дары Панфилов атындағы 8-гвардиялық дивизияның батальон, полк командирі, соғыстың соңғы жылдары аталған дивизияның командирі болады. * [[1942 жыл]]дың 6 маусымында "[[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл Жұлдыз]]" орденімен марапатталады. * [[1944 жыл]]ы денсаулығына байланысты Алматы госпиталіне жіберіледі. * [[1945 жыл]]дың 16 қаңтарында Алматыға келген Бауыржанды ғалымдар соғыс туралы әңгіме-лекция өткізуге шақыртып, кездесу ұйымдастырады. Осы лекцияның стенограммасы кейінрек "[[Қанмен жазылған кітап|Соғыс психологиясы]]" деген атпен кітап болып басылды. Алғашында тек орыс тілінде жарық көрген бұл еңбек, 2010 жылы Бауыржан Момышұлының 100 жылдығына орай қазақ тілінде де жарық көрді.<ref>[http://www.kaztrk.kz/kaz/news/kultura/Bauirzhan_Momishulinin_Sogis_psihologijasi_atti_kitabi_ana_tilimizde_zharik_kordi.html Б. Момышұлының "Соғыс психологиясы" атты кітабының тұсаукесері өтті]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Соғыс кезінде жеке басының қаһармандық ерлігімен және ұрыс жүргізудегі әскери шеберлігімен ерекше көзге түседі. Бірнеше рет жау қоршауынан жауынгерлерін аман-есен алып шығады. [[Мәскеу]] түбіндегі шайқастағы ерлігі сол кездің өзінде Одақ көлеміне аңыз болып жайылады. Осының негізінде орыстың белгілі жазушысы Александр Бек «Волоколамское шоссе» (қазақшасы «Арпалыс») повесін жазды. Бұл шығарма кейін бірнеше тілге аударылады. Жауынгерлік іс-қимылдарға қатысты ұрыстан шығу, шегініс жасау тәсілдерінің арнайы тарау болып әскери жарғыға енуі, тактикада «ошақты» және «икемді қорғаныс» ұғымдарының қалыптасуы Бауыржан Момышұлының осындай тәжірибелерінің жиынтығы болып табылады. Бауыржан Момышұлы жау шептеріне ішкерлей еніп ұрыс жүргізу теориясын соғыс тәжірибесінде алғаш қолданушылардың және оны дамытушылардың бірі болды. ====Мәскеу үшін шайқас==== [[File:Rus Stamp GSS-Momyshuli.jpg|right|300px|thumb|Момышұлыға арналған пошта бөлімі, 2010]] [[Мәскеу шайқасы|Мәскеу түбіндегі шайқас]] Бауыржан Момышұлының өміріндегі ерекше кезең болды. Жас сардар, 1073 атқыштар полкінің батальон командирі, аға лейтенант Бауыржан Момышұлы сарбаздармен қақаған қыста Мәскеу түбінің омбы қарына малтыға жүріп, бес рет қоршауды жарып шығып, жалпы саны 27 рет қол бастап ұрысқа кіріп, соғыс тарихында болмаған тактикалық маневрлер жасап, әскери өнерге жаңалық енгізген. [[Командир]] Бауыржан Момышұлы жетік стратег, асқан тактик, [[психолог]] еді. 1941 жылдың 16-18 қараша күндері аралығында вермахтың Мәскеуге екінші дүркін шабуылы кезінде Б.Момышұлы басқарған батальон өз дивизиясынан қашықта Матронино селосының маңында Волоколамск тас жолыда аса ерлікпен соғысты. Комбаттың дарынды басшылығының арқасында неміс әскері бұл маңда 3 күнге іркіліп қалды. Бұл ерлігінен соң жас комбат өз сарбаздарын қоршаудан соғысқа қабілетті жағдайда алып шықты. Алайда аласапыран шақта қысылтаяң жағдайға ұшыраған кейбір полктердің батальон, роталарымен байланысы үзіліп, жауынгерлердің қай жерде, қандай халде екенін білу қиынға соғады. Сондай жағдайға ұшырағандардың бірі – Бауыржан басқарған бірінші батальон еді. Баукең енді шегінудің нақты жоспарын жасайды. Батальонның алдында жүретін он бес адамнан құрылған (алдыңғы жақты барлайтын) барлаушы қойып, взвод-взводпен бөлек-бөлек болып, бірінің ізімен бірін жүргізе жылжуды ұйғарады. Батальон алдындағы барлаушыларды аға лейтенант Рахимов пен саяси жетекші [[Мұхаметқұл Сләмқұлов]] басқарады. Күндіз жау көзіне түспеу үшін жауынгерлеріне түнделетіп жүруді бұйырады. Күндіз қалың тоғайда тыныстап, түнде барлаушылар арқылы белгіленген бағытпен сақтана жүріп отырған жауынгерлер табандылық пен төзімділік көрсетіп, қалың қарағайлы тоғай ішінің қалың қарын омбылай жүре отырып, екі күннен кейін Новлянск пен Ивановск деревняларының аралығынан шығады. Барлаушылардың айтуынша, осы Ивановск деревнясында панфиловшылардың 1075-полкінің бірінші батальоны тұрады екен. Бұлар әлі шайқасқа қатыспағандықтан тың тұрады. Әдісқой, тәжірибелі комдив [[Иван Васильевич Панфилов|И.В. Панфилов]] бұл полкті уақытша әдейі резервте ұстап тұр екен. «Б.Момышұлы басқарған батальон түгелдей жау қолынан қаза тауып, жойылып кетті» деген лақапты естіген олар түгелдей аман оралған жауынгерлерді зор қуанышпен қарсы алды. Бауыржан бастаған батальон жауынгерлерін көргенде И.В.Панфилов қуанғаннан көзіне жас алады. Иван Васильевич көптен көрмеген бауырын кездестіргендей Бауыржанды қаусыра құшақтай алып, бетінен сүйіп: «Жарайсың, сұңқарым!» деп арқасынан қағады. 19 гвардиялық атқыштар полкінің командирі ретінде 1941 жылдың 26-30 қараша күндері гвардия капитан Момышұлы Мәскеу облысының Соколово деревнясының маңында неміс әскерінің шабуылын 4 тәулік бойы қайтарып, сәтті ұрыс жүргізді. 1941 жылдың 5 желтоқсанында омыртқаға оқ тиіп, жарақат алды. Әзілхан Нұршайықовтың "Ақиқат пен Аңыз" кітабында Бауыржан өзін санбатқа жеткізгенде дәрігерлер дереу госпитальға апару керек деп шешкендігін, бірақ ол тапаншамен дәрігерді қорқытып, оқты сол жерде шығаруды бұйырғанын айтады. Оқты алып, жараны таңғаннан кейін капитан Бауыржан Момышұлы ұрыс алаңына қайта оралады. Кеңес әскерлерінің 1942 жылғы қаңтар-ақпан айларындағы ұрыстарында 8-гвардиялық дивизияның Бауыржан Момышұлы басқарған полк жауынгерлері ерекше көзге түсті. Дивизия екі ай ішінде батысқа қарай 500-600 шақырым алға басып, фашистердің мыңдаған солдаты мен офицерлерін саптан шығарады, жаудың көптеген техникасын жойып жіберді. 1944 жылы Комдив болып жүрген кезінде Дубровка деревнясының маңында болған ұрыс кезінде тағы қатты жараланады. Өз айтуынша құйымшақпен жерден шығып тұрған темірге құлаған екен. Біраз уақыт атқа отыра алмай және шалқасынан жата алмай жүрді, бірақ госпитальге бармады. Сол уақыттан 1944 жылдың наурызына дейін госпитальде жатады. Сол жылы Бас Штабытың Әскери Академиясының жанындағы офицерлердің біліктілігін арттыру курстарын бітіріп шығады. 1945 жылдың 21 қаңтарынан бастап гвардия полковник Бауыржан Момышұлы Екінші Прибалтика майданының, 6 гвардиялық армиясының, 2 гвардия атқыштар полкінің 9 гвардия атқыштар дивизиясын басқарды. 1945 жылдың ақпан-наурыз айларында Бауыржан Момышұлы басқарған дивизия Приекуле станциясының солтүстік-батыс жағында орналасқан неміс әскерінің үш бекінісін бұзып өтеді. Дивизия шабуылының нәтижесінде 15 елді мекен босатылды, ал жау әскеріне үлкен зиян тиген болатын. Бауыржан Момышұлының қатардағы жауынгерлер жайлы айтқан нақылға бергісіз сөздері халқымыздың есінде. Даңқты [[қолбасшы]] солдаттың мінез-құлқын, парасатын, елі үшін шыбын жанын қиятын ерлігін ерекше бағалай білген. Соның арқасында оларды ерлік жеңістерге бастап, жігерлендіріп отырған. Бауыржан Момышұлы соғыс жылдарында адуынды да қатал әскери басшы болып қана қойған жоқ, сонымен қатар қарамағындағы жауынгерлер мен офицерлердің ақылгөй жетекшісі, зерделі де білгір, байыпты да мейірман тәрбиешісі де бола білді. Гвардия полковнигі Бауыржан Момышұлының 1990 жылдың 12 желтоқсанында туғанына 80 жыл толуына орай Кеңес Одағының Батыры деген жоғары атақ берілді. Б.Момышұлының «Әділет қашанда жеңеді, ол кешіксе де келмей қоймайды» деген сөзі шындыққа айналып, ел тілегі орындалды. [[Сурет:Egemen Archive Momyshuly Margulan.jpg|нобай|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан|Әлкей Марғұланмен]] бірге]] [[Сурет:Бауыржан Момышулы 2.jpg|нобай|]] === Соғыстан кейінгі жылдары === * [[1946 жыл|1946]]-[[1948 жыл]]дары Ворошилов атындағы әскери академияның тыңдаушысы болады. * 1948-1950 жылдары 49-атқыштар бригадасы командирінің орынбасары қызметін атқарады. * [[1952 жыл]]ы Кеңес Әскері Бас Штабының жанындағы Жоғары әскери академияны тәмамдайды. * [[1953 жыл]]ы академик Ван-Чон-Худың басқаруымен келген Қытай делегациясымен кездеседі. * Соғыстан кейін [[1950 жыл|1950]]-[[1955 жыл]]дары Кеңес Әскері әскери академиясында сабақ береді. * 1955 жылы желтоқсан айы соңында (45 жасқа толғанда) полковник атағымен отставкаға шыққан cоң, елге оралады. Елде біраз уақыт жұмыс табылмайды. Өмірбек Жолдасбек Қазақ Ұлттық Университетінің әскери кафедрасына жұмысқа алмақ болады. Алайда оған да қарсылық болған көрінеді. Батыр енді толықтай шығармашылықпен айналысады. Ол қазақ және орыс тілдерінде бірдей жазып, өз өміріндегі көрген білгендерін шығармаларына арқау етеді. Оның қаламынан туған, өмір шындығының негізіндегі тамаша [[роман]]ы мен [[әңгіме]], [[Повесть|повестері]] қалың оқушының іздеп оқитын шығармаларына айналады. Олар бірнеше қайтара басылып шығарылды. ==== Кубаға сапары ==== Бауыржан Момышұлы [[1963 жыл]]ы [[Фидель Кастро]]ның шақыруымен [[Куба]] еліне барады. Сапар барысында Куба басшысы Фидель Кастромен кездесудің реті келмеді, бірақ інісі Рауль Кастромен кездесіп, ол кісіге үлкен әсер қалдырды. Куба әскерилерінің (негізінен әртүрлі аудиторияның) алдында дәріс оқыды (“Куба кездесулері” (“Кубинские встречи”; орысша дайындалған баяндама, 11-21 қараша 1963 жылғы жазбалардан деген мәліметтермен 1986 жылғы Алматының “Жазушы” баспасында басылған орыс тіліндегі қос томдық шығармалар жинағының екінші томына 13 беттік мәтін боп кірді; алғаш сол жылы жарияланды<ref>Баурджан Момышулы. Собрание сочинений в двух томах. Том второй. Алма-Ата, издательство «Жазушы», 1986, стр. 276-289</ref>)). Кубаға барған саяхаты жайында "Куба әсерлері" (1975 жылы “Ұшқан ұя” жинағына үш әңгіме (“Жол үстінде”, “Олар менің есімде”, “Ол екеуміз”), “Ұшқан ұя” хикаятымен бірге кіргізілді, соның ішінде сапарнама мәтін көлемі – 130 бет) атты сапарнамалық кітап жазады. Бауыржан Момышұлы Фидель Кастро мен Эрнесто Че Гевараның үлгі тұтқан тұлғасы болған. [[1963 жыл]]ы қарашада (11-21 қараша) Куба үкіметінен бірнеше қайтара шақыру келгендіктен, 10 күндік сапармен барып келеді. [[1982 жыл]]ы 10 маусымда 71 жасына қараған шағында Алматыда дүние салады. [[Кеңсай зираты]]на қойылды. ==== Батырдың 100 жылдығы ==== [[Сурет:Momyshuly Monument in Almaty.jpg|нобай|Алматыда Бауыржанға қойылған [[Бауыржан Момышұлы ескерткіші (Алматы)|ескерткіш]]]] [[2010 жыл]]ы қыркүйектің 14-і күні Алматыда «Қазақтың Бауыржаны» атты деректі фильм көпшілікке таныстырылды. Фильмді үкімет тапсырысымен Бауыржан Момышұлының 100 жылдық мерейтойына арнап режиссер Қалила Омаров түсірді <ref>Азаттық радиосы, Алматыда Бауыржан Момышұлы туралы деректі фильмнің тұсаукесері өтті, [http://www.azattyq.org/content/Kazakhstan_baurzhan_momyshuly_documentary_film/2157153.html]</ref>. 2010 жылы желтоқсанның 10-ы күні Алматыдағы 28 панфиловшылар саябағында кеңес-герман соғысының қаһарманы, жазушы Бауыржан Момышұлына тұрғызылған ескерткіш салтанатты жағдайда ашылды. Жалпы биіктігі 6 метрлік ескерткіштің тұғыры граниттен, ал батырдың мүсіні қоладан құйылған.<ref>[http://www.azattyq.org/content/Kazakhstan_baurzhan_momyshuly_2ww_hero_monument/2244251.html Азаттық радиосы, Алматыда Бауыржан Момышұлына ескерткіш ашылды]</ref>. 2010 жылы Республика бойынша Бауыржан Момышұлының 100-жылдығына арналған мерекелік іс-шаралар өтті.<ref>[http://kaz.gazeta.kz/art.asp?aid=81637 Таразда Бауыржан Момышұлының 100 жылдық мерейтойына арналған салтанатты шаралар өтуде]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2010 жылы қыркүйек айында Бауыржан Момышұлының 30 томдық шығармалар жинағы жарыққа шықты (Алматыдағы “Өнер” баспасы басып шығарды).<ref>[http://taraz.zhambyl.kz/index.php?action=news&type=5&lan=kaz&page=26&news_id=124&hoster=zhambyl Бауыржан Момышұлының 30 томдық еңбектер жинағы жарыққа шықты]</ref> == Бауыржан Момышұлының әдеби шығармашылығы == Бауыржан Момышұлы жігіттік шағында-ақ ғашықтық жырлар, достарына, жерлестеріне арнау өлеңдер жазған. Оның алғы шептен жазған мақалалары мен өлеңдері, аудармалары майдан газеттерінде, «[[Егемен Қазақстан|Социалистік Қазақстан]]», «[[Казахстанская правда]]», «[[Қазақ әдебиеті (газет)|Қазақ әдебиеті]]» және басқа басылымдарда жарық көріп тұрған.<ref>[https://qazaqadebieti.kz/27337/bauyrzhan-momysh-lyny-ajtylma-an-erligi Бауыржан Момышұлының айтылмаған ерлігі]</ref> Майданда ол [[күнделік]] жазып, ұрыс алаңында көрген-білгенін, басынан өткен жайттарды қағазға түсірді. Ол кез-келген жағдайда қарда да, жаңбырда да және тіпті қоршауда қалған кезде де жазба жүргізді. Осылайша, ол 38 жауынгерлік жазба кітапша жазды. Онда соғыс барысы, сарбаздардың ойы мен әрекеті туралы айтылады. Оның негізгі әдеби шығармалары оқырманды шыншылдығымен таңғалдырады. «Бір түннің тарихы» оның дарынды жазушы екенін жариялаған алғашқы туындысы.<ref>[https://stan.kz/kazaktyn-batyr-uly-bauyrzhan-momyshuly/ Қазақтың батыр ұлы Бауыржан Момышұлының өмірбаяны]</ref> Бауыржан соғыс уақытында «Серігім», «Жазушыға», «Қалыбек аға», «Біреулерге», «Омарбекке», «Жардың мұңы», «Ғ-ға», «Ана тілін ардақта», «Досыма», «Толғау» атты өлеңдер жазған. 1952-1956 жылы «Офицердің күнделігі», «Бір түннің тарихы», «Біздің семья» деген алғашқы кітаптары жарық көрді. === Шығармалары === {{columns-list|3| * [[Ұшқан ұя]] (Наша семья) ([[1953 жыл]], орысшасы; [[1975 жыл]], қазақшасы) * [[Мәскеу үшін шайқас]] (За нами Москва) (1958 жыл, роман) * [[Жауынгердің тұлғасы]] * [[Майдан]] * [[Майдандағы кездесулер]] * [[Генерал Панфилов]] * [[Төлеген Тоқтаров]] (бұл да аталған романның төртінші кітабында) * [[Куба әсерлері]] (1963 жыл) * [[Адам қайраты]] (“Мәскеу үшін шайқас” романының төртінші кітабында) * [[Ел басына күн туса]] * [[Қанмен жазылған кітап|Психология войны]] * Ол екеуі (қазақша; орысша нұсқасы “Она”) * Олар менің есімде (қазақша; орысша нұсқа “Я помню их”) * Жол үстінде * Куба әсерлері * Музей апа (орысша) * Она (орысша) * Из строя в труд (из дневника писателя); “Қатардан еңбекке” (жазушы күнделігінен) * Я помню их (орысша) * Проблема литературного героя * История одной ночи (орысша, бұл шығарма 1986 жылдық екі томның бірінші томында “За нами Москва” романынан бөлек боп енді) * Бір түннің тарихы (“Мәскеу үшін шайқас” романына 1968 жылғы екі томдықтың бірінші томына бұ атаумен емес, жоғарыдағы бас романына төртінші кітапқа соның қазақша нұсқасы сюжеттік қалпы сақталып кіргізілді, бірақ орысша, қазақша мәтіндерінде “Мәскеу үшін шайқастағыдай” еп-елеуіңкі айырмашылықтар ұшан-теңіз) }} ==Отбасы== [[Сурет:Бауыржан Момышулы.jpg|нобай|]] * '''Бибіжамал Мұқанқызы Момышкеліні''' — Бауыржаннан екі жас кіші, ақсары, сұлу кісі. Бибіжамал Мұқанқызынан тұңғыш баласы [[Бақытжан Момышұлы]] дүниеге келді. * '''Коркина Клавдия Григорьевна''' — опера театрының әртісі, сыған қызы. Бұл кісіден Елена Бауыржанқызы дүниеге келді (16.09.1947 жылғы) * '''Бақытжамал Қалибекқызы''' — шет тілдер институтының аспиранты, 13 жыл бірге болды. * '''[[Бақытжан Момышұлы]]''' - Бауыржан Момышұлының ұлы. * '''Зейнеп Ахметова Бауыржанкеліні''' (1945 жыл, 18 қаңтарда туған) — келіні, Бақытжан Момышұлының жұбайы, жазушы, қазақы дәстүрлерді насихаттаушы. Қайын атасы туралы мемуар кітаптар мен мақалалар жазады. == Бауыржан Момышұлының аты берілген нысандар== Қазақстанда батырдың атымен [[Алматы]], [[Тараз]], [[Атырау]], [[Семей]] қалалары және Жамбыл облысы [[Аса (ауыл)|Аса]] ауылындағы көшеге батырдың аты берілген: ===[[Астана|Астана қаласында]] === * [[Бауыржан Момышұлы даңғылы (Астана)|Бауыржан Момышұлы атындағы даңғыл]] ===[[Алматы|Алматы қаласында]]=== * [[Момышұлы атындағы көше (Алматы)|Бауыржан Момышұлы атындағы көше]] * [[Бауыржан Момышұлы (метро бекеті)|Бауыржан Момышұлы атындағы метро бекеті]] * №131 мектеп-лицейі және «Жас Ұлан» әскери мектебі ===[[Шымкент|Шымкент қаласында]]=== * [[Бауыржан Момышұлы даңғылы (Шымкент)|Бауыржан Момышұлы атындағы даңғыл]] * №44 және № 120 мектептер === Жамбыл облысында === * Жамбыл облысының бұрынғы Бурное ауылы [[Бауыржан Момышұлы ауылы]] болып өзгертілген. * [[Бауыржан Момышұлы ауылдық округі]] * №45 қазақ классикалық гимназиясына Бауыржан Момышұлының есімі берілген және мектептің алдында Бауыржан Момышұлының бюсті орналастырылған. * Тараз қаласында Бауыржан Момышұлы атындағы Жеңіс саябағы бар. === Ескерткіштер === <gallery perrow="5" widths="150px" heights="150px"> Момышулы Бауыржан (Бюст в Волоколамске).jpg|Волоколамскідегі бюст Bauyrzhan Momyshuly.jpg|Кеңсай зиратында Astana DSC04096 (7709592456).jpg|[[Бауыржан Момышұлы ескерткіші (Астана)|Астанадағы ескерткіш]] Памятник Бауыржану Момышулы (г. Шымкент).jpg|[[Бауыржан Момышұлы ескерткіші (Шымкент)|Шымкенттегі ескерткіш]] </gallery> == Марапаттары == '''Соғыс кезінде''' * 1942 жылы 6 маусымда «[[Қызыл Ту ордені|Қызыл ту]]» орденімен<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie10020205/?backurl=/heroes/%3Flast_name%3D%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%26first_name%3D%D0%A3%D0%BB%D1%8B%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_vpp%26page%3D1 Қызыл Ту орденін беру туралы жазба] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251222232244/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie10020205/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%26first_name%3D%D0%A3%D0%BB%D1%8B%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_vpp%26page%3D1 |date=2025-12-22 }}</ref>; * 1944 жылы 1 мамыр<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-nagrada_kartoteka1273655018/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D1%83%D0%BB%D1%8B%26first_name%3D%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Ana Документы о награждении, Фонд: Картотека награждений, Дело: шкаф 58, ящик 25]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> «Мәскеуді қорғағаны үшін» медалімен; '''Соғыстан кейін''' * 1945 жылы шілдеде 1 дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]», «[[Құрмет Белгісі ордені|Құрмет Белгісі]]» (03.01.1959) ордендерімен, «[[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл жұлдыз]]» (20.04.1953) орденімен. * 1971 жылы «[[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл ту]]» орденімен. * КСРО Президентінің 1990 ж. 11 желтоқсандағы жарлығымен Б. Момышұлына 1941-1945 жылдары соғыста неміс-фашист басқыншыларына қарсы күресте асқан ерлігі мен қаһармандығы үшін «Кеңес Одағының Батыр атағы» берілді (медаль №11637). * 2000 жылы «Ғасыр адамы» деп танылды == Қызықты деректер == Ұлы Отан соғысы кезінде тек үш қазақ ірі әскери бөлімдерді басқарды. Бауыржан Момышұлы 1945 жылы дивизияны, [[Әбілқайыр Баймолдин]] 1944 жылы дивизия командирінің орынбасары, ал [[Ғалий Әділбекұлы Әділбеков]] 1942 жылы жеке танк бригадасын басқарды. «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы кезіндегі Кеңес Қарулы Күштерінің корпус, дивизия және әскери-теңіз базалары командирлерінің анықтамалығына» сәйкес, жеке танк бригадаларының командирлері дивизия командирлеріне сәйкес келеді, себебі соғыстың бірінші кезеңінде танк дивизиялары таратылып, олардың негізінде танк бригадалары құрылды<ref>https://militera.org/books/pdf/h/sb_komandovanie-korpus-diviziya-vov.pdf</ref>. Бауыржан Момышұлы үш қыздан кейін, әкесінің 53 жасында дүниеге келген.<ref>[https://qamshy.kz/article/33008-bauyrdgan-momyshuly-turaly-siz-bilmeytin-derekter Бауыржан Момышұлы туралы сіз білмейтін деректер]</ref> == Бауыржан Момышұлы туралы == * [[1967 жыл|1967]] [[Ел басына күн туса (фильм)|«За нами Москва»]], Режиссері: [[Мәжит Сапарғалиұлы Бегалин|Мәжит Бегалин]], Бауыржан Момышұлын сомдаған: [[Кәукен Кенжетайұлы Кенжетаев|Кәукен Кенжетаев]] * [[2010 жыл|2010]] - Қазақтың Бауыржаны (Деректі фильм) [[Қазақфильм]]. [[Қалила Нематұлы Омаров]]<ref>Тарихи тұлғалар. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref> * [[2013 жыл|2013]] - [[Бауыржан Момышұлы (телесериал)]] Режиссері: Ақан Сатаев. * [[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)|Ақиқат пен аңыз]] - авторы [[Әзілхан Нұршайықов]] * [[Арпалыс (повест)|Волоколамск тас жолы]] - авторы [[Александр Альфредович Бек|Александр Бек]] * [[Восхождение к отцу]] - авторы [[Бақытжан Момышұлы]] * [[Во имя отца]] - авторы [[Бақытжан Момышұлы]] * [[Сыновья великого волка]] - авторы [[Бақытжан Момышұлы]] * [[Шуақты күндер]] - авторы [[Зейнеп Ахметова]] == Бауыржан Момышұлының қанатты сөздері == {{columns-list|3| {{cquote |Опасызда Отан жоқ,<br>Отанда опасызға орын жоқ. |type = 1 |author= |source= }} {{cquote |Тәртіпке бас иген құл болмайды! |type = 1 |author= |source= }} {{cquote |Отаның үшін отқа түс — күймейсің. |type = 1 |author= |source= }} {{cquote |Ептілік пен ерлік —<br>Ерге тән қасиет. |type = 1 |author= |source= }} {{cquote |Сен жаудан қашсаң —<br>өмір сенен қашады. |type = 1 |author= |source= }} {{cquote |Тәрбиелі — тәртіптің құлы,<br>Тәртіпті — елдің құлы. |type = 1 |author= |source= }} {{cquote |Өз кітаптарым — өз балаларым. Олардың да Отаныма адал қызмет етуін қалаймын. |type = 1 |author= |source= }} {{cquote |Үмітін жоғалтқан жан —<br>ешқашан үміттеніп көрмеген жан. |type = 1 |author= |source= }} {{cquote |Елім деп езіліп, жұртым деп жұмылып,<br>елге қызмет ет. |type= 1 |author=Бауыржан Момышұлы |source= }} }} ==Тағы қараңыз== * [[Сабыр Омарұлы Рахимов]] * [[Рақымжан Қошқарбаев]] * [[Иван Васильевич Панфилов]] * [[8-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы|Панфиловшылар дивизиясы]] * [[Александр Альфредович Бек]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == {{Commonscat|Baurzhan Momyshuly}} * [http://abai.kz/node/1357 Бауыржан Момышұлы. Қазақ тілі туралы пікір] * [https://e-history.kz/kz/news/show/418/ Бауыржан Момышұлы туралы 13 дерек] * [https://egemen.kz/article/6680-on-boyy-ar-namystan-dgaralghan Өн-бойы ар-намыстан жаралған] * [http://zhasalash.kz/ruhaniyat/9077.html «Бiр адамды екi қайтара сынаудың қажетi жоқ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419120553/http://zhasalash.kz/ruhaniyat/9077.html |date=2017-04-19 }} {{Бауыржан Момышұлы шығармалары}} {{Жақсы мақала}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Бас штабтың Әскери академиясы түлектері]] [[Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:КСРО аудармашылары]] [[Санат:Қазақстан мемуаршылары]] [[Санат:КОКП мүшелері]] [[Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер]] d4jhp4junhkh3p50w7xa3485b3gctg7 Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев 0 7558 3648554 3555766 2026-08-28T07:11:42Z Nurken 111493 3648554 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Qanat Bozymbaev in July 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Бозымбаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 31 наурыз 2024 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}}) | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 4 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 31 наурыз 2024 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Алматы облысы]]ның 9-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Алматы облысы|әкімі]] | Ту_3 = Алматы облысы герб.png | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 24 қараша 2021 | Басқаруын аяқтады_3 = 11 маусым 2022 | Ізашары_3 = [[Амандық Ғаббасұлы Баталов|Амандық Баталов]] | Ізбасары_3 = [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев|Марат Сұлтанғазиев]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі | Ту_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 18 желтоқсан 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 24 қараша 2021 | Ізашары_4 = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_5 = 25 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_5 = 18 желтоқсан 2019 | Премьер_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]] | Ізбасары_5 = [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] | Титулы_6 = [[Павлодар облысы]]ның 8-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Павлодар облысы|әкімі]] | Ту_6 = Logo Pavlodar region.png | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_6 = 20 желтоқсан 2013 | Басқаруын аяқтады_6 = 25 наурыз 2016 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = [[Ерлан Мұхтарұлы Арын|Ерлан Арын]] | Ізбасары_6 = [[Болат Жұмабекұлы Бақауов|Болат Бақауов]] | Титулы_7 = [[Жамбыл облысы]]ның 6-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Жамбыл облысы|әкімі]] | Ту_7 = Zhambyl province seal.png | Ту2_7 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_7 = 30 қараша 2009 | Басқаруын аяқтады_7 = 20 желтоқсан 2013 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] | Ізбасары_7 = [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] | Туған күні = 8.1.1969 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Нархоз университеті]] | Мамандығы = экономикалық және әлеуметтік жоспарлау | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары ={{Қатар |{{Барыс ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} }} {{Қатар |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} }} }} '''Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев''' ([[8 қаңтар]] [[1969 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, мемлекет және қоғам қайраткері, кәсіпкер, 2024 жылғы 31 наурыздан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]]. Бұған дейін [[Алматы облысы]]ның әкімі (2021–2022), [[Қазақстан президенті|Президент]]тің көмекшісі (2019–2021), [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] (2016–2019), [[Павлодар облысы]] (2013–2016) мен [[Жамбыл облысы]]ның әкімі (2009–2013) қызметтерін атқарған. == Қысқаша өмірбаяны == 1969 жылғы 8 қаңтарда [[Алматы]] қаласында туған. [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]]н 1993 жылы бітірген экономист. [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]ның еңбек сіңірген энергетигі. 1993—1994 жылдары — «Эдем Лтд» жекеменшік компаниясының экономисі. 1994—1997 жылдары — [[Алматы әкімі]] Шалбай Құлмахановтың көмекшісі. 1997—1998 жылдары — Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігіндегі өңірлік саясат бөлімінің бастығы, «Мұнайды тасымалдау жөніндегі [[ҚазТрансОйл|«ҚазТрансОйл»]] ұлттық компаниясы» жабық акционерлік қоғамының жиынтық-қаржылық департаментінің бастығы, экономикалық мәселелер бойынша вице-президенті. 1998 жылғы тамыздан — Қазақстан Республикасы Энергетика, индустрия және сауда министрлігіндегі мұнай және газ департаментінің бастығы. 2000 жылғы наурыздан — Қазақстан Республикасының Энергетика, индустрия және сауда вице-министрі. 2001 жылғы қаңтардан — «[[KEGOC]]» ашық акционерлік қоғамының бірінші вице-президенті. 2001 жылғы мамырдан 2007 жылғы тамызға дейін — «[[KEGOC]]» ашық акционерлік қоғамының президенті. Сонымен бірге 2003 жылғы наурыздан 2007 жылғы тамызға дейін — Қазақстан электр энергетикалық қауымдастығының директорлар Кеңесінің төрағасы. 2007 жылғы тамыздан — «Мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі „Самұрық“ холдингі» Акционерлік Қоғамының басқарма төрағасы.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> 2008 жылғы қазаннан — «[[KEGOC]]» акционерлік қоғамының басқарма төрағасы. 2009 жылғы 30 қарашадан — [[Жамбыл облысы]]ның әкімі. 2013 жылғы желтоқсаннан — [[Павлодар облысы]]ның әкімі. 2016–2019 жылдары — Қазақстанның энергетика министрі.<ref>[https://www.nur.kz/kk/1081184-qanat-bozymbaev-energetika-ministri.html Қанат Бозымбаев Энергетика министрі болып тағайындалды]</ref> 2019 жылғы желтоқсаннан 2021 жылғы қарашаға дейін — Қазақстан Президентінің көмекшісі.<ref>[https://egemen.kz/article/215950-qanat-bozymbaev-prezident-komekshisi-bolyp-taghayyndaldy Қанат Бозымбаев Президент көмекшісі болып тағайындалды]</ref> 2021 жылғы қарашадан 2022 жылғы маусымға дейін — [[Алматы облысы]]ның әкімі. 2023 жылғы қыркүйектен 2024 жылғы наурызға дейін — Қазақстан Президентінің кеңесшісі. 2024 жылғы 31 наурыздан — [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]]. == Отбасы == Үйленген, жұбайы — Эльмира Бозымбаева (1971 ж. туған). Балалары — ұлы Дәурен (1993 ж. туған), қыздары Амина (2000 ж. туған), Адина (2005 ж. туған).<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30120706 Бозумбаев Канат Алдабергенович (персональная справка)]</ref> == Даулы оқиғалар == 2015 жылдың басында Павлодардағы «Версия» газетінің редакторы Ярослав Голышкин жәбір көрдім деген бір қыздан бейнесұхбат жазып алған. Ол өзін сол кездегі облыс әкімі Қанат Бозымбаевтың ұлы мен оның досы зорлағанын айтады. Біраз уақыт өткеннен кейін қыздың зорланғаны расталды. Бірақ Дәурен Алдаберген бұл жерде куәгер болып шығады. Ал кейін тіпті тараптар келісімге келді деп, істі жауып тастаған. Артынан облыс әкімінен 500 мың доллар бопсалауға қатысты жаңа іс қозғалды. Бұл іс бойынша үш адам жауапқа тартылды: соның бірі Ярослав Голышкин 8 жылға бас бостандығынан айырылды. Осы жағдайлардан кейін әкімнің баласы әскерге кеткен.<ref>[https://dalanews.kz/kz/article/energetyka-mynystri-qanat-bozimbaevtin-uli-turali-ne-bilemiz.html Энергетика министрі Қанат Бозымбаевтың ұлы туралы не білеміз?]</ref> 2022 жылы сол кездегі [[Алматы облысы]]ның әкімі болған Бозымбаев қоғам және БАҚ назарына [[Талдықорған]] халқы алдында байқаусыздан азаматқа айтқан боғауыз сөзінен кейін түсті.<ref>{{Cite web|url= https://m.youtube.com/watch?v=0fh3OzEoBYk |title= YouTube: Тыңда, ёпт... — акима Алматинской области вывели из себя на митинге в Талдыкоргане. |lang= kk |date= 2022-01-05 |accessdate= 2023-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://ulysmedia.kz/analitika/4375-nemnogoslovnye-akimy-nenormativnyi-bozumbaev-ustavshii-dosmukhambetov-obstreliannyi-sagintaev/ |title= Немногословные акимы: ненормативный Бозумбаев, уставший Досмухамбетов, обстрелянный Сагинтаев |lang= ru |publisher= Ұлыс Медиа |date= 2022-01-13 |accessdate= 2023-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://ratel.kz/raw/kanat_bozumbaev_pytajas_utihomirit_protestujuschih_na_ploschadi_taldykorgana_voskliknul_slovo_na_bukvu_e |title= Канат Бозумбаев, пытаясь утихомирить протестующих на площади Талдыкоргана, воскликнул слово на букву "ё" |lang= ru |publisher= ratel.kz |author= АХМЕДИЕВА, Әлия |accessdate= 2023-06-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}} {{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Жамбыл облысының әкімдері]] [[Санат:Павлодар облысының әкімдері]] [[Санат:Алматы облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлерінің орынбасарлары]] p2f29rzihaqwmcji2puajuwsbrb0gmo Вирусқа қарсы бағдарламалық жасақтама 0 13709 3648710 3190391 2026-08-28T11:57:47Z Amherst99 4439 /* */ 3648710 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kaspersky Internet Security logo.png|thumb|right|1500px|Касперский вирусқа қарсы бағдарламалық жасақтаманың логосы]] '''Вирусқа қарсы бағдарламалық жасақтама''' (antivirus software) — [[Компьютер бағдарламасы|компьютер бағдарламаларына]] зақым келтіретін [[Компьютерлік вирус|вирустарды]] табатын әрі олардың кері әсерін (залалын) жоятын бағдарлама. Егер вирус жойылмаса, онда зақымданған программа жұмыс істей алмайды, сондықтан оны өшіріп тастау керек.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника. – Алматы: «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.</ref> Вирусқа қарсы бағдарламалар [[электронды пошта]]да және компьютердегі басқа [[файл]]дарда вирустар, «құрттар», «трояндық аттар» бар-жоғын тексереді. Вирус, «құрт» немесе «трояндық ат» табылған жағдайда, вирусқа қарсы бағдарлама вирус компьютерге және файлдарға зиянын тигізбей тұрғанда, оны [[карантин]]ге қояды немесе түгелдей жояды. [[Интернет]]те қызықты жерлер мен пайдалы дерек көп, алайда қауіп-қатерлер де жетерлік. Компьютер электронды пошта арқылы немесе уеб-тораптан қотарылған бағдарламамен бірге келген компьютерлік вирустан зақымдалуы мүмкін. Вирусқа қарсы бағдарламалардың болмауы вирустардың басқа компьютерлерге таралуына мүмкіндік жасайды. Көптеген вирусқа қарсы бағдарламалар өздіктік түрде жаңартылу жетесімен жабдықталған. Вирусқа қарсы бағдарламалық жасақтама жаңартылған кезде жаңа вирустар туралы [[Мәліметтер|мәлімет]] вирустарды тексеру тізіміне үстеледі де, бұл компьютердің жаңа шабуылдан қорғалуын қамтамасыз етеді. Егер вирусқа қарсы бағдарлама өздіктік түрде жаңартылмайтын болса, жаңа вирустар күн сайын пайда болып отыратындықтан, жаңартуды үнемі қолдан жасап отыруға кеңес беріледі. Егер Сіз қолданатын вирусқа қарсы бағдарлама жазылуды қажет етсе, жаңартуларды жүйелі түрде алып тұру үшін жазылымды белсенді күйде үзбей сақтауға кеңес беріледі. Егер вирустар тізімі ескірген болса, компьютер жаңа қатерге осал болады. Көптеген ірі [[компьютер]] өндірушілер компьютерлерді вирусқа қарсы бағдарламалық жасақтаманың ең болмағанда сынақтама нұсқасымен жабдықтайды. Алайда, вирусқа қарсы бағдарламалық жасақтаманың компьютерде болуы оны белсенді екеніне және жүйелі түрде жаңартылып отыратынына кепіл болмайды. ==Түрлері== Вирусқа қарсы бағдарламалық жасақтамалар орындалу әрекетіне қарай екіге бөлінеді: *бағдарламалық жасақтамадағы; *бағдарламалық-техникалық құралдардағы. Вирустардан қорғау түрі (әдісі) бойынша бөлінеді<ref name=":0">{{Кітап|авторы=Язов Ю. К., Соловьев С. В.|тақырыбы=Защита информации в информационных системах от несанкционированного доступа. Пособие|жауапты=|басылым=|орны=Воронеж|басылым=Кварта|жыл=2015|беттері=357|барлық беті=440|isbn=978-5-93737-107-2|isbn2=|тиражы=232}}</ref>: *Анықтау бағдарламалары немесе сканерлер. Вирустарды [[жедел жад]]та, ішкі және (немесе) сыртқы медиада іздейді, вирус анықталған кезде хабарлама көрсетеді; *Емдеуші бағдарламалары. Вирустанған файлдарды тауып, оларды «емдейді». Осы типтегі бағдарламалар арасында әр түрлі вирустарды жоюға қабілетті полифагтар(әр-түрлі вирустар) бар, олардың ішіндегі ең танымал полифагтар Norton AntiVirus, Doctor Web, [[Касперский антивирусы|Kaspersky Antivirus]]; *Вакцина бағдарламалары. Вирустардың әрекетін тосқауылдау арқылы жүйені ([[файл]]дарды, [[каталог]]тарды) иммунизациялайды; *Аудиторлық бағдарламалар. Вирустардан қорғау тұрғысынан ең сенімді болып табылады. Инспекторлар бағдарламалардың, каталогтардың және [[диск]]інің жүйелік аймақтарының бастапқы күйін, яғни компьютер вирус жұқтырғанға дейінгі күйін, есте сақтайды, содан кейін [[дисплей]]де табылған өзгерістерді көрсете отырып, ағымдағы күйді бастапқы күймен салыстырады; *Монитор бағдарламалары өз жұмысын [[Операциялық жүйелер|операциялық жүйе]] іске қосылған кезде бастайды, [[Компьютерлік жад|компьютердің жады]]нда болады және файлдарды автоматты түрде дәл сол уақытта, сол жерде тексереді. *Сүзгілер (күзетшілер) вирусты көбейе бастағанға дейін бастапқы сатысында анықтайды. Күзетшілер - вирустарға тән әрекеттерді анықтау болып табылатын шағын резиденттік бағдарламалар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Category:Antivirus software}} [[Санат:Компьютер вирустары]] [[Санат:Зиянкес кодтарды табу әдістемелері]] [[Санат:Антивирустар]] i4ctrmr8aahyk9innoyrxrphrxh566v Жәнібек Кәрменұлы Кәрменов 0 19642 3648479 3096991 2026-08-27T21:19:01Z Рыскен Биахметқызы 184339 3648479 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Жәнібек Кәрменов |Атауы = |Сурет = Жәнібек Кәрменов.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туылған кездегі есімі = |Толық аты = Жәнібек Кәрменұлы Кәрменов |Туылған күні = 22.03.1949 |Туылған жері = [[Қарауыл ауылдық округі|Қарауыл ауылы]], [[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]] |Қайтыс болған күні = 22.06.1992 |Қайтыс болған жері = [[Алматы]] |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = Қазақстан |Мамандықтары = |Дауыс түрі = |Аспаптары = [[Домбыра]] |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = }} '''Кәрменов Жәнібек''' ([[22 наурыз]] [[1949 жыл]]ы, [[Қарауыл ауылы]], [[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]] – [[22 маусым]], [[1992 жыл]]ы, [[Алматы]]) – әнші, жазушы, қазақ КСР-інің еңбек сіңірген артист (1990). ==Өмірбаяны== [[Арғын]] тайпасының [[Тобықты]] руының Бөкенші бөлімінен шыққан.<ref>{{Cite web|url=http://semeymuseum.kz/kz/mrazhaj-turalyi/stati/alashtan-en-ozdyrgan-zhenibek.html|title=АЛАШТАН ӘН ОЗДЫРҒАН ЖӘНІБЕК - Семейдің облыстық тарихи-өлкетану музейі|website=semeymuseum.kz|access-date=2021-11-07}}</ref> Алматы эстрада-цирк өнері студиясының (қазіргі [[колледж]]) әншілік бөлімін (педагогы [[Жүсіпбек Елебеков|Ж.Елебеков]]), және Қазақ мемлекеттік университетін бітірген. ''“Өнер”'' баспасында редактор, Алматы мемлекеттік консерваториясында халық әндері кафедрасының меңгерушісі болып қызмет атқарды. Ол өзіндік [[ән]] орындаушылығымен ерекше көзге түсті, көптеген халық [[композитор|композиторларының]] шығарма өмірі мен мұрасын насихаттау және олардың ұмытылған [[ән]] мәтіндерін қалпына келтіру ісіне мол үлес қосты. Кезінде [[Қазақ радиосы]] мен телевизиясы арқылы халық әншілері мен әншілік дәстүр жайында хабарлар ([[Ақселеу Сейдімбек|А.Сейдімбек]]пен бірге) жүргізді. «Ақылбайдың әні», «Махаббат әні», «Ғашықтың тілі» атты прозалық кітаптар, өнер адамдары туралы 200-ден астам мақалалар жазды. 1990 жылы «Өнер» баспасынан екі томдық «Халық әндері мен халық композиторларының әндері» атты жинағын шығарды. Кәрменов «Толғау», «Шыңғыстауға арнау», «Бабалар», «Ағалар-ай», «Өлсем орным қара жер сыз болмай ма?», т.б. әндердің авторы. 1984 жылы концерттік- орындаушылық, зерттеу қызметтері және жастар арасында халық өнерін насихаттаудағы жұмыстары үшін оған Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы берілді. 1996 жылы оның есімі Қарауыл ауылындағы (қазіргі [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Абай ауданы]]) музыка мектебіне берілген.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> ==Сілтемелер== *[http://imena.pushkinlibrary.kz/kaznames/muzkarmenovkz.htm Кәрменов Жәнібек (1949 - 1992 жж.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130428063401/http://imena.pushkinlibrary.kz/kaznames/muzkarmenovkz.htm |date=2013-04-28 }} *[http://www.madenimura.kz/music/DocLib1/%D0%9A%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%20%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA.aspx Кәрменов Жәнібек]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.abai.kz/content/sha-kerim-kermenov-ekemnin-kara-dombyrasy-iesiz-emes Шаһ-Керім Кәрменов: «Әкемнің қара домбырасы иесіз емес»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105154222/http://abai.kz/content/sha-kerim-kermenov-ekemnin-kara-dombyrasy-iesiz-emes |date=2011-11-05 }} *[http://www.zhastar.biz/index.php?name=files&op=view&id=871&PHPSESSID=76037935fbfab9301168c8b46c45aa50 Жәнібек Кәрменов]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Дереккөздер== <references /> [[Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар]] [[Санат:1949 жылы туғандар]] [[Санат:1992 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері]] [[Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері]] [[Санат:22 наурызда туғандар]] [[Санат:22 маусымда қайтыс болғандар]] [[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]] m8n6y92ps8vxpq7ledwqcsnupwsf2qh Ақ тырна 0 19890 3648367 3106095 2026-08-27T13:36:18Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648367 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Ақ тырна | status = CR | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=iucn>{{IUCN|version=2010.4|assessors=BirdLife International|year=2010 |id=143772|title=''Grus leucogeranus''|accessdate=2 February 2011}}</ref> | trend = down | image = Schneekranich Grus leucogeranus 090501 We 147.JPG | image_caption= Ақ тырна | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Тырнатәрізділер]] | familia = [[Gruidae]] | genus = ''[[Grus]]'' | species = '''''G. leucogeranus''''' | binomial = ''Grus leucogeranus'' | binomial_authority = [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1773 | range_map = SiberianCrane.svg | range_map_caption = Migration routes, breeding and wintering sites | synonyms = ''Bugeranus leucogeranus''<br />''Sarcogeranus leucogeranus'' }} '''Ақ тырна''' ({{lang-la|Grus leucogeranus}}) — [[тырналар]] тұқымдасының бір түрі. Қазақстанның батыс және орталық аймақтарын көктемгі (сәуір — мамыр) және күзгі (тамыз — қазан) ұшу кезінде қоныстайды. Бұл кезде [[Наурызым қорығы]]нда, [[Ырғыз]] және [[Торғай (өзен, Шалқартеңіз алабы)|Торғай]] өзендері мен [[Арал теңізі]] жағалауында жиі кездеседі. Сирағының төменгі жағы [[қауырсын]]сыз, құйрығы қысқа. Мойны, аяғы ұзын. Қанатының қарымы 2 метрге, салмағы 10 кг-ға дейін жетеді. Қанаты ақ, қанатының ұшы қара, тұмсығы қызыл. [[Суат]] маңын, көбінесе [[батпақ]]ты жерлерді мекен етеді. Өсімдік дәнімен, ұсақ жәндіктермен қоректенеді. Ұясын шөп арасына, кейде тайыз су бетіне салады. Сәуір—мамырда 2-3 шұбар [[жұмыртқа]] туып, оларды мекиені 1 айға жуық басады. Жыл құсы. Қазақстанның "[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]" енгізілген. {{commonscat|Grus leucogeranus}} Жойылып кету жағдайында тұрған түр, Солтүстік Азияның [[эндемигі|эндемик]]. ХТҚО-ның Қызыл кітабына тіркелген. Түрдің жалпы саны 1,5 мыңнан аспайды. Қазақстанда ұшып өтетін ақ тырналар тек [[Қорғалжын қорығы|Қорғалжын]] қорықтарында ғана қорғалады. Ақ тырнаның қоныс аудару жолында орналасқан [[Торғой қорығы]]н құруды тездету қажет. 1981 жылдан Халықараралық “Ақ тырна” жобасына сәйкес Ресейдің Окскі қорығында, Американың [[Барабу]], Германияның [[Вальсроде]] питомнигінде қолдан өсірілуде.<ref>Қазақстан Республикасының табиғаты туралы энциклопедия, V- том</ref> == Сыртқы сілтеме == * [http://www.redbookkz.info/species.php?num=32&lang=kk/ Ақ тырна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306003254/http://www.redbookkz.info/species.php?num=32&lang=kk/ |date=2016-03-06 }} == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Тырналар]] {{stub}} ivfqym1n4satn6vytc91f0huq9zcl7f Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов 0 20460 3648638 3647144 2026-08-28T08:27:59Z Casserium 68287 3648638 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов | Шынайы есімі = | Суреті = Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Мәжілісінің төрағасы|Парламент Мәжілісінің 8-төрағасы]] | Реті = | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 25 наурыз | Басқаруын аяқтады = 22 маусым 2016 | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары = [[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов|Қабиболла Жақыпов]] | Ізбасары = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] | Титулы_2 = [[Атырау облысы]]ның 7-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Coat of arms of Atyrau.svg | Басқара бастады_2 = 15 тамыз 2012 | Басқаруын аяқтады_2 = наурыз 2016 | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_2 = [[Бергей Сәулебайұлы Рысқалиев|Бергей Рысқалиев]] | Ізбасары_2 = [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Мәжілісінің төрағасы|Парламент Мәжілісі төрағасының]] орынбасары | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = қаңтар | Басқаруын аяқтады_3 = тамыз 2012 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_3 = [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] | Ізбасары_3 = [[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов|Қабиболла Жақыпов]] | Титулы_4 = [[Батыс Қазақстан облысы]]ның 5-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Батыс Қазақстан облысы|әкімі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Coat of Arms Batys Oblysy.png | Реті_4 = 5 | Басқара бастады_4 = 28 тамыз 2007 | Басқаруын аяқтады_4 = қаңтар 2012 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_4 = [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім|Нұрғали Әшім]] | Ізбасары_4 = [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] | Титулы_5 = 2-[[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|Энергетика және минералды ресурстар министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = 19 қаңтар 2006 | Басқаруын аяқтады_5 = 27 тамыз 2007 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_5 = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] <br>[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Ізашары_5 = [[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]] | Ізбасары_5 = [[Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев|Сауат Мыңбаев]] | Туған күні = 01.09.1948 | Туған жері = [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Құрманғазы ауданы|Теңіз ауданы]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|«Аманат»]] | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов''' ([[1 қыркүйек]] [[1948 жыл|1948]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Құрманғазы ауданы|Теңіз ауданы]], [[Қошалақ (ауыл)|Қошалақ]] ауылы) — қазақстандық саясаткер, мемлекет және қоғам қайраткері, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] V, VI, VIII шақырылым депутаты (2012, 2016–2021, 2023–2026) және 2016 жылдан бастап [[Ардагерлер ұйымы]]ның төрағасы. Бұрын [[Атырау облысы]]ның әкімі (2012–2016), [[Батыс Қазақстан облысы]]ның әкімі (2007–2012), Энергетика және минералды ресурстар министрі (2006–2007) лауазымдарын атқарған. == Білімі == [[Байұлы]] тайпасы [[Адай]] руынан.<ref>https://ia-centr.ru/publications/13992/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220116180139/https://ia-centr.ru/publications/13992/ |date=2022-01-16 }}</ref> * [[Уфа мұнай институты]]н кен инженері мамандығы бойынша бітірген (1971). * Техника ғылымдарының докторы (1998). * Ресей Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі (2003). * 5 монографияның, 4 ғылыми есеп берудің, 60-тан астам ғылыми мақаланың авторы. Өнертабысқа 4 авторлық куәлігі бар. Ағылшын және түрік тілдерін меңгерген. == Биографиясы == * [[1971 жыл]]дан - «Ембімұнай» бірлестігінің Прорва бұрғылау кеңсесінде бұрғышының көмекшісі, бұрғышы ([[Гурьев облысы]] Сарықамыс кенті). * [[1972 жыл]]дан - Қазақ геологиялық барлау ғылыми-зерттеу мұнай институтының бұрғылау технологиясы зертханасының аға инженері (ҚазҒЗГБИ, [[Гурьев]] қаласы). * [[1973 жыл]]дан - «Қазмұнайгазбарлау» басқармасында аға инженер, техникалық мөлшерлеу және ЕҒҮ отрядының бастығы (Гурьев қ.). * [[1978 жыл]]дан - ҚазҒЗГБИ-ның зертхана меңгерушісі, бөлім меңгерушісі, ғылыми жұмыс жөніндегі директорының орынбасары. * [[1983 жыл]]дан - Кеңес мұнай барлау экспедициясының аға инженері ([[Аден]] қаласы, [[Йемен]]). * [[1987 жыл]]дан - ҚазҒЗГБИ-нда зертхана меңгерушісі. * [[1988 жыл]]дан - Гурьев сынақтық-әдістемелік экспедициясының бас технологы, бастығы. * [[1991 жыл]]дан - [[Қазақстан|ҚР]] Геология және жер қойнауын қорғау министрлігі Мұнай және газ басқармасының бастығы. * [[1993 жыл]]дан - «Қазақтүрікмұнай» ЖШС БК-ның бас директоры; «[[ҚазМұнайГаз]]» ҰК ЖАҚ теңіз жобалары жөніндегі бірлескен кәсіпорындардың атқарушы директоры, «Қазақстанмұнайгаз» ҰМК-ның теңіз жобалары жөніндегі атқарушы директоры, «[[ҚазМұнайТеңіз]]» ТМК» ЖАҚ-тың бас директоры. * «ҚазМұнайГаз» ҰК» ЖАҚ БК-нің үлестерін басқару жөніндегі басқарушы директоры. * [[2003 жыл]]дан - ҚР Энергетика және минералды ресурстар министрлігінің бірінші вице-министрі. * [[2006 жыл]]дан - [[Қазақстан Республикасы]]ның Энергетика және минералды ресурстар министрі. * [[2007|08.2007]] - [[2012|01.2012 жыл]]дар аралығында - [[Батыс Қазақстан облысы]]ның әкімі. * [[2012 жыл]]дың [[қаңтар]]ынан бастап – [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі]] V шақырылымдағы депутаты, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі төрағасының орынбасары. «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясының мүшесі, партиялық тізім бойынша сайланды.<ref>[http://www.parlam.kz/kk/mazhilis/person/1579 Ізмұхамбетов Бақтықожа Салахатдинұлы, Қазақстан Республикасы Парламентінің ресми сайтындағы өмірбаяны]</ref> * 2012 жылдың 15 тамыз күні Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев Б.Ізмұхамбетовты Атырау облысының әкімі ретінде тағайындады.<ref>[http://akorda.kz/index.php Мемлекет басшысының Жарлығымен Ізмұхамбетов Бақтықожа Салахатдинұлы Атырау облысының әкімі болып тағайындалды 15.08.2012]</ref> * 2016 жылғы 25 наурыз — 22 маусым аралығында Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі төрағасы.<ref>[https://www.nur.kz/kk/1080975-baqtyqozha-izmukhambetov-mazhilis-tora.html Бақтықожа Ізмұхамбетов мәжіліс төрағасы болды]</ref> * 2016 жылғы 21 маусымнан бастап Қазақстан Республикасы "Ардагерлер ұйымы" республикалық қоғамдық бірлестігінің орталық қеңесінің төрағасы. * 2016 жылғы 22 маусымнан 2021 жылдың 21 маусымына дейін VI сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі. * 2023 жылғы 28 наурызынан 2026 жылға дейін VIІІ сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі.<ref>[https://www.parlam.kz/kk/blogs/Izmuhambetov/Biography ІЗМҰХАМБЕТОВ БАҚТЫҚОЖА САЛАХАТДИНҰЛЫ]</ref> == Қоғамдық қызметі == [[Гурьев облысы]]ның Балықшы аудандық Халық депутаттары кеңесінің депутаты (1989-1991). == Марапаттары== * «Құрмет» (1999), * II дәрежелі «Барыс», * I дәрежелі Ұлы Петр ([[РФ]], 2006), * «Сіңірген еңбегі үшін» (Украина Республикасы, 2008) ордендерімен марапатталған . * [[Йемен]] ХДР-дағы [[КСРО]] елшілігінің Алтын кітабына енгізілген (1986). * [[Уфа]] мұнай институты Алтын белгісінің жүлдегері.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Отбасы == Әкесі - Ізмұхамбетов Салахатдин, мұғалім болған. Анасы - Қалиева Әсима, зейнеткер. Үйленген, екі баласы, үш немересі бар. == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Құрманғазы ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]] [[Санат:Атырау облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:Батыс Қазақстан облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаев орденінің иегерлері]] [[Санат:Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Техника ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан инженерлері]] [[Санат:Энергетиктер]] tvi260vl582lp3pemxtjtx56njaam9r Лизинг 0 22173 3648461 3477738 2026-08-27T18:53:20Z 1nter pares 146705 3648461 wikitext text/x-wiki '''Лизинг''' — бұл қандай да бір мүлікті ұзақ уақытқа сатып алу құқығымен жалға алу(мыс: автокөлік, құрал-жабдықтар т.б). Нақтырақ айтсақ, сіз мүлікті жалға аласыз және сол туралы келсімшарт жасайсыз. Келісімшарт нәтижесінде мүлік уақыт өте сіздің жекеменшігіңізге айналады. Лизингті қазіргі таңда көптеген кәсіп саласында қолдануға болады. ==Анықтама== Машиналарды, құрал-жабдықтарды, көлік құралдарын, өндірістік мақсаттағы ғимараттарды ұзақ мерзімге жалдаған жалға алушы мүліктерді пайдалану шамасы бойынша борыштарын бірте-бірте өтеуі; лизингтік [[келісімшарт]] мерзімінің аяқталуы бойынша: жалға алушы [[қалдық құны]] бойынша құрал-жабдықтарды сатып алуы, мерзімін ұзартуы, материалдық құндылықтарды қайтаруы мүмкін.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Лизинг және несие== [[Банк]]тердің лизингтік операциялары [[несие]]лік операциялармен ұқсас болып келеді. Алайда, лизингтің несиеден бір айырмашылығын келісімшартта көрсетілген төлемдер төленіп, мерзімі аяқталғаннан кейін де лизинг объектісінің лизинг берушінің меншігінде қала беруінен көруге болады. Ал несиеде банктің меншік объектісі ретінде қарыз алушының берген кепілдігі қалады. ==Лизинг тарихы== Тарихта лизингке ұқсас операцияның б.э.2000 жылдай бұрын ертедегі Вавильонда жасалғандығы белгілі болғанмен, шетелдік зерттеушілер лизинг операциясының жасалғандығы туралы нақты зерттеулер ретінде 1877 жылы «Белл Телефон Компани» деген американдық компанияның телефондарды сатудың орнына жалға бергендігін тілге тиек етеді. «Юнайтед Стейтс лизин корп.» атты алғашқы лизингтік компания 1952 жылы Сан Францискода ([[АҚШ]]) құрылған. [[Европа]]да 1962 жылы «Дойче лизинг ГМ6Х» деген бірінші лизингтік компания Дюссельдорфта ([[Германия]]) пайда болыпты.1972 жылдан бері еуропа лизинг нарығы дамып келеді. ==Лизингтің негізгі түрлері== Лизингтік мәмілелердің бірнеше түрлері бар. Барлық лизингтік операциялар екі түрге бөлінеді: шұғыл және қаржылық лизингтер. <br>1. Шұғыл лизинг – бұл мүліктің қызмет ету мерзіміне қарағанда, оның пайдалану мерзімінің қысқалығын және мүліктің құнын толық өтемеуін сипаттайды. Жедел лизингке мынандай белгілер тән: *лизинг келісімшарт уақыты мүліктің қызмет көрсету уақытынан аз болмағандықтан лизинг беруші мүліктің құнын бір келісімшарттың түсуі есебінен орнын толықтыруды есептемейді; *лизинг мүлкі бірнеше рет жалға беріледі; *лизинг арнайы лизинг алушының мүлікке өтініш жазуы бойынша емес, ал лизингтік компаниямен жалға беріледі; *лизингтік мәміленің екі жақты сипаты болады – лизинг алушы және лизинг беруші; *техникалық қызмет көрсету, жөндеу, сақтандыру бойынша міндеттемелер лизингтік компанияға жүктеледі; *лизинг алушы егер бұрын қарастырылмаған жағдайлар мен пайдалануға жарамаған жағдайда келісімшартты бұзуы мүмкін; *мүліктің келісімшарты уақыты біткеннен кейін, лизинг берушіге қайтарылады; *қосымша лизинг – лизинг алушы (қосымша лизинг беруші) үшінші тұлғаға (қосымша лизинг алушыға) төлемақыға кәсіпкерлік мақсаттар үшін уақытша пайдалануға және иелікке береді, лизинг берушіден бұрын алған келісімшарт бойынша лизингті және лизинг затын құраушыны келісімшартқа сәйкес өз уақытында береді. <br>2. Қаржы лизингі – бұл уақытша пайдалануға берген лизинг затының мерзімі ішінде өзінің толық [[амортизациялық құны]]н төлеп шығуымен немесе өзін-өзі өтеуімен байланысты сипатталады. <br>Осы лизингтердің отандық және халықаралық тәжірибеде қолданылатын мынадай түрлері бар: <br>1.Ішкі лизинг – бұл өзінің қатынасушыларының бір елден болып келуімен байланысты сипатталады. <br>2.Халықаралық лизинг – бір тарап немесе барлық тараптардың әр елден болып келуін сипаттайды. ==Қаржылық лизинг== Қаржылық лизинг – бұл мүліктің толық құнын төлеп алатын мүліктің түрін жалға беру, онда уақытша пайдалануға берілген мүліктің мерзімі шамамен мүліктің амортизацияланатын және пайдаланатын мерзіміне жақын болады. Лизингтік [[мәміле]]нің тараптары: <br>- лизинг беруші(жалға беруші); <br>- лизинг алушылар(жалға алушылар) болып табылады. Басқаша сөзбен айтқанда, қаржылық лизинг – бұл [[инвестиция]]лық қызметтің бір түрі. ==Лизинг қатысушылары== * Лизинг беруші сатып алушыдан лизинг бұйымын лизинг келісім шарты бойынша өз меншігіне алуды, сосын оны лизинг алушыға белгілі бір ақыға, белгілі бір мерзімге, белгілі бір уақытта иелік ету жағдайына және [[кәсіпкерлік]] мақсаты үшін пайдалануына беруді міндетіне алады. Бұл кезде лизинг бұйымы лизинг алушыға берілгенде, оның мерзімі амортизацияланатын мерзіммен шамалас немесе оның 80% бөлігіне сәйкес келуі тиіс; * Лизинг алушы келісімшартқа сәйкес төленуге жататын төлемдерді кезеңімен тиянақты түрде төлеп тұруды өз міндетіне алады. Келісімшарттың мерзімі өткен соң, лизинг бұйымы лизинг алушының меншігіне өтуі мүмкін, егер бұндай жағдай шартта қарастырылған болса. * Лизинг бұйымдарына: ғимараттар, қондырғылар, машиналар, құрал-жабдықтар, [[транспорт]] құралдары, жер телімі т.б. мүліктер жатады. Лизинг бұйымына бағалы қағаздар, табиғи ресурстар жатпайды. ==Лизинг және лизингтік мәмілеге қатысушылар== Лизинг сөзі «to lease» ағылшын етістігінен аударғанда «жалға беру» беруде екі тарап қатысса: жалға беруші және алушы болса, ал лизингте үш қатысушы:лизинг беруші, лизинг алушы және жабдықтаушы болады. Лизинг лизингтік мәмілеге қатысушылардың қарастырған жағдайына байланысты және олар әрқилы болып бөлінеді: * қайтарылатын лизинг – лизингтің бұл түрі, онда сатушы осы бұйымды кері қайтарыпала алатын болса ғана лизинг алушыға лизинг ретінде сатады; * банк лизингі – лизингтің бір түрі, онда лизингті беруші ролін банк атқарады; * толық лизинг – лизингтің бір түрі, онда лизинг беруші ағымдағы жөндеу және оның лизинг бұйымына техникалық қызмет көрсету жұмысын атқарады; * таза лизинг – лизингтің бір түрі, онда лизинг алушы ағымдағы жөндеу және оның лизинг бұйымына техникалық қызмет көрсету жұмысын атқарады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Лизинг]] [[Санат:Коммерциялық несиелер]] [[lt:Finansinė nuoma]] [[tr:Finansal kiralama]] g7xzgrkmntjdlhj5jm8rxb8ajwb82xd Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті 0 26235 3648432 3591804 2026-08-27T17:40:11Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 5 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648432 wikitext text/x-wiki {{Университет|Аты=Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті <br> (БҚАТУ)|Бұрынғы атауы=Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институты|Құрылған жылы=1963|Оқу тілі=Қазақ, орыс, ағылшын|Орналасқан жері={{байрақ|Қазақстан}}, [[Орал]] қаласы|Мекенжайы=[[Зашаған]] кенті, Жәңгір хан көшесі, 51|Ректоры=[[Наметов Асқар Мырзахметұлы|Наметов Асқар Мырзахметұлы]]|Сайты=https://wkau.edu.kz/|Эмблемасы=[[File:Zhangir khan University 2.jpg|300px]]|lat_deg=43.2555|lat_min=14|lat_sec=11|lat_dir=N|lon_deg=76.943|lon_min=55|lon_sec=54|lon_dir=E|Басшы лауазымы=Ректор|Оқытушылар=300 үстінде|CoordScale=5000}}[[Сурет:ZHANGIR KHAN UNIVERSITY.jpg|нобай]] '''Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті (БҚАТУ)''' — [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысының]] ауыл шаруашылығы, техника, экономика және педагогика саласынан мамандар даярлайтын жоғары оқу орны. == Тарихы == Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті 1963 жылы құрылған жоғары оқу орны. Өзінің 60 жылдан астам тарихында университет жоғары білім және ғылым саласындағы жетекші оқу орны ретінде қазіргі заманғы сын-қатерлермен тиімді күресуге қабілетті білікті мамандардың ұстаханасына айналды. Бүгінгі таңда ЖОО мықты позицияға ие және елдің батыс аймағының экономикалық және әлеуметтік дамуына сүбелі үлес қосуда. Жәңгір хан университеті кәсіпкерлік ЖОО ретінде танымал, оның қызметі мемлекетпен және аграрлық-техникалық бейіндегі бизнес индустриясының өкілдерімен өзара іс-қимылға негізделген, университетті дамытудың негізгі бағыттары агроөнеркәсіптік кешен саласындағы инновациялық зерттеулер және білім мен ғылымдағы заманауи ақпараттық технологиялар болып табылады. Университеттің академиялық саясаты мен кадрларды даярлау формасы да түбегейлі өзгерді. Білім беру бағдарламалары еңбек нарығының талаптары мен қажеттіліктерін ескере отырып әзірленді. Білім беру бағдарламалары бойынша мамандандыру ұйымдастырылып, ерте жұмысқа орналастыру тетігі енгізілді. Қосымша білім беру – бұл практикалық дайындықтың өсуін, еңбек нарығын таңдауды, кәсіпкерліктің өрлеуін, студенттерге бағытталған тәсілді және оқуға құштарлығын арттыруға, түлектерді жұмысқа орналастырудың бірізділігін және қолайлы білім беру бағдарламаларын әзірлеуді қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Университетте «Цифрлық экономика және тұрақты даму», «Ветеринария және агротехнология», «Индустриалды-технологиялық» және «Политехникалық» институттар мен «Гуманитарлық, спорттық және әскери дайындық» факультеті жұмыс істейді. == Ректорлар == * Дзержинский, Александр Яковлевич (1963–1964) * Иконников, Валентин Константинович (1964–1975) * Шах, Борис Петрович (1975–1986) * Шрамко, Николай Васильевич (1986–1989) * Джубаев, Сергей Шугаевич (1989–2000) * Дамитов, Базар Кабдошевич (2000–2002) * Бозымов, Казыбай Караевич (2002–2014) * Сергалиев, Нурлан Хабибуллаевич (2014–2017) * Наметов, Аскар Мырзахметович (2017 – қазірге дейін)<ref>[https://wkau.edu.kz/tarikh/ Тарихи анықтама] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251115033157/https://wkau.edu.kz/tarikh/ |date=2025-11-15 }}</ref> == Құрылым == Университетте «Политехникалық», «Экономика, ақпараттық технологиялар және кәсіптік білім беру», «Индустриалды-технологиялық», «Агротехнология», «Ветеринарлық медицина және мал шаруашылығы» институттары жұмыс істейді. Университеттің 17 жоғары және 19 жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламалары, оның ішінде 14 магистратура және 5 докторантура бағдарламалары бойынша білім беру қызметін жүргізуге лицензиялары бар. Білім беру бағдарламаларының тізілімінде 48 жоғары және 45 жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламалары тіркелген. Бүгінгі таңда университетте 344 профессор-оқытушы жұмыс атқаруда, оның ішінде: 12 профессор, 15 ғылым докторы, 25 доцент, 70 ғылым кандидаты, 47 PhD және 400-ге жуық қызметкер бар. 2011 жылы жаңа үлгідегі тоғыз қабатты Студенттер үйі пайдалануға берілді. Университет аумағында 2140 орындық төрт студенттік үй, алты оқу ғимараты,  «Жәңгір хан» спорт кешені, мәжіліс залы, «Ихтиология және аквакультура» зертханасы, «Парасат» ақпараттық білім беру орталығы, оқу-әдістемелік құралдар шығаратын баспа бөлімі жұмыс істейді. == Институт және орталықтар == === Цифрлық экономика және тұрақты даму институты === «Цифрлық экономика және тұрақты даму» институты – экономика, басқару, ақпараттық технологиялар және экология салаларында бакалавриат, магистратура және іскерлік білім беру бағдарламалары бойынша мамандар даярлауды жүзеге асыратын университеттің құрылымдық бөлімшесі болып табылады. Қазіргі уақытта институтта бакалавриаттың білім беру бағдарламалары келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылуда:  «Қаржы, экономика, банк және сақтандыру ісі»; «Аудит және салық салу»; «Ақпараттық технологиялар»; «Менеджмент және басқару». 2025–2026 оқу жылынан бастап институт құрылымында қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану және өнеркәсіптік жүйелердің тұрақты даму саласында мамандар даярлауға бағытталған «Өнеркәсіптік экология» бакалавриат және магистратура білім беру бағдарламасы іске қосылды. Магистратура деңгейінде институт келесі бағыттар бойынша білім беру бағдарламаларын жүзеге асырады: «Менеджмент»; «Мемлекеттік және жергілікті басқару»; «Ақпараттық технологиялар»; «Экономика»; «Өнеркәсіптік экология». Сондай-ақ 2025–2026 оқу жылынан бастап институтта жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламалары бойынша қабылдау ашылды: 7М04102 – Бизнес-менеджмент (MBA); 7М04103 –  Спорттық менеджмент (EMBA). Тұрақты дамудың стратегиялық бағыттарын іске асыру аясында институттың профессор-оқытушылар құрамынан Тұрақты даму мақсаттары (ТДМ) бойынша жұмыс тобы құрылды. Кейіннен бұл бастама институционалдық деңгейде дамып, қазіргі уақытта университет жанында ғылыми-білім беру, талдамалық және ағартушылық қызметті жүзеге асыратын тұрақты  даму орталығы ретінде қызмет атқаруда. === Ветеринария және агротехнология институты === 2024 жылы оңтайландыруға байланысты «Ветеринарлық медицина және мал шаруашылығы» мен «Агротехнология» институттары біріктіріліп «Ветеринария және агротехнология» институты болып қайта құрылды. «Ветеринария и агротехнология» институтының құрамына профессор-оқытушылар құрамы, «Жәрдем-Вет» ғылыми-өндірістік орталығы, «BIOTECH» инновациялық ғылыми-өндірістік орталығы, «Ихтиология және аквакультура» зертханасы, «Топырақтану» орталығы кіреді. Бүгінгі таңда институтта 93 оқытушы жұмыс істейді, оның ішінде 9 ғылым докторы, 24 ғылым кандидаты, 33 PhD докторы бар. Институт үздіксіз үш сатылы (бакалавриат-магистратура-докторантура) оқыту түріндегі келесі білім беру бағдарламалары бойынша кадрлар даярлайды: 6В09100/7М09100/8D09100 – Ветеринария; 7М05100 – Биотехнология; 6В08200/7М08200/8D08200 – Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы; 6В08400/7М08400 – Акваөсіру және су биоресурстары; 6В05200/7М05200 – Өнеркәсіптік экология; 6В08100/7М08100/8D08100 – Агрономия; 6В08101/ 7М08101/ 8D08800 Топырақтану және агрохимия; 6В08102  Өсімдіктерді қорғау және карантин; 6В08300 – Орман ресурстары және орман шаруашылығы, Ландшафтық дизайн; 6В07200/7М07200 – Тағам өнімдерін өндіру; 6В07203 – Тағам қауіпсіздігі; 6В07201 – Қайта өңдеу өндірісінің технологиясы. === Индустриалды-технологиялық институты === Индустриалды-технологиялық институтында даярланатын білім беру бағдарламалары: Бакалавриат бойынша: 6В07100 – «Химиялық инженерия және процестер» 6В07202 – «Мұнай-газ ісі» 6В07204 – «Пайдалы қазбалар кен орындарының геологиясы және оларды барлау» 6В07205 – «Пайдалы қазбаларды өндіруге арналған жабдықтарға сервистік қызмет көрсету» 6В07206 – «Пайдалы қазбалар кен орындарын игеру және пайдалану» 6В07207 – «Мұнай өндіру объектілерін пайдалану және қызмет көрсету» 6В07300 – «Құрылыс  инженериясы» 6В07301 – «Құрылыс материалдарын өндіру» 6В07302 – «Жерге орналастыру» 6В07303 – «Кадастр» 6В07304 – «Гидромелиорация» 6В07305 – «Сәулет» Магистратура бойынша: 7М07100 – «Химиялық инженерия және процестер» 7М07202 – «Мұнай-газ ісі» 7М07300 – «Құрылыс инженериясы» 7М07301 – «Құрылыс материалдарын өндіру» 7М07302 – «Жерге орналастыру» Докторантура бойынша: 8D07301 – «Құрылыс материалдарын өндіру» Сонымен қатар Индустриалды-технологиялық институтта бірнеше практикалық-зертханалық аудиториялар жасақталған: «Мұнай бергіштікті арттыру және сүзбелену үдерісін модельдеу», «Бетон технологиясы», «Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау технологиясы тренажерлық зертханасы», «Бейорганикалық химия», «Аналитикалық химия», «Физикалық және коллоидты химия», «Көмірсутек шикізат», «Органикалық химия», «Мұнай-газ өңдеу», «Құрылыс материалдарын өндіру», «Жер кадастры», «Құрылыс өндірісінің технологиясы», «Елді мекендерді жоспарлау мен дамытудың негізгі элементтері», «Жер құқығы», «Инженерлік жүйелер», «Құрылыс материалдар», «Құрылыс машиналары және процестер мен аппараттар», «Іргетас негіздері», «Құрылыс материалдарын зерттеу», «Жерге орналастыру және кеңістіктік жоспарлау», «Мультимедиялық дәріс залы», «Студенттік конструкторлық технологиялық бюро», «Оқу өндірістік орталығы». Институт құрамында «Инжиниринг және ресурс үнемдеу» ғылыми-зерттеу институтының оқу-ғылыми-өндірістік орталығы; «Гидротехника және мелиорация»ғылыми-білім беру орталығы, Уфа мемлекеттік мұнай техникалық университетінің өкілдігі, Геология мұражайы жұмыс жасайды. === Политехникалық институты === Заманауи инженерлік білім мен инновация орталығына айналған Политехникалық институт инженерлік, техникалық және аграрлық салалар бойынша жоғары білікті мамандар даярлайды. Институтта білім беру үдерісі заманауи талаптарға сай ұйымдастырылып, теория мен тәжірибені ұштастыруға ерекше мән беріледі. Студенттер оқу барысында нақты өндірістік жағдайларға жақын зертханаларда білім алып, болашақ кәсіби қызметіне қажетті практикалық дағдыларды меңгереді. Институтта бакалавриат, магистратура және докторантура деңгейлері бойынша сұранысқа ие білім беру бағдарламалары жүзеге асырылады. Бакалавриатта аграрлық техника және технологиялар, машина жасау, электрмен жабдықтау, автоматтандыру және басқару, мехатроника, робототехникалық жүйелер, көлік техникасы, өндірістегі тіршілік қауіпсіздігі, стандарттау және метрология сияқты инженерлік бағыттар қамтылған. Магистратурада студенттер ғылыми-зерттеу және жобалау қызметіне терең бейімделіп, агроинженерия, автокөлік техникасы, энергетика және өндірістік қауіпсіздік салаларында кәсіби құзыреттерін дамытады. Докторантура деңгейінде аграрлық техника және технологиялар бағыты бойынша ғылыми кадрлар даярланып, қолданбалы және іргелі зерттеулер жүргізіледі. Политехникалық институттың материалдық-техникалық базасы жоғары деңгейде жабдықталған және келесі негізгі зертханаларды қамтиды: '''Материалдар кедергісі зертханасы. Мұнда''' металдар мен құрылыс материалдарының беріктік қасиеттері зерттеліп, созылу, сығылу, иілу және бұралу сынақтары жүргізіледі. Зертхана инженерлік есептеулер жүргізу арқылы студенттердің техникалық ойлау қабілетін қалыптастырады. '''Механикаландыру және автоматтандыру зертханасы а'''уыл шаруашылығы және өндірістік машиналардың құрылымы мен жұмыс принциптерін тәжірибе жүзінде меңгеруге арналған. Студенттер тракторлармен, агрегаттармен жұмыс істеп, техникалық қызмет көрсету және тиімділікті арттыру әдістерін үйренеді. '''Автоматтандыру зертханасы''' өндірістік процестерді цифрландыруға бағытталған. Мұнда автоматты басқару жүйелері, контроллерлер, датчиктер, мехатрондық құрылғылар және робот техникасының элементтері қолданылады. '''Өндірістегі тіршілік қауіпсіздігі зертханасы''' еңбек қауіпсіздігі, өрт қауіпсіздігі, санитариялық-гигиеналық талаптар мен төтенше жағдайлардағы әрекеттерді үйретуге арналған. Бұл бағыт студенттердің жауапкершілігін және қауіпсіздік мәдениетін қалыптастырады. '''Электротехника және энергетика зертханасында э'''лектр машиналары, трансформаторлар, энергиямен жабдықтау жүйелері, энергия үнемдеу және жаңартылатын энергия көздері бойынша практикалық сабақтар өткізіледі. '''Физика зертханасында м'''еханика, электрмагнетизм, жылуфизика және оптика салаларындағы тәжірибелер арқылы инженерлік пәндердің теориялық негізі бекітіледі. '''Мехатроника және робототехника зертханасы''' – институттың инновациялық бағытының өзегі. Мұнда өндірістік автоматтандыру, роботтық жүйелер, интеллектуалды басқару, сенсорлық жүйелер, компьютерлік көру және машиналық үйрену технологиялары қолданылады. Студенттер нақты жобаларға қатысып, автономды және жартылай автономды құрылғыларды әзірлеу мүмкіндігіне ие. Политехникалық институтта ғылыми-зерттеу жұмыстарының жоғары деңгейде жүргізілетінін дәлелдейтін бірқатар жеңіп алынған '''іргелі ғылыми гранттар''' бар. Бұл институт ғалымдарының кәсіби шеберлігін, инженерлік ойлаудың тереңдігін және ауыл шаруашылығы мен техникалық салалардағы инновациялық шешімдерге деген ұмтылысын көрсетеді. Институт ұжымы төмендегідей көрсетілген маңызды жобаларды сәтті іске асырып келеді: -         '''AP23487758''' – минералды тыңайтқыштарды бір мезгілде енгізе отырып, әртүрлі дақылдарды жолақты себудің автоматтандырылған жүйесі бар нөлдік егіншілік сепкішін әзірлеу. -         '''AP23487474''' – тыңайтқыштарды енгізудің автоматтандырылған жүйесі бар бақша және орман дақылдарына арналған әмбебап отырғызу кешенін жасау. -         '''AP23486643''' – негізгі топырақ өңдеу кезінде қалқанды соқалардың жұмыс тиімділігін арттыру. -         '''AP26198903''' – жел агрегатының диафрагмалық сорғысы арқылы суды көтеретін қондырғыны жобалау және дайындауға арналған конструкторлық-технологиялық құжаттама әзірлеу. Бұл жобалар – институт ғалымдарының нақты өндірістік міндеттерді шеше алатын, ауыл шаруашылығы техникасын жетілдіруге бағытталған жоғары деңгейдегі ғылыми әлеуеттің айқын дәлелі. === Гуманитарлық, спорттық және әскери дайындық факультеті === Университеттің даму стратегиясындағы болашақ мамандарды даярлаудың басым бағыттарының бірі – кәсіби бағдарлау жұмысын ұтымды ұйымдастыру, зерттеу дағдыларын дамыту, кәсіби қызметте сапалы инновациялық білім беру құралдарын жасауға дайындықты қалыптастыру арқылы дарынды, шығармашыл білім алушылардың қатарын көбейту. Осы стратегиялық бағыттарды жүзеге асыру мақсатында құрылымдық бөлімшелерді қайта ұйымдастыру арқылы құрылған «Гуманитарлық, спорттық және әскери дайындық» факультетінің профессор-оқытушылар құрамы жоғары оқу орнының дамуына өз үлестерін қосып келеді. Факультет құрамына Гуманитарлық және спорттық пәндерді оқыту орталығы, Тілдерді дамыту орталығы, Әскери кафедра кіреді. Бүгінгі таңда факультеттің профессор-оқытушылар құрамында 1 философия ғылымдарының докторы, профессор, 7 ғылым кандидаты (доцент), 2 PhD докторы, 1 ғылым кандидаты, 38 аға оқытушы жемісті еңбек етуде. Факультетте «Бастапқы әскери дайындық және дене шынықтыру», «Дене шынықтыру және спорт», «Визуалды өнер, көркем еңбек және графика», «Еңбек технологиясы және кәсіби бағдар», «Бастапқы әскери дайындық» білім беру бағдарламалары бойынша мамандар даярланады. Факультет жанында «Рух», «Дін», «Фатима», «Саналы ұрпақ», «Жас саясаткер», «Жас зерттеуші», «Мерген», «Визуалды өнер», «Қазақ тілінің жаңа көкжиегі», «Культура речи», Еnglish – speaking Club секілді үйірме, клубтар жұмыс жасайды.  Екі жыл бұрын БҚО дизайнерлер қауымдастығымен әлеуметтік серіктестік негізінде ашылған оқу-өндірістік шеберханасында «Визуалды өнер, көркем еңбек және графика», «Еңбек технологиясы және кәсіби бағдар» білім беру бағдарламаларының студенттері үшін практикалық сабақтар өткізіледі. Сонымен бірге білім алушылар мен қызметкерлерге, қала тұрғындарына әлеуметтік-психологиялық қолдау көрсететін жеке психологиялық кеңес, тренинг кабинеттері жұмыс істейді. Студенттердің әскери дайындығы қосымша білім беру түрінде жүргізіледі. Әскери кафедрада саптық алаң, тактикалық алаң, оқ ату және инженерлік, спорттық алаңдар, электрондық интерактивті тир, әскери техника, жабдықталған класстар, ауыр ұрыс техникасы, әскери-техникалық құрал-жабдықтар мен кітапхана қоры бар. Факультет білім алушыларының арасында 57 студент – спорт шеберіне үміткер, 14 студент – ҚР спорт шебері, ал 1 студент Мария Бровкова – байдарка мен каноэ есуден халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Факультетте білім алушылар контингенті де жыл санап артып, жоғары жетістіктері бар студенттермен толығуда. Биылғы оқу жылының өзінде 300-ге жуық студент оқуға қабылданды. Соның 46-сы – спорт шеберіне үміткер, бесеуі – ҚР спорт шебері, біреуі волейболдан халықаралық дәрежедегі спорт шебері.  Ел намысын үлкен спорттық додаларда қорғап жүрген спортшылар дайындаған танымал педагог-ғалым, гір спортынан Азия Чемпионатының екі дүркін чемпионы Николай Коломоец пен КСРО спорт шебері, аға оқытушы Қибатолла Әбішев пен Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы Нұрхат Нысановты атап өтуге болады. Заманауи спорттық ғимараттармен жабдықталған «Жәңгір хан» спорт кешенінде студенттерге спорттың 12  түрімен айналысуына мүмкіндік жасалған. Әлеуметтік-гуманитарлық ғылымның қоғамдағы мәселелерін шешуге үлес қосып жатқан профессор-оқытушылардың бейіндік ғылым салалары бойынша зерттеу нәтижелері халықаралық, республикалық ғылыми басылымдарда жарияланып жүр. === Уфа университетімен ынтымақтастық жолға қойылған === Жәңгір хан атындағы БҚАТУ Уфа мемлекеттік мұнай техникалық университетімен 2010 жылдан бастап өзара тығыз байланыста. 2022 жылы БҚАТУ-да екіжақты меморандум негізінде Уфа университетінің өкілділігі ашылды. Өкілділікті ашудағы мақсат Ресей Федерациясындағы мұнайхимиясы бағытындағы жетекші техникалық университетімен еліміздің аталған саласын дамытуға білікті мамандар дайындау, сонымен қатар бірлескен өзара тиімді академиялық бағдарламалар мен курстарды әзірлеу мүмкіндігі, академиялық ұтқырлық бағдарламасы шеңберінде студенттер мен профессорлық - оқытушылық құраммен алмасу, бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізу. Тағы бір өзекті мәселе – қос дипломдық бағдарламаны іске асыру жастардың елден кетуін азайтуға бағытталады, атап айтқанда, қазақстандық жастарға елден тыс жерлерге шықпай-ақ халықаралық білім алуға мүмкіндік туғызады. Осыған байланысты 2022-2023 оқу жылында магистратура бойынша қос дипломды білім берудің 7M07204 – «Табиғи көмірсутектер кен орындарын игеру және пайдалану» білім беру бағдарламасы әзірленді, ол жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің білім беру бағдарламаларының тізіміне (реестр) енгізіліп, мақұлданды. ==== 2022 жылдан бастап Уфа мемлекеттік мұнай техникалық университетінің ұйымдастыруымен Уфа қаласында жыл сайын өткізілетін  «Газ. Мұнай. Технология» халықаралық мамандандырылған көрме-форумының жұмысына Индустриалды-технологиялық институтының профессор-оқытушылар құрамы қатысып келеді.  Сондай-ақ Уфа университетінің «Oiledu» жаппай ашық курстар платформасында Индустриалды-технологиялық институтының ПОҚ біліктілікті арттыру курстарынан өтіп отырады. ====   2024-2025 оқу жылында екі қос дипломды білім беру бағдарламасы (6В07207 – «Мұнай өндіру нысандарын пайдалану және қызмет көрсету», 6В07204 – «Пайдалы қазбалар кенорындарының геологиясы және оларды барлау») дайындалып, республикалық білім беру реестріне енгізілді.            Уфа мемлекеттік мұнай техникалық университетімен халықаралық ынтымақтастық аясында осы уақытқа дейін Индустриалды технологиялық университетінің ПОҚ тағылымдамадан және 6В07204 – «Пайдалы қазбалар кен орындарының геологиясы және оларды барлау», 6В07202 – «Мұнай газ ісі», 6В07206 – «Пайдалы қазба кен орындарын игеру және пайдалану» білім беру бағдарламаларының білім алушылары халықаралық академиялық оралымдылық бағдарламасы бойынша Уфа университетінің «СОЛУНИ» оқу-ғылыми-өндірістік полигонында технологиялық және геологиялық тәжірибеден өтіп жүр. === Университет түлектері кәсіби маманға айналды === Жәңгір хан университеті өз түлектерін аймақтық, ұлттық және халықаралық еңбек нарығына дайындайды, жүйелі жұмыс пен мансапқа мүмкіндік береді. Құрылған сәттен бастап БҚАТУ студенттерге таңдаған салалары бойынша білім мен дағдыларды меңгертіп, еліміздің дамуына елеулі үлес қосып келеді. Жәңгір хан университеті дайындаған кәсіби мамандардың көпшілігі Батыс Қазақстан облысында және басқа өңірлерде аграрлық-техникалық, экологиялық бағыт бойынша жұмыс істеуде. Біздің табысты түлектеріміз ауыл шаруашылығы және ветеринария саласындағы басшылық лауазымдарда,  аудандар мен ауылдардың әкімдері болып абыройлы қызмет етуде. Сонымен қатар, көптеген түлектеріміз ірі өндірістерде еңбек етіп, көпшілігі алған білімдерінің арқасында мансап сатысында ілгері жылжып, жетекші маман ретінде жоғары лауазымдарға тағайындалады. Осы жылдар ішінде университет – еліміздің түрлі салаларының дамуына қызмет етіп жүрген мыңдаған түлектердің альма-матеріне айналды. Бұл кәсіби мамандардың университетте алған білімдері мен тәжірибелері табысты мансап пен жеке өсудің іргетасына айналғаны – дәлелді қажет етпейтін көрсеткіш. Жыл өткен сайын БҚАТУ өзінің білім беру стандарттарын жақсартуға, оқытудың жаңа әдістерін енгізуге және сұранысқа ие мамандықтарды қолдауға ұмтылып келеді. Дәстүрді жалғастыра отырып, университет әлі де теорияны практикамен байланыстыратын орын ретінде маңызын жойған емес, ал студенттердің кәсіби маман ретінде дамуға мүмкіндіктері молынан. == Білім беру бағдарламалары == Университет қабырғасында бакалавриат<ref>[https://wkau.edu.kz/dajyndyk-baghyttary/ бакалвриат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260217001246/https://wkau.edu.kz/dajyndyk-baghyttary/ |date=2026-02-17 }}</ref> бойынша 47 білім беру бағдарламасы, магистратура <ref>[https://wkau.edu.kz/magistratura-bojynsha-bilim-beru-baghdarlamalarynyn-toby/ магистратура] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260216163036/https://wkau.edu.kz/magistratura-bojynsha-bilim-beru-baghdarlamalarynyn-toby/ |date=2026-02-16 }}</ref>бойынша 44 білім беру бағдарламасы және докторантура <ref>[https://wkau.edu.kz/doktorantura-bojynsha-bilim-beru-baghdarlamalary/ докторантура] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251115035749/https://wkau.edu.kz/doktorantura-bojynsha-bilim-beru-baghdarlamalary/ |date=2025-11-15 }}</ref>бойынша 6 білім беру бағдарламалары ұсынылады, толығырақ универсиеттің ресим сайтынан "Қабылдау комиссиясы<ref>[https://wkau.edu.kz/kabyldau-komissiyasy/ Қабылдау комиссиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251214131029/https://wkau.edu.kz/kabyldau-komissiyasy/ |date=2025-12-14 }}</ref>" немесе "Талапкер" парақшаларынан таныса аласыз == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://wkau.edu.kz/ Ресми сайты]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Орал жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Қазақстан университеттері]] {{stub}} dw0dkccbynvb3fhzsu42twtrudp2odf Қазақ тіліндегі басылымдар 0 28932 3648350 3153536 2026-08-27T13:00:45Z Акмарал Абдрашидовна 179025 /* Ж */ 3648350 wikitext text/x-wiki <div align="center">{{Қысқа мазмұн}}</div> == А == *[[Азат Әйел]] *[[Азия (газет)]] *[[Айғақ газеті]] *[[Алаш (газет)]] *[[Алматы ақшамы]] *[[Алғабас газеті]] *[[Ана тілі баспасы|Ана тілі газеті]] *[[Аруана (газет)]] *[[Аршалы айнасы]] *[[Арыс ақиқаты]] *[[Арқа ажары]] *[[Атамекен (газет)]] *[[Ауыл (газет)]] *[[Ауыл тілі]] *[[Ақтөбе (газет)]] == Б == *[[Бірлік Туы]] *[[Бұланды таңы]] *[[Бұқпа]] == Д == *[[Дұрыстық жолы]] == Е == *[[Егемен Қазақстан|Егемен Қазақстан газеті]] == Ж == *[[Жас Азамат газеті]] *[[Жас қазақ (газет)]] *[[Жаңа ауыл]] *[[Жаңа өріс]] *[[Жезқазған Туы]] *[[Жетісу газеті]] *Жұлдыз (журнал) == З == *[[Заң (газет)|Заң газеті]] == К == *[[Кедей сөзі]] *[[Кедей тілі]] *[[Кентау шұғыласы]] *[[Киргизская Беднота]] *[[Киргизская Степная Газета]] *Красный Киргизстан – журнал, РК(б)П Қырғыз (Қазақ) обкомының баспасөз органы. 1921 ж. желтоқсаннан 1922 ж. маусымға дейін Орынборда шығып тұрды. == Қ == *[[Қазақ газеті]] *[[Қазақ сөзі]] *[[Қазақ тілі газеті]] *[[Қазақ әдебиеті (газет)]] *[[Қазақстан газеті]] *[[Қазақстан мұғалімі]] *[[Қазақстан – Zаман]] *[[Қостанай Таңы]] *[[Қызыл Дала]] *[[Қызыл кенші]] *[[Сарыарқа самалы|Қызыл ту (газет)]] == М == *[[Мақтаарал газеті]] *[[Маңғыстау газеті]] *[[Созақ үні]] == О == *[[Октябрь Туы]] *[[Орал Өңірі]] *[[Ордабасы Оттары]] *[[Орталық Қазақстан (газет)]] *[[Отырар алқабы газеті]] *[[Оңтүстік Қазақстан (газет)]] == Ө == *[[Өскен өңір (Шардара ауданы)|Өскен өңір]] == С == *[[Сарыарқа (газет)]] *[[Сарыарқа самалы]] *[[Сарыағаш (газет)]] *[[Сақшы (газет)]] *[[Семей Таңы]] *[[Сыр Бойы (газет)]] == Т == *[[Тіршілік газеті]] *[[Театр өмірі]] *[[Теміржолшы (газет)]] *[[Қазақстан әйелдері|Теңдік (газет)]] *[[Торғай таңы]] *[[Түркістан газеті]] *[[Түркістан Уәлаятының Газеті]] == Ұ == *[[Ұлан (газет)]] == Ү == *[[Үш Жүз (газет)|Үш Жүз]] == Х == *[[Халық Кеңесі]] == Ш == *[[Шалқар газеті]] *[[Шымкент келбеті]] [[Санат:Қазақ тілді газеттер]] [[Санат:Тізімдер]] kdjzodttclp3jkw545d4hwgmdtwby0y Самсы (ауыл) 0 45183 3648410 3335467 2026-08-27T16:45:51Z MuratbekErkebulan 162992 3648410 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Самсы |сурет = Samsy village, Kazakhstan.jpg |әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg = 43|lat_min = 19|lat_sec = 10 |lon_deg = 76|lon_min = 05|lon_sec = 48 |CoordScale = 25000 |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = Жамбыл ауданы (Алматы облысы) |кестедегі аудан = Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Самсы ауылдық округі{{!}}Самсы |ішкі бөлінісі = |әкімі = Қартаңбаев Ермек Мұсаханұлы |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары =Самсы жығылған |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}1802 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Самсы}} '''Самсы''' — [[Алматы облысы]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы ауыл, [[Самсы ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == Аудан орталығы - [[Ұзынағаш (Алматы облысы)|Ұзынағаш]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 23 км жерде, [[Самсы (өзен)|Самсы өзені]] жағалауында орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||1217||{{өсім}}1259 ||{{өсім}}1802 ||143,1 ||616 ||{{өсім}}937 ||152,1 ||643 ||{{өсім}}865 ||134,5 |} == Тарихы == [[1930 жыл|1930]]-[[1997 жыл|1997]] жылдары қой өсіретін “Қастек” кеңшарының бөлімшесі болды. Самсыда және округке қарасты [[Қопа (Алматы облысы)|Қопа]], [[Тарғап]] ауылдарында [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]] жұмыс істейді. Ауыл [[1916 жыл|1916]] жылы [[Жетісу]] өлкесіндегі ұлт-азаттық қозғалыстың орталығы болған. Қозғалыс Самсы көтерілісі ([[Ботбай]] көтерілісі) деген атпен белгілі. Самсының маңында [[Сәмен Дөненұлы|Сәмен]] батырға ескерткіш орнатылған.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]], 7 том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жамбыл ауданы елді мекендері (Алматы облысы)}} [[Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері]] bs2zv3ginr8gtc4iikcjtjpx3ihlj9j Нұрлан Орынбасарұлы Дулатбеков 0 49720 3648362 3648226 2026-08-27T13:20:33Z Casserium 68287 /* */ 3648362 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрлан Дулатбеков | Шынайы есімі = | Суреті = Дулатбеков Нурлан Орынбасарович.jpg | Сурет ені = | Атауы = Дулатбеков, 2021 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Президент_2 = | Премьер_2 = | тақырыпша1_2 = | мәтін1_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Президент_3 = | Премьер_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Премьер_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Туған күні = 1962 | Туған жері = [[Ақсу-Аюлы]], {{туғанжері|Шет ауданы|Шет ауданында}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Білімі = [[Қарағанды мемлекеттік университеті]] | Ғылыми деңгейі = | Партиясы = | Жұбайы = | Балалары = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Нұрлан Орынбасарұлы Дулатбеков''' ([[1962 жыл|1962]], [[Ақсу-Аюлы]], [[Қарағанды облысы]]) — кеңестік және қазақстандық ғалым, саясаткер, заң ғылымының докторы (2003), [[профессор]] (2004), 2026 жылдан бергі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімінен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. Дулатбеков [[Қарағанды мемлекеттік университеті]]н бітірген (1984). 1984–1995 жылдары ол Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінде оқытушы, [[доцент]], кафедра меңгерушісі, 1996 жылдан Қарағанды қаласындағы [[Bolashaq академиясы|«Болашақ» институтының]] ректоры (2007 жылдан «Болашақ» университеті) болды. Дулатбеков — 100-ден астам ғылыми мақаласы бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> Арғын тайпасы, [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Қызылтау болысы (Қарқаралы уезі)|Қояншытағай]] бұтағынан шыққан.<ref>Қояншы-Дәулет-Таңай, Болашақ-Баспа, 2008, 293 бет. Н. О. Дулатбеков(төраға), Н.Т. Жұмәділова, Б. Доскеев, Қ. Медиев, С. Тұңғышбеков, Г.Ш. Рымжанова және т.б. ISBN 9965-534-40-3</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Әбдікешов [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 28 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Дулатбеков, Нұрлан Орынбасарұлы}} [[Санат:1962 жылы туғандар]] [[Санат:Ақсу-Аюлыда туғандар]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Заң ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті оқытушылары]] [[Санат:Болашақ университетінің (Қарағанды) ректорлары]] [[Санат:Болашақ университетінің (Қарағанды) профессорлары]] [[Санат:Қарағанды облыстық мәслихатының хатшылары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]] {{stub}} aq52js4e6eb1u9rkps8b4a2nl48fpfk Маман Қалқабайұлы 0 57566 3648371 3641072 2026-08-27T13:48:34Z GaiJin 11 3648371 wikitext text/x-wiki '''Маман Қалқабайұлы''' (1810, [[Жетісу облысы|Алматы облысы]] [[Ақсу ауданы]] – 1901, сонда) — қазақтан шыққан алғашқы кәсіпкерлердің бірі, [[би]]. Найман тайпасы [[Матай (ру бірлестігі)|Матай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Х.М.Ғабжалилов|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Қазақ ру-тайпаларының тарихы. Найман |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Алаш ТЗО, Полиграфкомбинат|жыл= 2008|томы= 10|беттері= |барлық беті= 430|сериясы= |isbn= 9965-765-21-09|тиражы= 1000}}</ref> Маман 1867 — 68 ж. қажылық сапармен Меккеге барды, жолшыбай [[Ресей]], [[Түркия]] және [[араб]] елдерінің тұрмыс-тіршілігін өз көзімен көрді. Қажылық сапардан оралған соң [[Қапал уезі|Қапал]] [[Болыс (лауазым)|уезд болыстары]] арасындағы дау-дамайға төрелік айтып, [[төбе би]] болумен қатар елді мал бағудың өндірістік тәсілдеріне көшуге, негізгі өнімдерді айырбас сауда айналымына салуға үндеді; отырықшы тұрмыс салтының артықшылықтарын түсіндіруге талпынды. Маман байдың 4 ұлы заман ағымын, уақыт талабын ерте аңғарып, қарауындағы елді отырықшылыққа үйреткен. Әке өсиетімен олар [[Қараағаш (Жетісу облысы)|Қарағаш]] деген жерге сәулетті [[қалашық]] тұрғызып, өз қаражаттарына мешіт, мектеп салдырды. Әрқайсысы [[Мекке]] — [[Медине|Мәдина]]ға қажылыққа барып, Жетісу өлкесінде білімнің, имандылық шарттарының, ұлттық [[кәсіпкерлік]] дағдыларының қалыптасып, дамуына үлес қосты (қ. [[Мамания мектебі]]). Маманның ұлы [[Есенқұл Маманұлы|Есенқұл]] 1964 жылы қазақ романдарына конкурс жариялап, жеңіп шыққан романға сыйақы белгіледі. Бұл әрекетті “[[Айқап]]” журналы мен [[Қазақ газеті|“Қазақ” газеті]] әйгілі [[Альфред Нобель]] сыйлығына теңеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Қазақ байлары]] o0j7ope752ngcch936e3a3kdsjihqon Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар 10 58856 3648490 3648197 2026-08-28T04:09:38Z Nurken 111493 /* */ 3648490 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[26 тамыз]] — [[Непал]] мен [[Тибет]]тегі тасқыннан (''суретте'') 400-ге жуық адам қайтыс болды. * [[23 тамыз]] — [[Қазақстан]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайы]]ның тұңғыш '''[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлауы]]нда''' дауыс берді. * [[14 тамыз]] — [[Украина Қарулы күштері]] '''[[Днепропетровск облысы]]нда''' 26 елді мекен мен 600 шаршы километрден астам жерді азат етті. * [[20 шілде]] — [[Энди Бёрнем]] '''[[Ұлыбритания премьер-министрі]]''' атанды. * [[19 шілде]] — [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]нде '''[[Испания Ұлттық футбол құрамасы]]''' Әлем чемпионы '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (финал)|атанады]]'''. * [[16 шілде]] — [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]ның кабинеті таратылғаннан кейін Украина қорғаныс министрі '''[[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоровтың]]''' отставкасы жаппай наразылық акцияларын тудырды; жаңа [[Украина премьер-министрі]] болып '''[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]''' тағайындалды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Долли Партон]]{{*}}[[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]]{{*}}[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]]{{*}}[[Судзуми Тонегава]]{{*}}[[Оливер Три]]{{*}}[[Бернадетт Ширак]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> nuiagr2shpk8cv1xyyl0m6h1l1ub30l 3648510 3648490 2026-08-28T06:22:35Z Nurken 111493 3648510 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[28 тамыз]] — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясы барысында Президент Тоқаев '''[[Олжас Бектенов үкіметі]]н''' отставкаға жіберді. * [[26 тамыз]] — [[Непал]] мен [[Тибет]]тегі тасқыннан (''суретте'') 400-ге жуық адам қайтыс болды. * [[23 тамыз]] — [[Қазақстан]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайы]]ның тұңғыш '''[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлауы]]нда''' дауыс берді. * [[14 тамыз]] — [[Украина Қарулы күштері]] '''[[Днепропетровск облысы]]нда''' 26 елді мекен мен 600 шаршы километрден астам жерді азат етті. * [[20 шілде]] — [[Энди Бёрнем]] '''[[Ұлыбритания премьер-министрі]]''' атанды. * [[19 шілде]] — [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]нде '''[[Испания Ұлттық футбол құрамасы]]''' Әлем чемпионы '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (финал)|атанады]]'''. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Долли Партон]]{{*}}[[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]]{{*}}[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]]{{*}}[[Судзуми Тонегава]]{{*}}[[Оливер Три]]{{*}}[[Бернадетт Ширак]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> p2it85ippl0agky0nsrrc2ewgv3ao42 Есенбай Ағелеуов 0 90076 3648365 3385892 2026-08-27T13:34:16Z ~2026-46716-14 185047 добавил две информации из биографии, которые не было 3648365 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Есенбай Ағелеуов.png|right|thumb]] '''Есенбай Ағелеуов''' (22.6.[[1936]], [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], [[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]] ауылы - 9.11.[[1996]], [[Алматы]]) — [[ғалым]], [[педагог]], биология ғылымдарының докторы (1984), [[профессор]] (1985). * [[Орал педагогикалық институты]]ның жаратылыстану-география факультетін (1959), аспирантурасын МГУ (1965) бітірген. * 1959-62 жылы [[Орал облысы]] комсомол комитетінің қызметкері, хатшысы болды. * 1965-79 жылы Орал педагогикалық институтының жаратылыстану-географиялық факультетінде оқытушы, аға оқытушы, деканның орынбасары, декан, ал 1979-85 ж осы институттың ректоры болып қызмет атқарды. * 1982 жылы Есенбай Ағелеуовтің басшылығымен Орал педагогикалық институты «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды. * 1985 жылдан әмірінің соңына дейін [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|ҚазПИ]]-дің (қазіргі Алматы мемлекеттік университеті) ботаника кафедраның меңгерушісі болды. * 1993 жылы оған «Қазақ Республикасы еңбек сіңірген ғылым қайраткері» атағы берілді. Ағелеуов — [[шалғынтану]] мен [[өсімдіктану]], жалпы [[геоботаника]] саласында танымал маман ретінде Қазақстан ботаника ғылымының дамуына елеулі үлес қосты. Негізгі ғылыми еңбектері Батыс Қазақстанның флорасы мен шабыңдықтарын зерттеуге арналған. Ол - жалпы саны 120 ғылыми еңбектің авторы, 4 монография және 2 окулық жазған. ==Шығармалары== * Пойменные луга реки Урал, А.-А., 1982; * Флора поймы реки Урал, А.-А., 1987.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002. ISBN 9965-607-02-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:22 маусымда туғандар]] [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Махамбетте туғандар]] [[Санат:9 қарашада қайтыс болғандар]] [[Санат:1996 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан педагогтары]] [[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті оқытушылары]] [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті декандары]] [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің профессорлары]] [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің ректорлары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары]] {{stub}} 4ns4qda8at27adhivkvoc9lf855cwa7 Төлеген Жанғалиев 0 92201 3648476 3646255 2026-08-27T20:29:18Z Рыскен Биахметқызы 184339 мәліметтерді жаңарту 3648476 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Төлеген Жанғалиев|Сурет=Төлеген Жанғалиев 2024.jpg|Туған күні=27.01.1950|Туған жері=ШҚО, Абай ауданы, Қарауыл ауылы|Азаматтығы=Қазақстан Республикасы|Ұлты=Қазақ}} '''Төлеген Жанғалиев''' — ақын, журналист, қоғам қайраткері, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. [[1950]] жылы 27 қаңтарда [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Абай ауданы]], Қарауыл ауылында туған. *[[1973]] жылы [[Семей пединституты]]н, *[[1984]] жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. *[[1984]]—[[1999]] жылдары Абай аудандық партия комитетінің идеология жөніндегі хатшысы, аудандық кеңес атқару комитеті төреғасының орынбасары, аудан әкімінің орынбасары болып қызмет істеген. == Шығармашылығы == Жыр топтамасы алғаш рет республика жас ақындарының «Қарлығаш» ([[1978]]), сонан соң «Сыр сапар» ([[1980]]), «Тоғыз перне» ([[1981]]) атты ұжымдық жинақтарында жарияланды. Баспалардан әр жылдары он кітабы жарық көрді. *Жүрегім сөйлеп тұрғанда. Өлеңдер. А., «Жалын», [[1982]]. *Шыңғыстау шындығы. Өлеңдер. А., «Жалын», [[1993]]. *Оңалған ойдың сәулесі. Өлеңдер. А., «Дәуір», [[1996]]. *Біз жұмаққа бармаймыз. Өлеңдер, балладалар, поэмалар. А., «Атамұра», [[1998]]. *Атом мен ақын. Өлеңдер. А., «Қанағат», [[1999]]; *Баба жайлы балладалар. Балладалар. Новосібір, «Современник», [[2001]]. *Тілсіздің тілі. Өлеңдер. Өскемен қаласы, [[2003]] *Матаев. Эссе. Алматы қаласы, «Халықаралық Абай клубы», [[2008]]. *Біздің әкей. Эссе. Новосібір қаласы, «Эврика», [[2012]]. *Ертістің арғы жағы,бергі жағы. Өлеңдер. Алматы қаласы, [[2021]]. *Маңдайымның жазуы. Таңдамалы өлеңдер жинағы. Нұр-Сұлтан қаласы, «Фалиант», [[2021]]. 1993 жылы жарық көрген «Шыңғыстау шындығы» жинағы үш бөлімнен – өлеңдер, балладалар және дастандардан тұрады. Жинақтағы «Ақ арба», «Апамның әңгімесі», «Намыс», «Ақ бантик», «Көрші кемпір», «Иіс су» секілді балладалары ақынның жанрлық шеберлігін танытады. «Шыңғыстау шындығы» шығармасы Шәкәрім қажыға арналған. 1998 жылы жарық көрген «Біз жұмаққа бармаймыз» жинағында жер мен ел мәселелері, әлемдегі қоғамдық құбылыстар, қиянат пен қасірет тақырыптары қамтылған. 1999 жылы жарық көрген «Атом мен ақын» жинағы полигон тақырыбына арналған. 2024 жылы Абай облысы әкімінің қолдауымен жүзеге асырылған «Абай жолы» кітапханасы жобасы аясында ақынның «Қарқуар» атты кітабы жарық көрді.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/43-zhangalliev-tolegen|title=Жанғаллиев Төлеген|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> Жанғалиев  жазған «Матаев» атты эссе (2008) өткен ғасырдың 70-80 жылдарындағы Абай елінің тұрмыс-тіршілігін жан-жақты суреттейді. Абай ауданының мәдени, әлеуметтік, рухани өміріне елеулі еңбек еткен Жанғалиев Ұлы Абайдың, Шәкәрімнің, Мұхтардың мерейтойларын өткізуде, Семей полигонының жабылуына көп үлес қосқан қайраткер. Қарауыл гимназиясы жанынан Жанғалиев құрған (1999) ақындар сыныбына 2002 жылдан бастап ақын, драматург, жазушы, сазгер Мерғали Ибраевтың есімі берілген. Жанғалиев  жазған «Матаев» атты эссе (2008) өткен ғасырдың 70-80 жылдарындағы Абай елінің тұрмыс-тіршілігін жан-жақты суреттейді. Ақынның 2026 жылы жарық көрген "Аңыз адамның ақиқаттары" атты деректі эсселерінде ғасырға жуық ғұмыр жасаған, аты аңызға айналған қазақ әдебиеті мен музыка өнерінің ерекше құбылысы, халық ақыны Шәкір Әбеновтің Кеңес дәуірі кезіндегі азап пен тозаққа толы қиямет-қайым өмірі жайлы баяндалады. == Жетістіктері == Жас ақындардың республикалық «Жігер» фестивалінің ([[1978]]) Жамбыл атындағы Халықаралық сыйлықтың ([[1996]]) лауреаты, Шығыс Қазақстан облыстық жазба ақындар мүшәйрасының бас жүлдегері. Абайға (1995) Астанаға (2016) арналған жыр мүшайраларының 1 орын иегері. Республикамыздың құрылғанына 10-20 жыл толуына арналған мерекелік медальдардың иегері. Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері. Ыбырай Алтынсарин атындағы төсбелгінің иегері.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> [[Құрмет ордені]] иегері (2020). Сонымен қатар, Төлеген Жанғалиев – халықаралық Жамбыл қорының лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/43-zhangalliev-tolegen|title=Жанғаллиев Төлеген|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар]] kkl6xp1bccukoo9m39oywloiidwtbfj 3648477 3648476 2026-08-27T20:35:55Z Рыскен Биахметқызы 184339 /* Дереккөздер */ 3648477 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Төлеген Жанғалиев|Сурет=Төлеген Жанғалиев 2024.jpg|Туған күні=27.01.1950|Туған жері=ШҚО, Абай ауданы, Қарауыл ауылы|Азаматтығы=Қазақстан Республикасы|Ұлты=Қазақ}} '''Төлеген Жанғалиев''' — ақын, журналист, қоғам қайраткері, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. [[1950]] жылы 27 қаңтарда [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Абай ауданы]], Қарауыл ауылында туған. *[[1973]] жылы [[Семей пединституты]]н, *[[1984]] жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. *[[1984]]—[[1999]] жылдары Абай аудандық партия комитетінің идеология жөніндегі хатшысы, аудандық кеңес атқару комитеті төреғасының орынбасары, аудан әкімінің орынбасары болып қызмет істеген. == Шығармашылығы == Жыр топтамасы алғаш рет республика жас ақындарының «Қарлығаш» ([[1978]]), сонан соң «Сыр сапар» ([[1980]]), «Тоғыз перне» ([[1981]]) атты ұжымдық жинақтарында жарияланды. Баспалардан әр жылдары он кітабы жарық көрді. *Жүрегім сөйлеп тұрғанда. Өлеңдер. А., «Жалын», [[1982]]. *Шыңғыстау шындығы. Өлеңдер. А., «Жалын», [[1993]]. *Оңалған ойдың сәулесі. Өлеңдер. А., «Дәуір», [[1996]]. *Біз жұмаққа бармаймыз. Өлеңдер, балладалар, поэмалар. А., «Атамұра», [[1998]]. *Атом мен ақын. Өлеңдер. А., «Қанағат», [[1999]]; *Баба жайлы балладалар. Балладалар. Новосібір, «Современник», [[2001]]. *Тілсіздің тілі. Өлеңдер. Өскемен қаласы, [[2003]] *Матаев. Эссе. Алматы қаласы, «Халықаралық Абай клубы», [[2008]]. *Біздің әкей. Эссе. Новосібір қаласы, «Эврика», [[2012]]. *Ертістің арғы жағы,бергі жағы. Өлеңдер. Алматы қаласы, [[2021]]. *Маңдайымның жазуы. Таңдамалы өлеңдер жинағы. Нұр-Сұлтан қаласы, «Фалиант», [[2021]]. 1993 жылы жарық көрген «Шыңғыстау шындығы» жинағы үш бөлімнен – өлеңдер, балладалар және дастандардан тұрады. Жинақтағы «Ақ арба», «Апамның әңгімесі», «Намыс», «Ақ бантик», «Көрші кемпір», «Иіс су» секілді балладалары ақынның жанрлық шеберлігін танытады. «Шыңғыстау шындығы» шығармасы Шәкәрім қажыға арналған. 1998 жылы жарық көрген «Біз жұмаққа бармаймыз» жинағында жер мен ел мәселелері, әлемдегі қоғамдық құбылыстар, қиянат пен қасірет тақырыптары қамтылған. 1999 жылы жарық көрген «Атом мен ақын» жинағы полигон тақырыбына арналған. 2024 жылы Абай облысы әкімінің қолдауымен жүзеге асырылған «Абай жолы» кітапханасы жобасы аясында ақынның «Қарқуар» атты кітабы жарық көрді.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/43-zhangalliev-tolegen|title=Жанғаллиев Төлеген|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> Жанғалиев  жазған «Матаев» атты эссе (2008) өткен ғасырдың 70-80 жылдарындағы Абай елінің тұрмыс-тіршілігін жан-жақты суреттейді. Абай ауданының мәдени, әлеуметтік, рухани өміріне елеулі еңбек еткен Жанғалиев Ұлы Абайдың, Шәкәрімнің, Мұхтардың мерейтойларын өткізуде, Семей полигонының жабылуына көп үлес қосқан қайраткер. Қарауыл гимназиясы жанынан Жанғалиев құрған (1999) ақындар сыныбына 2002 жылдан бастап ақын, драматург, жазушы, сазгер Мерғали Ибраевтың есімі берілген. Жанғалиев  жазған «Матаев» атты эссе (2008) өткен ғасырдың 70-80 жылдарындағы Абай елінің тұрмыс-тіршілігін жан-жақты суреттейді. Ақынның 2026 жылы жарық көрген "Аңыз адамның ақиқаттары" атты деректі эсселерінде ғасырға жуық ғұмыр жасаған, аты аңызға айналған қазақ әдебиеті мен музыка өнерінің ерекше құбылысы, халық ақыны Шәкір Әбеновтің Кеңес дәуірі кезіндегі азап пен тозаққа толы қиямет-қайым өмірі жайлы баяндалады. == Жетістіктері == Жас ақындардың республикалық «Жігер» фестивалінің ([[1978]]) Жамбыл атындағы Халықаралық сыйлықтың ([[1996]]) лауреаты, Шығыс Қазақстан облыстық жазба ақындар мүшәйрасының бас жүлдегері. Абайға (1995) Астанаға (2016) арналған жыр мүшайраларының 1 орын иегері. Республикамыздың құрылғанына 10-20 жыл толуына арналған мерекелік медальдардың иегері. Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері. Ыбырай Алтынсарин атындағы төсбелгінің иегері.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> [[Құрмет ордені]] иегері (2020). Сонымен қатар, Төлеген Жанғалиев – халықаралық Жамбыл қорының лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/43-zhangalliev-tolegen|title=Жанғаллиев Төлеген|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер<ref>'''Жанғалиев Төлеген''' // Шығыс Қазақстан облысы: энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014. - Б. 343. '''<nowiki>ISBN 978-601-7472-76-4</nowiki>''' </ref> == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар]] p30k64y9j84zi0ck43dbgqnhb48hwyc Сары май 0 94003 3648694 2781466 2026-08-28T10:56:53Z Акмарал Абдрашидовна 179025 3648694 wikitext text/x-wiki [[Сурет:NCI butter.jpg|оңға|260px]] '''Сары майдың''' негізгі түрлерінің құрамында 81,5 — 82,5% сүт майы және 16%-тен аспайтын су болады. [[Ақуыз]]дар , [[көмірсулар]] мен [[минерал]] тұздарының аздаған бөлігі осы суда ериді. Сары майдың дәмділік сапасы мен құрылымы жоғары болғандықтан ол жақсы сіңеді (98,5% - кедейін). Сондай-ақ оның [[калория]]лылығы жоғары (1 кг-да 6,6—7,5 ккал) және құрамында А, Д [[дәрумендер]]і бар, сол себепті сарымайдың тағам ретіндегі бағалылығы да арта түседі ([[дәрумендер]] мақаласын қараңыз ) . Бірақ онда өте қанық қанмай қышқылдары (5 % - тен аспайды) аз болады, сондықтан тиімді тамақ танған жағдайда сары майдың, сұйық [[өсімдік майы]]ның және [[маргарин]]нің; арасалмағын дұрыс үйлестіру керек. Сары май [[бутерброд]], крем мен балмұздақ әзірлеуге, сондай-ақ сұйық және қою тағамға қосуға қажет. Сары майдың бірнеше түрі шығарылады. Тұщы сары майды пастерленген, ашымаған кілегейлер, ал қышқыл дәмді сары майды —қышқыл [[сүт]] [[Бактериялар|бактериясын]] ашытықан, пастерленген кілегейлен әзірлейді. Тұщы және қышқыл дәмді сары майды тұздан да , тұзсызда дайындайды. Вологда майын жоғары [[температура]]да (95—98°С) пастерленген кілегейден әзірлейді, сонда оның жағымды жаңғақ дәмі шығып, хош иістеніп тұрады. Ал әуесқойлық майын пастерленген ашыған кілегей алады. Онда 77 — 78 %-тен кем болмайтып май және құрамында еріген ақуыз бен [[көмірсулар]], сондай-ақ минерал тұздары бар 20 %-ке дейін су болады. Шаруа (крестьянское) майын ашыған немесе ашымаған кілегейден әзірлейді. Бұл майдың құрамында 71,5—72,5% май және еріген ақуыздар мен [[көмірсулар]], минерал тұздары бар 25%-ке дейін су болады. Сары майдың барлық түрінің өзіне тән дәмі мен иісі болады. Майдың консистенциясы тығыз,бір текті болып келеді, ал түсі—ақ және ашық сары. Сүт өнеркәсібі ірімшік тектес май жасап шығарады, ол үшін ірімшік пен ақ [[ірімшік]] жасағанда шығатын іркітті пайдаланады (майдың майлылығы 83,5%); майдың хош иісін арттыра түсу үшін оған арнайы зат қосады (майдың майлылығы 78%). Сары майлық калориялылығын төмендету үшін бутерброд майып жасап шығарады, оның құрамында 61,5% сүт майы болады. Сондай-ақ диеталық сары май дайындалады, оның құрамында 61,9—62% сүт майы мен 20,5% тазартылған. және иісі кетірілген күнбағыс немесе өсімдік майы енеді, мұның өзі ондағы [[физиология]]лық қанық қан май қышқылының маңызын арттыра түседі. Бутербродтар үшін дәмдеуіштер мен толықтырғыштар қосқан арнайы сары май дайындап шығарады, олар: шайлық сары май (оның құрамында 60% сүт майы және қаймағын алған сүттің 13% құрғақ заты болады); асханалық сары май (құрамында 45% сүт майы және 9,5—10% қаймағы алынған сүттің құрғақ заттары — ақуыздар, көмірсулар мен [[минерал тұздары]] бар); десертті [[шоколад]] сары майы (құрамында 52—53% сүт майы, 10% қант және 2,5% какао-ұнтақ бар). Сондай-ақ бұл топқа құрамында 52% сүт майы, 10% қант, әртүрлі дәмдеуіштері бар сары май, түрлі қоспалар: 0,4% [[кофе]] (еритін) және 2% жидек салмасы итмұрын, [[құлпынай]], [[мүкжидек]]) жатады. Ауру адамдар үшін тікен жидек майын (1,7 %) және ксилит немесе сорбит қосқан арнайы сары май шығарады. Олардың консиетенциясы тығыз немесе аздап көбіктенген, яғни қоймалжың болуы мүмкін. Тортасы айырылған майды сары майды еріту арқылы алады, оның консистенциясы жұмсақ болып келеді. Тортасы айырылған майдың құрамында 98% май және 1%-ке дейін су болады. Оны [[аспаз]]дық тағамдар әзірлегенде пайдаланады. Сары май тез бұзылатын азық. Сондықтан оны қараңғы жерде 10—12&nbsp;°C [[температура]]да сақтаған жөн. Ал майды үй жағдайында тоңазытқышта сақтау керек. Вологда майын сақтау мерзімі 30 күн, ал [[шоколад]] майынікі — 10 күн. Тоңазытқыш болмаған жағдайда сары майды әйнек ыдысқа немесе қыш құмыраға салып, бірнеше күн сақтауға болады, ол үшін майдың бетіне таза суық су құйып, банкінің қақпағын жабады. Суды күніне 1—2 рет ауыстырыл отыру керек. Кәдімгі майға қарағанда сары майдың сату мерзімі біршама қысқа, ол сақтау жағдайына қарай 10—20 күннен 90 күнге дейін өзгеріп отырады. Қолайсыз жағдайда сақталған май бұзылады — дәмі иістенеді, түсі өзгереді. Егер майды сол күйінде тағамға қосып жеуге жарамсыз болса, онда оны алдын ала қыздырып алып, аспаздық тағамдар әзірлеу үшін пайдалануға болады. Ол үшін эмальданған кастрюльдің 1/4 бөлігіне дейін су құяды да, оны су құйған үлкен кастрюльге орналастырады. Содан кейін екі кастрюльді де отқа қойып, үлкен кастрюльдегі суды қайнатады. Эмальданған кастрюльдегі су ысығаннан кейін (70—75°С-ге дейін) үстіне ұсақтан кесілген [[май]] салады. Үлкен кастрюльдегі суды қайнауына жеткізеді, май ерігеннен кейін оған ас содысын қосады да (эмальданған кастрюльдегі судың 1 литріне шамамен 2—3 ас қасық) араластырады. Одан кейін кастрюльді оттан алып, май мен суды салқындатады, судың бетіне қатқан майды салады да, тортасынан айырған май орнына пайдаланады.<ref>Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9</ref> {{wikify}} ==Дереккөздер== <references/> {{Сүт}} [[Санат:Сүт өнімдері]] [[Санат:Ас майлары]] jrv2rhuui959fzsgn549wozyqe6ixks Ақ ірімшік 0 94567 3648700 2365975 2026-08-28T11:02:01Z Акмарал Абдрашидовна 179025 3648700 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Bryndza.jpg|thumb|Ақ ірімшік]] '''Ақ ірімшік''' [[сиыр]] сүтін ашыту арқылы алынатын (айран тәрізді) [[диета]]лық тағам.<ref>Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2</ref> Ақ ірімшік майы алынбаған сүттен, сондай-ақ майы ішінара немесе толық алынып пастерленген сүттен жасалады. Ашытқыны қышқыл [[стрептокок]]тардың таза дәнінен дайындайды, кей жағдайда мәйек [[Ферменттер|ферментін]] қосады. Ақ ірімшікті сыртқы түріне (қалпына) қарап, сарысуы сығыл алынған әдеттегі ақ ірімшік және сары суы алынған, [[диета]]лық жұмсақ ақ ірімшік деп бөледі. Әдеттегі ақ ірімшіктің майлы (18%), жартылай майлы (9%) және майы алынған түрі бар. Майлы ақ ірімшік сүт майы және [[ақуыз]] қоспасынан, ал майы алынған ақ ірімшік [[ақуыз]] қоспасынан тұрады. Ақ ірімшік [[ақуызында]] адамның өміріне қажетті амин қышқылының бәрі де бар, сондықтан да ол барлық жастағы адамдар үшін өте қажет тағам. Ақ ірімшік әсіресе балаларға, аяғы ауыр және бала емізетін әйелдерге өте пайдалы, өйткені ол сүйектің жетілуіне, қанның жақсаруына, жүрек қызметі мен [[нерв]] жүйесіне қажетті [[кальций]] және [[фосфор]] тұздарына бай. Ақ ірімшікті емдік тағам ретінде пайдалану жөнінде Емдік тағамдар деген мақаланы қараңыз. [[Сурет:Termizovana bryndza.jpg|thumb|left]] Ақ ірімшікті үйде, қолдан дайындауға да болады: 3—4 л қаймағы алынған жылы сүтті және 1 стакан қатықты кастрюльге құйып, араластырады да әбден қою болып ұйығанша бөлме [[температура]]сында ұстайды. Ұйығаннан кейін оны ірі кесектерге бөліп тіледі де, кастрюльді су құйылған тегешке немесе үлкен табаққа салып, баяу жанған отқа қойып қыздырады (қайнап кетпеуі керек), қасықпен ептеп жоғарғы қабатын араластыру қажет. Осылай араластырған кезде оның төменгі қабаты үстіне көтеріліп, жоғарғы қабаты төмен түседі, мұның өзі қоспаның біркелкі ысуына және сарысудың неғұрлым толық бөлінуіне жәрдемдеседі. Қою қоспаның кесек бөліктері қалқып бетіне шығысымен ақ ірімшікті алдын-ала қайнаған сумен шайып, сүзу үшін бетіне екі қабат таза дәке жабылған елекке салады. Сары [[су]]ы әбден сорғыған кезде ақ ірімшікті суытып дәке немесе мата дорбаға салып, үстіне салма қойылған тақтаймен бастырады. Ақ ірімшікті сатып алған соң немесе дайындаған соң дереу пайдалану керек. Өйткені оны тоңазытқышта 2—3 күннен артық сақтауға болмайды. Ақ ірімшікті қаймақпен, сүтпен қосып жеуге болады, сондай-ақ одан әр түрлі тағамдар: [[пудинг]], [[ірімшік]] жасайды, [[самса]] мен [[ватрушка]]ның ішіне салып пісіреді. Сатуға шығарылған ақ ірімшік құрамында қант және май мөлшері түрліше болады, сондай-ақ оған [[цукат]], [[шоколад]], [[жаңғақ]], [[мейіз]], [[заниль]] және т. б. қосады. Құрамында майы (20—26%) және қашты (16—26%) көп; майы кемдеу (15% май) және қанты аздау (13% қант); тлазурь жағылған (шоколад глазуры) цуКаты немесе жаңғағы бар (майы 23 %, қанты 26%) ірімшік түрлері де шығарылады. Москва ақ ірімшігі қоспасының құрамында 20% май және 16% қант бар. Сатуға тұздалған (майлылығы 15,5—17,5%) және шайға арналған тәтті ірімшіктер де (50% майлы) түседі.<ref>Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Үй тұрмысы]] [[Санат:Тұрмыс]] {{stub}} 8u8ydg4i259vo00x4s9shubmrl2r802 Болат Күнтуұлы Сыбанов 0 99615 3648478 3568713 2026-08-27T20:51:00Z Рыскен Биахметқызы 184339 қысқаша мәлімет қостым 3648478 wikitext text/x-wiki '''Болат Күнтуұлы Сыбанов''' (10.1. [[1938 жыл|1938]], қазіргі [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Жаңа Семей ауданы]] (қазіргі [[Бородулиха ауданы]]), [[Изатулла]] а. - [[1998 жыл|1998]], [[Семей]] қ.) - [[актер]], әнші-композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1987). == Өмірбаяны== 1957 жылдан өмірінің соңына дейін Абай атындағы Семей облыстық музыка-драма театрында еңбек еткен. Арасында біраз уақыт Алматы филармониясының әншісі болды. Алғаш рет М.Әуезовтің «Айман-Шолпан» қойылымындағы Жаршы рөлін ойнаған. Сыбанов арнайы музыкалық білімі болмаса да, домбыра, фортепиано, баянда жақсы ойнаған. Қазақ радиосы мен телеарнасының алтын қорына оның орындауындағы мына әндер енген: «Ақ бұлақ», «Таң самалы», «Faшықтар термесі», «Жан ана», «Әке туралы» т.б. көптеген әндері Түркия, Швеция, Германия, Моңғолия, Қытай елдеріне детанымал. Cыбанов еңбек еткен театрда портреті, Ә.Қашаубаев атындағы Семей филармониясы орналасқан №1 мәдениет үйі мен Сыбанов ұзақ жыл тұрған үйінің қабырғасына ескерткіш тақта орнатылған. == Ойнаған рольдері== Ол Қозы, Төлеген (Ғ. Мүсіреповтің "''[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу (пьеса)|Қозы Көрпеш - Баян Сұлу]]", "[[Қыз Жібек|Қыз Жібегі]]нде"''), Асан (М. Әуезовтің ''"[[Қарагөз (трагедия)|Қарагөз]]інде"''), Әбіш (Б. Майлиннің ''"Шұғасында"''), Жаяу Мұса (З. Ақышевтың осы аттас спектаклінде), Досым (Қ. Аманжоловтың ''"Досымның үйленуінде"''), Елисатов (К.А. Треневтің ''"Любовь Яроваясында"''), Иван Позднышев (А.П. Штейннің ''"Толасында"''), Әскер (У.А. Гаджибековтың ''"Аршин мал алаңында"''), т.б. [[Рөл|рольдерді]] орындады. == Жетістіктері== 1977 ж. өткен республикалық әншілер байқауының лауреаты.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub: Қазақ мәдениеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:10 қаңтарда туғандар]] [[Санат:1938 жылы туғандар]] [[Санат:Бородулиха ауданында туғандар]] [[Санат:1998 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері]] [[Санат:Семей облыстық музыкалық драма театры тұлғалары]] ftnyc23su4e8yrx0j61tl2ve3zn4kj8 Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев 0 103266 3648576 3606570 2026-08-28T07:17:29Z Nurken 111493 3648576 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев | Шынайы есімі = | Суреті = Ersaiyn Nağaspaev in July 2025.jpg | Сурет ені = | Атауы = Нағаспаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] | Ту = Эмблема МПС РК.png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 ақпан 2025 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Қанат Бисимбайұлы Шарлапаев|Қанат Шарлапаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Астана әкімі]]нің орынбасары | Ту_2 = Flag of Astana, Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Astana.svg | Басқара бастады_2 = қаңтар 2013 | Басқаруын аяқтады_2 = қараша 2014 | тақырыпша2_2 = Әкімі | мәтін2_2 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] | Титулы_3 = [[Шахтинск]] әкімі | Ту_3 = Шахтинск.png | Ту2_3 = Coat of Arms of Karagandy Province.svg | Басқара бастады_3 = қаңтар 2011 | Басқаруын аяқтады_3 = қаңтар 2013 | Премьер_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | тақырыпша2_3 = | мәтін2_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | тақырыпша2_4 = | мәтін2_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | тақырыпша2_5 = | мәтін2_5 = | Туған күні = 28.07.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Қарағанды|Қарағандыда}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 2<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31325999 |title=Нагаспаев Ерсайын Каиргазиевич (персональная справка) |language=ru |work=online.zakon.kz|accessdate=2025-02-28}}</ref> | Азаматтығы = | Партиясы = | Білімі = [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] (2001) | Мамандығы = халықаралық экономикалық қатынастар (2001) | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = {{URL|https://www.gov.kz/memleket/entities/mps?lang=kk}} | Commons = | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = }} '''Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев'''<ref name="kursivmin" /> ([[28 шілде]] [[1980 жыл]], [[Қарағанды]]) — қазақстандық экономист және саясаткер, 2025 жылғы ақпаннан бергі [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Қазақстан Өнеркәсіп және құрылыс министрі]].<ref name="zakonkz" /> Халықаралық экономикалық қатынастарды оқыған Нағаспаев бұрын [[Астана әкімі]]нің орынбасары (2013–2014), [[Шахтинск]] әкімі (2011–2013) лауазымдарына ие болған. == Мансабы == Еңбек жолын Нағаспаев 2001 жылы [[Теміртау]] әкімі аппаратының бас маманы ретінде бастады.<ref name="zakonkz" /> 2002 жылдан 2003 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]] [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Инвестиция комитеті|Инвестиция комитеті]]нің [[атташе]]сі, министрліктің атташесі болды. 2003–2006 жылдары ол [[Қазақстанның Ресейдегі Елшілігі|Ресейдегі елшілік]]тің атташесі, кейін үшінші хатшысы еді. 2006 жылдан бастап Нағаспаев [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]]ндегі жұмысын бастады: 2007 жылға дейін ол министрліктің көлік саясаты және халықаралық ынтымақтастық департаментіндегі бөлім басшысы, департамент директорының орынбасары болды. 2007 және 2009 жылдар аралығында ол «Ақтау теңіз халықаралық сауда айласы» республикалық мемлекеттік кәсіпорны аппараты басшысының орынбасары, аппаратының басшысы еді. Сол жылы ол, оған қоса, [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]] әкімшілік жұмыс және мемлекеттік жұмыс және мемлекеттік сатыпалым департаменті директорының орынбасары бола тұрды.<ref name="zakonkz" /> Нағаспаев 2009 жылғы сәуірден қарашаға дейін [[Қазақстан премьер-министрі]] орынбасарының кеңесшісі еді. Сол жылғы желтоқсаннан 2010 жылғы желтоқсанға дейін ол [[Қарағанды]] қаласы [[Қазыбек би ауданы (Қарағанды)|Қазыбек би ауданы]] әкімінің орынбасары қызметін атқарды. 2010 жылғы желтоқсаннан 2011 жылғы қаңтарға дейін ол [[Қарағанды облысы]] әкімінің кеңесшісі бола тұрды. Бұдан кейін, 2013 жылғы қаңтарға дейін ол [[Шахтинск]] қаласының әкімі болды. 2013 жылғы қаңтардан 2014 жылғы қарашаға дейін<ref name="zakonkz" /> Нағаспаев [[Астана әкімі]]нің экономика және қаржы жөніндегі орынбасары<ref>{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/ersajyn-nagaspaev-onerkasip-zhane-kurylys-ministri-lauazymyna-tagajyndaldy-131062/ |title=Ерсайын Нағаспаев өнеркәсіп және құрылыс министрі лауазымына тағайындалды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Алдаяр |first=Аиша |date=2025-02-28 |accessdate=2025-02-28}}</ref> еді. Дәл осы жылдары әкімдік [[Астана LRT|Астана жеңіл метрополитені]] құрылысына шетелдік консультант іздеп жатыр еді де, метрополитен құрылысы кейін даулы болып, Нағаспаевтың есімі сот ісінде аталған.<ref>{{Cite web|url=https://orda.kz/lrt-kuriroval-v-sude-figuriroval-ersajyn-nagaspaev-vozglavil-minprom-398675/ |title=ЛРТ курировал, в суде фигурировал: Ерсайын Нагаспаев возглавил Минпром |language=ru |work=orda.kz |last=Прилепская |first=Анастасия |date=2025-02-28 |accessdate=2025-02-28}}</ref> 2014 жылғы желтоқсанда ол «Астана» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы болды. Бұл лауазымға ол 2016 жылға дейін ие болды. Бұдан кейін, 2020 жылға дейін ол «Новострой Астана» ЖШС стратегиялық даму бойынша директорының орынбасары еді. 2021 жылғы сәуірде Нағаспаев [[Қазақстан темір жолы]]нда жұмыс істейтін болды: 2022 жылғы қаңтарға дейін ол «ҚТЖ» ҰҚ» АО қамтамасыздандыру жөніндегі атқарушы директоры болса, кейін 2025 жылғы 28 ақпанға дейін ол «ҚТЖ» ҰҚ» АО жаңа жобалар жөніндегі атқарушы директор міндетін атқарушысы еді.<ref name="zakonkz" /> 2025 жылғы 28 ақпанда [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығы арқылы Нағаспаевты [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Қазақстан Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] етіп тағайындады.<ref name="kursivmin">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2025-02-28/mtzh-ersaiyn-nagaspaev/ |title=ҚТЖ-ның топ-менеджері Өнеркәсіп және құрылыс министрі болып тағайындалды |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Бакелекова |first=Үмітжан |date=2025-02-28 |accessdate=2025-02-28}}</ref> == Өз өмірі == Нағаспаев үйленген, екі баласы бар.<ref name="zakonkz" /> Ұлты — қазақ.<ref>{{кітап|тақырыбы=Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық |орны=Алматы |жыл=2011 |isbn=978-601-278-473-2}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Нағаспаев, Ерсайын Қайырғазыұлы}} [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан индустрия министрлері]] n4uj4qzzkako4c1pzdb1jmzaj1utq35 Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев 0 103322 3648549 3619248 2026-08-28T07:09:44Z Nurken 111493 3648549 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев | Шынайы есімі = | Суреті = Nurlybek Nalibaev 16 December 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Нәлібаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 6 мамыр 2026 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}}) | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қызылорда облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қызылорда облысы|әкімі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Kyzylorda province seal.svg | Басқара бастады_2 = 7 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 мамыр 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]] | Ізбасары_2 = [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] | Титулы_3 = [[Қызылорда]] қаласының 11-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Қызылорда|әкімі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Kyzylorda coat-of-arms.png | Басқара бастады_3 = 14 ақпан 2013 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 сәуір 2021 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов|Мархабат Жайымбетов]] | Ізбасары_3 = [[Ғанибек Қонысбекұлы Қазантаев|Ғанибек Қазантаев]] | Титулы_4 = [[Шиелі ауданы]]ның әкімі | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Kyzylorda province seal.svg | Басқара бастады_4 = 8 ақпан 2008 | Басқаруын аяқтады_4 = 13 ақпан 2013 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_4 = [[Ерлан Төлегенұлы Мұстафаев|Ерлан Мұстафаев]] | Ізбасары_4 = [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] | Туған күні = 13.10.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Жаңақорған ауданы|Жаңақорған ауданында}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ мемлекеттік аграрлық университеті]] |[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] }} | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|Экономист-менеджер|заңгер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Парасат ордені}} }} }} '''Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев''' ([[13 қазан]] [[1976]], [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, заңгер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]]. [[Қызылорда облысы]]ның бұрынғы әкімі (2022—2026). Белгілі мемлекет қайраткері [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаевтың]] туған інісі.<ref>[https://www.inbusiness.kz/kz/last/bir-ujden-bireu-berdibek-saparbaev-ketip-tugan-inisi-akim-boldy Бердібек Сапарбаев кетіп, туған інісі әкім болды]</ref> == Өмірбаяны == Әкесі — Нәлібаев Машбек Сапарбайұлы (1926–2004), «Өзгент» кеңшарының бригадирі және басқарушысы болып жұмыс істеген. Анасы — Нәлібаева Бибіш Нұрманқызы (1933–2004). Нұрлыбек Нәлібаев [[Қоңырат]] тайпасы [[Жаманбай]] руы [[Қараша (Орта жүз)|Қараша]] бұтағынан шыққан. Қазақ мемлекеттік аграрлық университетін (1997) «Экономика және менеджмент» мамандығы бойынша; [[Қызылорда гуманитарлық заң университеті]]н (2003) «Заңғылымы» мамандығы бойынша бітірген. «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП мүшесі (2006 жылдан). 1997 жылдан - «Қазақойл-коммерция» [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]] мұнай өндіру бойынша сарапшысы. 1998 жылдан - «Бұлақ» ЖШС директорының орынбасары. 1999 жылдан - «Стандарт Ойл Бейс» ЖШС директоры. 2001 жылдың наурызынан - «Стандарт Ойл» ЖШС директоры. 2001 жылдың кыгжуйегінен - «Станлаот Ойл Трейдинг» ЖШС директоры. 2002 жылдан - «Харрикейн Ойл Продактс» ЖАҚ Қызылорда филиалының директоры. 2002 жылдың қазанынан - «Қызылорда Мұнай Сервис» ЖШС бас директоры 2005 жылдың тамызынан - Қызылорда қаласы әкімінің орын- басары, қала әкімінің міндетін уақытша атқарушы. 2005 жылдың қазанынан - [[Қызылорда қаласы]] әкімінің орынбасары. 2007 жылдан - [[Қызылорда облысы]]ның әкімі аппаратының жетекшісі. 2008 жылдан бері - Қызылорда облысы Шиелі ауданының әкімі. Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП филиалының төрағасы (2008 жылдан). 2013-2021 жж. – Қызылорда облысы, Қызылорда қаласының әкімі. 2021 жылғы 1 сәуірден бастап Қазақстан Республикасы премьер-министрі Кеңсесінің Өңірлік даму бөлімінің меңгерушісі. 2022 жылғы 7 сәуірден бастап Қызылорда облысының әкімі.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nurlyibek-nalbaev-kyizyilorda-oblyisyinyin-akm-bolyip-336475/ Нұрлыбек Нәлібаев Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды. tengrinews.kz]</ref> 2026 жылғы 6 мамырдан бастап ол — Премьер-министрдің бірінші орынбасары.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/nm-nalibaev-turaly-642459 Н.М. Нәлібаев туралы]</ref> Әскери атағы — [[аға лейтенант]]. Діни көзқарасы — [[ислам]]. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Еліміздің табысты дамуы үшін қажеттінің бәрі бар - ауқымды аумақ, бай минералдық ресурстар. Халыктың демографиялық дамуы, қазірде барынша қалпына келтіріліп жатқан қуатты өндірістік және ауылшаруашылық базасы».<ref name="kimkim" /> Хоббиі — спорт (волейбол), домбыра шерту, ән айту, атқа салт міну, автомобильмен жылдам жүру. Сүйіп оқитын әдебиеті — тарихи және классикалық жанрлар.<ref name="kimkim" /> == Отбасы == Үйленген. Жұбайы — Мәлика Мұстафақызы Сыздықова. Ұлы — Назарбек Машбек (2002 жылы туған); қыздары — Айя Машбекова (2004 жылы туған) мен Аруна Машбекова (2010 жылы туған).<ref name="kimkim">Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> Ағасы [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]] (1953–2023) әр жылдары Үкімет аппаратын, бірқатар облысты, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігін, Кеден комитетін басқарған, Премьер-министрдің орынбасары болған. * Жиені Жансұлтан Сапарбаев (1991 жылы туған) 2019–2024 жылдары Астана қалалық Көлік және жол-көлік инфрақұрылымы басқармасының басшысы болған. Тағы бір ағасы Пазылбек Нәлібаев (1966 жылы туған) — 2022 жылдан бастап Арал-Сырдария облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясының басшысы. * Жиені [[Әзімбек Пазылбекұлы]] (1991 жылы туған) — 2024 жылдан бастап [[Түркістан]] қаласының әкімі. == Марапаттар == * [[Құрмет ордені]] (2011) * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011) * [[Парасат ордені]] (2016) * Қазақстанның құрметті құрылысшысы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Нәлібаев, Нұрлыбек Машбекұлы}} [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Шиелі ауданы әкімдері]] [[Санат:Қызылорда әкімдері]] [[Санат:Қызылорда облысының әкімдері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]] fa5hayoi4o5l0eq6i3skqvc96ysb4yb Айдарбек Сейпілұлы Сапаров 0 104116 3648561 3590526 2026-08-28T07:14:12Z Nurken 111493 3648561 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айдарбек Сейпілұлы Сапаров | Шынайы есімі = | Суреті = Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сапаров, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 4 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] <br/>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Ербол Қарашөкеев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Солтүстік Қазақстан облысы|11]]-[[Солтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|әкімі]] | Ту_2 = North Kazakhstan province seal.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 1 желтоқсан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 4 қыркүйек 2023 | Ізашары_2 = [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] | Ізбасары_2 = [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов|Ғауез Нұрмұхамбетов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы вице-министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 18 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 желтоқсан 2022 | тақырыпша2_3 = Министрі | мәтін2_3 = [[Сапархан Омаров]]<br>[[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Ербол Қарашөкеев]] | Титулы_4 = [[Солтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің Бірінші орынбасары]] | Ту_4 = North Kazakhstan province seal.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = қыркүйек 2011 | Басқаруын аяқтады_4 = наурыз 2019 | тақырыпша2_4 = Әкімі | мәтін2_4 = [[Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов|Серік Біләлов]]<br>[[Самат Сапарбекұлы Ескендіров|Самат Ескендіров]]<br>[[Ерік Хамзаұлы Сұлтанов|Ерік Сұлтанов]]<br>[[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] | Туған күні = 12.6.1966 | Туған жері = [[Ноғайбай (Солтүстік Қазақстан облысы)|Красное]] ауылы, {{туғанжері|Булаев ауданы|Мағжан Жұмабаев ауданында}}, [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31049854 |title=Сапаров Айдарбек Сейпеллович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116093839/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31049854#pos=10;54|date=2023-11-16}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Сапарова Ботагөз Кенжебайқызы | Балалары = '''ұлдары''' Нұрсұлтан, Айсұлтан және '''қызы''' Сұлушаш<ref name="zakonkz" /> | Партиясы = | Білімі = 1) [[Омбы мемлекеттік аграрлық университеті|Омбы ауыл шаруашылығы институты]] (1992)<br>2) [[Солтүстік Қазақстан университеті|Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті]] (2006) | Мамандығы = 1) зооинженер<br>2) мемлекеттік басқару | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/moa?lang=kk Ауыл шаруашылығы министрлігінің ресми сайты] | Commons = Aidarbek Saparov | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = 1984–1986 | Құрамында болды = [[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|30px]] [[КСРО әскері]]<ref name="zakonkz" /> | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{Құрмет ордені}}|{{Парасат ордені}}|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Айдарбек Сейпілұлы Сапаров'''<ref name="awilmin" /><ref name="premyer" /> (кейбір дереккөздерде '''Сейпелұлы''',<ref name="inbusiness">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/saparov-ajdarbek-sejpeluly|title=Сапаров Айдарбек Сейпелұлы|lang=kk|publisher=inbusiness.kz|date=2023-09-04|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116094126/https://inbusiness.kz/kz/appointment/saparov-ajdarbek-sejpeluly|date=2023-11-16}}</ref> [[12 маусым]] [[1966 жыл]], [[Мағжан Жұмабаев ауданы]]) — қазақстандық саяси қайраткер, 2023 жылғы қыркүйектен бері [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]]. 2022–2023 [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның әкімі болған. == Жастық шағы және білімі == Айдарбек Сейпілұлы Сапаров [[1966 жыл]]ғы [[12 маусым]]да, [[Булаев ауданы]]ның [[Ноғайбай (Солтүстік Қазақстан облысы)|Красное]] ауылында (қазіргі [[Ноғайбай (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ноғайбай]], [[Мағжан Жұмабаев ауданы]]) дүниеге келген. 1983 жылы Сапаров [[Петропавл]]дағы Солтүстік Қазақстан бухгалтерлер мектебінің оқушысы болды. 1984 жылы ол мектеп аяқтады да,<ref name="eldala">{{Cite web|url=https://eldala.kz/dannye/dosye/48-ajdarbek-saparov-sejpellovich|title=Сапаров Айдарбек Сейпеллович|lang=ru|publisher=eldala.kz|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116092813/https://eldala.kz/dannye/dosye/48-ajdarbek-saparov-sejpellovich|date=2023-11-16}}</ref> сол жылғы тамызда Калинин атындағы кеңшардың есөпшісі ([[Булаев ауданы]], [[Надёжка (Мағжан Жұмабаев ауданы)|Надёжка]] ауылы) болды. 1984 жылғы қазаннан [[КСРО әскері|Кеңес әскері]]нің қатарында қызметте.<ref name="aniqtamaliq" /> 1987–1992 жылдары ол — [[Омбы мемлекеттік аграрлық университеті|Омбы ауыл шаруашылығы институты]]ның [[зоотехника]] факультетіндегі зооинженер мамандығы бойынша студенті. 2006 жылы ол [[Солтүстік Қазақстан университеті|М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің мемлекеттік және жергілікті басқару факультетінде «Мемлекеттік басқару» мамандығы бойынша бітірген.<ref name="aniqtamaliq" /> == Мансабы == 1992 жылы Сапаров Калинин атындағы ҚС таратушы зоотехнигі, коммерциялық директоры ([[Булаев ауданы]], [[Надежка (Мағжан Жұмабаев ауданы)|Надежка ауылы]]) болып еңбек жолын бастады. 1995–2003 жылдары ол коммерциялық құрылымдарда қызмет етті:<ref name="awilmin">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/about/structure/people/102?lang=kk|title=Сапаров Айдарбек Сейпілұлы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116091728/https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/about/structure/people/102?lang=kk|date=2023-11-16}}</ref> 1995 жылдан ол — «Ноғайбай» ЖШС директоры, бас директоры болса, 2003 жылдан — [[Петропавл]]дағы «Азық-түлік корпорациясы АҚ» Солтүстік Қазақстан облыстық өкілдігі директорының орынбасары болды. 2005 жылдан ол — сол компанияның бірінші орынбасары.<ref name="aniqtamaliq" /> 2006 жылғы наурызда ол [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] [[Солтүстік Қазақстан облысы]] бойынша облыстық аймақтық басқармасының бастығы болып тағайындалды. 2006 жылғы қыркүйекте бұл қызметін аяқтады да, Петропавлдағы облыстық аймақтық инспекциясының бастығы болды. 2006 жылғы қарашадан ол — [[Шал ақын ауданы]]ның әкімі. 2008 жылдан ол — [[Мағжан Жұмабаев ауданы]]ның әкімі.<ref name="eldala" /> 2010 жылғы сәуірде ол Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің ауыл шаруашылығы жөніндегі орынбасары болып тағайындалды.<ref name="aniqtamaliq" /> Бұл қызметін ол 2011 жылы аяқтады.<ref name="inbusiness" /> 2011–2019 жылдары аралығында Сапаров Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары болды. 2019 жылғы 18 наурызда ол [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы вице-министрі]] болды.<ref name="inbusiness" /> 2022 жылғы 1 желтоқсанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен ол [[Солтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|Солтүстік Қазақстан облысының әкімі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/as-saparovty-tagayyndau-turaly-1115031|title=А.С. Сапаровты тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|ТОҚАЕВ, Қасым-Жомарт Кемелұлы]]|date=2022-12-01|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116093444/https://www.akorda.kz/kz/as-saparovty-tagayyndau-turaly-1115031|date=2023-11-16}}</ref> 2023 жылғы 4 қыркүйекте Айдарбек Сапаров президент жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] болып тағайындалды.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/saparov|title=Ауыл шаруашылығы министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116095031/https://primeminister.kz/kz/government/composition/saparov|date=2023-11-16}}</ref> [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов үкіметі]]нің отставкасына қарамастан ол 2024 жылғы 6 ақпанда өз лауазымына қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/2059481-aidarbek-saparov-auyl-saruasylygy-ministri-lauazymyn-saqtap-qaldy/ |title= Айдарбек Сапаров ауыл шаруашылығы министрі лауазымын сақтап қалды |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-14}}</ref> == Марапаттары == Сапаров [[Құрмет ордені]]мен (2008), [[Астанаға 10 жыл медалі]]мен (2008)<ref name="aniqtamaliq" /> және [[Парасат ордені]]мен<ref name="inbusiness" /> марапатталған. == Жеке өмірі == Айдарбек Сапаров үйленген, жұбайы — Сапарова Ботагөз Кенжебайқызы (1971 жылы туған). Ұлдары — Сапаров Нұрсұлтан (1992 жылы туған), Сапаров Айсұлтан (1995 жылы туған) және қызы — Сапарова Сұлушаш (1993 жылы туған).<ref name="aniqtamaliq">{{кітап|тақырыбы=Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. [[Алматы]]|жыл=2011|isbn=978-601-278-473-2}}</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Булаев ауданы саясаткерлері]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Омбы мемлекеттік аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ауыл шаруашылығы министрлері]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының әкімдері]] q7yq54d4lq45resp8q2b3ksg2aqy1eo Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев 0 104220 3648329 3363958 2026-08-27T12:01:12Z Nurken 111493 3648329 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрбақыт Теңізбаев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Президент_2 = | Премьер_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Президент_3 = | Премьер_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Премьер_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Туған күні = 10.4.1983 | Туған жері = Үшарал, {{туғанжері|Панфилов ауданы|Панфилов ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Білімі = | Ғылыми деңгейі = | Партиясы = | Жұбайы = | Балалары = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Спортшы |есімі= |туған күні= |азаматтығы={{байрақ|Қазақстан}} |мамандандыру=[[грек-рим күресі]] |салмағы=60 кг |медальдары= | суреті= |сурет ені = 200px}} {{Медальдар | ені = 270px | суреті = | медальдар = {{MedalCountry | {{KAZ}} }} {{ОО-спорт | Грек-рим күресі}} {{турнир | [[Олимпиада ойындары]]}} {{медаль|Күміс | [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2008 Бейжің]] | -60 кг }} {{турнир | [[Күрестен әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Қола | [[Күрестен әлем чемпионаты 2009|2009 Хернинг]] | -60 кг }} {{турнир | [[Күрестен Азия чемпионаты]]}} {{медаль|Күміс | 2004 Алматы | -60 кг }} {{медаль|Қола |2005 Ухань | -60 кг }} {{медаль|Алтын | 2006 Алматы | -60 кг }} }} '''Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев''' — [[Кеген ауданы]]ның әкімі. 1983 жылы 10 сәуірде ''[[Алматы облысы]]'' [[Панфилов ауданы]] Үшарал ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Теңізбаев Молдахмет, зейнеткер. Анасы - Теңізбаева Рысжан, зейнеткер. Орыс және қазақ тілдерін біледі. *1995 жылдан грек-рим күресімен айналыса бастады. Спортшы, нұсқаушы. *Грек-рим күресінен жастар арасындағы әлем чемпионы (Стамбұл, 2003); *Әлем кубогының күміс жүлдегері ([[Иран]], 2005); *Азия чемпионатының қола жүлдегері ([[Ухань]], 2005); *Олимпиада ойындарының 60 кг дейінгі салмақтағы күміс жүлдегері (Пекин, 2008).<ref>[https://qazaqstan.tv/news/111952/ Нұрбақыт Теңізбаев ресми түрде Бейжің Олимпиадасының күміс жүлдесін иеленді] — Қазақстан, 22.11.2016.</ref> *Грек-рим күресінен халықаралық санаттағы спорт шебері. «Құрмет» орденімөн (2008) марапатталған. Хоббиі - ат спортының ұлттық түрлері. Үйленген. Екі баласы бар.<ref>Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Bio-stub}} {{DEFAULTSORT:Теңізбаев, Нұрбақыт Молдахметұлы}} [[Санат:Алфавит бойынша балуандар]] [[Санат:Қазақстан балуандары]] [[Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері]] [[Санат:Күрестен Азия чемпиондары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] eg9e5bh3bwjz7jhl756j85u6o2r6m7l Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов 0 104283 3648695 3518542 2026-08-28T10:57:08Z ~2026-46893-67 185081 /* */ 3648695 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Әлихан Мұхамедияұлы Байменов | Шынайы есімі = | Суреті = Baimenov Alikhan.jpg | Сурет ені = | Атауы = |Титулы = Астана мемлекеттік қызмет хабы Басқару комитетінің төрағасы |Басқара бастады = 3 қыркүйек 2014 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады_ = |Ізашары = ''лауазым пайда болды'';<br>тұңғыш төраға ретінде өзі |Ізбасары = |Ту = |Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы]] |Басқара бастады_2 = 1 шілде 2011 |Басқаруын аяқтады_2 = 6 тамыз 2014 |Ізашары_2 = [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] |Ізбасары_2 = ''лауазым жойылды'';<br />[[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]] [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы ретінде]] |Ту_2 = Anticorruption agency KZ.png |Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Басқара бастады_3 = 17 ақпан 1999 |Басқаруын аяқтады_3 = 7 тамыз 2000 |Ізашары_3 = ''лауазым пайда болды'';<br>тұңғыш төраға ретінде өзі |Ізбасары_3 = [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] |Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_3 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Ақ жол демократиялық партиясы|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = 13 наурыз 2005 | Басқаруын аяқтады_4 = 2 шілде 2011 | Президент_4 = | Премьер_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]] | Бірігіп басқарушы1_4 = [[Болат Мұқышұлы Әбілов|Болат Әбілов]] (2002—2005)<br>[[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]] (2002—2005)<br>[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (2003—2005)<br>[[Людмила Аркадьевна Жоланова|Людмила Жоланова]] (2003—2005) |Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] |Басқара бастады_5 = 7 тамыз 2000 |Басқаруын аяқтады_5 = 22 қараша 2001 |Ізашары_5 = [[Николай Владимирович Радостовец|Николай Радостовец]] |Ізбасары_5 = [[Гүлжан Жанпейісқызы Қарақұсова|Гүлжан Қарақұсова]] |Ту_5 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg |Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің басшысы]] |Басқара бастады_6 = тамыз 1998 |Басқаруын аяқтады_6 = ақпан 1999 |Ізашары_6 = [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] |Ізбасары_6 = [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев|Сарыбай Қалмырзаев]] |Ту_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg |Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Туған күні = 25.03.1959 | Туған жері = [[Қарсақпай|Қарсақбай ауылы]], [[Жезді ауданы|Жезді ауданы]], [[Жезқазған облысы]] (қазіргі [[Ұлытау ауданы]], [[Ұлытау облысы]]) | Қайтыс болған күні = |Ғылыми дәрежесі = 1. [[Ғылым кандидаты|Техника ғылымдарының кандидаты]] (1988)<br>2. [[Доцент]] |Білімі = [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институтының]] Жезқазған филиалы (1981) <br>Мәскеу автожол институты | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Хадиша Назарқызы Бәйменова | Балалары = '''қызы'''<br>Құралай (1992)<br>'''ұлдары'''<br>Әлішер (1995)<br>Ахметәлі (2004) | Партиясы = [[Ақ жол демократиялық партиясы|«Ақ жол» Демократиялық партиясы]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Әлихан Мұхамедияұлы Байменов''' ([[25 наурыз]] [[1959 жыл|1959]], [[Қарсақпай|Қарсақбай ауылы]], [[Жезді ауданы|Жезді ауданы]], [[Жезқазған облысы]]) — [[қазақстан]]дық мемлекет және қоғам қайраткері, Астана мемлекеттік қызмет хабы Басқару комитетінің төрағасы.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> == Білімі == * 1981 – Қарағанды политехникалық институты, инженер – механик мамандығы бойынша тәмамдаған. * 1988 – Мәскеу автожол институтының аспирантурасын тәмамдаған. Техника ғылымдарының кандидаты. == Қызмет жолы == * 1981-1992 – Ғылыми және педагогикалық жұмысы. * 1992-1994 – Жезқазған облысы әкімшілігі басшысының орынбасары қызметін атқарған. Білім, ғылым, және мәдениет қорының құрылуына бастамашылық жасады. Бұл кезенде Қор қаражаты есебінен «АСУ» (Адам. Сана. Уақыт) деген бірінші тәуелсіз облыстық газеті шығарылды. Жас ғалымдарға жаңа ғылыми зерттеулерге ынталандыру мақсатында арнайы стипендиялар тағайындалды. * 1995-1996 – Қазақстан Республикасы Еңбек Министрінің орынбасары, содан кейін Бірінші орынбасары. * 1996-1997 – Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Басшысының орынбасары – Қазақстан Республикасының Президенті Әкімшілігінің ұйымдастыру - бақылау бөлімінің меңгерушісі. * 1997-1998 – Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі Кеңсесінің Басшысы. * 1998-1999 – Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы. * 1998-2000 – Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Төрағасы. Осы жылдары алғаш рет мемлекеттік қызметке міндетті түрде конкурс арқылы іріктеу жүйесі енгізілді. Мемлекеттік қызметшілер саяси және әкімшілік болып бөлінді. 1999 жылғы «Мемлекеттік қызмет туралы» заң қабылданған соң, аймақ елдері Қазақстанның тәжірибесін негізге ала отырып, ұқсас заңдар қабылдады, арнайы мемлекеттік органдар құрды. * 1997-2001 – Қазақстан Президенті жанындағы азаматтық мәселелер жөніндегі Комиссия төрағасы. * 2000-2001 - Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі. ТМД елдері арасында тұңғыш рет Әлеуметтік қорғаудың үш деңгейлі моделінің тұжырымдамасы және әлеуметтік сақтандыруды енгізу моделі жасалды. Сондай-ақ жұмысшыларға келтірілген зиян үшін жұмыс берушілердің жауапкершілігін сақтандыру қажеттілігі дәлелденді. * 2011 - 2014 - Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы. Мемлекеттік қызмет реформасының екінші кезеңіне өткізілуіне жетекшілік етті. Нәтижесінде саяси мемлекеттік қызметшілердің саны сегіз есеге қысқарды. Бұл кезеңде мемлекеттік қызметті кәсібилендіруге назар салынып, «А» басқарушы корпусы құрылды. * 2014 жылдың қыркүйегінен бастап - [[Астана мемлекеттік қызмет Хабы]] (ACSH) басқарушы комитетінің төрағасы. Астана мемлекеттік қызмет Хабы 2013 жылы мемлекеттік қызмет саласында үздіксіз тәжірибе мен білім алмасудың институционалды негізі ретінде 25 ел және 5 халықаралық ұйымның қатысуымен құрылған. Қазіргі таңда Хабқа [[ЭЫДҰ]], [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]], Орталық Азия мен [[Оңтүстік-шығыс Азия елдерінің ассоциациясы|ASEAN]] елдерін қоса алғанда 39 ел катысады. == Әлеуметтік-саяси қызметі == * 1989-1990 — Облыстағы алғашқы қоғамдық ұйым - «Ұлытау» қозғалысын құрады, «[[Невада-Семей]]» ядролық жарылысқа қарсы халықаралық қозғалыстың Жезқазған облыстық бөлімшесін басқарады. Ұйым аймақтағы экологиялық, әлеуметтік, мәдени, қоғамдық мәселелерді көтереді. * 1990-1993 – Жезқазған  облыстық халық депутаттары Кеңесінің депутаты. * 1993-1994 – Жезқазған облыстық «Қазақстанның халықтық бірлігі одағы» ұйымының басшысы. * 1994-1995 – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты. * 1995-2000 – [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] төраға орынбасары. * 1997-2001 – Қазақстан Президентінің жанындағы адам құқықтары жөніндегі Комиссия мүшесі. * 2001 жылдың қарашасынан бастап – «Қазақстанның демократиялық таңдауы» қоғамдық бірлестігінің тең құрылтайшысы, саяси кеңесінің мүшесі. * 2002 жылдың наурызынан бастап – [[Ақ жол (партия)|Ақ жол демократиялық партиясы]] құрылтайшыларының бірі, тең төрағасы. Партиялық тізім бойынша «Ақ жол» 30 пайызға жуық дауыс жинады, бірақ ресми түрде партияға 12 пайыз дауыс есептелді. Биліктің сайлау нәтижелерін бұрмалаушылығына қарсылық ретінде депутаттық мандаттан бас тартты. * 2005 - 2011 – Қазақстанның демократиялық «Ақ жол» партиясының төрағасы. * 2005 жылдың қыркүйегі – Қазақстан Президенттігіне үміткер. * 2006 – Демократиялық реформалар бағдарламасын әзiрлеу мен нақтылау жөнiндегi мемлекеттiк комиссияның мүшесі. * 2006 - 2007 – Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты. * 2015 – «Менеджментті Дамыту Қазақстандық Қоры» Қоғамдық қоры Қамқоршылық Кеңесінің тең төрағасы. «Зерде» Қоғамдық қорының (2002 жылдан бастап), Тоғызқұмалақ бойынша республикалық федерацияның президенті (2005 жылдан бастап), дүниежүзілік федерациясының ұйымдастырушысы және алғашқы президенті (2008 жылдан бастап), «Темірқазық» пікірсайыс клубының негізін қалаушысы әрі жүргізушісі (2003-2012). 31 телеарнадан қоғамның, мемлекеттің, елдің дамуы мәселелері қазақ тілінде талқыланған «Темірқазық» авторлық бағдарламасының (2003-2004) жүргізушісі. Тоғызқұмалақ ұлттық ойынын әлемдік деңгейде кеңінен насихаттауға үлес қосуда. Тоғызқұмалақтан үш мәрте әлемдік чемпионат өткізілді. «Зерде» қорының негізгі мақсаты – қоғамдық-ағарту жұмысы болды. Ғасырлар бойғы ізденістер арқасында адамзаттың алдыңғы қатарлы елдерінде қалыптасқан рухани құндылықтарды қазақ тілінде жеткізу үшін «Зерде кітапханасы» ауқымында алғаш рет Карл Поппер, Шарль Монтескье, Жан-Жак Руссо, Джон Локк сияқты ойшылардың еңбектері қазақ тіліне аударылды. Қор жұмысы аясында қазақтың саяси тарихына, қуғын-сүргін кезеңіне қатысты зерттеулер жасалып, кітаптар жарыққа шықты. «Зерде» қоры бастамасымен Мұстафа Шоқай шығарған «Яш Түркістан» журналының жеке мұрағаттарда сақталған түп нұсқалары Ұлыбританиядан Қазақстанға әкелінді. Құнды тарихи құжаттар Ұлттық мұрағатқа, Ұлттық кітапханаға, Мұстафа Шоқайдың ауылындағы мектепке тапсырылды. == Еңбектері == * «Государственная служба в Республики Казахстан» (2000), * «Государственная служба. Международный опыт. Казахстанская модель» (2000), * «Вместе во имя настоящего и будущего Казахстана» (2003, авторлардың бірі), * «Ак жол, Казахстан!» (2003, авторлардың бірі), * «Темірқазық» (2004), * «Конституционная реформа: назревшая необходимость» (2005), * «Перемены без потрясений» (2005). * «Bureaucracy and Cooperation» (2018) <ref>«Bureaucracy and Cooperation» A. Farazmand (ed.) Global Encyclopedia of Public Administration, Public Policy, and Governance. Springer International Publishing AG 2018. <nowiki>https://doi.org/10.1007/978-3-319-31816-5_618-1</nowiki> </ref> * "Public Service Excellence in the 21st Centure", Alikhan Baimenov, Panos Liverakos (2019) * "Public Service Evolution in the 15 Post-Soviet Countries: Diversity in Transformation", Palgrave Macmillan, (2022, авторлардың бірі) Әлеуметтік қорғау, мемлекеттік басқару және мемлекеттік қызмет, менеджмент, саяси және партиялық құрылыс мәселелері бойынша көптеген мақалалардың авторы. == Марапаттары == * «Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі<ref>http://www.akorda.kz/kz/events/el-teuelsizdiginin-20-zhyldygy-karsanynda-memleket-basshysy-nursultan-nazarbaev-akordada-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-nagradalary-m {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207122432/http://www.akorda.kz/kz/events/el-teuelsizdiginin-20-zhyldygy-karsanynda-memleket-basshysy-nursultan-nazarbaev-akordada-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-nagradalary-m |date=2018-02-07 }}</ref> * [[Парасат ордені|«Парасат» ордені]] (14 желтоқсан 2013) * БҰҰ Оңтүстік-Оңтүстік форматында ынтымақтастық бойынша Басқармасы аймақтық және аймақаралық ынтымақтастықты дамытуға қосқан үлесі үшін Арнайы сыйлық (2016, Нью-Йорк, АҚШ) * [[Барыс ордені]], III дәрежелі (наурыз, 2022) * Мемлекеттік басқару тәжірибесі мен ғылымына қосқан зор үлесі үшін Америка мемлекеттік басқару ассоциациясының (ASPA) "Мемлекеттік басқарудың халықаралық жүлдесі" (2022, Джексонвилл, АҚШ) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің III шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің 13-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша саясаткерлер]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Техника ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан еңбек министрлері]] 3q87fvfwz3m7238dxsgqoay7zbh4ssr 3648697 3648695 2026-08-28T10:59:36Z ~2026-46893-67 185081 /* */ 3648697 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Әлихан Мұхамедияұлы Байменов | Шынайы есімі = | Суреті = Baimenov Alikhan.jpg | Сурет ені = | Атауы = |Титулы = Астана мемлекеттік қызмет хабы Басқару комитетінің төрағасы |Басқара бастады = 3 қыркүйек 2014 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады_ = |Ізашары = ''лауазым пайда болды'';<br>тұңғыш төраға ретінде өзі |Ізбасары = |Ту = |Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы]] |Басқара бастады_2 = 1 шілде 2011 |Басқаруын аяқтады_2 = 6 тамыз 2014 |Ізашары_2 = [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] |Ізбасары_2 = ''лауазым жойылды'';<br />[[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]] [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы ретінде]] |Ту_2 = Anticorruption agency KZ.png |Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Басқара бастады_3 = 17 ақпан 1999 |Басқаруын аяқтады_3 = 7 тамыз 2000 |Ізашары_3 = ''лауазым пайда болды'';<br>тұңғыш төраға ретінде өзі |Ізбасары_3 = [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] |Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_3 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Ақ жол демократиялық партиясы|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = 13 наурыз 2005 | Басқаруын аяқтады_4 = 2 шілде 2011 | Президент_4 = | Премьер_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]] | Бірігіп басқарушы1_4 = [[Болат Мұқышұлы Әбілов|Болат Әбілов]] (2002—2005)<br>[[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]] (2002—2005)<br>[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (2003—2005)<br>[[Людмила Аркадьевна Жоланова|Людмила Жоланова]] (2003—2005) |Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] |Басқара бастады_5 = 7 тамыз 2000 |Басқаруын аяқтады_5 = 22 қараша 2001 |Ізашары_5 = [[Николай Владимирович Радостовец|Николай Радостовец]] |Ізбасары_5 = [[Гүлжан Жанпейісқызы Қарақұсова|Гүлжан Қарақұсова]] |Ту_5 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg |Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің басшысы]] |Басқара бастады_6 = тамыз 1998 |Басқаруын аяқтады_6 = ақпан 1999 |Ізашары_6 = [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] |Ізбасары_6 = [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев|Сарыбай Қалмырзаев]] |Ту_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg |Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Туған күні = 25.03.1959 | Туған жері = [[Қарсақпай|Қарсақбай ауылы]], [[Жезді ауданы|Жезді ауданы]], [[Жезқазған облысы]] (қазіргі [[Ұлытау ауданы]], [[Ұлытау облысы]]) | Қайтыс болған күні = |Ғылыми дәрежесі = 1. [[Ғылым кандидаты|Техника ғылымдарының кандидаты]] (1988)<br>2. [[Доцент]] |Білімі = [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институтының]] Жезқазған филиалы (1981) <br>Мәскеу автожол институты | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Хадиша Назарқызы Бәйменова | Балалары = '''қызы'''<br>Құралай (1992)<br>'''ұлдары'''<br>Әлішер (1995)<br>Ахметәлі (2004) | Партиясы = [[Ақ жол демократиялық партиясы|«Ақ жол» Демократиялық партиясы]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Әлихан Мұхамедияұлы Байменов''' ([[25 наурыз]] [[1959 жыл|1959]], [[Қарсақпай|Қарсақбай ауылы]], [[Жезді ауданы|Жезді ауданы]], [[Жезқазған облысы]]) — [[қазақстан]]дық мемлекет және қоғам қайраткері, Астана мемлекеттік қызмет хабы Басқару комитетінің төрағасы.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> == Білімі == * 1981 – Қарағанды политехникалық институты, инженер – механик мамандығы бойынша тәмамдаған. * 1988 – Мәскеу автожол институтының аспирантурасын тәмамдаған. Техника ғылымдарының кандидаты. == Қызмет жолы == * 1981-1992 – Ғылыми және педагогикалық жұмысы. * 1992-1994 – Жезқазған облысы әкімшілігі басшысының орынбасары қызметін атқарған. Білім, ғылым, және мәдениет қорының құрылуына бастамашылық жасады. Бұл кезенде Қор қаражаты есебінен «АСУ» (Адам. Сана. Уақыт) деген бірінші тәуелсіз облыстық газеті шығарылды. Жас ғалымдарға жаңа ғылыми зерттеулерге ынталандыру мақсатында арнайы стипендиялар тағайындалды. * 1995-1996 – Қазақстан Республикасы Еңбек Министрінің орынбасары, содан кейін Бірінші орынбасары. * 1996-1997 – Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Басшысының орынбасары – Қазақстан Республикасының Президенті Әкімшілігінің ұйымдастыру - бақылау бөлімінің меңгерушісі. * 1997-1998 – Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі Кеңсесінің Басшысы. * 1998-1999 – Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы. * 1998-2000 – Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Төрағасы. Осы жылдары алғаш рет мемлекеттік қызметке міндетті түрде конкурс арқылы іріктеу жүйесі енгізілді. Мемлекеттік қызметшілер саяси және әкімшілік болып бөлінді. 1999 жылғы «Мемлекеттік қызмет туралы» заң қабылданған соң, аймақ елдері Қазақстанның тәжірибесін негізге ала отырып, ұқсас заңдар қабылдады, арнайы мемлекеттік органдар құрды. * 1997-2001 – Қазақстан Президенті жанындағы азаматтық мәселелер жөніндегі Комиссия төрағасы. * 2000-2001 - Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі. ТМД елдері арасында тұңғыш рет Әлеуметтік қорғаудың үш деңгейлі моделінің тұжырымдамасы және әлеуметтік сақтандыруды енгізу моделі жасалды. Сондай-ақ жұмысшыларға келтірілген зиян үшін жұмыс берушілердің жауапкершілігін сақтандыру қажеттілігі дәлелденді. * 2011 - 2014 - Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы. Мемлекеттік қызмет реформасының екінші кезеңіне өткізілуіне жетекшілік етті. Нәтижесінде саяси мемлекеттік қызметшілердің саны сегіз есеге қысқарды. Бұл кезеңде мемлекеттік қызметті кәсібилендіруге назар салынып, «А» басқарушы корпусы құрылды. * 2014 жылдың қыркүйегінен бастап - [[Астана мемлекеттік қызмет Хабы]] (ACSH) басқарушы комитетінің төрағасы. Астана мемлекеттік қызмет Хабы 2013 жылы мемлекеттік қызмет саласында үздіксіз тәжірибе мен білім алмасудың институционалды негізі ретінде 25 ел және 5 халықаралық ұйымның қатысуымен құрылған. Қазіргі таңда Хабқа [[ЭЫДҰ]], [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]], Орталық Азия мен [[Оңтүстік-шығыс Азия елдерінің ассоциациясы|ASEAN]] елдерін қоса алғанда 39 ел катысады. == Әлеуметтік-саяси қызметі == * 1989-1990 — Облыстағы алғашқы қоғамдық ұйым - «Ұлытау» қозғалысын құрады, «[[Невада-Семей]]» ядролық жарылысқа қарсы халықаралық қозғалыстың Жезқазған облыстық бөлімшесін басқарады. Ұйым аймақтағы экологиялық, әлеуметтік, мәдени, қоғамдық мәселелерді көтереді. * 1990-1993 – Жезқазған  облыстық халық депутаттары Кеңесінің депутаты. * 1993-1994 – Жезқазған облыстық «Қазақстанның халықтық бірлігі одағы» ұйымының басшысы. * 1994-1995 – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты. * 1995-2000 – [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] төраға орынбасары. * 1997-2001 – Қазақстан Президентінің жанындағы адам құқықтары жөніндегі Комиссия мүшесі. * 2001 жылдың қарашасынан бастап – «Қазақстанның демократиялық таңдауы» қоғамдық бірлестігінің тең құрылтайшысы, саяси кеңесінің мүшесі. * 2002 жылдың наурызынан бастап – [[Ақ жол (партия)|Ақ жол демократиялық партиясы]] құрылтайшыларының бірі, тең төрағасы. Партиялық тізім бойынша «Ақ жол» 30 пайызға жуық дауыс жинады, бірақ ресми түрде партияға 12 пайыз дауыс есептелді. Биліктің сайлау нәтижелерін бұрмалаушылығына қарсылық ретінде депутаттық мандаттан бас тартты. * 2005 - 2011 – Қазақстанның демократиялық «Ақ жол» партиясының төрағасы. * 2005 жылдың қыркүйегі – Қазақстан Президенттігіне үміткер. * 2006 – Демократиялық реформалар бағдарламасын әзiрлеу мен нақтылау жөнiндегi мемлекеттiк комиссияның мүшесі. * 2006 - 2007 – Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты. * 2015 – «Менеджментті Дамыту Қазақстандық Қоры» Қоғамдық қоры Қамқоршылық Кеңесінің тең төрағасы. «Зерде» Қоғамдық қорының (2002 жылдан бастап), Тоғызқұмалақ бойынша республикалық федерацияның президенті (2005 жылдан бастап), дүниежүзілік федерациясының ұйымдастырушысы және алғашқы президенті (2008 жылдан бастап), «Темірқазық» пікірсайыс клубының негізін қалаушысы әрі жүргізушісі (2003-2012). 31 телеарнадан қоғамның, мемлекеттің, елдің дамуы мәселелері қазақ тілінде талқыланған «Темірқазық» авторлық бағдарламасының (2003-2004) жүргізушісі. Тоғызқұмалақ ұлттық ойынын әлемдік деңгейде кеңінен насихаттауға үлес қосуда. Тоғызқұмалақтан үш мәрте әлемдік чемпионат өткізілді. «Зерде» қорының негізгі мақсаты – қоғамдық-ағарту жұмысы болды. Ғасырлар бойғы ізденістер арқасында адамзаттың алдыңғы қатарлы елдерінде қалыптасқан рухани құндылықтарды қазақ тілінде жеткізу үшін «Зерде кітапханасы» ауқымында алғаш рет Карл Поппер, Шарль Монтескье, Жан-Жак Руссо, Джон Локк сияқты ойшылардың еңбектері қазақ тіліне аударылды. Қор жұмысы аясында қазақтың саяси тарихына, қуғын-сүргін кезеңіне қатысты зерттеулер жасалып, кітаптар жарыққа шықты. «Зерде» қоры бастамасымен Мұстафа Шоқай шығарған «Яш Түркістан» журналының жеке мұрағаттарда сақталған түп нұсқалары Ұлыбританиядан Қазақстанға әкелінді. Құнды тарихи құжаттар Ұлттық мұрағатқа, Ұлттық кітапханаға, Мұстафа Шоқайдың ауылындағы мектепке тапсырылды. == Еңбектері == * «Государственная служба в Республики Казахстан» (2000), * «Государственная служба. Международный опыт. Казахстанская модель» (2000), * «Вместе во имя настоящего и будущего Казахстана» (2003, авторлардың бірі), * «Ак жол, Казахстан!» (2003, авторлардың бірі), * «Темірқазық» (2004), * «Конституционная реформа: назревшая необходимость» (2005), * «Перемены без потрясений» (2005). * «Bureaucracy and Cooperation» (2018) <ref>«Bureaucracy and Cooperation» A. Farazmand (ed.) Global Encyclopedia of Public Administration, Public Policy, and Governance. Springer International Publishing AG 2018. <nowiki>https://doi.org/10.1007/978-3-319-31816-5_618-1</nowiki> </ref> * "Public Service Excellence in the 21st Centure", Alikhan Baimenov, Panos Liverakos (2019) * "Public Service Evolution in the 15 Post-Soviet Countries: Diversity in Transformation", Palgrave Macmillan, (2022, авторлардың бірі) * "Темірқазық" (2026), II-ші басылым Әлеуметтік қорғау, мемлекеттік басқару және мемлекеттік қызмет, менеджмент, саяси және партиялық құрылыс мәселелері бойынша көптеген мақалалардың авторы. == Марапаттары == * «Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі<ref>http://www.akorda.kz/kz/events/el-teuelsizdiginin-20-zhyldygy-karsanynda-memleket-basshysy-nursultan-nazarbaev-akordada-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-nagradalary-m {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207122432/http://www.akorda.kz/kz/events/el-teuelsizdiginin-20-zhyldygy-karsanynda-memleket-basshysy-nursultan-nazarbaev-akordada-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-nagradalary-m |date=2018-02-07 }}</ref> * [[Парасат ордені|«Парасат» ордені]] (14 желтоқсан 2013) * БҰҰ Оңтүстік-Оңтүстік форматында ынтымақтастық бойынша Басқармасы аймақтық және аймақаралық ынтымақтастықты дамытуға қосқан үлесі үшін Арнайы сыйлық (2016, Нью-Йорк, АҚШ) * [[Барыс ордені]], III дәрежелі (наурыз, 2022) * Мемлекеттік басқару тәжірибесі мен ғылымына қосқан зор үлесі үшін Америка мемлекеттік басқару ассоциациясының (ASPA) "Мемлекеттік басқарудың халықаралық жүлдесі" (2022, Джексонвилл, АҚШ) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің III шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің 13-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша саясаткерлер]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Техника ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан еңбек министрлері]] 83i3wgiczpzk7ryh3q9ojbk3jujbssw Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев 0 118308 3648581 3551898 2026-08-28T07:18:35Z Nurken 111493 3648581 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Ерлан Нысанбаев (54390) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Нысанбаев, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 5 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Ізашары = [[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрі]]нің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 29 шілде 2019 | Басқаруын аяқтады_2 = 21 мамыр 2021 | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]]нің орынбасары | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 13 тамыз 2014 | Басқаруын аяқтады_3 = 29 шілде 2019 | Премьер_3 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | тақырыпша2_3 = Министрі | мәтін2_3 = [[Асылжан Сарыбайұлы Мамытбеков|Асылжан Мамытбеков]]<br>[[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]]<br>[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]]<br>[[Сапархан Кесікбайұлы Омаров|Сапархан Омаров]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрі]]нің орынбасары | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = ақпан 2013 | Басқаруын аяқтады_4 = тамыз 2014 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | тақырыпша2_4 = Министрі | мәтін2_4 = [[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]] | Титулы_5 = [[Астана қалалық мәслихаты]]ның депутаты | Ту_5 = Flag of Astana, Kazakhstan (latin).svg | Ту2_5 = Emblem of Astana (latin).svg | Басқара бастады_5 = 2007 | Басқаруын аяқтады_5 = 2009 | тақырыпша2_5 = [[Астана әкімі|Әкімі]] | мәтін2_5 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | Туған күні = 11.8.1961 | Туған жері = [[Қырғызсай|Подгорное]], {{туғанжері|Ұйғыр ауданы|Ұйғыр ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Лейла Төлегенова (1963 туған)<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31152435&pos=1;-16#pos=1;-16|title=Нысанбаев Ерлан Нуралиевич (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-09-06}}</ref><ref name="kimeken">Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref> | Балалары = '''ұлдары''' Ердан (1984 туған) және Райымбек (2003 туған); '''қызы''' Анар (1985 туған)<ref name="zakonkz" /> | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] (1983)<br>[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] (2008) | Мамандығы = орман шаруашылығының инженері (1983)<br>қаржыгер (2008) | Ғылыми дәрежесі = Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Атағы = запастағы [[аға лейтенант]]<ref name="zakonkz" /> | Қызмет еткен жылдары = ? | Құрамында болды = ? | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{Құрмет ордені}}|{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} }} '''Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев'''<ref name="forestnews">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/forest/press/news/details/613628?lang=kk|title=Ерлан Нысанбаев ҚР Экология және табиғи ресурстар министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің ресми сайты|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-06}}</ref> (кей дереккөзде '''Нұрәлиұлы'''<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/persons_directory/nysanbaev-erlan-n-rali-ly/|title=Нысанбаев Ерлан Нұрәлиұлы|lang=kk|publisher=BAQ.kz|accessdate=2023-09-06}}</ref><ref name="majilis">{{Cite web|url=https://parlam.kz/kk/mazhilis/news-details/id50479/1/1|title=Мәжіліс Экология және табиғи ресурстар министрінің кандидатурасына келісім берді|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]]нің ресми сайты|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-06}}</ref> немесе '''Нұралыұлы'''<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/nysanbaev|title=Экология және табиғи ресурстар министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-09-06}}</ref>; [[11 тамыз]] [[1961 жыл]], [[Ұйғыр ауданы]], [[Алматы облысы]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты және 2023 жылғы қыркүйектен [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]].<ref name="forestnews" /> == Жастық шағы және білімі == Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев [[1961 жыл]]ғы [[11 тамыз]]да, [[Алматы облысы]]ның [[Ұйғыр ауданы]]ндағы [[Қырғызсай|Подгорное]] ауылында дүниеге келген. Ерлан Нысанбаев 1983 жылы [[Қазақ ауыл шаруашылығы институты]]нда орман шаруашылығының инженері мамандығы бойынша және 2008 жылы Абай атындағы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде қаржыгер мамандығы бойынша білім алған. == Мансабы == === Саясатқа дейінгі мансабы (1983–2009) === 1983–2009 жылдары аралығында Ерлан Нысанбаев түрлі компанияларда маман және директор сынды қызметтерінде болған: * 1983 жылдан [[Ұйғыр ауданы]] орман шаруашылығының шебері. * 1984 жылдан Ұйғыр аудандық комсомол комитетінің нұсқаушысы. * 1986 жылдан ұйымдастыру бөлімі меңгерушінісінің орынбасары. * 1989 жылдан Алматы облыстық комсомол комитеті ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы. * 1990 жылдан ауыл шаруашылығы бөлімінің сектор меңгерушісінің орынбасары. * 1991 жылдан «КРАМДС-Агро» ғылыми-өндірістік фирмасының бас маманы. * 1992 жылдан «Ақжол-ИМПЭКС» сыртқы сауда фирмасының директоры. * 1994 жылдан «Нысана» шаруа қожалығының төрағасы. * 1996 жылдан «Сельхозэнерго» АӨБ бастығы. * 2000 жылдан [[Атырау облысы]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]]нің аппараты «ШБ» КМҚК әкімшілік-шаруашылық қызметі департаментінің бастығы. * 2002 жылдан «Лейер» ЖІЖ директоры. * 2003 жылдан «Автоцентр ЖШС директоры. * 2005 жылдан «Жасылқұрылыс» ҚКК директоры. * 2006 жылдан 2009 жылға дейін «Астана-Жасылқұрылыс» АҚ бас директоры. === Саяси мансабы (2009–2023) === 2009 жылғы шілдеден тамызына дейін Ерлан Нысанбаев [[Қарағанды облысы]]ның [[Бұқар жырау ауданы]] [[Тұзды ауылдық округі]]нің әкімі қызметінде болды. 2009 жылғы тамыздан 2013 жылғы қаңтарға дейін Ерлан Нысанбаев [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің төрағасы болған. Сол жылғы ақпанда ол [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау вице-министрі]] лауазымына тағайындалған болатын. Бұл қызметін ол 2014 жылға дейін жалғастырды.<ref name="zakonkz" /> 2014 жылғы 13 тамыздан 2019 жылғы 29 шілдеге дейін ол [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]]нің орынбасары қызметінде болды. Орынбасарлығы аяқталған күні ол [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрі]] [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]тің орынбасары қызметіне тағайындалды. Бұл лауазымдағы жұмысы 2021 жылғы 21 мамырда аяқталды. 2021 жылғы мамырдан 2023 жылғы наурызға дейін Нысанбаев [[Сәкен Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті]] Басқарма төрағасының стратегиялық даму және халықаралық байланыстар жөніндегі орынбасары лауазымының иесі болған. Бұл қызметі аяқталғанынан кейін, 2023 жылғы 5 қыркүйекке дейін ол [[Астана әкімі]]нің кеңесшісі болды.<ref name="zakonkz" /> === Экология министрі (2023 бері) === [[Сурет:Нысанбаевтың кандидатурасын талқылау барысы (44965).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттарының Нысанбаевтың [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] кандидатурасына келісім беруі. Оң жақтан сол жаққа: Мәжіліс аппаратының басшысы [[Ренат Құрметжанұлы Айтаев|Ренат Айтаев]], Ерлан Нысанбаев, жазушы [[Ермек Әмірханұлы Аманшаев|Ермек Аманшаев]], депутат [[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин|Еділ Жаңбыршин]] және [[Қазақстан Мәжілісі төрағаларының тізімі|Мәжіліс төрағасы]]ның орынбасары [[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] және басқалары]] 2023 жылғы 5 қыркүйекте [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрі]] болып тағайындалды.<ref name="premyer" /><ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/en-nysanbaevty-tagayyndau-turaly-58134|title=Е.Н. Нысанбаевты тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-06}}</ref> Бұған дейін, 4 қыркүйек күні, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|депутаттары]] оның сол лауазымға кандидаттығына келісім берген еді.<ref name="majilis" /> 2024 жылғы 6 ақпандағы [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Әлихан Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін Ерлан Нысанбаев Экология және табиғи ресурстар министрі болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.astanatv.kz/kz/news/104221/ |title= Ерлан Нысанбаев Экология және табиғи ресурстар министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= Astana TV |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-06}}</ref> == Ғылыми еңбектері == Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «[[Астана]] қаласын көгалдандырудың экологиялық-ағаш өсіру проблемалары».<ref name="kimeken" /> == Марапаттары және атақтары == Ерлан Нысанбаевтың марапаттар тізімі:<ref name="zakonkz" /> * [[Құрмет ордені]]; * [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2007); * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008). Нысанбаевтың әскери атағы — запастағы аға лейтенант.<ref name="zakonkz" /> == Жеке өмірі == Ерлан Нысанбаевтың әкесі — Нысанбаев Нұрәлі Еркебұланұлы және анасы — Нысанбаева Арзангүл. Ерлан Төлегенова Ләйлә Жұмажанқызына (1963 жылы туған) үйленген. Екі ұлы, Ердан (1984 жылы туған), Ерлан Райымұлы (2003 жылы туған) Нұрәлиндер және бір қызы Анар Нұрәлина (1985 жылы туған) бар.<ref name="kimeken" /> Ерлан Нысанбаев [[Қазақ тілі|қазақ]] және [[Орыс тілі|орыс]] тілдерін меңгерген.<ref name="zakonkz" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан аға лейтенанттары]] [[Санат:Қазақстан экология министрлері]] rsvd74ax223z8f3axd5tdzxte302tj3 Саясат Нұрбек 0 118885 3648565 3616672 2026-08-28T07:14:36Z Nurken 111493 3648565 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі = Саясат Нұрбек |Шынайы есімі = |Суреті = Нурбек Саясат.png |Ені = |Атауы = Ресми портреті, {{шамамен|2025}} |Лақап аты = |Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі| Ғылым және жоғары білім министрі]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 11 маусым 2022 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br> [[Олжас Абайұлы Бектенов| Олжас Бектенов]] | Ізашары = ''лауазым құрылды''; [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрі]] ретінде [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов|Асхат Аймағамбетов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі| Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары| 7-сайланым депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 14 маусым 2022 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Туған күні = 18.5.1981 | Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Білімі = 1) Маршаллтаун колледжі<br>2) [[Еуразия ұлттық университеті]] (2004)<br>3) Сапиенца университетінің магистратурасы | Мамандығы = 1) [[саясаттану]]шы<br>2) [[заңгер]] | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2007 жылдан) | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Commons = Nurbek Saiasat }} '''Саясат Нұрбек''' ([[18 мамыр]] [[1981 жыл]], [[Семей]]) — қазақстандық қоғам қайраткері, саясаттанушы, 2022 жылдан бергі [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]]. == Білімі == *Маршаллтаун колледжін (Айова штаты, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 2001), саясаттанушы мамандығы бойынша; *[[Гумилев Лев Николаевич|Л.Н. Гумилев]] атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]]н (2004) халықаралық заңгер мамандығы бойынша үздік; *La Sapienza университетін ([[Рим|Рим қаласы]], 2006) «Геосаясат және халықаралық қауіпсіздік» мамандығы бойынша үздік; *«Көкше» академиясын (Көкшетау қаласы, 2010) психология бакалавры дәрежесімен бітірген. Қазақ, орыс, ағылшын, түрік, итальян (еркін), испан (орта деңгейде), жапон және латын (тіл негізі) тілдерін біледі. «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП мүшесі (2007 жылдан). == Қызмет жолы == *2000 жылдың тамыз айынан желтоқсан айына дейін - конгрессмен Марк Смиттің сайлау алды науқанының жеке көмекшісі (Айова штаты, АҚШ); *2001 жылдың сәуір айынан мамыр айына дейін - АҚШ Айова штаты Үкіметінің Ақпараттық технологиялар департаменті инновациялық технологиялар бөлімінің қызметкері; *2002 жылдың желтоқсан айынан - «Қазақстан Жастар конгресі» ЗТБ Атқарушы директоратының әлеуметтік, экономикалық және аймақтық даму басқармасының бастығы ([[Астана қаласы]]); *2003 жылдың шілде айынан 2004 жылдың қыркүйек айына дейін - «Art-Motion» ЖШС құрылтайшы - директоры (Астана қаласы); *2006 жылдың қараша айынан - «Қазына» Тұрақты даму қоры» АҚ Инвестициялық жобалар департаментінің менеджері; *2007 жылдың қыркүйек айынан - «Қазына» Тұрақты даму қоры» АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі; *2008 жылдың ақпан айынан - [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|ҚР Президенті Әкімшілігінің]] Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-кадр жұмысы бөлімінде кадрлық саясат секторының меңгерушісі; *2008 жылдың қазан айынан - [[Қазақстан Президенті|ҚР Президенті]] жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының халықаралық ынтымақтастық және ғылым жөніндегі вице-ректоры; *2008 жылдың желтоқсан айынан - «[[Самұрық-Қазына]]» ҰӘҚ-АҚ кадр саясаты және персоналды басқару жөніндегі атқарушы директоры; *2009 жылдың мамыр айынан кадрлық саясат және персоналды басқару департаментінің директоры; *2009 жылдың қыркүйек айынан - ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы Мемлекеттік саясат ұлттық мектебінің директоры; *[[2010]] жылдың наурыз айынан бері - Қазақ гуманитарлық заң университетінің «НР-менеджмент» пәнінің оқытушысы; *2010 жылдың қыркүйек айынан бері - «Тұран-Астана университетінің «Халықаралық құқық» пәнінің оқытушысы құқықтану кафедрасының доценті. *2010 жылдың қазан айынан бері - «Халықаралық бағдарламалар орталығы АҚ президенті. *ҚР Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясының стипендиаттары қауымдастығының мүшесі (2008 жылдан). *ҚР Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясы Тәуелсіз сараптама комиссиясы төрағасының орынбасары (2008 жылдан). Әскери атағы — запастағы лейтенант ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан ғылым министрлері]] 4wlh3aetiraj9v8qb68smgep1bvkqsu Қатысушы талқылауы:Prometheu$ 3 120032 3648379 482816 2026-08-27T14:44:26Z Cabayi 54188 Cabayi [[Қатысушы талқылауы:Narcis90]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Prometheu$]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Narcis90|Narcis90]]" to "[[Special:CentralAuth/Prometheu$|Prometheu$]]" 482816 wikitext text/x-wiki {{Hello}} --[[Қатысушы:BolatbekBot|BolatbekBot]] 00:43, 2011 ж. қыркүйектің 18 (ALMT)(via [[Қатысушы:BolatbekBot|BolatbekBot]]) mdjcyhm5exdtiaewjd1onz9ndbrj7h6 Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев 0 123971 3648573 3508931 2026-08-28T07:16:51Z Nurken 111493 3648573 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сауранбаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 30 маусым 2025 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Марат Кәрімжанұлы Қарабаев|Марат Қарабаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан темір жолы]]ның басқарма төрағасы | Ту_2 = Kazakhstan Temir Zholy.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 9 сәуір 2021 | Басқаруын аяқтады_2 = 30 маусым 2025 | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев|Сауат Мыңбаев]] | Ізбасары_2 = Талғат Алдыбергенов | Титулы_3 = [[Шымкент әкімі]] | Ту_3 = Shymkent logo.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = қараша 2017 | Басқаруын аяқтады_3 = маусым 2018 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_3 = [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]] | Ізбасары_3 = [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]] | Туған күні = 20.5.1967 | Туған жері = {{туғанжері|Тараз{{!}}Жамбыл|Таразда}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30991205|title=Сауранбаев Нурлан Ермекович (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2025-06-30}}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 5<ref name="zakonkz" /> | Азаматтығы = | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университеті<ref name="zakonkz" /> |ЭНИ-АДЖИП Милан Мұнай өнеркәсібін оқыту орталығы |Тұңғыш Президент атындағы Ұлттық қорғаныс университеті }} | Мамандығы = {{hlist|экономист|мұнай әкімшілігі магистрі}} | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = }} '''Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев''' ([[20 мамыр]] [[1967 жыл]], [[Тараз|Жамбыл]]) — қазақстандық саясаткер, 2025 жылдан бері қызметтегі [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]]. Сауранбаев — Экономика ғылымдарының кандидаты, 2021–2025 жылдары [[Қазақстан темір жолы]] басқармасының төрағасы, 2017–2018 жылдары [[Шымкент әкімі]] болған. == Білімі == Сауранбаев 1991 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазМУ-ді экономист мамандығы бойынша бітірген. 2001 жылы ол ЭНИ-АДЖИП, ЦОНП магистратурасын бітіріп, [[мұнай]] әкімшілігінің магистрі квалификациясын алды да, 2016 жылы [[Тұңғыш Президент атындағы Ұлттық қорғаныс университеті]]н «әскери және мемлекеттік басқару» мамандығы бойынша тәмамдады. 2004 жылдан бері ол — Экономика ғылымдарының кандидаты. == Еңбек жолы == === Кәсіпорындардағы мансабы === [[Сурет:Director N. Sauranbayev und Botschafter M. Tileuberdi.jpg|нобай|солға|[[Самұрық-Қазына]] басқарушы директоры Сауранбаев (сол жақта) пен Қазақстанның Аустриядағы елшісі [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]], [[Вена]], [[Аустрия]], 2011 жылғы сәуір]] Нұрлан Сауранбаев еңбек жолын 1991 жылы «Еңбек» ЖШС бас директоры ретінде бастады. 1997 жылы ол бұл қызметін аяқтап, бір жыл бойы Қазақстан кәсіпкерлер конгрессінің атқарушы директоры еді. 1998 жылдан 2000 жылға дейін Сауранбаев «[[Қазақстан темір жолы]]» мемлекеттік кәсіпорнының «Жолаушылар тасымалы» еншілес кәсіпорынының директоры болатын. Бұдан кейін, 2002 жылға дейін ол «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ААҚ бірінші вице-президенті қызметінде болды. 2002–2004 жылдары Сауранбаев [[ҚазМұнайГаз|ҚазМұнайгаз]] АҚ Инжинирингтік жобалар басқару және қызмет көрсету департаментінің директоры болса, 2004–2007 жылдары ол «Теңіз сервис» ЖШС бас директоры еді.<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref> 2007 мен 2010 жылдары аралығында Сауранбаев — «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ басқарушы директоры. 2010 жылдан 2011 жылға дейін ол — [[Самұрық-Қазына]] басқарма төрағасы орынбасарының кеңесшісі; басқарушы директоры болатын. === Саяси мансабы === 2011 жылы Сауранбаев [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар вице-министрі]] ретінде тағайындалғаны арқылы саяси мансабын бастады. Бұл лауазымға ол 2014 жылға дейін ие болды. 2014 жылдан 2016 жылға дейін ол — [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]нің орынбасары. 2016–2017 жылдары ол — [[ЭКСПО-2017]] халықаралық мамандандырылған көрмесін дайындау және өткізу мәселелері жөніндегі штабтың ұйымдастыру комитетінің басшысы. 2017 жылғы қарашадан 2018 жылғы маусымға дейін Нұрлан Сауранбаев — [[Шымкент]] қаласының [[Шымкент әкімі|әкімі]]. 2019 жылы Сауранбаев [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Мемлекеттік бақылау және аумақтық ұйымдастыру жұмысы бөлімінің меңгерушісі атанды. Бұл қызметте ол 2021 жылға дейін болды. 2021–2025 жылдары ол — [[Қазақстан темір жолы]] АҚ басқармасының төрағасы.<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/nurlan-sauranbaev-kazakstan-temir-zholy-uk-ak-baskarma-toragasy-bolyp-tagayyndalady-835146 |title=Нұрлан Сауранбаев «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ басқарма төрағасы болып тағайындалады |lang=kk |publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date=2021-04-08 |accessdate=2025-07-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://continent-online.com/Document/?doc_id=30991205 |title=Сауранбаев Нурлан Ермекович (персональная справка) |lang=ru}}</ref> 2025 жылғы 30 маусымда президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] Сауранбаевты [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/nesauranbaevty-tagayyndau-turaly-3051250 |title=Н.Е. Сауранбаевты тағайындау туралы |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-06-30 |accessdate=2025-07-01}}</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}}{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}{{DEFAULTSORT:Сауранбаев, Нұрлан Ермекұлы}} [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:Шымкент әкімдері]] [[Санат:Қазақстан көлік министрлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан темір жолы тұлғалары]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] 2gknoe8kuq6e70c7pdpqdglyh5qugj9 V Харальд 0 192513 3648618 2639417 2026-08-28T07:57:51Z Nurken 111493 3648618 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = V Харальд | Шынайы есімі = Harald V | Суреті = King Harald V of Norway (29741494632) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Харальд, 2016 жыл | Титулы = [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]] | Ту = Royal Standard of Norway.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 17 қаңтар 1991 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026 | Ізашары = [[V Улаф]] | Ізбасары = [[VIII Хокон]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 21.02.1937 | Туған жері = Скаугум, [[Аскер]], [[Норвегия]] | Қайтыс болған күні = 28.08.2026 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Осло|Ослода}}, [[Норвегия]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[V Улаф]] | Анасы = Шведтік Марта (Мэрта) | Жұбайы = [[Соня (Норвегия ханымы)|ханым Соня]] | Балалары = 2, соның ішінде [[VIII Хокон]] | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Harald V of Norway Signature.svg | Commons = Harald V of Norway | Марапаттары = | Сайты = }} '''V Ха́ральд''' ({{lang-no|Harald V}}; [[21 ақпан]] [[1937 жыл|1937]], [[Аскер]] – [[28 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]) — 1991 жылғы 17 қаңтардан 2026 жылғы 28 тамызға дейін [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]]. == Өмірбаяны == Харальд — [[1370 жыл]]дан бері [[Норвегия]]да туған бірінші [[ханзада]]. [[1940 жыл]]ы корольдік жанұя немістердің Норвегияны басып кіргеннен кейін [[Вашингтон]] қаласына көшіп кетті. Харальдтің атасы [[Хокон VII]] және әкесі, Улаф ханзада, соғысты [[Лондон]]да өткізді, үкіметті қуғында басқарған. [[1945]] ханзада Норвегияға қайта оралып Осло университетінде оқуды бастады ([[1955]]) жылдан әскери академияда. [[1960]] жылдан [[Оксфорд университеті]]нде). [[1968 жыл]]ы [[Соня (Норвегия ханымы)|Соня Харальдсен]] ақсүйек емес әйелге үйленді, екі баласы бар: ханшайым Марта Луиза және [[Хокон (Норвегия ханзадасы)|ханзада Хокон]], тақ мұрагері. [[Желкенді спорт]]пен әуестеніп, бірнеше рет әлем чемпионаттарына (әкесі сияқты) (команда құрамындағы алтын медаль — [[1987]]), Еуропа және Олимпийада ойындарына (1964, 1968 және 1972) қатысқан. [[1964 жыл]]ы [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1964|Токиодағы Олимпиада ойындарында]] Норвег туын көтерген. [[1928 жыл]]ы [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1928|Амстердамдағы Олимпиада]] чемпионы атағына ие болған әкесі Улаф V-ден гөрі, Харальд Олимпиада ойындарында 8-ші орынына жоғары көтерілген жоқ, бірақ Еуропа чемпионатында жақсы жетістіктерге жеткен. [[2005 жыл]]ы, король болған кезде (жүрек операциясы жасалғаннан, екі ай өткеннен кейін), 68 жасында өзінің командасымен бірге Швециядағы өткен Еуропа жарысында жеңіске жеткен. [[2003]]—[[2004]] және [[2005]] король қатты ауырып, рак және жүрек-тамыр ауруларынан емделген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Харальд, V}} [[Санат:Норвегия корольдері]] afbsawwmrd9k09chzbunuz0fztfn57i 3648647 3648618 2026-08-28T09:57:13Z 1nter pares 146705 /* */ 3648647 wikitext text/x-wiki {{Жақында қайтыс болған}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = V Харальд | Шынайы есімі = Harald V | Суреті = King Harald V of Norway (29741494632) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Харальд, 2016 жыл | Титулы = [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]] | Ту = Royal Standard of Norway.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 17 қаңтар 1991 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026 | Ізашары = [[V Улаф]] | Ізбасары = [[VIII Хокон]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 21.02.1937 | Туған жері = Скаугум, [[Аскер]], [[Норвегия]] | Қайтыс болған күні = 28.08.2026 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Осло|Ослода}}, [[Норвегия]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[V Улаф]] | Анасы = Шведтік Марта (Мэрта) | Жұбайы = [[Соня (Норвегия ханымы)|ханым Соня]] | Балалары = 2, соның ішінде [[VIII Хокон]] | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Harald V of Norway Signature.svg | Commons = Harald V of Norway | Марапаттары = | Сайты = }} '''V Ха́ральд''' ({{lang-no|Harald V}}; [[21 ақпан]] [[1937 жыл|1937]], [[Аскер]] – [[28 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]) — 1991 жылғы 17 қаңтардан 2026 жылғы 28 тамызға дейін [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]]. == Өмірбаяны == Харальд — [[1370 жыл]]дан бері [[Норвегия]]да туған бірінші [[ханзада]]. [[1940 жыл]]ы корольдік жанұя немістердің Норвегияны басып кіргеннен кейін [[Вашингтон]] қаласына көшіп кетті. Харальдтің атасы [[Хокон VII]] және әкесі, Улаф ханзада, соғысты [[Лондон]]да өткізді, үкіметті қуғында басқарған. [[1945]] ханзада Норвегияға қайта оралып Осло университетінде оқуды бастады ([[1955]]) жылдан әскери академияда. [[1960]] жылдан [[Оксфорд университеті]]нде). [[1968 жыл]]ы [[Соня (Норвегия ханымы)|Соня Харальдсен]] ақсүйек емес әйелге үйленді, екі баласы бар: ханшайым Марта Луиза және [[Хокон (Норвегия ханзадасы)|ханзада Хокон]], тақ мұрагері. [[Желкенді спорт]]пен әуестеніп, бірнеше рет әлем чемпионаттарына (әкесі сияқты) (команда құрамындағы алтын медаль — [[1987]]), Еуропа және Олимпийада ойындарына (1964, 1968 және 1972) қатысқан. [[1964 жыл]]ы [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1964|Токиодағы Олимпиада ойындарында]] Норвег туын көтерген. [[1928 жыл]]ы [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1928|Амстердамдағы Олимпиада]] чемпионы атағына ие болған әкесі Улаф V-ден гөрі, Харальд Олимпиада ойындарында 8-ші орынына жоғары көтерілген жоқ, бірақ Еуропа чемпионатында жақсы жетістіктерге жеткен. [[2005 жыл]]ы, король болған кезде (жүрек операциясы жасалғаннан, екі ай өткеннен кейін), 68 жасында өзінің командасымен бірге Швециядағы өткен Еуропа жарысында жеңіске жеткен. [[2003]]—[[2004]] және [[2005]] король қатты ауырып, рак және жүрек-тамыр ауруларынан емделген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Харальд, V}} [[Санат:Норвегия корольдері]] h2gduy84ckp52n47uubx2wgj35u8gjv V Улаф 0 192519 3648613 2443643 2026-08-28T07:53:28Z Nurken 111493 Nurken [[Улаф V]] бетін [[V Улаф]] бетіне жылжытты 2443643 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Улаф V | Шынайы есімі = Olaf V | Суреті = Olav V of Norway.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Норвегия королі]] | Ту = Royal Standard of Norway.svg | Ту2 = | Басқара бастады = [[21 қыркүйек]] [[1957]] | Басқаруын аяқтады = [[17 қаңтар]] [[1991]] | Ізашары = [[Хокон VII]] | Ізбасары = [[Харальд V]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = 13 | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = 13 | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 2.07.1903 | Туған жері = [[Сандрингем]], [[Норфолк]] [[Графтық|графтығы]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = 17.01.1991 | Қайтыс болған жері = [[Осло]], [[Норвегия]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі =[[Хокон VII]] | Анасы =[[Мод Виндзор]] | Жұбайы = [[Марта Шведтік]] | Балалары = ханшайым Мэрта Луиза және [[Хокон (Норвегия ханзадасы)|ханзада Хокон]] | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = | Commons = Olav V of Norway | Марапаттары = | Сайты = }} '''Улаф V''' ({{lang-no|Olav V}}, [[2 шілде]] [[1903]], [[Сандрингем]], [[Норфолк]] графтығы, [[Ұлыбритания]] — [[17 қаңтар]] [[1991]], [[Осло]], [[Норвегия]]) — [[1957 жыл]]дан бастап [[Норвегия королі]], [[Хокон VII]]-ның ұлы. Әкесі бойынша Габсбург үйінен даттық ханзада, [[Кристиан IX]]-нің шөбересі, анасы бойынша — [[Эдуард VII]]-нің немересі. Норвегия тағына отырғанға дейін әкесінің Александр аты болған. 8h5s17036ct2zkcjnnvx22nkrmmw0bc VII Хокон 0 192520 3648615 2443644 2026-08-28T07:53:42Z Nurken 111493 Nurken [[Хокон VII]] бетін [[VII Хокон]] бетіне жылжытты 2443644 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Хокон VII | Шынайы есімі = Haakon VII | Суреті = Haakon VII FSA.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Норвегия королі]] | Ту = Royal Standard of Norway.svg | Ту2 = | Басқара бастады = [[25 қараша]] [[1905]] | Басқаруын аяқтады =[[21 қыркүйек]] [[1957]] | Ізашары = [[Оскар II]] | Ізбасары = [[Улаф V]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = 13 | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = 13 | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 3.8.1872 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 21.9.1957 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі =[[Фредерик VIII]] | Анасы =[[Ловиса Шведтік|Луиза Бернадот]] | Жұбайы = [[Мод Виндзор]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = | Commons = Haakon VII of Norway | Марапаттары = | Сайты = }} '''Хокон VII''' ({{lang-no|Haakon VII}}, [[3 тамыз]] [[1872]], Шарлоттенлунд сарайы, [[Копенгаген]] маңы, [[Дания]] — [[21 қыркүйек]] [[1957]], [[Осло]]) — [[1905 жыл]]дың [[25 қараша]]сынан бастап [[Норвегия королі]] (тәж кигізу жорасы [[22 маусым]] [[1906]]). == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.kongehuset.no/c29384/artikkel/vis.html?tid=29387 Kong Haakons dekorasjoner] [[Санат:Норвегия]] [[Санат:Тұлғалар]] dh4p3ph3uup4j6ufqt58t0cstxn4zo4 VIII Хокон 0 192521 3648619 2443645 2026-08-28T07:58:07Z Nurken 111493 Nurken [[Хокон (Норвегия ханзадасы)]] бетін [[VIII Хокон]] бетіне жылжытты 2443645 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Оның Хан ағзамы ханзада Хокон | Шынайы есімі = Haakon Magnus | Суреті = Crown Prince Håkon (50).jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Норвегияны мұрңагер ханзадасы | Ту = Standard of the crown prince of Norway.svg | Ту2 = | Басқара бастады = [[17 қаңтар]] [[1991]] | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Улаф V]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = 13 | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = 13 | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 20.07.1973 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі =[[Харальд V]] | Анасы =[[Соня (Норвегия ханымы)|Соня]] | Жұбайы = [[Метте-Марит (Норвегия ханшайымы)|Метте-Марит Тьессем Хёйби]] | Балалары = Ингрид Александра (2004), Сверре Магнус (2005) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = | Commons = | Марапаттары = | Сайты = }} '''Оның Хан ағзамы ханзада Хокон''' (шоқындыру аты Хокон Магнус, ({{lang-no|Haakon Magnus}}, [[20 шілде]] [[1973 жыл]]ы) — [[Норвегия]]ның мұрагер [[ханзада]]сы, [[Харальд V|Харальд V Норвегия королінің]] және [[Соня (Норвеги ханымы)|Соня ханымының]] ұлы. Шлезвиг-Гольштейн-Зондербург-Глюксбург әулиетінің өкілі. [[Санат:Норвегия]] 0ce8hgqhbgbn31692bl14u7ukoor3kz 3648624 3648619 2026-08-28T08:03:34Z Nurken 111493 3648624 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = VIII Хокон | Шынайы есімі = Haakon VIII | Суреті = Sametingsåpning - 51609646697 (Haakon).jpg | Сурет ені = | Атауы = Хокон, 2021 жыл | Титулы = [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]] | Ту = Greater royal coat of arms of Norway.svg | Ту2 = Coat of arms of Norway.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[V Харальд]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 20.07.1973 | Туған жері = {{туғанжері|Осло|Ослода}}, [[Норвегия]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[V Харальд]] | Анасы = [[Соня (Норвегия ханымы)|Соня]] | Жұбайы = [[Метте-Марит|Метте-Марит Тьессем Хёйби]] | Балалары = 2 | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = | Commons = | Марапаттары = | Сайты = }} '''VIII Хокон''' ({{lang-no|Haakon VIII}}, [[20 шілде]] [[1973 жыл|1973]], [[Осло]]) — 2026 жылғы тамыздан бергі [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]], [[V Харальд]]тің ұлы. {{DEFAULTSORT:Хокон, VIII}} [[Санат:Норвегия корольдері]] ji0uhjqxs5i87cvdhzygmphh6369u2w Мордва Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы 0 192830 3648480 3477278 2026-08-27T22:54:40Z Dostojewskij 35135 Сурет:Mordovian ASSR in the Soviet Union (European part).svg 3648480 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mordovian ASSR in the Soviet Union (European part).svg|thumb|🔴 Мордва Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] '''Мордва Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы''' - 1934 жылы 20 желтоқсанда құрылған. Жері 26,2 мың км² Мемлекеттік әкімшілік жағынан 21 аудаңға бөлінеді, 7 қаласы, 17 қала тектес поселкесі бар, астанасы-Саранск қаласы.<ref name="source1">“Қазақ Совет Энциклопедиясы”, VI том</ref> == Табиғаты == Мордваның шығыс бөлігін шығыс [[Еуропа]] жазығы, (Волга алабы), оңтүстік-шығысын [[Волга]] бойы қыраты алып жатыр. Пайдалы қазындылары әк тас, доломит, шымтезек, бор, мергель, саз балшық. Климаты қоңыржай, континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы: 11,2°С, маусым айында 19,2°С; Жауын шашынның жылдық орташа мөлшері 450-525 мм, ірі өзендері Ока, оның саласы [[Мокша]], [[Сура]], [[Алатырь]]. [[Қасқыр]], [[борсық]], [[құндыз]], [[қабан]], [[ондатыр]], [[түлкі]], [[қоян]], [[бұлан]] мекендейді. == Халқы == Мордва АССР-нің жергілікті тұрғындары [[мордвалар]]. Бұлардан басқа [[орыстар]], [[татарлар]], [[украиндар]] тұрады. Орташа тығыздығы 1м² жерге 38,7 адам Қала халқының 40 пайыз. Ірі қалалары Саранск, Рузаевка, Ковылкино, Ардатов, Инсар, Красноблодск, Темников. == Тарихы == Мордва жерінен табылған ең ежелгі археологиялық ескерткіштер неолит дәуіріне жатады. Темір дәуірінің бастапқы кезеңінде бұл өлкені Городец мәдениетінің отырықшы, егінші, аңшы тайпалары мекендеген. Мордва (mordens) деген ортақ этникалық атқа жататын алғашқы жазба дерек біздің заманның 6 ғасырында кездеседі. 10 ғасырда Византия императоры Константин ҮІІ Богрянародный Мордию елі барын айтады. Бұл өлкені орыс жылнамасында «Пургас болысы» деп атайды. (Пургас Русь) Мордвада 12-13 ғасырда феодал қатынас дамыды, сонымен қатар 17 ғасырда мордвадарды зорлап христиан дініне еңгізу оларды тұған жерін тас тап, Засурье, Заволожье, кейін Уралға, Сібірге қашуына себебші болды. Мордва халқы И.И Болотников, ([[1606]]-[[1607]] жылдар), С.Т Разин (1667-1671 жылдар) бастаған шаруалар соғысына белсене қатысты. Олардың ішінен көтерлісші отрятдарға басшы еткен Воркадин, Москов, Алена сияқты ерлер шықты. Осыған байланысты 18 ғасырда адамдардың толқулары болды. 18 ғасырда товарлы-ақша қатынастары күшейуіне байланысты мордва қалаларынан Москва, төменгі Новоград, Саратов тағы басқа қалалрымен қатынастар күшейді. Мордвада помещниктер жердің шурайлысын алды. Жер орыс мордва, татар кулактар мен көпестерінің қолына көшті. Жер аз 100 мыңнан астам шаруа Мордвадан Уралға, Сібірге, Орта Азияға көшті. 19 ғасырдан Мордва қыстақтарында мектептер ашылды, сабақ орыс тілінде жүріле бастады. Халық ағарту саласының прогресшіл қайраткерлері В.И Лениннің әкесі И.Н Ульянов, В.Х. Хохряков тағы басқа бала оқытуға зор рөл атқарды. Мордвада Ұлы Октябрь революциясы жеңгеннен кейін Мордва Совет өкіметі құрылды. 1921 жылы Самарда өткен съезі Мордва автономиясын құру мәселесін көтерді, 1928 жылы Ортаңғы Еділ өлкесі құрамында Мордва округі құрылып, 1930 жылы Мордва автономиялық округі болып өзгертілді. 1934 жылы Мордва АССР болып аталды. Соғысқа дейінгі жылдарда Мордва негізінен социализм құрылды, экономика, мәдени мешеулік жоғалды. 1940 жылы 1913 жылғыдан өнеркәсіп орындардың беретін жалпы өнім 9,5 есе артып түсті. 1932 жылы қарсаңында шаруалар колхозға ұйымдастырылды.<ref name="source2">Документы и материалы по истории Мордовской АССР, Саранск, 1939.</ref> == Халық шаруашылығы == Мордвада халық шаруашылық пен өнеркәсіп қатар дамыған. 1950 жылға дейін жеңіл және ағаш, тамақ, өнеркісібінің үлесі басым болды. Өнеркәсіптің жалпы өнімі машина жасау металл өнімі 46 пайыз, жеңіл 15 пайыз, тамақ 17 пайыз, құрылыс материалдары 6,4 пайыз, ағаш, ағаш өңдеу 4,7 пайыз сонымен қатар электро энергетика 1,2 квт.сағат болып өндірілді. Алексеевкіге Ромодановода және Саранскіде жылу электр стансиялары бар. == Ауыл шаруашылығы == Мордва астық және мал шаруашылық дамыған республикалардың бірі. Ауыл шаруашылық жері 1,7 млн га, оның ішінде егістік 1,3 млн га, шабындығы 0,1 мың га, жайылымы 0,3 млн га, 1973 жылдың басында барлық егіс көлемі 1208,1 млн га, дәнді дақылдар 761,3 млн га овощ бақша және картоп 83,3 , жемшөп 334,3 мың тонна. Мал шаруашылығының жетекші саласы сүтті-етті мүйізді ірі қара мал, өсіру. Шошқа шаруашылығы, құс өсіру қой шаруашылығы дамыған. == Транспорт == Темір жолының ұзындығы 539 км, оның 303 км-і электрлендірілген. Мордва жерінің батысынан шығысына қарай Москва-куйбышев темір жолы, шығыс бөлігінен Горький-Пенза, Красный, Узел-Казань темір жолдар өтеді. Автомобиль жолдарының ұзындығы 8,5 мың км, оның ішінде асфальттаңғаны 1,4 мың км. == Денсаулық сақтау == 1913 жылы Мордва жерінде не бары 517 төсектік 29 аурухана болса 1973 жылы 9,8 мың төсектік аурухана (100 тұрғынға 9,6 төсек) болды. Республикада 1,9 мың дәрігер, 8,1 мың орта білімді дәрігер жұмыс істейді. Мордва университетінің медицина факультетімен 5 мед училище дәрігерлерді және медицина қызметкерлерді даярлайды. Мордвада 4 санатория және 4 демалыс үй бар. == Оқу-ағарту ісі == 1914/1915 жылы Мордва территориясында 787 жалпы білім беру мектепте 58 мың оқушы болса 1972/1973 жылғы оқу жылында 238,5 мың оқушы болды. Мордва университеті мен пед институтында 18,7 мың студент оқиды. 1973 жылы 622 кітапхана, республикалық өлке тану музейі, Ф.В Сычков атындағы республикалық сурет галереясы, 851 клубтік мекеме, 889 кино қондырғы жұмыс істейді. == Баспасөз, радиохабары, телевизиясы == Республикалық газеттер Мокша тілінде «Мокшень правда», эрзя тілінде «Эрзянь правда», орыс тілінде «Советская Мордавия», «Молодой ленинец», әдеби журналдары «[[Сятко]]» бар. Москва радиохабарымен телехабарларын қабылдайды. == Әдебиеті == Мордва [[әдебиет]]і Октябрь революциасына дейін ауызша қалыптасыпты. Жазба әдебиеті тек совет өеімет орнаған соң дамыды. Оның ірге тасын қалаушылар З.Ф. Дорофеев, және Я.П. Григошин. 1934 жылдан Мордва әдебиетінің классиктері П.С Кириллов, М.И Безбородовтар әдеби қызметін бастады.<ref name="source3">Рамзи Валеев. Хроника "Забулачной республики"."Республика Татарстан" 26.07.1997</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:КСРО]] {{stub}} h9twad85lz9tf2u49zfg5kzajpshgbc Браунфельс 0 209770 3648505 3450452 2026-08-28T06:11:44Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648505 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Браунфельс |шынайы атауы = Braunfels |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Braunfels COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=31 |lat_sec=03 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=23 |lon_sec=20 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Гессен |кестедегі аймақ = Гессен |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Лан-Дилль |кестедегі аудан = Лан-Дилль (аудан){{!}}Лан-Дилль |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 6 қалалы аудан |басшының түрi = |басшысы = Вольфганг Келлер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 47,29 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 236 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10 908 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06442 |пошта индексі = 35619 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LDK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 06 5 32 003 |ортаққордағы санаты = Braunfels |сайты = http://www.braunfels.de |сайт тілі = de }} '''Браунфельс''' ({{lang-de|Braunfels}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Гессен]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Гиссен (округ)|Гиссен]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Лан-Дилль (аудан)|Лан-Дилль]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 10 908 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 47,29 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''06 5 32 003''. Қаланың басшысы — Вольфганг Келлер. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.braunfels.de Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060618191314/http://www.braunfels.de/ |date=2006-06-18 }} {{Германия:Лан-Дилль ауданы:Қалалар}} {{Hesse-geo-stub}} [[Санат:Гессен елді мекендері]] 4jxnluyoweqx5ec9t9xuy417nrqvrfx Брук (Жоғарғы Пфальц) 0 212232 3648630 3423350 2026-08-28T08:16:30Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648630 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Брук (Жоғарғы Пфальц) |шынайы атауы = Bruck in der Oberpfalz |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Bruck in der Oberpfalz COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=15 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=18 |lon_sec=29 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Швандорф |кестедегі аудан = Швандорф (аудан){{!}}Швандорф |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Йоахим Ханиш |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 33,09 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 368 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 4310 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 094 34 |пошта индексі = 92436 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SAD |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 3 76 117 |ортаққордағы санаты = Bruck in der Oberpfalz |сайты = http://www.bruck-i-d-opf.de/ |сайт тілі = de }} '''Брук (Жоғарғы Пфальц)''' ({{lang-de|Bruck in der Oberpfalz}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Жоғарғы Пфальц (округ)|Жоғарғы Пфальц]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Швандорф (аудан)|Швандорф]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4310 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]</ref> Алып жатқан жер аумағы 33,09 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 3 76 117''. Муниципалитеттің басшысы — Йоахим Ханиш. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bruck-i-d-opf.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061125122919/http://www.bruck-i-d-opf.de/ |date=2006-11-25 }} {{Германия:Швандорф ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] rl34yuyjq3tjmpya6zxs8j4p5i35n22 Кентавр А 0 314828 3648411 1862441 2026-08-27T17:00:23Z Alphy Haydar 36950 Alphy Haydar [[NGC 5128]] бетін [[Кентавр А]] бетіне жылжытты: Қате жазылған тақырып 1862441 wikitext text/x-wiki {{Галактика/Жұлдыздар шоғыры |Түрі = [[галактика]] |Атауы = NGC 5128 |Сурет = NGC 5128.jpg |Сурет атауы = |Ашушы = [[Джеймс Данлоп]] |Ашылу уақыты = [[29 сәуір]] [[1826]] |Өзге атаулары = PGC 46957, ESO 270-9, MCG -7-28-1, ARP 153, Centaurus A, IRAS13225-4245, AM 1322-424, PRC C-45 |Дәуірі = [[J2000.0]] |Шоқжұлдызы = Центавр |Тура шарықтауы = {{RA|13|35|32,1}} |Еңісуі = {{Dec|-43|00|58}} |Көрінерлік өлшемі = 25,70′ × 20,0′ |Көрінерлік жұлдыздық шамасы = 6,6 |Фотографиялық жұлдыздық шамасы = 7,6 |Типі = S0 |Сәулелік жылдамдығы = |Сәулелік жылдамдығы қате = |Қызыл еңісуі = |Қызыл еңісуі қате = |Айналу жылдамдығы = |Айналу жылдамдығы қате = |Қашықтығы = |Бұрыштық орналасуы = 35 |Жарықтығы = 13,3 |Абсолюттік жұлдыздық шамасы = |Салмағы = |Радиусы = |Қасиеттері = }} '''NGC 5128''' — [[Центавр (шоқжұлдыз)|Центавр]] шоқжұлдызында орналасқан S0 типті [[галактика]]. [[Жаңа жалпы каталог]]тың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. == Ашылуы == Бұл нысанды [[1826 жыл]]ы [[29 сәуір]]де [[Джеймс Данлоп]] астрономы ашқан болатын және [[Жаңа жалпы каталог|NGC]] каталогында 5128 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 46957, ESO 270-9, MCG -7-28-1, ARP 153, Centaurus A, IRAS13225-4245, AM 1322-424, PRC C-45. == Тағы қараңыз == * [[Мессье нысандарының тізімі]] * [[Жаңа жалпы каталог]] * [[Индекс каталог]] == Сыртқы сілтемелер == * «Жаңа жалпы каталог» түпнұсқасындағы [http://www.seds.org/~spider/ngc/ngc.cgi?5128 ағылшынша] және [http://www.seds.org/~spider/ngc/ngc_fr.cgi?5128 французша мәліметтер] * [[Жаңа жалпы каталог#Қайта қаралған Жаңа жалпы каталог|Қайта қаралған Жаңа жалпы каталог]]тағы [http://www.seds.org/~spider/ngc/revngcic.cgi?NGC5128 мәліметтер]{{ref-en}} * [http://simbad.u-strasbg.fr/sim-id.pl?Ident=NGC+5128 SIMBAD базасындағы мәліметтер]{{ref-en}} * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC+5128 VizieR базасындағы мәліметтер]{{ref-en}} * [http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+5128 NASA/IPAC Extragalactic Database базасындағы мәліметтер]{{ref-en}} * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/basic_connect?qsearch=NGC+5128&version=1 NGC 5128 нысанына арналған жарияланымдар] {{galaxy-stub}} {{NGC навигаторы|NGC 5124|NGC 5125|NGC 5126|NGC 5127|NGC 5128|NGC 5129|NGC 5130|NGC 5131|NGC 5132}} [[Санат:NGC нысандары]] [[Санат:Центавр (шоқжұлдыз)]] hcx1m0m4idxouhq3rn71faul159njrb 3648415 3648411 2026-08-27T17:02:16Z Alphy Haydar 36950 3648415 wikitext text/x-wiki {{Галактика/Жұлдыздар шоғыры |Түрі = [[галактика]] |Атауы = NGC 5128 |Сурет = NGC 5128.jpg |Сурет атауы = |Ашушы = [[Джеймс Данлоп]] |Ашылу уақыты = [[29 сәуір]] [[1826]] |Өзге атаулары = PGC 46957, ESO 270-9, MCG -7-28-1, ARP 153, Centaurus A, IRAS13225-4245, AM 1322-424, PRC C-45 |Дәуірі = [[J2000.0]] |Шоқжұлдызы = Центавр |Тура шарықтауы = {{RA|13|35|32,1}} |Еңісуі = {{Dec|-43|00|58}} |Көрінерлік өлшемі = 25,70′ × 20,0′ |Көрінерлік жұлдыздық шамасы = 6,6 |Фотографиялық жұлдыздық шамасы = 7,6 |Типі = S0 |Сәулелік жылдамдығы = |Сәулелік жылдамдығы қате = |Қызыл еңісуі = |Қызыл еңісуі қате = |Айналу жылдамдығы = |Айналу жылдамдығы қате = |Қашықтығы = |Бұрыштық орналасуы = 35 |Жарықтығы = 13,3 |Абсолюттік жұлдыздық шамасы = |Салмағы = |Радиусы = |Қасиеттері = }} '''Кентавр А''' (NGC 5128) — [[Центавр (шоқжұлдыз)|Центавр]] шоқжұлдызында орналасқан S0 типті [[галактика]]. [[Жаңа жалпы каталог]]тың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. == Ашылуы == Бұл нысанды [[1826 жыл]]ы [[29 сәуір]]де [[Джеймс Данлоп]] астрономы ашқан болатын және [[Жаңа жалпы каталог|NGC]] каталогында 5128 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 46957, ESO 270-9, MCG -7-28-1, ARP 153, Centaurus A, IRAS13225-4245, AM 1322-424, PRC C-45. == Тағы қараңыз == * [[Мессье нысандарының тізімі]] * [[Жаңа жалпы каталог]] * [[Индекс каталог]] == Сыртқы сілтемелер == * «Жаңа жалпы каталог» түпнұсқасындағы [http://www.seds.org/~spider/ngc/ngc.cgi?5128 ағылшынша] және [http://www.seds.org/~spider/ngc/ngc_fr.cgi?5128 французша мәліметтер] * [[Жаңа жалпы каталог#Қайта қаралған Жаңа жалпы каталог|Қайта қаралған Жаңа жалпы каталог]]тағы [http://www.seds.org/~spider/ngc/revngcic.cgi?NGC5128 мәліметтер]{{ref-en}} * [http://simbad.u-strasbg.fr/sim-id.pl?Ident=NGC+5128 SIMBAD базасындағы мәліметтер]{{ref-en}} * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC+5128 VizieR базасындағы мәліметтер]{{ref-en}} * [http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+5128 NASA/IPAC Extragalactic Database базасындағы мәліметтер]{{ref-en}} * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/basic_connect?qsearch=NGC+5128&version=1 NGC 5128 нысанына арналған жарияланымдар] {{galaxy-stub}} {{NGC навигаторы|NGC 5124|NGC 5125|NGC 5126|NGC 5127|NGC 5128|NGC 5129|NGC 5130|NGC 5131|NGC 5132}} [[Санат:NGC нысандары]] [[Санат:Центавр (шоқжұлдыз)]] p3lweuscdg28ms5b89hov3jobftswr0 3648416 3648415 2026-08-27T17:03:21Z Alphy Haydar 36950 3648416 wikitext text/x-wiki {{Галактика/Жұлдыздар шоғыры |Түрі = [[галактика]] |Атауы = NGC 5128 |Сурет = ESO Centaurus A LABOCA.jpg |Сурет атауы = |Ашушы = [[Джеймс Данлоп]] |Ашылу уақыты = [[29 сәуір]] [[1826]] |Өзге атаулары = PGC 46957, ESO 270-9, MCG -7-28-1, ARP 153, Centaurus A, IRAS13225-4245, AM 1322-424, PRC C-45 |Дәуірі = [[J2000.0]] |Шоқжұлдызы = Центавр |Тура шарықтауы = {{RA|13|35|32,1}} |Еңісуі = {{Dec|-43|00|58}} |Көрінерлік өлшемі = 25,70′ × 20,0′ |Көрінерлік жұлдыздық шамасы = 6,6 |Фотографиялық жұлдыздық шамасы = 7,6 |Типі = S0 |Сәулелік жылдамдығы = |Сәулелік жылдамдығы қате = |Қызыл еңісуі = |Қызыл еңісуі қате = |Айналу жылдамдығы = |Айналу жылдамдығы қате = |Қашықтығы = |Бұрыштық орналасуы = 35 |Жарықтығы = 13,3 |Абсолюттік жұлдыздық шамасы = |Салмағы = |Радиусы = |Қасиеттері = }} '''Кентавр А''' (NGC 5128) — [[Центавр (шоқжұлдыз)|Центавр]] шоқжұлдызында орналасқан S0 типті [[галактика]]. [[Жаңа жалпы каталог]]тың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. == Ашылуы == Бұл нысанды [[1826 жыл]]ы [[29 сәуір]]де [[Джеймс Данлоп]] астрономы ашқан болатын және [[Жаңа жалпы каталог|NGC]] каталогында 5128 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 46957, ESO 270-9, MCG -7-28-1, ARP 153, Centaurus A, IRAS13225-4245, AM 1322-424, PRC C-45. == Тағы қараңыз == * [[Мессье нысандарының тізімі]] * [[Жаңа жалпы каталог]] * [[Индекс каталог]] == Сыртқы сілтемелер == * «Жаңа жалпы каталог» түпнұсқасындағы [http://www.seds.org/~spider/ngc/ngc.cgi?5128 ағылшынша] және [http://www.seds.org/~spider/ngc/ngc_fr.cgi?5128 французша мәліметтер] * [[Жаңа жалпы каталог#Қайта қаралған Жаңа жалпы каталог|Қайта қаралған Жаңа жалпы каталог]]тағы [http://www.seds.org/~spider/ngc/revngcic.cgi?NGC5128 мәліметтер]{{ref-en}} * [http://simbad.u-strasbg.fr/sim-id.pl?Ident=NGC+5128 SIMBAD базасындағы мәліметтер]{{ref-en}} * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC+5128 VizieR базасындағы мәліметтер]{{ref-en}} * [http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+5128 NASA/IPAC Extragalactic Database базасындағы мәліметтер]{{ref-en}} * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/basic_connect?qsearch=NGC+5128&version=1 NGC 5128 нысанына арналған жарияланымдар] {{galaxy-stub}} {{NGC навигаторы|NGC 5124|NGC 5125|NGC 5126|NGC 5127|NGC 5128|NGC 5129|NGC 5130|NGC 5131|NGC 5132}} [[Санат:NGC нысандары]] [[Санат:Центавр (шоқжұлдыз)]] sh6fjfaa4j8jpu34d6x6kz9r81ml8qm Талқылау:Кентавр А 1 322417 3648413 1249833 2026-08-27T17:00:23Z Alphy Haydar 36950 Alphy Haydar [[Талқылау:NGC 5128]] бетін [[Талқылау:Кентавр А]] бетіне жылжытты: Қате жазылған тақырып 1249833 wikitext text/x-wiki {{Астрономия жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}} 4567zbhmwlxocpzhrurbhkx4p6l35c1 Брандерйон 0 426698 3648498 3415084 2026-08-28T05:50:29Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648498 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Брандерйон |шынайы атауы = Brandérion |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=47.7941666667 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=-3.19333333333 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(1155)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Бретань |кестедегі аймақ = Бретань |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Морбиан |кестедегі аудан = Морбиан (департамент){{!}}Морбиан |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Лорьян (округ){{!}}Лорьян |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Еннбонт (кантон)|Еннбонт]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Hubert de Lageneste ([[2001]]-[[2008]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6,03 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 8—79 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1155 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 191,54 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 56700 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 56021 |ортаққордағы санаты = Brandérion |сайты = http://www.branderion.com |сайт тілі = }} '''Брандерйон''' ({{lang-fr|Brandérion}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бретань]] аймағына қарасты [[Морбиан (департамент)|Морбиан]] департаментінде орналасқан. [[Лорьян (округ)|Лорьян]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,03 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''56021'', [[пошта индексі]] — ''56700''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1155 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 191,54 адам/км². {{Демография/FRA/Brandérion}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=52 | барлығы=944 | е0=52 | ә0=52 | е5=28 | ә5=32 | е10=20 | ә10=24 | е15=24 | ә15=16 | е20=20 | ә20=12 | е25=28 | ә25=28 | е30=32 | ә30=28 | е35=24 | ә35=44 | е40=44 | ә40=16 | е45=28 | ә45=36 | е50=36 | ә50=28 | е55=40 | ә55=40 | е60=20 | ә60=16 | е65=16 | ә65=20 | е70=32 | ә70=36 | е75=20 | ә75=12 | е80=4 | ә80=24 | е85=0 | ә85=12 }} == Тағы қараңыз == * [[Морбиан департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Brandérion|Брандерйон}} * [http://www.branderion.com Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616101154/https://branderion.com/ |date=2019-06-16 }} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=56021-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] * [http://www.mapquest.com/?q=47.7941666667,-3.19333333333&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Морбиан департаментінің коммуналары}} [[Санат:Морбиан департаментінің коммуналары]] bhg06zlrmit5skbkq50h1ecsmb09wdn Френ-ле-Монтобан 0 434054 3648622 3540939 2026-08-28T08:00:23Z JackyM59 173801 Photograph updated 3648622 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Френ-ле-Монтобан |шынайы атауы = Fresnes-lès-Montauban |сурет =Mairie de Fresnes-lès-Montauban.jpg |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason Fresnes-lès-Montauban.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=50.3336111111 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=2.93194444444 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(487)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Нор-Па-де-Кале |кестедегі аймақ = Нор-Па-де-Кале |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Па-де-Кале |кестедегі аудан = Па-де-Кале (департамент){{!}}Па-де-Кале |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Аррас (округ){{!}}Аррас |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Витри-ан-Артуа (кантон)|Витри-ан-Артуа]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Энни Лемойн ([[2020]]-[[2026]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 4,95 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 41—63 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 604 |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = 122 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 62490 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 62355 |ортаққордағы санаты = Fresnes-lès-Montauban |сайты = |сайт тілі = }} '''Френ-ле-Монтобан''' ({{lang-fr|Fresnes-lès-Montauban}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Нор-Па-де-Кале]] аймағына қарасты [[Па-де-Кале (департамент)|Па-де-Кале]] департаментінде орналасқан. [[Аррас (округ)|Аррас]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,95 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''62355'', [[пошта индексі]] — ''62490''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 487 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 98,38 адам/км². {{Демография/FRA/Fresnes-lès-Montauban}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=31 | барлығы=464 | е0=12 | ә0=23 | е5=12 | ә5=4 | е10=16 | ә10=8 | е15=20 | ә15=8 | е20=16 | ә20=8 | е25=16 | ә25=16 | е30=20 | ә30=20 | е35=12 | ә35=8 | е40=16 | ә40=16 | е45=27 | ә45=31 | е50=23 | ә50=16 | е55=4 | ә55=16 | е60=16 | ә60=12 | е65=8 | ә65=16 | е70=0 | ә70=4 | е75=8 | ә75=20 | е80=4 | ә80=4 | е85=4 | ә85=0 }} == Тағы қараңыз == * [[Па-де-Кале департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Fresnes-lès-Montauban|Френ-ле-Монтобан}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=62355-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016164048/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=62355-COM |date=2012-10-16 }} * [http://www.mapquest.com/?q=50.3336111111,2.93194444444&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Па-де-Кале департаментінің коммуналары}} [[Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары]] dhwoxk52ty6klwoboy9p52f5qjsl6e5 Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі 4 491233 3648639 3648129 2026-08-28T09:00:50Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3648639 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35567]||623||26||18||263||28||3||34422||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3032]||288||7||6||395||8||15||2297||0||6||10||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1191]||38||0||0||12||17||0||1112||0||0||12||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 495]||15||0||7||46||6||1||403||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] b61gr43nryk8z06mek1l6b0flxsiaan Уикипедия:Белсенді қатысушылар 4 492279 3648332 3647606 2026-08-27T12:02:49Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3648332 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3198}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:986}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 3 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:775}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 4 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:268}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 6 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:241}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 7 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:232}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 8 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 9 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 10 || [[User:Айткүл|Айткүл]] || [[Special:Contributions/Айткүл|{{formatnum:126}}]] || {{Permissions|Айткүл}} |- | 11 || [[User:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] || [[Special:Contributions/Жадыра Абибуллаевна|{{formatnum:117}}]] || {{Permissions|Жадыра Абибуллаевна}} |- | 12 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:104}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 13 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|Вилюс М}} |- | 14 || [[User:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] || [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Жанар Чушекова}} |- | 15 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|PushkinVko}} |- | 16 || [[User:Mtdi20|Mtdi20]] || [[Special:Contributions/Mtdi20|{{formatnum:62}}]] || {{Permissions|Mtdi20}} |- | 17 || [[User:Muzeologist|Muzeologist]] || [[Special:Contributions/Muzeologist|{{formatnum:60}}]] || {{Permissions|Muzeologist}} |- | 18 || [[User:Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі]] || [[Special:Contributions/Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}} |- | 19 || [[User:НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА]] || [[Special:Contributions/НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}} |- | 20 || [[User:Айнур Мырзабекова|Айнур Мырзабекова]] || [[Special:Contributions/Айнур Мырзабекова|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Айнур Мырзабекова}} |- | 21 || [[User:Jako2588|Jako2588]] || [[Special:Contributions/Jako2588|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Jako2588}} |- | 22 || [[User:Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] || [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Акпарова Корлан}} |- | 23 || [[User:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] || [[Special:Contributions/Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы}} |- | 24 || [[User:Aidana003|Aidana003]] || [[Special:Contributions/Aidana003|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Aidana003}} |- | 25 || [[User:Сейлова Гүлжан|Сейлова Гүлжан]] || [[Special:Contributions/Сейлова Гүлжан|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Сейлова Гүлжан}} |- | 26 || [[User:Dostoevskykz|Dostoevskykz]] || [[Special:Contributions/Dostoevskykz|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Dostoevskykz}} |- | 27 || [[User:Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] || [[Special:Contributions/Нұрғазықызы Айгерім|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Нұрғазықызы Айгерім}} |- | 28 || [[User:Таңшебер Ахметбек|Таңшебер Ахметбек]] || [[Special:Contributions/Таңшебер Ахметбек|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Таңшебер Ахметбек}} |- | 29 || [[User:Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] || [[Special:Contributions/Аружан Сағаткен|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Аружан Сағаткен}} |- | 30 || [[User:Садыкова Улболсын|Садыкова Улболсын]] || [[Special:Contributions/Садыкова Улболсын|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Садыкова Улболсын}} |- | 31 || [[User:Guka1996|Guka1996]] || [[Special:Contributions/Guka1996|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Guka1996}} |- | 32 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|AlibekKS}} |- | 33 || [[User:Madeniet26|Madeniet26]] || [[Special:Contributions/Madeniet26|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Madeniet26}} |- | 34 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}} |- | 35 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 36 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 37 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 38 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 39 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 40 || [[User:Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] || [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Бакытжан Бейсембекова}} |- | 41 || [[User:Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] || [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Шугыла Есімханова}} |- | 42 || [[User:Tansheber|Tansheber]] || [[Special:Contributions/Tansheber|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Tansheber}} |- | 43 || [[User:Мадикино|Мадикино]] || [[Special:Contributions/Мадикино|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Мадикино}} |- | 44 || [[User:Karagandanese|Karagandanese]] || [[Special:Contributions/Karagandanese|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Karagandanese}} |- | 45 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}} |- | 46 || [[User:Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}} |- | 47 || [[User:Ербол Асан|Ербол Асан]] || [[Special:Contributions/Ербол Асан|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Ербол Асан}} |- | 48 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 49 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 50 || [[User:Jommy3210|Jommy3210]] || [[Special:Contributions/Jommy3210|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Jommy3210}} |- | 51 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 52 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 53 || [[User:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] || [[Special:Contributions/Мықтыбек Оразтайұлы|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Мықтыбек Оразтайұлы}} |- | 54 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 55 || [[User:L.sarkytbekova|L.sarkytbekova]] || [[Special:Contributions/L.sarkytbekova|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|L.sarkytbekova}} |- | 56 || [[User:DiasAbilkaiyr|DiasAbilkaiyr]] || [[Special:Contributions/DiasAbilkaiyr|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|DiasAbilkaiyr}} |- | 57 || [[User:Аянов|Аянов]] || [[Special:Contributions/Аянов|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Аянов}} |- | 58 || [[User:Қарақия ауданы|Қарақия ауданы]] || [[Special:Contributions/Қарақия ауданы|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Қарақия ауданы}} |- | 59 || [[User:~2026-42935-53|~2026-42935-53]] || [[Special:Contributions/~2026-42935-53|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-42935-53}} |- | 60 || [[User:Qanattan|Qanattan]] || [[Special:Contributions/Qanattan|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Qanattan}} |- | 61 || [[User:Корлан Майдановна|Корлан Майдановна]] || [[Special:Contributions/Корлан Майдановна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Корлан Майдановна}} |- | 62 || [[User:Айгерім Нұрғазықызы|Айгерім Нұрғазықызы]] || [[Special:Contributions/Айгерім Нұрғазықызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Айгерім Нұрғазықызы}} |- | 63 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}} |- | 64 || [[User:Бекзада Серікахметқызы|Бекзада Серікахметқызы]] || [[Special:Contributions/Бекзада Серікахметқызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Бекзада Серікахметқызы}} |- | 65 || [[User:Zama.Dana|Zama.Dana]] || [[Special:Contributions/Zama.Dana|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zama.Dana}} |- | 66 || [[User:Zafer|Zafer]] || [[Special:Contributions/Zafer|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zafer}} {{/end}} gyvybrgn0cfxo2fm9pu9c8kmy3qn5to Анколе (мемлекет) 0 520030 3648375 2168658 2026-08-27T14:05:12Z Marksscheider 183882 3648375 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Ankole.svg|thumb|left|160px|Анколенің туы]] Анколе (Нколе) - африкалық мемлекет, XV – XVI ғасырларда [[Виктория көлі]]нен солтүстік – шығыста орналасқан, қазіргі [[Уганда]] территориясында. Мемлекеттің негізін нколе халқы құрды. Астанасы – [[Мбарара]]. [[File:Ankole (map).png|thumb|160px|Картадағы мемлекеттің орналасуы]] XVII – XVIII ғасырларда Анколені басқарған адамдар Китара мемлекетінің басшысына салық төлеген. XIX ғасырда Анколе Бугандыға бағынышты феодалды мемлекетке айналады. Англо – германиялық келісім бойынша 1890 жылы Анколе мемлекеті [[Британия]]ның ықпал аймағына кіріп, ал 1901 жылы Англия Анколені бұрынғы протекторат Уганданың құрамына кіргізеді. ==Дереккөздер== [[Санат:Африканың тарихи мемлекеттері]] 0zsb2anago6953vgvgj83rm7ozlbj8k Аустралия ұлттық университеті 0 522296 3648347 2593029 2026-08-27T12:47:09Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648347 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Аустралия Ұлттық университеті |Қысқартылған аты = ANU |Эмблемасы = |Сурет = |Шынайы аты = The Australian National University |Халықаралық атауы = |Бұрынғы атауы = |Ұраны = {{lang-la|Naturam Primum Cognoscere Rerum}} |Құрылған жылы = 1947 |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = мемлекеттік |Басшының лауазымы = Chancellor |Фио лауазымы = |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = |Студенттер = 8 100 |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = 10 231 |Магистратура = 8 283 |Аспирантура = 4 382 |Докторантура = |Ғылым доктары = |Профессоры = |Оқытушылар = 3 600 |Орналасқан жері = [[Эктон (Канберра)|Эктон]], [[Канберра]], [[Австралия]] |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = |Сайты = [http://www.anu.edu.au www.anu.edu.au] |Марапаттары = |lat_dir = S |lat_deg = 35.276370 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 149.120489 |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 10000 |edu_region = AU }} '''Аустралия ұлттық университеті''' ({{lang-en|The Australian National University, ANU}}) - мемлекеттік университет. [[1946]] жылы құрылған ''Аустралия Ұлттық университетінің'' кампусы ел астанасы [[Канберра]]дан 5 минуттық жерде орналасқан. АҰУ [[бакалавр]] және [[магистратура]] дәрежелерінде 60 астам мамандықтар бойынша білім береді. Бұл жоғарғы оқу орнында оқу құны бакалавр дәрежесінде гуманитарлық мамандықтарға ''$22,464'' құраса, бизнес, инженерлік, ғылым салаларындағы мамандықтарға ''$26,016'' құрайды. Ал магистр мен докторантура оқу құны $24,768-$28,656 арасында болады. ==Кампус== ''Университеттің басты ғимараттары:'' *Брюс залы *Урсул залы *Феннер залы *Бургмэн коледжі *Джон ХХIII коледжі *Тоад залы *Түлектер уйі ===Университетті бітірген белгілі адамдар=== * [[Кевин Радд]] [[Нобель сыйлығы]]ның лауреаттары: * [[Хоуард Флори]] * [[Джон Экклес]] * [[Рон Цинкернагель]] ''Ғалымдар:'' * [[Меннинг Кларк]] ([[тарих]]) * [[Барт Бок]] ([[астрономия]]) * [[Хана Ньюмэн]] ([[математика]])<ref>S.G. Foster, M.M. Varghese. The making of the Australian National University 1946—1996. Allen & Unwin, Sydney, 1996. isbn 1864480831</ref> == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == * http://www.anu.edu.au/ * https://go8.edu.au/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421233245/https://go8.edu.au/ |date=2021-04-21 }} [[Санат:1947 жылы құрылған оқу орындары]] [[Санат:Аустралия университеттері]] [[Санат:Аустралия ұлттық университеті]] e1k954d5a6xolrjqbd2snnniejis8fl Уикипедия:Уикидеңгей 4 537752 3648494 3647928 2026-08-28T05:00:34Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3648494 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96749" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 749] | data-sort-value="1108" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1108] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="86836" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 86 836] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84058" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 058] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55566" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 566] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="49136" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 136] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="36119" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 36 119] | data-sort-value="61" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 61] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="23032" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 23 032] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="22965" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 22 965] | data-sort-value="229" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 229] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="20097" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 20 097] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17259" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 259] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13769" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 769] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11579" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 579] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10155" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 155] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8383" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8383] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8232" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8232] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7952" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7952] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7489" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7489] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7451" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6704" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6704] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4520" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4520] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4456" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4456] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3767" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3767] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3295" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3295] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3147" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3147] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2934" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2934] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2470" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2148" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2148] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1612" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1612] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1551" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1551] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1177" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1177] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1097" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1097] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="1024" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1024] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="730" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 730] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="701" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="641" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 622] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="596" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 596] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}} | data-sort-value="571" |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 571] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2026-07-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="560" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 560] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |232 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 1ar20b3ei5n34ukio61cwa2ifcnenrh Әбу Бәкір Сыддық медресесі 0 558124 3648551 3647057 2026-08-28T07:10:45Z АРАЙЛЫМ 184244 3648551 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> «[[Әбу Бәкр|Әбу Бәкір Сыддық]]» медресесі — [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы|Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының]] қолдауымен 2009 жылы ашылды. Еліміздің солтүстік аймақтарындағы талапкерлерге арналған исламдық арнаулы орта білім беретін оқу мекемесі болып табылады. [[Медресе]] Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі, Білім және ғылым саласындағы бақылау комитетінің 2011 жылғы 12 мамырда шектеусіз мерзімге берген АБ сериялы № 0142686 лицензиясы негізінде қызмет атқаруда. «Әбу Бәкір Сыддық медресесі» діни бірлестігіне Заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы В №0353170 сериялы, № 5096-1900-ДБ нөмірлі куәлігі [[Қазақстан Республикасы мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті]] тарапынан 2009 жылғы 16 сәуірде берілген. «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Қазақстан Республикасының заңының талаптарына сәйкес «Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы» республикалық ислами діни бірлестігінің «Әбу Бәкір Сыддық медресесі» жеке мекемесі ретінде 2012 жылы 29 желтоқсанда [[Павлодар]] қаласы Әділет департаментінен қайта тіркеуден өтті. == Толықтай мәлімет == Медресенің жер телімінің жалпы аумағы 3348 шаршы метрді қамтиды. Медресе ғимараты екі қабаттан тұрады. Жалпы көлемі – 200 шаршы метр. Оқу ғимаратында асхана, акт залы, ұстаздар бөлмесі және дәрісханалар бар. Ғимараттың екінші қабаты жатақхана ретінде жабдықталған. Медреседе барлығы 49 бала білім алуда. Медреседе штаттағы 11 оқытушы-ұстаз білім беру қызметін атқарады. Әлеуметтік-экономикалық және гуманитарлық пәндерден қосалқы мұғалімдер тартылған. Оқытушылар − Қазақстанның, шет елдердің университеттерінде діни және зайырлы білім алған мамандар. Оқу жоспарына Қазақстан Республикасында діни қызметкерлер даярлау бойынша білім беру бағдарламаларына қойылатын талаптарға сәйкес зайырлы пәндер енгізілген. Жоспарды Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мен Республикалық әлеуметтік-гуманитарлық әдістемелік бірлестік бекіткен. Медреседе білім беру қызметі осы жоспарға сәйкес жүргізілуде. Оқу ғимаратында ғаламтор желісіне қосылған компьютер бөлмесі бар. Медресе кітапханасы 1573 оқулықпен қамтылған. Әбу Бәкір Сыддық медресесімен Павлодар қаласының №5 емханасымен білім алушыларға тұрақты медициналық көмек көрсету жөнінде келісім жасалған. Бірінші қабатта 40 орындық асхана жұмыс істейді. Оқушыларға үш мезгіл тамақ беріледі. Білім алушылар тегін оқытылады. Оларды қаржыландыру Павлодар қаласындағы «Мәшһүр Жүсіп» орталық мешіті мен «Әбу Бәкір Сыддық мешіті» қорының қаржысы есебінен жүргізіледі.<ref>http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/810-eIslam {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303085042/http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/810-eIslam |date=2016-03-03 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан медреселері]] [[Санат:Әбу Бәкір Сыдық]] [[Санат:Мұсылман]] [[Санат:Ислам діні адамдары]] 2nda0x57nkoq0thh806thpapidwzvdj 3648564 3648551 2026-08-28T07:14:31Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] ([[User talk:АРАЙЛЫМ|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3640372 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> «[[Әбу Бәкр|Әбу Бәкір Сыддық]]» медресесі — [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы|Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының]] қолдауымен 2009 жылы ашылды. Еліміздің солтүстік аймақтарындағы талапкерлерге арналған исламдық арнаулы орта білім беретін оқу мекемесі болып табылады. [[Медресе]] Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі, Білім және ғылым саласындағы бақылау комитетінің 2011 жылғы 12 мамырда шектеусіз мерзімге берген АБ сериялы № 0142686 лицензиясы негізінде қызмет атқаруда. «Әбу Бәкір Сыддық медресесі» діни бірлестігіне Заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы В №0353170 сериялы, № 5096-1900-ДБ нөмірлі куәлігі [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті]] тарапынан 2009 жылғы 16 сәуірде берілген. «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Қазақстан Республикасының заңының талаптарына сәйкес «Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы» республикалық ислами діни бірлестігінің «Әбу Бәкір Сыддық медресесі» жеке мекемесі ретінде 2012 жылы 29 желтоқсанда [[Павлодар]] қаласы Әділет департаментінен қайта тіркеуден өтті. == Толықтай мәлімет == Медресенің жер телімінің жалпы аумағы 3348 шаршы метрді қамтиды. Медресе ғимараты екі қабаттан тұрады. Жалпы көлемі – 200 шаршы метр. Оқу ғимаратында асхана, акт залы, ұстаздар бөлмесі және дәрісханалар бар. Ғимараттың екінші қабаты жатақхана ретінде жабдықталған. Медреседе барлығы 49 бала білім алуда. Медреседе штаттағы 11 оқытушы-ұстаз білім беру қызметін атқарады. Әлеуметтік-экономикалық және гуманитарлық пәндерден қосалқы мұғалімдер тартылған. Оқытушылар − Қазақстанның, шет елдердің университеттерінде діни және зайырлы білім алған мамандар. Оқу жоспарына Қазақстан Республикасында діни қызметкерлер даярлау бойынша білім беру бағдарламаларына қойылатын талаптарға сәйкес зайырлы пәндер енгізілген. Жоспарды Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мен Республикалық әлеуметтік-гуманитарлық әдістемелік бірлестік бекіткен. Медреседе білім беру қызметі осы жоспарға сәйкес жүргізілуде. Оқу ғимаратында ғаламтор желісіне қосылған компьютер бөлмесі бар. Медресе кітапханасы 1573 оқулықпен қамтылған. Әбу Бәкір Сыддық медресесімен Павлодар қаласының №5 емханасымен білім алушыларға тұрақты медициналық көмек көрсету жөнінде келісім жасалған. Бірінші қабатта 40 орындық асхана жұмыс істейді. Оқушыларға үш мезгіл тамақ беріледі. Білім алушылар тегін оқытылады. Оларды қаржыландыру Павлодар қаласындағы «Мәшһүр Жүсіп» орталық мешіті мен «Әбу Бәкір Сыддық мешіті» қорының қаржысы есебінен жүргізіледі.<ref>http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/810-eIslam {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303085042/http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/810-eIslam |date=2016-03-03 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан медреселері]] [[Санат:Әбу Бәкір Сыдық]] [[Санат:Мұсылман]] [[Санат:Ислам діні адамдары]] ju5c3wbgmm1sx3wxew0l29q7bibd15k Ашраф Хакими 0 605474 3648361 3533024 2026-08-27T13:19:34Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648361 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Ашраф Хакими |туған күні = 4.11.1998 |туған жері = {{туғанжері|Мадрид|Мадридте}}, [[Испания]] |азаматтығы = {{ту|Марокко}} [[Марокко]]<br> {{ту|Испания}} [[Испания]] |бойы = 181 см<ref>[https://www.transfermarkt.com/achraf-hakimi/profil/spieler/398073 Ашраф Хакими статистикасы]</ref> |салмағы = 73 кг |позиция = қорғаушы | қазіргі клуб = {{ту|Франция}} [[Пари Сен-Жермен]] | номері = 2 | жастар клубы = {{футбол карьерасы |2005—2006|{{ту|Испания}} Колония Офигеви| |2006—2016|{{ту|Испания}} [[Реал Мадрид]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2016—2017|{{ту|Испания}} [[Реал Мадрид Кастилья|Реал Мадрид B]]|28 (1) |2017—2020|{{ту|Испания}} [[Реал Мадрид]]|9 (2) |2018—2020|{{аренда}}{{ту|Испания}} [[Боруссия Дортмунд|Боруссия Д]]|54 (7) |2020—2021|{{ту|Италия}} [[Интернационале]]|37 (7) |2021—|{{ту|Франция}} [[Пари Сен-Жермен]]|7 (3)}} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2016|{{ту|Марокко}} Марокко-20|8 (0) |2016|{{ту|Марокко}} Марокко (олимп.)|2 (0) |2016—|{{ту|Марокко}} [[Марокко Ұлттық футбол құрамасы|Марокко]]|36 (4)}} |сурет=Iran-Morocco_by_soccer.ru_14_(Achraf_Hakimi).jpg}} '''Ашраф Хакими''' ({{lang-ar|أشرف حكيمي}}, [[4 қараша]] [[1998 жыл]], [[Мадрид]]) — мароккалық футболшы, [[Марокко Ұлттық футбол құрамасы]] мен "[[Пари Сен-Жермен]]" клубының қорғаушысы. == Карьерасы == 2016 жылдан бері Марокко құрамасында ойнайды. Алғаш рет 2016 жылы қазан айында [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]] құрамасымен болған жолдастық кездесуде алаңға шықты. 2018 жылғы әлем чемпионатына қатысты. "[[Реал Мадрид]]" клубының түлегі. 2017 жылдан бастап негізгі құрамда алаңға шыға бастады. Клуб тарихындағы алғаш рет ойнаған мароккалық ойыншы. 2018 жылы Чемпиондар Лигасының жеңімпазы атанды. 2018 жылы жазда "[[Боруссия Дортмунд]]" командасына жалға берілді. Германиялық клубта 5 номерде ойнады. "Интердің" қорғаушысы Ашраф Хакими мансабын "Пари-Сен-Жерменде" жалғастырады. Трансфер туралы париждік клубтың ресми сайты хабарлады.<ref>[https://en.psg.fr/teams/first-team/content/welcome-to-paris-saint-germain-achraf-hakimi?utm_medium=whatsapp ПСЖ Ашраф Хакимиді ресми түрде таныстырды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210710100937/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/welcome-to-paris-saint-germain-achraf-hakimi?utm_medium=whatsapp |date=2021-07-10 }}</ref> Марокколық футболшы мен ПСЖ арасындағы келісім-шарт 2026 жылға дейін есептелген.<ref>[https://aladop.kz/post/ashraf-hakimi-pszh-oiynshysy-atandy-43048/ Ашраф Хакими ПСЖ ойыншысы атанды]</ref> == Жетістіктері == === Клубтық === '''Реал Мадрид''' * Испания суперкубогы: 2017 * УЕФА суперкубогы: 2017 * Клубтар арасындағы әлем чемпионы: 2017 * Чемпиондар Лигасы: 2017/18 '''Интернационале''' *Италия чемпионы: 2020/21 ==== Боруссия Дортмунд ==== * Германия суперкубогы: 2019 ==== Пари Сен-Жермен ==== * Франция чемпионы: 2021/22, 2022/23, 2023/24 * Франция суперкубогы: 2022 * Уефа чемпиондар лигасы 2024/25 * Уефа супер кубогы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.transfermarkt.com/achraf-hakimi/profil/spieler/398073 Профиль] {{Сыртқы сілтемелер}} {{Пари Сен-Жермен ФК құрамы}} [[Санат:Марокко футболшылары]] [[Санат:Марокко Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары]] [[Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары]] [[Санат:Интернационале ФК ойыншылары]] [[Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары]] [[Санат:2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері]] jogqyehnomycljxevo2oqzxlkvvi2z6 Фабьен Бартез 0 607481 3648610 2837364 2026-08-28T07:46:35Z 1nter pares 146705 3648610 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Фабьен Бартез |толық аты = Фабьен Ален Бартез |сурет = Fabien Barthez at OM.jpg |сурет ені = 250px |туған күні=28.06.1971 |азаматтығы={{байрақ|Франция}} |туған жері = Лавлан, [[Франция]] |бойы = 180 cм<ref>https://www.worldfootball.net/player_summary/fabien-barthez/</ref> |позиция = қақпашы |қазіргі клуб = ''карьерасын аяқтады'' |жастар клубы = {{футбол карьерасы ||{{flagicon|Франция|20px}} Стад Лавланетьен| |1986—1990|{{flagicon|Франция|20px}} [[Тулуза (футбол клубы)|Тулуза]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1990—1992|{{flagicon|Франция|20px}} [[Тулуза (футбол клубы)|Тулуза]]|26 (-34) |1992—1995|{{flagicon|Франция|20px}} [[Олимпик Марсель]]|106 (-83) |1995—2000|{{flagicon|Франция|20px}} [[Монако (футбол клубы)|Монако]]|143 (-138) |2000—2003|{{flagicon|Англия|20px}} [[Манчестер Юнайтед]]|92 (-88) |2004—2006|{{flagicon|Франция|20px}} [[Олимпик Марсель]]|74 (-76) |2007|{{flagicon|Франция|20px}} [[Нант (футбол клубы)|Нант]]|14 (-22) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1994—2006|{{Футбол|Франция}} |87 (-49)}} }} '''Фабьен Ален Бартез''' ({{lang-fr|Fabien Alain Barthez}}; [[28 маусым]] [[1971 жыл]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/3289</ref>, [[Лавлан]], [[Франция]]) — франциялық футболшы, қақпашы. 1998 жылғы әлем чемпионы, 2000 жылғы Еуропа чемпионы. Карьерасында "Тулуза", "Монако", Манчестер Юнайтед", "Нант" командаларының қақпасын қорғаған. == Мансабы == === Ұлттық құрама === Ұлттық құрама сапында 1994, 2006 жылдары ойнады. Алғашқы ойынын 1994 жылы 26 мамыр [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралияға]] қарсы өткізді. [[Футболдан 1996 жылғы Еуропа біріншілігі|1996 жылғы Еуропа чемпионатына]] барғанымен, Бернар Ламаның көлеңкесінде қалып, қосалқы құрамды отырды. Ал, [[Футболдан 1998 жылғы әлем біріншілігі|1998 жылғы әлем чемпионатына]] дейін негізгі қақпашы ретінде құрамаға орнығып үлгерді. Чемпионаттағы жеті ойынның бәрінде де алаңға шығып, екі доп қана жіберді (оның біреуі пенальтиден). Бұл чемпионатта Франция құрамасы алтын жүлдені иеленді. Бартез ЕУРО-2000, ӘЧ-2002, ЕУРО-2004 турнирлеріне негізгі қақпашы ретінде барып, орнан ешкімге бермеді. ЕУРО-2004 турниріндегі Францияның сәтсіздігінен соң құрамадағы карьерасын аяқтады. Бірақ ӘЧ-2006 іріктеуінде құрама тым нашар ойнап, Бартез Франция Футбол федерациясының өтінішімен құрамаға қайта оралды. Оның керемет ойыны Францияға әлем чемпионатына жолдама әперді. 2006 жылғы әлем чемпионатында Бартез барлық ойында құрама қақпасын қорғады. Құрама [[Футболдан 2006 жылғы әлем біріншілігі (финал)|финалда]] Италиямен тең ойнады да, пенальтилер сериясында ұтылып қалды. Бартез бір соққыны да қайтара алмай, күміс жүлдені қанағат тұтты. Осы ойыннан соң Бартез құрамадағы карьерасын біржола аяқтады. == Жетістіктері == === Командалық === '''Олимпик (Марсель)''' * Чемпиондар лигасы: 1992/93 * УЕФА кубогының финалисі: 2003/04 * Интертото кубогы: 2005 '''Монако''' * Франция чемпионы: 1996/97, 1999/00 * Франция суперкубогы: 1997 '''Манчестер Юнайтед''' * Англия чемпионы: 2000/01, 2002/03 '''Франция құрамасы''' * Әлем чемпионы: 1998 * Еуропа чемпионы: 2000 * Конфедерация кубогы: 2003 * Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 2006 === Жеке === * Лев Яшин жүлдесінің иегері: 1998 * Әлем чемпионатының симвликалық құрамы: 1998 * УЕФА версиясы бойынша Еуропаның үздік қақпашысы: 1998 * МФФИИС версиясы бойынша әлемнің үздік қақпашысы: 2000 * Еуропа чемпионатының символикалық құрамы: 2000 * Құрмет легионы орденінің кавалері: 1998 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.driverdb.com/drivers/fabien-alain-barthez/ Профилі]{{ref-en}} [[Санат:Франция футболшылары]] [[Санат:Тулуза ФК ойыншылары]] [[Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары]] [[Санат:Монако ФК ойыншылары]] [[Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары]] [[Санат:Нант ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан әлем чемпиондары]] [[Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары]] [[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] dnqrwujwti6sd7dhfo2d64347w3ofoj Игорь Иванович Беланов 0 607739 3648607 3225126 2026-08-28T07:46:07Z 1nter pares 146705 3648607 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Игорь Беланов |толық аты = Игорь Иванович Беланов |сурет = Ihor Belanov.jpeg |сурет ені = 260 px |туған күні = 25.09.1960 |лақап аты = ''Скиппи''<ref name="Rusteam">[http://www.rusteam.permian.ru/players/belanov.html Беланов Игорь Иванович. Футболдан Ресей құрамасы]</ref><ref>[http://football.sport.ua/news/45105 БЕЛАНОВ: «Блохин секілді ойна!»]</ref> |туған жері = [[Одесса]], [[Украина|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |азаматтығы = {{flagicon|КСРО|20px}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], {{flagicon|Украина|20px}} [[Украина]] |бойы = 174 |салмағы = 70 |позиция = шабуылшы |қазіргі клуб = карьерасын аяқтады |жастар клубы = {{футбол карьерасы|1976—1978|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Черноморец (футбол клубы, Одесса)|Черноморец (Одесса)]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1979—1980|{{flagicon|КСРО|20px}} [[СК Одесса|СКА Одесса]]|68 (16) |1981—1984|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Черноморец (футбол клубы, Одесса)|Черноморец (Одесса)]]|116 (26) |1985—1989|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Киев)|Динамо (Киев)]]|121 (39) |1989—1990|{{flagicon|Германия|20px}} [[Боруссия (футбол клубы, Менхенгладбах)|Боруссия (Мёнхенгладбах)]]|26 (5) |1991—1994|{{flagicon|Германия|20px}} [[Айнтрахт (футбол клубы, Брауншвейг)|Айнтрахт (Брауншвейг)]]|67 (21) |1995—1996|{{flagicon|Украина|20px}} [[Черноморец (футбол клубы, Одесса)|Черноморец (Одесса)]]|3 (1) |1996—1997|{{flagicon|Украина|20px}} [[Мариуполь (футбол клубы)|Металлург (Мариуполь)]]|5 (4)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы|1983|{{flagicon|КСРО|20px}} КСРО (олимп.)|2 (0)|1985—1990|{{футбол|КСРО}}|33 (8)}} }} '''Игорь Иванович Беланов''' ({{lang-uk|Ігор Іванович Бєланов}}; [[25 қыркүйек]] [[1960 жыл|1960]], [[Одесса]], [[Украина|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — КСРО және Украина футболшысы, шабуылшы. [[КСРО Ұлттық футбол құрамасы]]нда ойнаған. == Мансабы == Кәсіпқой карьерасын 1979 жылы әскери қызметін өтеп жүріп, КСРО екінші лигасындағы "СКА Одесса" клубында бастады. 1981 жылы [[Одесса]]ның тағы бір клубы "Черноморецке" ауысып, бірден негізгі құрамда алаңға шыға бастады. 1984 жылғы маусымда 11 доп соғып, команданың чемпионаттағы үздік мергені атанды. Келесі маусымда 1985 жылы [[Динамо (футбол клубы, Киев)|Киевтің "Динамосына"]] ауысты. Осы жылы КСРО құрамасының бапкері Белановты құрамаға шақырды. Құрамадағы дебютін Мәскеуде [[Швейцария Ұлттық футбол құрамасы|Швейцариямен]] қарсы ойында өткізіп, маты бітуге 11 минут қалғанда алаңға шықты. Бұдан кейін [[Дания Ұлттық футбол құрамасы|Даниямен]] ойында да алаңға шықты, бұл кездесуде КСРО 2:4 есебімен ұтылып қалды. Осы ойында Беланов оншалық көзге түсе алмай, құрамаға Лобановский бапкер боп келгенше шақырылмады. [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986 жылғы әлем чемпионатына]] Беланов негізгі құрам ойыншысы ретінде барды да, жаттықтырушы Лобановскидің сенімін толық ақтады. Турнирде төрт гол соқты. 1/8 финалда [[Бельгия Ұлттық футбол құрамасы|Бельгиямен]] ойында хет-трик жасады (КСРО футболшылары арасындағы ӘЧ-да хет-трик жасаған жалғыз футболшы), бірақ бұл ойында КСРО 3:4 есебімен ұтылып қалды. 1986 жылғы маусым Беланов үшін сәтті болды, динамолықтар [[УЕФА Кубок иелері кубогы|Кубок Иелері Кубогын]] ұтып алды, жыл соңында Беланов "Франс Футбол" журналының сауалнамасы бойынша Еупропаның үздік футболшысы атанды және "Алтын доп" жүлдесін де иеленді. 1988 жылы Беланов [[Футболдан 1988 жылғы Еуропа біріншілігі|Еуропа чемпионатына]] да барды. Құрама турнирде өте жақсы ойнағанымен, [[Футболдан 1988 жылғы Еуропа біріншілігі (финал)|финалда]] [[Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы|Нидерланд]] құрамасынан 0:2 есебімен ұтылып қалды. Бұл ойында Беланов пенальтиді соға алмады. 1989 жылы Германияның "[[Боруссия (футбол клубы, Менхенгладбах)|Боруссия]]" клубына ауысты. Бір маусымнан соң тағы бір германиялық клуб — "[[Айнтрахт (футбол клубы, Брауншвейг)|Айнтрахт" (Брауншвейг)]] клубының қатарын толықтырды. Ол командада үш жыл ойнап, 1994 жылы "Черноморецке" қайта оралды. 1997 жылы "Металлург" (Мариуполь) клубында ойнап жүріп карьерасын аяқтады. == Жетістіктері == === Командалық === '''«Динамо» (Киев)''' * КСРО чемпионы ('''2'''): 1985, 1986 * КСРО кубогы ('''3'''): 1985, 1987, 1990 * КСРО суперкубогы ('''2'''): 1986, 1987 * Кубок иелері кубогы ('''1'''): 1986 '''«Черноморец»''' * Украина чемпионатының күміс жүлдегері ('''1'''): 1996 '''КСРО құрамасы''' * Еуропа чемпионатының финалисі: 1988 === Жеке === * «Алтын доп» иегері (France Football): 1986 * Әлем чемпионатындағы «Күміс бутсы» иегері: 1986 * Кубок иелері кубогының үздік мергені: 1986 ''(5 гол)'' * КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шебері (1986) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.peoples.ru/sport/football/ivan_belanov/ Биографиясы] * [http://www.sport-express.ru/art.shtml?22778 Сілтемелер]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.facebook.com/photo.php?fbid=579321905529722&set=a.296341180494464&type=3&__tn__=K-RH-R И. Беланов: "Алматыдан үнемі ұтылып қайтатынбыз"] * [https://www.youtube.com/watch?v=EFYI4h9gCQc Игорь Беланов] (видео) [[Санат:КСРО футболшылары]] [[Санат:Черноморец Одесса ФК ойыншылары]] [[Санат:Динамо Киев ФК ойыншылары]] [[Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК ойыншылары]] [[Санат:Айнтрахт Брауншвейг ФК ойыншылары]] [[Санат:Украина футболшылары]] [[Санат:КСРО Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Алтын доп иегерлері]] p8g8p3pa2iig5wdlk9wa4bjsmirjpwq Эдер Лопиш 0 607840 3648608 3547724 2026-08-28T07:46:20Z 1nter pares 146705 3648608 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Эдер |сурет = Eder 2017.jpg |туған күні = 22.12.1987 |туған жері = Бисау, [[Гвинея-Бисау]] |азаматтығы = {{Flagicon|Португалия|20px}} [[Португалия]]<br>{{Flagicon|Гвинея-Бисау|20px}} [[Гвинея-Бисау]] |бойы = 190 |салмағы = 81 |позиция = шабуылшы |қазіргі клуб = {{Flagicon|Ресей|20px}} [[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив М]] |номері = 24 |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1999—2006|{{Flagicon|Португалия|20px}} Адемия}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2006|{{Flagicon|Португалия|20px}} Оливейра-ду-Ошпитал|23 (7) |2007—2008|{{Flagicon|Португалия|20px}} Туризенси|42 (11) |2008—2012|{{Flagicon|Португалия|20px}} [[Академика (футбол клубы, Коимбра)|Академика]]|83 (12) |2012—2015|{{Flagicon|Португалия|20px}} [[Брага (футбол клубы)|Брага]]|60 (26) |2015—2016|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Суонси Сити]]|13 (0) |2016|{{аренда}}{{Flagicon|Франция|20px}} [[Лилль (футбол клубы)|Лилль]]|13 (6) |2016—2018|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Лилль (футбол клубы)|Лилль]]|31 (6) |2017—2018|{{аренда}}{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив (Мәскеу)]]|18 (4) |2018—|{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив (Мәскеу)]]|7 (0) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2012—|{{футбол|Португалия}}|33 (4) }} }} '''Эдерзиту Антониу Маседу Лопиш''' ({{lang-pt|Éderzito António Macedo Lopes}}, '''Эдер''' ({{lang-pt|Éder}} ретінде танымал); (22 желтоқсан 1987<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/84481</ref>, [[Бисау]], [[Гвинея-Бисау|Гвинея Бисау]]) — португалиялық футболшы, шабуылшы. 2016 жылғы Еуропа чемпионы. == Мансабы == Эдер Гвинея-Бисауда дүниеге келген. Балалық шағында отбасы Португалияға көшіп өтті. Португалиялық "Адемия" клубының түлегі. Кейін "Академика", "[[Брага (футбол клубы)|Брага]]" секілді Португалия клубтарында, Францияның "Лилль", Англияның "[[Суонси Сити]]" командаларында доп тепті. "[[Лилль (футбол клубы)|Лилль]]" сапында ойнап жүріп, 2017 жылы Мәскеудің "[[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотивіне]]" жалға берілді. 2018 жылы жазда мәскеулік теміржолжылар Эдерді түпкілікті сатып алды. Қазір сол командада ойнайды. [[Португалия Ұлттық футбол құрамасы]]нда 2012 жылдан бері ойнап келеді. Құрамадағы алғашқы голын 2015 жылы 15 маусымда Италияның қақпасына соқты. [[Футболдан 2016 жылғы Еуропа біріншілігі (финал)|2016 жылғы Еуропа чемпионатының финалында]] Францияның қақпасына матч тағдырын шешкен жалғыз голды соқты. == Жетістіктері == === Клубтық === '''«Академика»''' * Португалия кубогы (1): 2011/12 '''«Брага»''' * Португалия Лига кубогы (1): 2012/13 '''«Локомотив»''' * Ресей чемпионы — 2017/18 === Ұлттық құрама === '''Португалия''' * Еуропа чемпионы: 2016 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.sports.ru/tags/73537627/ Профилі] * [http://www.footballzz.com/jogador.php?id=56073&epoca_id=142 Профилі]{{Deadlink|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{en icon}} * [https://www.foradejogo.net/player.php?player=198712220001 Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160812033026/http://www.foradejogo.net/player.php?player=198712220001 |date=2016-08-12 }} {{pt icon}} * [http://www.national-football-teams.com/player/48712/Eder_2.html Профилі]{{en icon}} [[Санат:Португалия футболшылары]] [[Санат:Академика ФК]] [[Санат:Брага ФК ойыншылары]] [[Санат:Суонси Сити ФК ойыншылары]] [[Санат:Лилль ФК ойыншылары]] [[Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары]] [[Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] d8ngr8fc4s9in5hovf09g8zk2xi49bp Золтан Цибор 0 610069 3648601 3451841 2026-08-28T07:44:54Z 1nter pares 146705 3648601 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Золтан Цибор |туған күні = 23.08.1929 |туған жері = Капошвар, Мажарстан |қайтыс болған күні =1.09.1997 |қайтыс болған жері = Комаром, Мажарстан |азаматтығы ={{футбол|Мажарстан}} |бойы = 169 |позиция = шабуылшы |клубтары = {{футбол карьерасы |1945—1948|{{flagicon|Венгрия|20px}} Комаром| |1948—1950|{{flagicon|Венгрия|20px}} [[Ференцварош]]|70 (33) |1951—1952|{{flagicon|Венгрия|20px}} [[Чепель (футбол клубы)|Чепель]]|51 (17) |1953—1956|{{flagicon|Венгрия|20px}} [[Гонвед (футбол клубы)|Гонвед]]|80 (58) |1956|{{flagicon|Италия|20px}} [[Рома (футбол клубы)|Рома]]|0 (0) |1958—1961|{{flagicon|Испания|20px}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|38 (17) |1961—1962|{{flagicon| Испания|20px}} [[Эспаньол]]|10 (2) |1962|{{flagicon|Испания|20px}} [[Еуропа (футбол клубы, Барселона)|Европа]]|? (?) |1962|{{flagicon|Швейцария|15px}} [[Базель (футбол клубы)|Базель]]|? (?) |1963|{{flagicon|Аустрия|20px}} [[Аустрия (футбол клубы, Вена)|Аустрия (Вена)]]|1 (0) |1963|{{flagicon|Канада|20px}} [[Примо Хэмилтон (футбол клубы)|Примо Хэмилтон]]|? (?) |1964|{{flagicon|Швейцария|15px}} [[Грассхопперс]]|? (?) |1965|{{flagicon|Канада|20px}} [[Торонто Сити (футбол клубы)|Торонто Сити]]|}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1949—1956|{{футбол|Мажарстан}}|43 (17)}} }} '''Золтан Цибор Шухаи''' ({{lang-hu|Czibor Suhai Zoltán}}; 23 тамыз 1929, [[Капошвар]], [[Мажарстан]] — 1 қыркүйек 1997, [[Комаром|Комаром]], [[Мажарстан]]) — мажар футболшысы, шабуылшы. [[Мажарстан Ұлттық футбол құрамасы|Мажарстан Ұлттық құрамасының]] 50-жылдардағы үздік футболшыларының бірі. 1952 жылғы Олимпиада чемпионы. 1954 жылғы әлем біріншілігінің күміс жүлдегері. == Мансабы == Туған қаласындағы "Комаром" клубының түлегі. Одан бөлек Мажарстан, Испания, Италия, Швейцария, Аустрия, Канада клубтарында ойнап, 1965 жылы карьерасын аяқтады. [[Мажарстан Ұлттық футбол құрамасы|Мажарстан құрамасының]] 50-жылдардың бірінші жартысындағы алтын буын өкілдерінің бірі. 1952 жылы Олимпиада чемпионы атанды. Сол кезеңде Мажарстан қатарынан 32 ойынды жеңіліссіз аяқтаған болатын. [[Футболдан 1954 жылғы әлем біріншілігі (финал)|1954 жылғы әлем біріншілігінің финалында]] [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР құрамасын]] 2:0 есебімен ұтып тұрып, (екінші голды Золтан Цибор 8-минутта соқты) 2:3 есебімен ұтылып қалды да, алтын буын өкілдері әлем чемпионы атана алмады. Екі жыл өткен соң Цибор құрамадағы карьерасын аяқтады. == Жетістіктері == === Командалық === * Мажарстан чемпионы: 1949, 1954, 1955 * Олимпиада чемпионы: 1952 * Орталық Еуропа кубогының жеңімпазы: 1953 * ӘЧ күміс жүлдегері: 1954 * Испания кубогы: 1959 * Испания чемпионы: 1959, 1960 * Жәрмеңкелер кубогы: 1960 === Жеке === * Мажарстан чемпионатының үздік мергені: 1955 (20 гол) == Сілтемелер == *[http://www.national-football-teams.com/player/21554.html Профилі] *[http://www.myfootballfacts.com/Zoltan_Czibor.html myfootballfacts.com] {{Бастама}} [[Санат:23 тамызда туғандар]][[Санат:1 қыркүйекте қайтыс болғандар]] [[Санат:Капошварда туғандар]] [[Санат:Комаромда қайтыс болғандар]][[Санат:Мажарстан футболшылары]][[Санат:Ференцварош ФК ойыншылары]][[Санат:Чепель ФК ойыншылары]] [[Санат:Рома ФК ойыншылары]] [[Санат:Барселона ФК ойыншылары]] [[Санат:Барселона ФК ойыншылары]] [[Санат:Эспаньол ФК ойыншылары]] [[Санат:Еуропа Барселона ФК ойыншылары]] [[Санат:Базель ФК ойыншылары]] [[Санат:Аустрия Вена ФК ойыншылары]][[Санат:Примо ФК ойыншылары]] [[Санат:Грассхопперс ФК ойыншылары]] [[Санат:Торонто Сити ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:Мажарстан Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]] m85fbutauw9aefcmjd6e3ft6gja1cdb Нико Ковач 0 617563 3648606 3511537 2026-08-28T07:45:50Z 1nter pares 146705 3648606 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Нико Ковач |сурет = FC_Salzburg_gegen_GNK_Dinamo_Zagreb_(2024-10-23_Championsleague_Dritte_Runde)_04.jpg |туған күні=15.10.1971 |туған жері={{туғанжері|Батыс Берлин|Батыс Берлинде}}, ГФР |азаматтығы={{ту|Германия}} |бойы = 176 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{ flagicon|Германия|20px}} [[Боруссия Дортмунд]] |қызметі = бас бапкер |жастар клубы = {{футбол карьерасы ||{{ flagicon| Германия|20px}} [[Рапиде Веддинг]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1989—1991|{{ flagicon|Германия|20px}} [[Герта 03 Целендорф]]|25 (7) |1991—1996|{{ flagicon|Германия|20px}} [[Герта (футбол клубы, Берлин)|Герта (Берлин)]]|148 (16) |1996—1999|{{ flagicon|Германия|20px}} [[Байер 04|Байер 04]]|77 (8) |1999—2001|{{ flagicon|Германия|20px}} [[Гамбург (футбол клубы)|Гамбург]]|55 (12) |2001—2003| {{ flagicon|Германия|20px}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]] |34 (3) |2003—2006|{{ flagicon|Германия|20px}} [[Герта (футбол клубы, Берлин)|Герта (Берлин)]]|75 (8) |2006—2009|{{ flagicon|Аустрия|20px}} [[Ред Булл Зальцбург]] |53 (9)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1996—2009|{{Футбол|Хорватия}} |83 (15)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |2009—2011|{{ flagicon|Аустрия|20px}} [[Ред Булл Зальцбург]]|жастар |2011—2012|{{flagicon|Аустрия|20px}} [[Ред Булл Зальцбург]]|ассистент |2013|{{flagicon|Хорватия|20px}} Хорватия-21| |2013—2015|{{футбол|Хорватия}}| |2016—2018|{{flagicon|Германия|20px}} [[Айнтрахт (футбол клубы, Майндағы Франкфурт)|Айнтрахт (Франкфурт)]]| |2018—2019|{{flagicon|Германия|20px}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]]| |2020—2022|{{ту|Франция}} [[Монако (футбол клубы)|Монако]]| |2022—2024|{{flagicon|Германия|20px}} [[Вольфсбург (футбол клубы)|Вольфсбург]]| |2025—|{{flagicon|Германия|20px}} [[Боруссия Дортмунд]]|}}}} '''Нико Ковач''' ({{lang-hr|Niko Kovač}}; [[15 қазан]] [[1971 жыл|1971]], [[Батыс Берлин]], [[Германия|ГФР]]) — хорват футболшысы, бапкер, жартылай қорғаныста ойнаған. "[[Боруссия Дортмунд]]" клубының бас жаттықтырушысы. == Мансабы == === Клубтық және бапкерлік === Хорватия футбол құрамасының өкілі болғанымен, Германия футболының түлегі, карьерасын «Рапиде Веддинг» клубында бастады. 1989 жылы «[[Герта (футбол клубы, Берлин)|Герта]]<nowiki/>» клубының орынбасарлары сапында біраз ойнап, 1991 жылы негізгі клубқа ілікті. 1996 жылы «Байерге» шақырылып, үш жылдай доп тепті. Одан соң екі маусым «Гамбургте» ойнады. 2001 жылы «Баварияға» қосылды. Мұнда өзінің інісі Роберт Ковачпен бірге ойнады. Бірақ негізгі құрамға іліне алмай, 2003 жылы туған клубы «Гертаға» оралуға мәжбүр болды. 2006 жылғы әлем чемпионатынан соң «Ред Булл Зальцбург» клубына ауысты да, 2009 жылы карьерасын аяқтады. Карьерасын да осы клубтан бастады. Кейін 2013-15 жылдары Хорватия Ұлттық құрамасын жаттықтырды. 2018 жылдан бері "Бавария" жаттықтырушысы. === Ұлттық құрама === 1996-2009 жылдары Ұлттық құрама сапында 83 ойын өткізді. == Жетістіктері == ===Ойыншы ретінде=== {{ flagicon|Германия|20px}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]] * Германия чемпионы: 2002, 2003 * Құрлықаралық кубок: 2001 {{ flagicon|Аустрия|20px}} [[Ред Булл Зальцбург]] * Аустрия чемпионы: 2007 ===Бапкер ретінде=== '''Айнтрахт''' * Германия кубогы : 2017/18 '''Бавария''' * Германия суперкубогы: 2018 == Сілтемелер == * [http://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur3823.html Статистикасы ] [[Санат:Хорватия футболшылары]] [[Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Хорватия футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Бавария ФК ойыншылары]] [[Санат:Байер 04 ФК ойыншылары]] [[Санат:Герта Берлин ФК ойыншылары]] [[Санат:Гамбург ФК ойыншылары]] [[Санат:Ред Булл Зальцбург ФК ойыншылары]] [[Санат:Бавария ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Монако ФК жаттықтырушылары]] 02q2zdlvkg2q1vt3c47khttqcgcjeax Анколе мемлекеті 0 620472 3648374 3646216 2026-08-27T14:04:08Z Marksscheider 183882 «[[Анколе (мемлекет)]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3648374 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Анколе (мемлекет)]] o9qltojldvoolxcngc6nmsx08hf9gph Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров 0 631490 3648360 3648303 2026-08-27T13:19:24Z Casserium 68287 /* */ 3648360 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрлан Бекназаров | Шынайы есімі = | Суреті = Nurlan Beknazarov (2026-05-20).jpg | Сурет ені = | Атауы = Бекназаров, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Шымкент]]тен сайланған [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаторы]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 2018 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | тақырыпша1_2 = [[Қазақстан Сенаты төрағаларының тізімі|Төрағасы]] | мәтін1_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>[[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Президент_3 = | Премьер_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Премьер_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Туған күні = 12.06.1964 | Туған жері = {{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Білімі = {{ublist |[[Жезқазған университеті]] |[[Еуразия гуманитарлық институты]] }} | Ғылыми деңгейі = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Жұбайы = | Балалары = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Nurlan Beknazarov | Марапаттары = }} '''Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров''' ([[12 маусым]] [[1964 жыл|1964]], [[Шымкент]]) — қазақстандық мемлекет қайраткері, 2026 жылдан бергі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]], 2018 жылдан 2026 жылға дейін [[Шымкент]] қаласынан сайланған [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенатының]] депутаты. == Өмірбаяны == 1984–1992 жылдары Бекназаров Шымкент қаласының Қажымұқан атындағы Орталық стадионында әдіскер, инженер, бас инженер, директордың орынбасары, директоры болды.<ref name=bio>{{cite web| url = https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34689279#pos=1;61 | title = Бекназаров Нурлан Кудиярович (персональная справка) | accessdate = 2019-09-02}}</ref> 1992–1996 жылдары ол Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік сақтандыру фирмасының облыстық несиелер мен инвестицияларды сақтандыру жөніндегі басқарманың бастығы, бас директорының бірінші орынбасары лауазымында болады.<ref name=bio/> 1996–2003 жылдары ол "Сенім" ЖАҚ, "Санур" ЖШС, "Трансойл" АҚ филиалдары директорының орынбасары, вице-президенті болады.<ref name=bio/> 1999–2016 жылдары ол Шымкент қалалық мәслихатының II, III, IV, V, VІ шақырылымдарының депутаты болып сайланды.<ref name=bio/> 2003–2008 жылдары Бекназаров Шымкент қалалық мәслихатының тексеру комиссиясының екі шақырылымының төрағасы.<ref name=bio/> 2011–2018 жылдары ол Шымкент қалалық мәслихатының үш шақырылымның хатшысы.<ref name=bio/> 2018 жылдан бастап 2026 жылғы 1 шілдеге дейін Қазақстан Парламенті Сенатының депутаты болып сайланды.<ref name=shym2018>{{cite web| url = https://www.zakon.kz/4940596-kto-izbran-deputatami-senata-ot.html | title = Кто избран депутатами Сената от Шымкента | publisher = Zakon.kz | date = 2018-10-08 | accessdate = 2019-09-02}}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Әбдікешов [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 28 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} {{DEFAULTSORT:Бекназаров, Нұрлан Құдиярұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] nh8uyqogmfn7dhv0r8pn83p08e654a1 3648675 3648360 2026-08-28T10:31:29Z Nurken 111493 3648675 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрлан Бекназаров | Шынайы есімі = | Суреті = Nurlan Beknazarov (2026-05-20).jpg | Сурет ені = | Атауы = Бекназаров, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Бірігіп басқарушы1 = {{ublist |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] }} | тақырыпша2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] | мәтін2 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Шымкент]]тен сайланған [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаторы]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 2018 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 шілде 2026 | тақырыпша1_3 = [[Қазақстан Сенаты төрағаларының тізімі|Төрағасы]] | мәтін1_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>[[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Президент_4 = | Премьер_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Премьер_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Туған күні = 12.06.1964 | Туған жері = {{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Білімі = {{ublist |[[Жезқазған университеті]] |[[Еуразия гуманитарлық институты]] }} | Ғылыми деңгейі = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Жұбайы = | Балалары = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Nurlan Beknazarov | Марапаттары = }} '''Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров''' ([[12 маусым]] [[1964 жыл|1964]], [[Шымкент]]) — қазақстандық мемлекет қайраткері, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] және [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. Бұрын Бекназаров 2018 жылдан 2026 жылға дейін [[Шымкент]] қаласынан сайланған [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]]ның депутаты болатын. == Өмірбаяны == 1984–1992 жылдары Бекназаров Шымкент қаласының Қажымұқан атындағы Орталық стадионында әдіскер, инженер, бас инженер, директордың орынбасары, директоры болды.<ref name=bio>{{cite web| url = https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34689279#pos=1;61 | title = Бекназаров Нурлан Кудиярович (персональная справка) | accessdate = 2019-09-02}}</ref> 1992–1996 жылдары ол Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік сақтандыру фирмасының облыстық несиелер мен инвестицияларды сақтандыру жөніндегі басқарманың бастығы, бас директорының бірінші орынбасары лауазымында болады.<ref name=bio/> 1996–2003 жылдары ол "Сенім" ЖАҚ, "Санур" ЖШС, "Трансойл" АҚ филиалдары директорының орынбасары, вице-президенті болады.<ref name=bio/> 1999–2016 жылдары ол Шымкент қалалық мәслихатының II, III, IV, V, VІ шақырылымдарының депутаты болып сайланды.<ref name=bio/> 2003–2008 жылдары Бекназаров Шымкент қалалық мәслихатының тексеру комиссиясының екі шақырылымының төрағасы.<ref name=bio/> 2011–2018 жылдары ол Шымкент қалалық мәслихатының үш шақырылымның хатшысы.<ref name=bio/> 2018 жылдан бастап 2026 жылғы 1 шілдеге дейін Қазақстан Парламенті Сенатының депутаты болып сайланды.<ref name=shym2018>{{cite web| url = https://www.zakon.kz/4940596-kto-izbran-deputatami-senata-ot.html | title = Кто избран депутатами Сената от Шымкента | publisher = Zakon.kz | date = 2018-10-08 | accessdate = 2019-09-02}}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Бекназаров [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 27 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] куәлігін алады. Келесі күні өткен Құрылтайдың тұңғыш сессиясында ол төраға [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] ұсынысымен [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] болып сайланды. ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} {{DEFAULTSORT:Бекназаров, Нұрлан Құдиярұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары]] h9y55w31le312a29rz3bn2sm06z9xgi 3648691 3648675 2026-08-28T10:53:22Z Casserium 68287 3648691 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрлан Бекназаров | Шынайы есімі = | Суреті = Nurlan Beknazarov (2026-05-20).jpg | Сурет ені = | Атауы = Бекназаров, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Бірігіп басқарушы1 = {{ublist |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] }} | тақырыпша2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] | мәтін2 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Шымкент]]тен сайланған [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаторы]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 2018 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 шілде 2026 | тақырыпша1_3 = [[Қазақстан Сенаты төрағаларының тізімі|Төрағасы]] | мәтін1_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>[[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Президент_4 = | Премьер_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Премьер_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Туған күні = 12.06.1964 | Туған жері = {{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Білімі = {{ublist |[[Жезқазған университеті]] |[[Еуразия гуманитарлық институты]] }} | Ғылыми деңгейі = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Жұбайы = | Балалары = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Nurlan Beknazarov | Марапаттары = }} '''Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров''' ([[12 маусым]] [[1964 жыл|1964]], [[Шымкент]]) — қазақстандық саясаткер, заңгер, экономист, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] және [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. Бұрын Бекназаров 2018 жылдан 2026 жылға дейін [[Шымкент]] қаласынан сайланған [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]]ның депутаты болатын. == Өмірбаяны == 1984–1992 жылдары Бекназаров Шымкент қаласының Қажымұқан атындағы Орталық стадионында әдіскер, инженер, бас инженер, директордың орынбасары, директоры болды.<ref name=bio>{{cite web| url = https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34689279#pos=1;61 | title = Бекназаров Нурлан Кудиярович (персональная справка) | accessdate = 2019-09-02}}</ref> 1992–1996 жылдары ол Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік сақтандыру фирмасының облыстық несиелер мен инвестицияларды сақтандыру жөніндегі басқарманың бастығы, бас директорының бірінші орынбасары лауазымында болады.<ref name=bio/> 1996–2003 жылдары ол "Сенім" ЖАҚ, "Санур" ЖШС, "Трансойл" АҚ филиалдары директорының орынбасары, вице-президенті болады.<ref name=bio/> 1999–2016 жылдары ол Шымкент қалалық мәслихатының II, III, IV, V, VІ шақырылымдарының депутаты болып сайланды.<ref name=bio/> 2003–2008 жылдары Бекназаров Шымкент қалалық мәслихатының тексеру комиссиясының екі шақырылымының төрағасы.<ref name=bio/> 2011–2018 жылдары ол Шымкент қалалық мәслихатының үш шақырылымның хатшысы.<ref name=bio/> 2018 жылдан бастап 2026 жылғы 1 шілдеге дейін Қазақстан Парламенті Сенатының депутаты болып сайланды.<ref name=shym2018>{{cite web| url = https://www.zakon.kz/4940596-kto-izbran-deputatami-senata-ot.html | title = Кто избран депутатами Сената от Шымкента | publisher = Zakon.kz | date = 2018-10-08 | accessdate = 2019-09-02}}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Бекназаров [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 27 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] куәлігін алады. Келесі күні өткен Құрылтайдың тұңғыш сессиясында ол төраға [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] ұсынысымен [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] болып сайланды.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kuryiltayda-toraganyin-ush-oryinbasaryi-saylandyi-380121/ Құрылтайда төрағаның үш орынбасары сайланды]</ref> ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} {{DEFAULTSORT:Бекназаров, Нұрлан Құдиярұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары]] 7pzq8bzxadggbrhvsqeglcxcc4xu0j7 Рафинья (футболшы, 1993) 0 631643 3648603 2989743 2026-08-28T07:45:08Z 1nter pares 146705 3648603 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | есімі = Рафинья | сурет =Brasil conquista primeiro ouro olímpico nos penaltis 1039259-20082016- mg 4209 (cropped).jpg | азаматтығы ={{BRA}} | туған күні = 12.02.1993 | бойы = 174 | салмағы = 64 | позиция = жартылай қорғаушы | қазіргі клуб = {{ту|Франция}} [[Пари Сен-Жермен]] | номер = | жастар клубы = {{футбол карьерасы ||{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Фламенго]]| ||{{flagicon|Испания||20px}} Урека (Виго)| |2006—2011|{{flagicon|Испания||20px}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|}} | клубтары = {{футбол карьерасы |2011—2020|{{flagicon|Испания||20px}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|56 (8) |2011—2013|{{аренда}}{{flagicon|Испания||20px}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона B]]|84 (19) |2013—2014|{{аренда}}{{flagicon|Испания||20px}} [[Сельта]]|32 (4) |2018|{{аренда}}{{flagicon|Италия||20px}} [[Интернационале]]|17 (2) |2019—2020|{{аренда}}{{flagicon|Испания||20px}} [[Сельта]] |29 (4) |2020—|{{ту|Франция}} [[Пари Сен-Жермен]]|7 (0)}} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2009|{{flagicon|Испания||20px}} Испания-16|2 (0) |2009—2010|{{flagicon|Испания||20px}} Испания-17|8 (2) |2010|{{flagicon|Испания||20px}} Испания-19|4 (1) |2013|{{flagicon|Бразилия|20px}} Бразилия-20|3 (0) |2015|{{Футбол|Бразилия}}|2 (1)}} }} '''Рафаэль Алькантра ду Насименто''', немесе '''Рафинья''' ({{lang-es|Rafael Alсаntára do Nascimento, Rafinha}}; 12 ақпан 1993 жыл, [[Сан-Паулу]], [[Бразилия]]) — испаниялық және бразилиялық футболшы, 1994 жылы әлем чемпионы атанған [[Мазиньо|Мазиньоның]] ұлы, ағасы [[Тьяго Алькантара]] да футболшы. == Мансабы == 2011 жылдан бері "[[Барселона (футбол клубы)|Барселонаның]]" футболшысы саналғанымен, ара-тұра "[[Сельта]]", "[[Интернационале]]" клубтарына жалға берілді. 2013-14 жылғы маусымды "Сельтада" өткізді. 2014 жылы жазда "Барселонаға" қайта оралып, 2015 жылы мүмкін болған жүлделердің бәрін ұтты ([[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2014/15|Чемпиондар лигасы]], Испания кубогы, [[Футболдан Испания чемпионаты 2014/15|Испания чемпионаты]], [[УЕФА Суперкубогы 2015|УЕФА Суперкубогы]]). 2018 жылы қаңтарда "Интернационалеге" жалға беріліп, жазда "Барселонаға" қайта оралды. 2019 жылы 2 қыркүйекте тағы да "Сельтаға" жалға берілді. Испанияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады. 2013 жылы тарихи отаны құрамасында ойнауға бел буды, 2016 жылы Бразилия сапында Олимпиада чемпионы атанды. Бразилияның басты құрамасында 2015 жылы екі ойын ғана өткізді. == Жетістіктері == === Клубтық === '''Барселона''' * Испания чемпионы (4): 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19 * Испания кубогы (4): 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18 * Испания суперкубогы: 2018 * Чемпиондар лигасы: 2014/15 * УЕФА суперкубогы: 2015 === Халықаралық === '''Бразилия''' * Олимпиада чемпионы: [[2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2016]] == Сілтемелер == * [https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/4967/rafael-alcantara-do-nascimento Профилі (''fcbarcelona.com'')]{{ref-en}} [[Санат:Испания футболшылары]] [[Санат:Бразилия футболшылары]] [[Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Барселона ФК ойыншылары]] [[Санат:Сельта ФК ойыншылары]] [[Санат:Интернационале ФК ойыншылары]] [[Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:Бразилия Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]] 2yj879kk6gfrhfwefya8hd580drc5mp Штефан Эффенберг 0 632724 3648605 2736158 2026-08-28T07:45:36Z 1nter pares 146705 3648605 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Штефан Эффенберг |сурет= |туған күні = 2.08.1968 |туған жері = {{туғанжері|Гамбург|Гамбургте}} |азаматтығы = {{flagicon|Германия|20px}} [[Германия]] |бойы = 188 |лақап аты = ''Тигр, Эффе, Анфан террибль''<ref>http://football.ua/germany/29172-ehffenberg-sumasshedshyjj-genyjj.html</ref> |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = карьерасын аяқтады |клубтары = {{футбол карьерасы |1987—1990|{{flagicon|Германия|20px}} [[Боруссия (футбол клубы, Менхенгладбах)|Боруссия (Мёнхенгладбах)]]|73 (10) |1990—1992|{{flagicon|Германия|20px}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]]|65 (19) |1992—1994|{{flagicon|Италия|20px}} [[Фиорентина]]|56 (12) |1994—1998|{{flagicon|Германия|20px}} [[Боруссия (футбол клубы, Менхенгладбах)|Боруссия (Мёнхенгладбах)]]|118 (23) |1998—2002|{{flagicon|Германия|20px}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]]|95 (16) |2002—2003|{{flagicon|Германия|20px}} [[Вольфсбург (футбол клубы)|Вольфсбург]]|19 (3) |2003—2004|{{flagicon|Катар|20px}} [[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]]|15 (4)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1991—1998|{{Футбол|Германия}} |35 (5)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |2015—2016|{{flagicon|Германия|20px}} [[Падерборн 07]]|}} }} '''Штефан Эффенберг''' ({{lang-de|Stefan Effenberg}}; [[2 тамыз]] [[1968 жыл|1968]], [[Гамбург]], [[Германия|ГФР]]) — германиялық футболшы, жартылай қорғаушы. == Мансабы == === Клубтық === 1987 жылы "[[Боруссия (футбол клубы, Менхенгладбах)|Боруссия Менхенгладбах]]" клубының скауттарының көзіне түсіп, ұзамай клубтың бас бапкері Юпп Хайнкес клубқа шақырды. Командаға сіңіп кеткені соншалық, оны "''Екінші Гюнтер Нетцер''" деп атады. Бірақ кейін оның мінезінің қызбалығы командада ұзақ ойнауға кесірін тигізді, оның жүрген жерінде кикілжің көбейіп кетті, соңында 1990 жылы "[[Бавария (футбол клубы)|Баварияға]]" кеткенде онымен ешкім қоштаспады да. 1992 жылы бас жаттықтырушымен, футболшылармен сыйыспай, Италияға кетті. Сонысына қарамастан ол өте жоғары деңгейде ойнады, [[Футболдан 1992 жылғы Еуропа біріншілігі|1992 жылғы Еуропа чемпионатына]] "Бавариядан" Штефан ғана қатысты. 1992-94 жылдары "[[Фиорентина|Фиорентинада]]" ойнап, туған клубы "Боруссия Менхенгладбахқа" оралды. Бұл жолы тәртібі түзеліп, салмақтырақ бола түскен Штефан ұзамай клуб жанкүйерлерінің сүйктісіне айналды, ол тіпті команда капитаны болды. Бундеслиганың жұлдызына айналған Штефан 1998 жылы тағы да "Баварияда" бағын сынап көрмек боп, Мюнхендік клубқа қайта оралды. 1998-2002 жылдар аралығында тіпті табысты болды, клубтық деңгейдегі жүлденің бәріне қол жеткізді. 1999 жылғы өкініші мол [[УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 1999|УЕФА Чемпиондар лигасының финалын]] ("Бавария" "[[Манчестер Юнайтед|Манчестер Юнайтедті]]" 90-минутқа дейін 1:0 есебімен ұтып тұрып, екі гол жіберіп алған болатын) [[УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2001|2001 жылғы табысты финал]] алмастырды (бұл жолы "Бавария" "[[Валенсия (футбол клубы)|Валенсияны]]" ұтып, турнир жеңмпазы атанды). Бұл кезде Эффенберг клубтың капитаны боп та үлгерген еді. 2002 жылы клубпен келісім шарты мәресіне жетті де, "Вольфсбургке" ауысты. 2003 жылы Катардың "Әл-Араби" клубына ауысып, бір жылдан соң карьерасын аяқтады. === Ұлттық құрама === 1991 жылы 5 маусымда [[Уэльс Ұлттық футбол құрамасы|Уэльске]] қарсы кездесуде тұңғыш рет [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия құрамасы]] сапында алаңға шықты. [[Футболдан 1992 жылғы Еуропа біріншілігі|1992 жылы Еуропа чемпионатына]] (бұл турнирде Германия финалға дейін жетті), [[Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігі|1994 жылы әлем чемпионатына]] қатысты. 1994 жылғы турнирде көрсеткен шектен тыс тәртіпсіздігі үшін құрамадан шеттетілді. Тек 1998 жылы ғана мұнысы кешіріліп, жолдастық кездесулерге шақырылды. Бірақ сол күйі ірі турнирлерде ойнамады. === Бапкерлік карьерасы === 2015 жылы қазан айында екінші Бундеслига өкілі "Падеборн 07" клубының бас бапкері боп тағайындалды. Бірақ келесі жылы ол қызметтен босады. == Жетістіктері == * Германия чемпионы: 1998/1999, 1999/2000, 2000/2001 * Германия кубогы: 1994/1995, 1999/2000 * Лига кубогы: 1998, 1999, 2000 * Германия суперкубогы: 1990 * Чемпиондар лигасы: 2001 == Әдебиет == *ISSN 1609-3992. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[http://www.imdb.com/name/nm1570639 Профилі] [[Санат:Германия футболшылары]] [[Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК ойыншылары]] [[Санат:Бавария ФК ойыншылары]] [[Санат:Фиорентина ФК ойыншылары]] [[Санат:Вольфсбург ФК ойыншылары]] [[Санат:Әл-Араби Доһа ФК ойыншылары]] 82eydjyr19s7laphlp78rbbpclt5o23 Роберто ди Маттео 0 633083 3648604 2802784 2026-08-28T07:45:22Z 1nter pares 146705 3648604 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Роберто Ди Маттео |сурет = dimatteo2 cropped.jpg |туған жері = Шаффхаузен, [[Швейцария]] |туған күні = 29.05.1970 |азаматтығы = {{flagicon|Швейцария||15px}} [[Швейцария]]<br>{{flagicon|Италия|20px}} [[Италия]] |бойы = 178 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = |қызметі = |клубтары = {{футбол карьерасы |1988—1991|{{flagicon|Швейцария||15px}} [[Шаффхаузен (футбол клубы)|Шаффхаузен]]|50 (2) |1991—1992|{{flagicon|Швейцария||15px}} [[Цюрих (футбол клубы)|Цюрих]]|34 (6) |1992—1993|{{flagicon|Швейцария||15px}} [[Арау (футбол клубы)|Арау]]|33 (1) |1993—1996|{{flagicon|Италия|20px}} [[Лацио (футбол клубы)|Лацио]]|87 (7) |1996—2002|{{ту|Англия}} [[Челси (футбол клубы)|Челси]]|119 (15)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1994—1998|{{Футбол|Италия}} |34 (2)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |2008—2009|{{flagicon|Англия}} [[Милтон Кинс Донс]]| |2009—2011|{{flagicon|Англия|20px}} [[Вест Бромвич Альбион]]| |2011—2012|{{flagicon|Англия|20px}} [[Челси (футбол клубы)|Челси]]|асс |2012|{{flagicon|Англия|20px}} [[Челси (футбол клубы)|Челси]]| |2014—2015|{{flagicon|Германия|20px}} [[Шальке 04]]| |2016|{{flagicon|Англия|20px}} [[Астон Вилла]]|}} }} '''Роберто Ди Маттео''' ({{lang-it|Roberto Di Matteo}}; [[29 мамыр]] [[1970 жыл|1970]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/103679</ref>, [[Шаффхаузен]]) — италиялық футболшы, футбол жаттықтырушысы. == Мансабы == Роберто Швейцарияда дүниеге келген. Швейцария футболының тәрбиеленушісі. 1993 жылға дейін "Шаффхаузен", "Цюрих", "Арау" секілді швейцариялық клубтарда доп теуіп, "[[Лацио (футбол клубы)|Лациоға]]" ауысты. 1996 жылы "[[Челси (футбол клубы)|Челсиге]]" ауысып, 2002 жылы 31 жасында жарақатының кесірінен футболмен ерте қоштасты. "Челси" сапындағы соңғы ойынын 2002 жылыАнглия кубогы финалында "[[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсеналға]]" қарсы өткізді (бұл кезде Роберто футболмен қоштасып қойған-ды, бірақ "[[Челси (футбол клубы)|көктердің]]" бапкері Клаудио Раньери сонда да оны алаңға шығарды). 2002 жылы "Челси" құрамасының бүкіл тарихындағы символикалық құрамына енді. Бапкерлік жолын 2008 жылы "Милтон Кинс Динс" клубын жаттықтырудан бастады. Бір жылдан соң [[Англия Премьер-лигасы|Премьер Лигадан]] чемпионшипке түсіп кеткен "Вест Бромвич Альбионның" тізгінін ұстады. 2011 жылы ақпан айында көрсеткіштері айтарлықтай болмай, ол қызметтен босады. 2011 жылы "Челсидің" бапкері Андре Виллаш-Боаштың көмекшісі боп тағайындалды. 2012 жылы көктемде "Челсидің" ойыны тіпті нашарлап кетті де, Андре бапкерліктен қуылды, орнына уақытша бапкер боп Роберто қызметін бастады. Ешкім күтпеген жерде "Челси" [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2011/12|Чемпиондар лигасын]] ұтып алды. Соның артынша Роберто бас жаттықтырушы боп тағайындалды. 2012 жылы 21 қарашада көрсеткен нәтижелерінің төмендігінен ол қызметтен кетті. 2014 жылы 7 қазанда "[[Шальке 04]]" клубының бас жаттықтырушысы боп тағайындалды. 2014/15 жылғы маусым қорытындысында "Шальке" Германия чемпионатында 6-орында қап кетті де, клуб Робертомен серіктестігін одан әрі созған жоқ. 2016 жылы маусым айында "[[Астон Вилла|Астон Вилламен]]" келісім шарт түзді. Бірақ Чемпионшипте 11 кездесуде бір ойында ғана жеңіске жетіп, сол жылы қазан айында-ақ ол жерден кетті. == Жетістіктері == <big>'''Командалық'''</big> '''«Арау»''' * Швейцария чемпионы (1): 1992/93 '''«Челси»''' * Англия кубогы (2): 1997, 2000 * Англия суперкубогы (1): 2000 * Лига кубогы (1): 1998 * УЕФА Кубок иелері кубогы (1): 1998 * УЕФА суперкубогы (1): 1998 == Бапкер ретіндегі жетістіктері == <big>'''Командалық'''</big> '''«Челси»''' * УЕФА чемпиондар лигасы (1): 2012 * Англия кубогы (1): 2012 <big>'''Жеке'''</big> * Премьер лиганың үздік бапкері (1): қыркүйек 2010 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://web.archive.org/web/20090805041451/http://www.mkdons.com/page/FirstTeamStaff/0,,10420,00.html Профилі] [[Санат:Италия футболшылары]] [[Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Цюрих ФК ойыншылары]] [[Санат:Лацио ФК ойыншылары]] [[Санат:Челси ФК ойыншылары]] [[Санат:Италия футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Вест Бромвич Альбион ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Челси ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Шальке 04 ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Астон Вилла ФК жаттықтырушылары]] er375lyyxua4fk2fbcjtprtppk1zxd7 Асхат Қанатұлы Аймағамбетов 0 636609 3648353 3648301 2026-08-27T13:13:05Z Casserium 68287 /* */ 3648353 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Асхат Қанатұлы Аймағамбетов | Суреті = Ashat Aimagambetov official Majilis portrait.jpg | Атауы = Ресми портреті, 2024 | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылымы]]ның депутаты | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Төрағасы | мәтін1_2 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | Ізбасары_2 = ''лауазым ыдырады'' | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Logotip ministry of education of the Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 11 маусым 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 4 қаңтар 2023 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_3 = ''лауазым құрылды, Білім және ғылым министрі ретінде өзі'' | Ізбасары_3 = [[Ғани Бектайұлы Бейсембаев|Ғани Бейсембаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Logotip ministry of education of the Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 13 маусым 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 11 маусым 2022 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_4 = [[Күләш Ноғатайқызы Шәмшидинова|Күләш Шәмшидинова]] | Ізбасары_4 = ''лауазым жойылды, Оқу-ағарту министрі ретінде өзі, [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]] ретінде [[Саясат Нұрбек]] | Туған күні = 14.06.1982 | Туған жері = [[Ақсу-Аюлы]] ауылы, {{туғанжері|Шет ауданы|Шет ауданында}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Әкесі = Қанат Рахымұлы Аймағамбетов | Баласы = 1 | Білімі = [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]] | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} }} '''Асхат Қанатұлы Аймағамбетов''' ([[14 маусым]] [[1982 жыл|1982]], [[Ақсу-Аюлы]], [[Шет ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — [[қазақстан]]дық мемлекет және қоғам қайраткері, 2026 жылдан бергі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның депутаты. Бұрын Аймағамбетов 2023–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылымы]]ның депутаты, 2019–2023 жылдары [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Қазақстанның Білім және ғылым министрі]], [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] болған. == Өмірбаяны == Аймағамбетов 1982 жылғы 14 маусымда [[Қарағанды облысы]], [[Шет ауданы]], [[Ақсу-Аюлы]] ауылында дүниеге келген. === Қызметі === 2003 жылы ол «тарихшы, тарих пәні мұғалімі» мамандығымен [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін]] (ҚарМУ) бітірді. 2006 жылы «Болашақ» Қарағанды актуальды білім беру институтын заңгер мамандығы бойынша бітірді. 2002-2004 жж. [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің]] қызметкері. 2003-2012 жж — Қарағанды қалалық мәслихатының ІІІ және IV шақырылымдарының депутаты, қалалық мәслихаттың әлеуметтік мәселелер жөніндегі тұрақты комиссиясының төрағасы. 2004-2005 жж — «Жас Ансар лигасы» ҚБ төрағасы. 2005-2006 жж — «Медиа СП» ЖШС директоры. 2006-2012 жж — ҚарМУ, саясаттану және әлеуметтану кафедрасының оқытушысы, аға оқытушысы, доцент. 2012-2014 жж — әлеуметтік мәселелер бойынша [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]]ның әкімнің орынбасары. 2014 жылғы ақпан — 2017 жылғы тамыз — Қарағанды облысының білім басқармасының бастығы. 2017 жылғы тамыз — 2019 жылғы 17 қаңтар — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым вице-министрі. 17 қаңтар - 13 маусым 2019 жыл — [[Қарағанды облысы]] әкімінің орынбасары. == Білім және ғылым министрі == 2019 жылдың 13 маусым күні Қазақстан Республикасының Білім және ғылыми министрі болып тағайындалды. Асхат Аймағамбетов тәуелсіз Қазақстан тарихында 16-шы білім министрі, кей тұлғалардың бұл қызметке бірнеше рет тағайындалғанын ескерсе 11-ші министр. Министр қызметі әдетте 2,6 жыл атқарады. == Оқу-ағарту министрі == 2022 жылдың 11 маусымынан бастап — Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрі. 2023 жылғы 4 қаңтар күні Президент Жарлығымен қызметінен босатылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Аймағамбетов, Асхат Қанатұлы}} [[Санат:Қазақстан білім және ғылым министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан білім министрлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] il4o4ov7za7xgz2dpvtwwlck9e2srl8 3648355 3648353 2026-08-27T13:14:12Z Casserium 68287 /* */ 3648355 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Асхат Қанатұлы Аймағамбетов | Суреті = Ashat Aimagambetov official Majilis portrait.jpg | Атауы = Ресми портреті, 2024 | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылымы]]ның депутаты | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Төрағасы | мәтін1_2 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | Ізбасары_2 = ''лауазым ыдырады'' | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Logotip ministry of education of the Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 11 маусым 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 4 қаңтар 2023 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_3 = ''лауазым құрылды, Білім және ғылым министрі ретінде өзі'' | Ізбасары_3 = [[Ғани Бектайұлы Бейсембаев|Ғани Бейсембаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Logotip ministry of education of the Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 13 маусым 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 11 маусым 2022 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_4 = [[Күләш Ноғатайқызы Шәмшидинова|Күләш Шәмшидинова]] | Ізбасары_4 = ''лауазым жойылды, Оқу-ағарту министрі ретінде өзі, [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]] ретінде [[Саясат Нұрбек]] | Туған күні = 14.06.1982 | Туған жері = [[Ақсу-Аюлы]] ауылы, {{туғанжері|Шет ауданы|Шет ауданында}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Әкесі = Қанат Рахымұлы Аймағамбетов | Баласы = 1 | Білімі = [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]] | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} }} '''Асхат Қанатұлы Аймағамбетов''' ([[14 маусым]] [[1982 жыл|1982]], [[Ақсу-Аюлы]], [[Шет ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — [[қазақстан]]дық мемлекет және қоғам қайраткері, 2026 жылдан бергі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның депутаты. Бұрын Аймағамбетов 2023–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылымы]]ның депутаты, 2019–2023 жылдары [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Қазақстанның Білім және ғылым министрі]], [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] болған. == Өмірбаяны == Аймағамбетов 1982 жылғы 14 маусымда [[Қарағанды облысы]], [[Шет ауданы]], [[Ақсу-Аюлы]] ауылында дүниеге келген. === Қызметі === 2003 жылы ол «тарихшы, тарих пәні мұғалімі» мамандығымен [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін]] (ҚарМУ) бітірді. 2006 жылы «Болашақ» Қарағанды актуальды білім беру институтын заңгер мамандығы бойынша бітірді. 2002-2004 жж. [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің]] қызметкері. 2003-2012 жж — Қарағанды қалалық мәслихатының ІІІ және IV шақырылымдарының депутаты, қалалық мәслихаттың әлеуметтік мәселелер жөніндегі тұрақты комиссиясының төрағасы. 2004-2005 жж — «Жас Ансар лигасы» ҚБ төрағасы. 2005-2006 жж — «Медиа СП» ЖШС директоры. 2006-2012 жж — ҚарМУ, саясаттану және әлеуметтану кафедрасының оқытушысы, аға оқытушысы, доцент. 2012-2014 жж — әлеуметтік мәселелер бойынша [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]]ның әкімнің орынбасары. 2014 жылғы ақпан — 2017 жылғы тамыз — Қарағанды облысының білім басқармасының бастығы. 2017 жылғы тамыз — 2019 жылғы 17 қаңтар — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым вице-министрі. 17 қаңтар - 13 маусым 2019 жыл — [[Қарағанды облысы]] әкімінің орынбасары. == Білім және ғылым министрі == 2019 жылдың 13 маусым күні Қазақстан Республикасының Білім және ғылыми министрі болып тағайындалды. Асхат Аймағамбетов тәуелсіз Қазақстан тарихында 16-шы білім министрі, кей тұлғалардың бұл қызметке бірнеше рет тағайындалғанын ескерсе 11-ші министр. Министр қызметі әдетте 2,6 жыл атқарады. == Оқу-ағарту министрі == 2022 жылдың 11 маусымынан бастап — Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрі. 2023 жылғы 4 қаңтар күні Президент Жарлығымен қызметінен босатылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Аймағамбетов, Асхат Қанатұлы}} [[Санат:Қазақстан білім және ғылым министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан білім министрлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] 6lr3n89kxh3m5rwrlwxtd471hdq6oua Айдарбек Асанұлы Қожаназаров 0 640849 3648369 3391650 2026-08-27T13:41:09Z Casserium 68287 3648369 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі = Айдарбек Қожаназаров |Шынайы есімі = |Суреті = Qojanazarov portrait, 2023 (blank).jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Respublica]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты | Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады = 28 наурыз 2023 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Respublica]] партиясының және фракциясының төрағасы | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = [[29 тамыз]] [[2022 жыл]]дан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = ''лауазымы құрылды'' | Ізбасары_2 = |Туған күні = 26.11.1983 |Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] |Мансабы = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі =Асан Тұрлыбекұлы Қожаназаров<br>(1955 ж.т.)<ref> https://yedilov.online/person/2311</ref> |Анасы =Роза Бүйсенбіқызы Смайылова<br> (1962 ж.т.) <ref> https://yedilov.online/person/2311</ref> |Жұбайы =Индира Қайратқызы Қожаназарова <br>(тумысында Бөгжанова; 1990 ж.т.) <ref> https://yedilov.online/person/2311</ref> |Балалары ='''ұлдары '''<br>Иманғәлі (2012 ж.т.)<br>Дінмұхамед <br>(2014 ж.т.)<br> '''қыздары '''<br>Дәмелі (2012 ж.т.)<br>Сафия (2015 ж.т.) <ref> https://yedilov.online/person/2311</ref> |Марапаттары = {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Айдарбек Асанұлы Қожаназаров''' ([[26 қараша]] [[1983 жыл]], [[Қызылорда]]) — [[қазақстан]]дық топ-менеджер әрі саясаткер, 2023 жылдан бастап [[Respublica]] саяси партиясының төрағасы<ref>{{Cite web|url=https://m.forbes.kz/actual/partiya_respublica_vse-taki_poluchila_ofitsialnuyu_registratsiyu|title=Партия Respublica всё-таки получила официальную регистрацию|publisher=[[Forbes]]|lang=ru|date=2023-01-18|access-date=2023-01-25}}</ref> және 2026 жылдан бастап партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның депутаты. [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымының]] депутаты (2023–2026), «Олжа Агро» холдингінің Бас директоры (2019–2023) және «Иволга-Холдинг» (2017–2018). == Өмірбаяны == 26 қараша 1983 жылы Қызылордада дүниеге келген. Қостанайда орта мектепті бітіріп, «Халықаралық экономика» мамандығы бойынша Т.Рысқұлов атындағы [[Жаңа экономикалық университеті|Қазақ экономикалық университетін]] (Нархоз) және «Мұнайгаз жобаларын басқару» мамандығы бойынша [[Данди университеті|Данди Университетін]] бітірген. 2006-2009 жылдары «[[БТА Банкі]]» жұмыс істеп, Islamic Banking басқармасының жетекшісі, кейін Дубайдағы өкілдіктің басшысы қызметтерін атқарды. 2009-2015 жылдары «APK Olzha Holding» компаниялар тобында холдинг стратегиясы мен перспективті даму жөніндегі басқарушы лауазымдарды атқарды. 2015-2016 жылдары «КазАгро» Ұлттық басқарушы холдинг» АҚ Басқарма төрағасының орныбасары болды.<ref>{{cite web |url=http://www.kazagro.kz/web/ka-onim/hodzanazarov-ajdarbek-asanovic |title=Ходжаназаров Айдарбек Асанович |publisher=КазАгро}}</ref> 2016-2017 жылдары «Астана» ӘКК» ҰК» АҚ Басқарма төрағасы болды.<ref>{{cite web |author=Жанна Мусабаева |url=https://www.inform.kz/ru/eks-predsedatel-pravleniya-spk-astana-vozglavil-krupneyshiy-agroholding_a3105829 |title=Экс-глава СПК «Астана» возглавил крупнейший агрохолдинг |publisher=[[ҚазАқпарат]] |date=2017-12-27}}</ref> 2017 жылдың желтоқсан айында «Иволга-Холдинг» ЖШС Бас директоры болып тағайындалды. <ref>{{cite web |url=https://forbes.kz/process/appointments/v_too_ivolga-holding_smenilsya_rukovoditel |title=В ТОО «Иволга-Холдинг» сменился руководитель |publisher= [[Forbes]] Kazakhstan |date=2017-12-27}}</ref><ref>{{cite web |author=Д. Сериков |url=https://astanatv.kz/ru/news/16713/ |title=Руководство «Иволга-Холдинг» будет проводить переговоры со всеми кредиторами, - А. Ходжаназаров |publisher=Астана ТВ |date=2018-01-29}}</ref> 2019 жылдың ақпан айында Қазақстандағы ірі агрохолдинг саналатын «Олжа Агро» ЖШС бас директоры лауазымына тағайындалды. Қызмет барысында холднигтің қаржылық-экономикалық көрсеткіштерінің өсіміне қол жеткізді.<ref>{{cite web |author= Полина Шиманская |url=http://www.matritca.kz/news/57203-rabota-v-aule-est-no-net-usloviy-dlya-zhizni-obrazovannogo-cheloveka.html |title=«Работа в ауле есть, но нет условий для жизни образованного человека»|publisher=Матрица.kz |date=2018-09-19}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.largescaleagriculture.com/home/news-details/aidarbek-khojanazarov-ceo-of-olzha-agro-modernization-and-knowledge-as-keys-to-success-of-olzha-ag/ |title=Aidarbek Khojanazarov, CEO of Olzha Agro: Modernization and Knowledge as Keys to Success of Olzha Agro |publisher=Large Scale Agriculture |date=2019-05-27}}</ref><ref>{{cite web |author=Игорь Нидерер |url=https://kzaif.kz/society/uborka_urozhaya_nachalas_v_karagandinskoy_oblasti |title=Поля рукотворных чудес |publisher=[[Аргументы и факты]] |date=2019-08-18}}</ref><ref>{{cite web |url=https://1tv.kz/proizvoditeley-6-vidov-produktsii-budet-podderzhivat-gosudarstvo/ |title=Производителей 6 видов продукции будет поддерживать государство |publisher=[[Бірінші арна Еуразия]] |date=2019-12-03}}</ref> 2022 жылы құрылған [[Respublica]] саяси партиясын басқарады.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/partiya-respublica-polucila-gosudarstvennuyu-registraciyu|title=Партия Respublica получила государственную регистрацию|publisher=informburo|lang=ru|date=2023-01-18|access-date=2023-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ult.kz/post/respublica-partiyasy-resmi-tirkelgenin-malimdedi|title=RESPUBLICA ПАРТИЯСЫ РЕСМИ ТІРКЕЛГЕНІН МӘЛІМДЕДІ|publisher=ult.kz|lang=kk|date=2023-01-18|access-date=2023-01-25}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] ks4b5fjdga3f6pamte9yjrttmmbl3r5 3648370 3648369 2026-08-27T13:43:24Z Casserium 68287 /* */ 3648370 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі = Айдарбек Қожаназаров |Шынайы есімі = |Суреті = Qojanazarov portrait, 2023 (blank).jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Respublica]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|8-шақырылған]] [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісінің]] депутаты | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Respublica]] партиясының төрағасы | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = [[29 тамыз]] [[2022 жыл]]дан бастап | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = ''лауазымы құрылды'' | Ізбасары_3 = |Туған күні = 26.11.1983 |Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] |Мансабы = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі =Асан Тұрлыбекұлы Қожаназаров<br>(1955 ж.т.)<ref> https://yedilov.online/person/2311</ref> |Анасы =Роза Бүйсенбіқызы Смайылова<br> (1962 ж.т.) <ref> https://yedilov.online/person/2311</ref> |Жұбайы =Индира Қайратқызы Қожаназарова <br>(тумысында Бөгжанова; 1990 ж.т.) <ref> https://yedilov.online/person/2311</ref> |Балалары ='''ұлдары '''<br>Иманғәлі (2012 ж.т.)<br>Дінмұхамед <br>(2014 ж.т.)<br> '''қыздары '''<br>Дәмелі (2012 ж.т.)<br>Сафия (2015 ж.т.) <ref> https://yedilov.online/person/2311</ref> |Марапаттары = {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Айдарбек Асанұлы Қожаназаров''' ([[26 қараша]] [[1983 жыл]], [[Қызылорда]]) — [[қазақстан]]дық топ-менеджер әрі саясаткер, 2022 жылдан бастап [[Respublica]] саяси партиясының төрағасы<ref>{{Cite web|url=https://m.forbes.kz/actual/partiya_respublica_vse-taki_poluchila_ofitsialnuyu_registratsiyu|title=Партия Respublica всё-таки получила официальную регистрацию|publisher=[[Forbes]]|lang=ru|date=2023-01-18|access-date=2023-01-25}}</ref> және 2026 жылдан бастап партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның депутаты. [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымының]] депутаты (2023–2026), «Олжа Агро» холдингінің Бас директоры (2019–2023) және «Иволга-Холдинг» (2017–2018). == Өмірбаяны == 26 қараша 1983 жылы Қызылордада дүниеге келген. Қостанайда орта мектепті бітіріп, «Халықаралық экономика» мамандығы бойынша Т.Рысқұлов атындағы [[Жаңа экономикалық университеті|Қазақ экономикалық университетін]] (Нархоз) және «Мұнайгаз жобаларын басқару» мамандығы бойынша [[Данди университеті|Данди Университетін]] бітірген. 2006-2009 жылдары «[[БТА Банкі]]» жұмыс істеп, Islamic Banking басқармасының жетекшісі, кейін Дубайдағы өкілдіктің басшысы қызметтерін атқарды. 2009-2015 жылдары «APK Olzha Holding» компаниялар тобында холдинг стратегиясы мен перспективті даму жөніндегі басқарушы лауазымдарды атқарды. 2015-2016 жылдары «КазАгро» Ұлттық басқарушы холдинг» АҚ Басқарма төрағасының орныбасары болды.<ref>{{cite web |url=http://www.kazagro.kz/web/ka-onim/hodzanazarov-ajdarbek-asanovic |title=Ходжаназаров Айдарбек Асанович |publisher=КазАгро}}</ref> 2016-2017 жылдары «Астана» ӘКК» ҰК» АҚ Басқарма төрағасы болды.<ref>{{cite web |author=Жанна Мусабаева |url=https://www.inform.kz/ru/eks-predsedatel-pravleniya-spk-astana-vozglavil-krupneyshiy-agroholding_a3105829 |title=Экс-глава СПК «Астана» возглавил крупнейший агрохолдинг |publisher=[[ҚазАқпарат]] |date=2017-12-27}}</ref> 2017 жылдың желтоқсан айында «Иволга-Холдинг» ЖШС Бас директоры болып тағайындалды. <ref>{{cite web |url=https://forbes.kz/process/appointments/v_too_ivolga-holding_smenilsya_rukovoditel |title=В ТОО «Иволга-Холдинг» сменился руководитель |publisher= [[Forbes]] Kazakhstan |date=2017-12-27}}</ref><ref>{{cite web |author=Д. Сериков |url=https://astanatv.kz/ru/news/16713/ |title=Руководство «Иволга-Холдинг» будет проводить переговоры со всеми кредиторами, - А. Ходжаназаров |publisher=Астана ТВ |date=2018-01-29}}</ref> 2019 жылдың ақпан айында Қазақстандағы ірі агрохолдинг саналатын «Олжа Агро» ЖШС бас директоры лауазымына тағайындалды. Қызмет барысында холднигтің қаржылық-экономикалық көрсеткіштерінің өсіміне қол жеткізді.<ref>{{cite web |author= Полина Шиманская |url=http://www.matritca.kz/news/57203-rabota-v-aule-est-no-net-usloviy-dlya-zhizni-obrazovannogo-cheloveka.html |title=«Работа в ауле есть, но нет условий для жизни образованного человека»|publisher=Матрица.kz |date=2018-09-19}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.largescaleagriculture.com/home/news-details/aidarbek-khojanazarov-ceo-of-olzha-agro-modernization-and-knowledge-as-keys-to-success-of-olzha-ag/ |title=Aidarbek Khojanazarov, CEO of Olzha Agro: Modernization and Knowledge as Keys to Success of Olzha Agro |publisher=Large Scale Agriculture |date=2019-05-27}}</ref><ref>{{cite web |author=Игорь Нидерер |url=https://kzaif.kz/society/uborka_urozhaya_nachalas_v_karagandinskoy_oblasti |title=Поля рукотворных чудес |publisher=[[Аргументы и факты]] |date=2019-08-18}}</ref><ref>{{cite web |url=https://1tv.kz/proizvoditeley-6-vidov-produktsii-budet-podderzhivat-gosudarstvo/ |title=Производителей 6 видов продукции будет поддерживать государство |publisher=[[Бірінші арна Еуразия]] |date=2019-12-03}}</ref> 2022 жылы құрылған [[Respublica]] саяси партиясын басқарады.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/partiya-respublica-polucila-gosudarstvennuyu-registraciyu|title=Партия Respublica получила государственную регистрацию|publisher=informburo|lang=ru|date=2023-01-18|access-date=2023-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ult.kz/post/respublica-partiyasy-resmi-tirkelgenin-malimdedi|title=RESPUBLICA ПАРТИЯСЫ РЕСМИ ТІРКЕЛГЕНІН МӘЛІМДЕДІ|publisher=ult.kz|lang=kk|date=2023-01-18|access-date=2023-01-25}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] 3er5g0nu8k7ql0c9n3rbrq52nnx63ub Бетти Холбертон 0 651338 3648481 3625780 2026-08-27T23:06:40Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648481 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Бетти Холбертон |Шынайы есімі = Фрэнсис Элизабет Снайдер |Сурет = Betty Holberton.jpg |Туған күні = 07.03.1917 |Қайтыс болған күні = 8.12.2001 |Туған жері = Филадельфия, Пенсильвания, АҚШ |Қайтыс болған жері = Роквилл, Мэриленд, АҚШ |Азаматтығы = АҚШ |Мансабы = информатика саласындағы ғалым, программист, математик |Марапаттары = Women in Technology International, Компьютерлік техниканың пионері (1997), Women in Technology Hall of Fame (1997)}} '''Фрэнсис Элизабет «Бетти» Холбертон''' — ([[7 наурыз]] [[1917 жыл]], [[Филадельфия]], [[Пенсильвания]] - [[8 желтоқсан]] [[2001 жыл]], Роквилл, [[Мэриленд]]<ref>[https://www.findagrave.com/memorial/112001256/frances-elizabeth-holberton Табылған қабірі]</ref>) - американдық компьютерлік бағдарламашы. Алғашқы электронды-есептеуіш машинасы [[ENIAC|ЕНЫАЦ]]( [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ENIAC) жобосына қатысқан ең бірінші алты бағдарламашыларының бірі. Бағдарламаларды түзетуге арналған үзіліс нүктесінің ойлап табушысы. == Өмірбаяны == Холбертон 1917 жылы Пенсильвания штатындағы Филадельфия қаласында Фрэнсис Элизабет Снайдер атымен дүниеге келген. Пенсильвания университетіндегі ең алғашқы күндерінде математика профессоры оның үйде бала тәрбиесімен айналысқан жөн деп айтты.<ref>[http://Gay,%20Martin.%20Recent%20Advances%20and%20Issues%20in%20Computers%20(неопр.).%20—%20Greenwood%20Publishing%20Group,%202018.%20—%20ISBN%209781573562270. Gay, Martin. Recent Advances and Issues in Computers (неопр.). — Greenwood Publishing Group, 2018. — ISBN 9781573562270.]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алайда, оның оқу бағдарламасы оған көп саяхаттауға мүмкіндік бергендіктен, Холбертон журналистика мамандығына оқуға түсуге шешім қабылдайды. Сонымен қатар, журналистика мамандығы 1940 жылдары әйелдер үшін табысты мансапқа қол жеткізуге болатын саланың бірі болды. == Мансабы == [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде көптеген ер адамдар майданға аттанды, сондықтан армияға зымырандардың баллистикалық траекториясын есептеу үшін әйелдер қажет болды. Холбертон Маура инженерлік мектебіне «есепші» ретінде қабылданды, көп ұзамай ENIAC бағдарламасын жүзеге асыратын алты әйелдің бірі болып таңдалды. Холбертон, Кей МакНулти, Марлен Вескофф, Рут Тейтельбаум, Бетти Жан Дженнингс және Фран Биласпен бірге ENIAC-ты [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] армиясының баллистикалық зерттеу зертханасы (BRL) үшін баллистикалық траекторияларды электронды түрде есептеуге бағдарламалады. Олардың ENIAC бағдарламасындағы жұмысы, әрқайсысына әйелдердің технологиялық даңқ залында орын берді.<ref>[http://internetlooks.com/oncomputers.html On Computers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119015520/http://www.internetlooks.com/oncomputers.html |date=2018-11-19 }}</ref> Екінші дүниежүзілік соғысынан кейін, Холбертон Remington Rand корпорациясында және Ұлттық стандарттар бюросында жұмыс істеді. 1959 жылы Холбертон қолданбалы [[математика]] David Taylor Model Basin зертханасында бағдарламалау зерттеулерінің жетекшісі болады. Ол UNIVAC үшін басқару тақталарын әзірлеуге көмектесіп, пернетақтаның жанында орналасқан сандық панель және көрінісін UNIVAC инженерлерді қара түстен сұрғылт-сарғыш түске ауыстыруға көндірді. Кейінірек бұл түстер компьютерлердің негізгі түстеріне айналды.<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-dec-15-me-15190-story.html Levy, Claudia. Frances Holberton, 84; Pioneer Programmer of Early Computers, Los Angeles Times (15 желтоқсан 2001).]</ref> Ол алғашқы жылдам бағдарламалау жүйесін (сұрыптау / біріктіру) жазған адамдардың бірі. Холбертон ойын карталарының палубасын екілік сұрыптау функциясы үшін шешім ағашын әзірлеуге қолданды және жұмыс кезінде мәліметтерді оқу мен жазуда он таспа құрылғысын қолданатын код жазды. 1950 жылғы АҚШ санағы кезінде қолданылған алғашқы статистикалық талдау пакетін жазды. 1953 жылы 1966 жылға дейін өмір сүрген [[Мэриленд|Мэрилендтегі]] Әскери-теңіз флотының қолданбалы математика зертханасында кеңейтілген бағдарламалаудың бастығы болды. Қазіргі заманғы бағдарламалау тілдерінің прототипі болып саналатын BINAC-қа арналған C-10 нұсқаулар жинағын, Холбертон Джон Моклимен бірге жасады. Сонымен қатар, COBOL және Fortran бағдарламалау тілдерінің алғашқы стандарттарын Грейс Хоппермен бірге жасауға көмектесті. Кейінірек, Ұлттық стандарттар бюросының қызметкері ретінде Fortran тілдік стандартының алғашқы екі шығарылымын («Fortran 77» және «Fortran 90») жасауға белсенді қатысты. Ол 2001 жылы 8 желтоқсанда Мэриленд штатындағы Роквилл қаласында 84 жасында бірнеше жыл бұрын жүрек ауруы, қант диабеті және инсульт асқынуының салдарынан дүние салды. == Марапаттары == * 1997 жылы Бетти Холбертон есептеу техникасындағы әйелдер қауымдастығының ең жоғары құрметіне,алты әйелдердің ішінен ENIAC электронды-есептеуіш машинасы бағдарламалағаны үшін[[Ада Лавлейс]] атты сыйлығына ие болды. * 1997 жылы [[IEEE]] Computer Industry Pioneer сыйлығын алды. * Сол жылы басқа ENIAC бағдарламашыларымен бірге «Әйелдер технологиясындағы халықаралық даңқ залы» қатарына қосылды. == Дереккөздер == [[Санат:АҚШ бағдарламашылары]] jaaoced7pfvy0at47bb6n5gj2wq96p5 Айше Эрзан 0 651571 3648529 3641944 2026-08-28T06:57:58Z АРАЙЛЫМ 184244 3648529 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым|Есімі=Айше Эрзан|Туған күні=1949|Туған жері=[[Анкара]], [[Түркия]]|Жұмыс орны=[[Ыстамбул Tехниқалық университеті]], [[Таяу Шығыс Tехниқалық университеті]]|[[Альма-матер]]=[[Нью-Йорк штаты Стоуни-Брук-тағы Брин-Мор-колледж Университеті]]|Марапаттары=[[Александра фон Гумбольдтың премиясы]], [[L'Oréal-UNESKO-ның ғылым саласындағы әйелдер]], [[Гумбольдтың премиясы]] }} '''Айше Эрзан''' ([[Түрік тілі|түр.]] Ayşe Erzan; [[1949]]) — түрік теориалық физигі. == Өмірбаяны == Айше Эрзан 1949 жылы Анкарада дүниеге келген. Ытамбұлдағы орта білімнен кейін Эрзан АҚШ-тағы Брайн Мавр колледжіне түсіп, 1970 жылы бакалавр дәрежесін алды. 1976 жылы Стоун Брук университетінде физика ғылымдарының докторы дәрежесін алды<ref>{{cite web|title=Ayşe Erzan|url=http://www.palestineacademy.org/main/en/palast/honorary-members/academy-honorary-members/306-prof-aye-erzan.html|publisher=Palestine Academy for Science & Technology|accessdate=2 сәуірде 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208082935/http://www.palestineacademy.org/main/en/palast/honorary-members/academy-honorary-members/306-prof-aye-erzan.html|archivedate=2015-12-08|deadlink=yes}}</ref>. Көп ұзамай Эрзан Анкараға оралып, ол [[Таяу Шығыс Техникалық Университетінде]] Таяу Шығыс техникалық университетінің физика кафедрасында бір жыл жұмыс істеді. Ол 1977 жылы [[Ыстамбұл техникалық университетінде]] жұмыс жасай бастады. Осы уақыт аралығында ол бейбітшілік үшін қозғалысқа және әйелдер қозғалысына қатысты<ref name="BM">{{cite web|last1=Hahn-Koenig|first1=Monica Anke|title=Alumnae Profiles: Ayse Erzan, 'outstanding' scientist|url=http://www.brynmawr.edu/alumnae/bulletin/erzan.htm|publisher=Bryn Mawr Alumnae Bulletin|accessdate=2 апреля 2018}}</ref>. 1980 жылғы Түркиядағы мемлекеттік төңкерістен кейін ол елден кетті<ref name="Hürriyet">{{cite news|last1=Hizlan|first1=Doğan|title=Fizikçi|url=http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=132489|work=[[Hürriyet]]|date=9 марта 2003|language=Turkish}}</ref>. 1981-1990 жылдар аралығында Эрзан әртүрлі ғылыми-зерттеу мекемелерде және университеттерде жұмыс істеді және сабақ берді. 1981 жылдан 1982 жылға дейін [[Женева университетінің]] теориялық физика бөлімінде жұмыс істеді. 1982-1985 жылдар Португалиядағы [[Порту университетінің]] профессор ассистенті болды. Ол 1985-1987 жылдары [[Марбург университетінің]] теориялық физика кафедрасында Александр фон Гумбольдттың ғылыми көмекшісі болған. 1987-1990 жылдар аралығында [[Грониген университетінде]] зерттеуші ғалым болып жұмыс істеді. Біраз уақыт Эрзан Триестадағы Халықаралық теориялық физика орталығында ғылыми көмекші болып жұмыс істеді, содан кейін 1990 жылы Ыстамбұл техникалық университетіне оралды. Сонымен қатар [[Феза Гюрси институтында]] зерттеулерін жалғастырды<ref name="BM"/>. Эрзан 1995 жылы [[Түркия Ғылым академия]]сына қосылып, 1997 жылы толық мүшелікке қабылданды. Сол жылы TÜBİTAK (Түркияның ғылыми және технологиялық зерттеулер кеңесі) ғылым сыйлығын алды. Ерзан 2003 жылы [[ғылым саласындағы әйелдер үшін L'Oréal-UNESCO]] сыйлығын және 2009 жылы [[Rammal]] сыйлығын алды. Өмір бойына адам құқықтарын сақтағаны үшін американдық физикалық қоғамның 2020 жылғы Андрей Сахаров атындағы сыйлығымен марапатталды. Ол Дүниежүзілік ғылымдар академиясының және [[Түрік ғылымдар академиясының қоғамының мүшесі]]<ref>{{cite web|title=Rammal Award 2009|url=http://www.euroscience.org/news/rammal-award-2009-has-been-granted/|publisher=EuroScience|date=10 июля 2010}}</ref>, сонымен қатар ''[[Journal of Statistical Physics]]'' және ''[[European Physical Journal B.]]'' журналдарының редакциялық кеңестерінде қызмет етеді<ref name="BM"/>. == Дереккөздер== {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://web.itu.edu.tr/~erzan/ Айше Эрзан] - Ыстанбұл техниқалық университет сілтемесінде [[Санат:Физиктер]] [[Санат:Гумбольдт сыйлығының иегерлері]] iwa4byzdwuc1m37avw7skahp41jlvfh 3648533 3648529 2026-08-28T06:58:50Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] ([[User talk:АРАЙЛЫМ|т]]) өңдемелерінен [[User:НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА]] соңғы нұсқасына қайтарды 3641944 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым|Есімі=Айше Эрзан|Туған күні=1949|Туған жері=[[Анкара]], [[Түркия]]|Жұмыс орны=[[Ыстамбул Tехниқалық университеті]], [[Таяу Шығыс Tехниқалық университеті]]|[[Альма-матер]]=[[Нью-Йорк штаты Стоуни-Брук-тағы Брин-Мор-колледж Университеті]]|Марапаттары=[[Александра фон Гумбольдтың премиясы]], [[L'Oréal-UNESKO-ның ғылым саласындағы әйелдер]], [[Гумбольдтың премиясы]] }} '''Айше Эрзан''' ([[Түрік тілі|түр.]] Ayşe Erzan; [[1949]]) — түрік теориалық физигі. == Өмірбаяны == Айше Эрзан 1949 жылы Анкарада дүниеге келген. Стамбулдағы орта білімнен кейін Эрзан АҚШ-тағы Брайн Мавр колледжіне түсіп, 1970 жылы бакалавр дәрежесін алды. 1976 жылы Стоун Брук университетінде физика ғылымдарының докторы дәрежесін алды<ref>{{cite web|title=Ayşe Erzan|url=http://www.palestineacademy.org/main/en/palast/honorary-members/academy-honorary-members/306-prof-aye-erzan.html|publisher=Palestine Academy for Science & Technology|accessdate=2 апреля 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208082935/http://www.palestineacademy.org/main/en/palast/honorary-members/academy-honorary-members/306-prof-aye-erzan.html|archivedate=2015-12-08|deadlink=yes}}</ref>. Көп ұзамай Эрзан Анкараға оралып, ол [[Таяу Шығыс Техникалық Университетінде]] Таяу Шығыс техникалық университетінің физика кафедрасында бір жыл жұмыс істеді. Ол 1977 жылы [[Ыстамбұл техникалық университетінде]] жұмыс жасай бастады. Осы уақыт аралығында ол бейбітшілік үшін қозғалысқа және әйелдер қозғалысына қатысты<ref name="BM">{{cite web|last1=Hahn-Koenig|first1=Monica Anke|title=Alumnae Profiles: Ayse Erzan, 'outstanding' scientist|url=http://www.brynmawr.edu/alumnae/bulletin/erzan.htm|publisher=Bryn Mawr Alumnae Bulletin|accessdate=2 апреля 2018}}</ref>. 1980 жылғы Түркиядағы мемлекеттік төңкерістен кейін ол елден кетті<ref name="Hürriyet">{{cite news|last1=Hizlan|first1=Doğan|title=Fizikçi|url=http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=132489|work=[[Hürriyet]]|date=9 марта 2003|language=Turkish}}</ref>. 1981-1990 жылдар аралығында Эрзан әртүрлі ғылыми-зерттеу мекемелерде және университеттерде жұмыс істеді және сабақ берді. 1981 жылдан 1982 жылға дейін [[Женева университетінің]] теориялық физика бөлімінде жұмыс істеді. 1982-1985 жылдар Португалиядағы [[Порту университетінің]] профессор ассистенті болды. Ол 1985-1987 жылдары [[Марбург университетінің]] теориялық физика кафедрасында Александр фон Гумбольдттың ғылыми көмекшісі болған. 1987-1990 жылдар аралығында [[Грониген университетінде]] зерттеуші ғалым болып жұмыс істеді. Біраз уақыт Эрзан Триестадағы Халықаралық теориялық физика орталығында ғылыми көмекші болып жұмыс істеді, содан кейін 1990 жылы Ыстамбұл техникалық университетіне оралды. Сонымен қатар [[Феза Гюрси институтында]] зерттеулерін жалғастырды<ref name="BM"/>. Эрзан 1995 жылы [[Түркия Ғылым академия]]сына қосылып, 1997 жылы толық мүшелікке қабылданды. Сол жылы TÜBİTAK (Түркияның ғылыми және технологиялық зерттеулер кеңесі) ғылым сыйлығын алды. Ерзан 2003 жылы [[ғылым саласындағы әйелдер үшін L'Oréal-UNESCO]] сыйлығын және 2009 жылы [[Rammal]] сыйлығын алды. Өмір бойына адам құқықтарын сақтағаны үшін американдық физикалық қоғамның 2020 жылғы Андрей Сахаров атындағы сыйлығымен марапатталды. Ол Дүниежүзілік ғылымдар академиясының және [[Түрік ғылымдар академиясының қоғамының мүшесі]]<ref>{{cite web|title=Rammal Award 2009|url=http://www.euroscience.org/news/rammal-award-2009-has-been-granted/|publisher=EuroScience|date=10 июля 2010}}</ref>, сонымен қатар ''[[Journal of Statistical Physics]]'' және ''[[European Physical Journal B.]]'' журналдарының редакциялық кеңестерінде қызмет етеді<ref name="BM"/>. == Дереккөздер== {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://web.itu.edu.tr/~erzan/ Айше Эрзан] - Ыстанбул техниқалық университет сілтемесінде [[Санат:Физиктер]] [[Санат:Гумбольдт сыйлығының иегерлері]] 269d6sdokuz9l8896dd73w57nkl3ry9 Амал Клуни 0 655078 3648515 3642611 2026-08-28T06:33:35Z АРАЙЛЫМ 184244 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3648515 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі= Амал Аламуддин |Сурет=Press Conference by Mohamed Nasheed's International Lawyers (20701485813).jpg |Толық есімі=Амал Аламуддин |Туған күні=3.02.1978 |Әкесі=Рамзи Аламуддин |Анасы=Бария Аламуддин |Жұбайы=Джордж Клуни(2014ж.) |Ұлты= |Балалары=2|Мансабы=адвокат, құқық қорғаушы}} '''Амал Клуни''' ({{Lang-ar|'''أمل ʾamal'''}}, «[[үміт]]» дегенді білдіреді. 3 ақпан 1978) — Ливанда туылған, Doughty Street Chambers<ref>http://people.com/movies/amals-big-40-george-clooney-celebrates-wifes-birthday-on-24-hour-getaway/</ref> палатасындағы британдық [[адвокат]]. Клуни ағылшын, француз және араб тілдерін жетік біледі.<ref>https://www.vanityfair.com/style/2017/03/amal-clooney-international-human-rights-lawyer-job-explained</ref> Ол кино актері және режиссер Джордж Клуниға тұрмысқа шыққан. == Өмірбаяны == Амал Аламуддин [[Ливан|Ливанда]] 1978 жылы 3 ақпанда дүниеге келген. Оның отбасы Ливаннан Амалдың екі жасында,<ref>https://www.washingtonpost.com/opinions/2020/06/12/amal-clooney-test-democracy-philippines/</ref> Ливандағы Азамат соғысы кезінде кетіп, Джеррардс Кросқа- Букингемширге қоныстанды. Оның әкесі- Рамзи Аламуддин Бейрут университетінде<ref>http://www.abcnews.go.com/Entertainment/things-george-clooneys-lady-friend-amal-alamuddin/story?id=22960268</ref> профессор ретінде сабақ берген. Оның анасы Бария (Микнас есімі) "Аль-Хаят" басылымында бас редактор болып жұмыс істеген. Аламуддинның үш бауыры бар: әкесінің бірінші некесінен- екі ағасы және бір әпкесі. == Жеке өмірi == Ол 2014 жылдың 28 сәуірінде [[актер]] [[Джордж Клуни]]ға үйленді. Олар алғаш рет, 2013 жылдың шілдесінде ортақ досы арқылы танысты.<ref>https://www.independent.co.uk/news/people/news/george-clooney-to-marry-his-british-lawyer-girlfriend-amal-alamuddin-9294602.html</ref> 2014 жылы 7 тамызда ерлі-зайыптылар Лондондағы Кенсингтон мен Челси корольдік округінде неке лицензияларын алды және 2014 жылдың 27 қыркүйегінде [[Венеция]] қалалық ғимаратында (Ca 'Farsetti-де) үйленді. 2017 жылдың ақпанында CBS-шоуы Клуни жүкті болғандығы туралы хабарлады.<ref>https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-38926056</ref> 2017 жылы маусым айында ол егіздерді дүниеге әкелді.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/10793797/George-Clooney-engaged-to-high-flying-British-lawyer.html</ref> [[Сурет:Cannes 2016 14.jpg|thumb|Амал Аламуддин жолдасы Джордж Клунимен]] == Білімi == Клуни Букингемширдің Литтл Шалфонт қаласында орналасқан, Доктор Чаллонердің [[Орта мектеп|орта мектебінде]] оқыды. Содан кейін, ол Оксфордтағы Сент-Хью колледжінде оқып көрме және Шригли [[Сыйлық|сыйлығын]] алды. 2000 жылы Аламуддин [[құқықтану]] мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін бітірді. <ref>https://www.theguardian.com/world/2014/nov/06/amal-clooney-egypt-journalist-mohamed-fahmy</ref> 2001 жылы ол [[Нью-Йорк]] университетінің [[заң]] мектебіне LLM дәрежесіне оқуға түсті. Нью-Йоркте жүргенде бір [[семестр]] ол Сония Сотомайордың кеңсесінде жұмыс істеді, содан кейін [[АҚШ|АҚШ-тың]] екінші айналым бойынша апелляциялық сотының судьясы болды. == Мансабы == Клунидың Америка Құрама Штаттарында және Ұлыбританияда [[заңгер]] біліктігі бар. Ол 2002 жылы Нью-Йорктегі және 2010 жылы Англия мен Уэльстегі адвокаттар алқасына қабылданды. Сонымен қатар, Халықаралық әділет соты мен Халықаралық қылмыстық соттарында [[Тәжірибе|тәжірибеден]] өткен. ==Нью Йорк== Клуни [[Нью-Йорк|Нью-Йорктегі]] Sullivan&Cromwell қылмыстық қорғаныс және тергеу тобының құрамында үш жыл бойы жұмыс істеді. Оның клиенттері: Энрон мен Артур Андерсен. === Гаага === 2004 жылы, Амал Халықаралық сотта<ref>https://www.standard.co.uk/lifestyle/london-life/amal-alamuddins-caseload-why-the-future-mrs-george-clooney-isnt-about-to-give-up-her-day-job-as-a-human-rights-lawyer-9680615.html</ref> хатшы болып жұмыс істеді. Ол Ресейдің [[Төреші|төрешісі]]- Владлен С. Верещетиннің, Египеттің төрешісі- Набил Эл-Арабидің және Ұлыбританияның уақытша төрешісі- сэр Франклин Берманның басшылығымен хатшы болып жұмыс істеді. Кейін, ол Гаагада [[БҰҰ|БҰҰ-ның]] [[Ливан]] бойынша арнайы [[Трибунал|трибуналының]] және [[Югославия]] бойынша Халықаралық трибуналының [[прокуратура|прокуратурасында]] қызмет еткен. ===Лондон=== Клуни [[Ұлыбритания|Ұлыбританияға]] 2010 жылы оралды, ол Лондонда (Bar of England & Wales, Inner Temple ) Doughty Street Chambers-те адвокат болды. 2013 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының бірқатар комиссия құрамына тағайындалды, соның ішінде [[Сирия]] бойынша арнайы [[елші]] Кофи Аннанның кеңесшісі ретінде тағайындалды. [[File:Amal Alamuddin Cannes 2016.jpg|thumb|Амал Аламуддин,2016 жылы]] Клуни Камбоджа мемлекетінің, Ливияның барлау қызметінің бұрынғы басшысы Абдалла Аль Сенуссидің, Юлия Тимошенконың және Джулиан Ассанждың атынан шыққан атышулы істерге қатысқан және Бахрейн тәуелсіз комиссиясына байланысты кеңесші болған. =Марапаттары= Ол 2015 жылы Барбара Уолтерстің ең сүйкімді адамы ретінде таңдалды. 2020 жылы 19 қарашада ол [[Журналист|Журналистерді]] қорғау комитеті Гвен Ифиллдің<ref>https://www.ibanet.org/IBAHRISecretariat.aspx</ref> баспасөз бостандығы сыйлығын алды, ол жыл сайын баспасөз бостандығы жолында ерекше және тұрақты жетістік көрсеткен адамға беріледі. =Шығармалары мен жарияланымдары= *Аламуддин, Амал (2010). «II. Сот басталар алдында ; 6. Дәлелдер жинағы». Ханда Карим А. А .; Буйсман, Каролайн; Госнелл, Кристофер (ред.) Халықаралық қылмыстық сот ісіндегі дәлелдемелер қағидалары. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы. 231–305 бб. ISBN 978-0-19-958892-3. OCLC 663822377 <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)</ref> *Аламуддин, Амал; Уэбб, Филиппа (15 қараша 2010). «ICC Жарғысының 8-бабы бойынша әскери қылмыстарға құзыретті кеңейту». Халықаралық қылмыстық сот журналы. 8 (5): 1219–1243. doi: 10.1093 / jicj / mqq066. ISSN 1478-1387. OCLC<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)</ref> 775833494. *Аламуддин, Амал (сәуір 2012). «Ливия Сайф әл-слам Каддафини Гаагаға беруі керек пе?»<ref>https://web.archive.org/web/20150923220120/http://www.doughtystreet.co.uk/documents/uploaded-documents/mizaan-newsletter-23rd-april-final1.pdf</ref> Mizaan: Ливиядағы әділет адвокаттарының ақпараттық бюллетені (1). Архивтелген түпнұсқадан (PDF) 23 қыркүйек 2015 ж. 28 қыркүйек 2014 ж. *Аламуддин, Амал (10 желтоқсан 2012). «Сирия ICC-ге барады ма?»<ref>http://www.doughtystreet.co.uk/documents/uploaded-documents/mizaan-newsletter-23rd-april-final1.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923220120/http://www.doughtystreet.co.uk/documents/uploaded-documents/mizaan-newsletter-23rd-april-final1.pdf |date=2015-09-23 }}</ref> (PDF). Заңгер. Архивтелген түпнұсқадан 3 маусым 2016 ж. 28 қыркүйек 2014 ж. *Аламуддин, Амал; Хардман, Надия (2014 ж. Ақпан). «Заң мен саясатты бөлу: Египеттегі судьялар мен прокурорлардың тәуелсіздігіне қатысты мәселелер». Халықаралық Адвокаттар Ассоциациясы Адам құқығы институтының (IBAHRI) есебі, Ашық қоғам қорлары Араб аймақтық кеңсесі қолдады PDF<ref>https://web.archive.org/web/20160603051433/http://www.doughtystreet.co.uk/documents/uploaded-documents/will_syria_go_to_the_ICC.pdf</ref> *Аламуддин, Амал (2014). «Халықаралық Қылмыстық Сотта істерді бастау және тоқтату кезіндегі Қауіпсіздік Кеңесінің рөлі: қағидат және практика мәселелері». Зидарда, Андражда; Беку, Олимпия (ред.) Халықаралық қылмыстық соттың заманауи қиындықтары. Лондон: Британдық халықаралық және салыстырмалы құқық институты. 103-130 бет. ISBN 978-1-90522-151-6. OCLC 871319445.<ref>http://www.ibanet.org/Article/Detail.aspx?ArticleUid=B30A63AE-8066-4B49-8758-C1684BE5E9B9 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808095142/http://www.ibanet.org/Article/Detail.aspx?ArticleUid=b30a63ae-8066-4b49-8758-c1684be5e9b9 |date=2016-08-08 }}</ref> *Аламуддин, Амал; Бонини, Анна (2014). «4-тарау: БҰҰ-да Харириге жасалған қастандықты тергеу; БҰҰ-ның тергеу комиссиясы мен Ливанның арнайы трибуналы арасындағы байланыс: қағидат және практика мәселелері». Аламуддин, Амал; Джурди, Нидал Набил; Толберт, Дэвид (ред.) Ливанға арналған арнайы трибунал: заң және практика. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы. 50-72 бет. ISBN 978-0-19-968745-9. OCLC<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)</ref> 861207456. *Клуни, Амал (18 тамыз 2014). «Әділетсіз соттың анатомиясы». Huffington Post. *Клуни, Амал (30 сәуір 2015). «Мохамед Нашидті босатыңыз - жазықсыз адам және Мальдивтің үлкен үміті». The Guardian<ref>https://web.archive.org/web/20160603051433/http://www.doughtystreet.co.uk/documents/uploaded-documents/will_syria_go_to_the_ICC.pdf</ref> *Клуни, Амал (14 қазан 2015). «Мальдивтер репрессиядан бас тартты, өйткені әлем президент Нашидті босатуға шақырады» Huffington Post.<ref>https://web.archive.org/web/20160603051433/http://www.doughtystreet.co.uk/documents/uploaded-documents/will_syria_go_to_the_ICC.pdf</ref> *Клуни, Амал; Уэбб, Филиппа (2020). Халықаралық құқықтағы әділ сот талқылауына құқық. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы. ISBN 978-0-198-80839-8. OCLC<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)</ref> 994411014. (алдағы ақпан 2021) =Сілтемелер= * https://en.wikipedia.org/wiki/Amal_Clooney#cite_ref-VanityFair_2-0 * https://www.ibtimes.com/george-clooney-girlfriend-revealed-who-amal-alamuddin-6-fast-facts-about-actors-new-love-photos * https://www.chicagotribune.com/entertainment/ct-ent-george-clooney-iraqi-refugee-hazim-avdal-20180212-story.html =Дереккөздер= {{дереккөздер|2}} [[Санат:Актёрлер]] [[Санат:АҚШ актерлері]] [[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Амал Аламуддин]] l4iulfx9h9vv8qz85auw1o7thzdw80d MrBeast 0 672549 3648536 3476432 2026-08-28T07:00:16Z PicCrews 185075 3648536 wikitext text/x-wiki {{YouTube тұлғасы | есімі = MrBeast | шынайы есімі = {{lang-en|James Stephen Donaldson}} | сурет = MrBeast in 2026 (cropped 4).png | сурет ені = 220px | сурет атауы = MrBeast 2026 жылы | туған кездегі есімі = | туған күні = 07.05.1998 | туған жері = [[Канзас]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<ref>{{Cite web|title=20 Questions with MrBeast|url=https://www.youtube.com/watch?v=8fKRVDBOsdI|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/8fKRVDBOsdI| archive-date=2021-10-30|accessdate=6 шілде 2020|website=YouTube|publisher=Honey Originals}}</ref> | қайтыс болған жері = | қайтыс болған күні = | азаматтығы = {{байрақ|АҚШ}} | тұратын мекені = [[Солтүстік Каролина]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] | мамандығы = | белсенді жылдары = 2012 — қазіргі уақыт | бойы = | лақап аты = | жұбайы = | сайты = | қолтаңбасы = MrBeast signature.svg | арна аты = [https://www.youtube.com/@MrBeast MrBeast] | құрылған күні = [[20 ақпан]] [[2012 жыл|2012]] | құрушы = | видео жанры = [[юмор]], [[челлендж]] | жазылушы = 400 млн | жазылушы күні = 2025 жыл 1 маусым | қаралым = 84 млрд | қаралым күні = 2025 жыл 1 маусым | көпарналы желі = | ұжымы = | өзіндік фразасы = | күміс_батырма = бар | күміс_батырма_жылы = 2016 | алтын_батырма = бар | алтын_батырма_жылы = 2017 | гауһар_батырма = бар | гауһар_батырма_жылы = 2018 | лағыл_батырма = бар | лағыл_батырма_жылы = 2021 | қызыл_гауһар_батырма = бар | қызыл_гауһар_батырма_жылы = 2022 | статистиканы_жаңарту = 1 маусым 2025 жыл | қосымша_ақпарат = | ортаққор = MrBeast }} '''Джеймс Стивен (Джимми) Дональдсон'''<ref>{{cite news|url=https://www.tubefilter.com/2018/10/29/pewdiepie-billboards-entire-town-mrbeast/|title=YouTuber 'MrBeast' buys Smorgasbord Of Advertising To Help PewDiePie Stay Ahead Of T-Series|author=Hale|first=James Loke|website=Tubefilter|lang=en}}</ref> ({{lang-en|Jimmy Donaldson}}; [[1998 жыл]]ы [[7 мамыр]]да туған, [[Канзас]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]), '''MrBeast''' бүркеншік атымен танымал — америкалық бейне блоггер, шоу-бизнес қайраткері, [[YouTube]]-те дәл осындай арнаны жасаушы. [[Forbes]] мәліметтері бойынша, оның 2020 жылғы табысы шамамен 29,5 миллион долларды құрады. Бұл YouTube видео хостингінің ағылшын тіліндегі сегментінің ең танымал блогерлерінің бірі болып саналады. == Мансабы == === MrBeast арнасының тарихы === Дональдсон өзінің YouTube арнасын 2012 жылдың ақпан айында 13 жасында "MrBeast6000" деген атпен бастады; ол Летсплейлерден бастап, басқа YouTube-тің байлығын бағалайтын бейнелерге дейін әртүрлі мазмұнды шығарды. Алайда, оның бейнелері салыстырмалы түрде белгісіз болып қалды — әрқайсысы шамамен мың рет қаралды. 2017 жылы "100 000-ға дейін санау" бейнесі шыққанға дейін, ол бірнеше күнде ондаған мың қаралым жинады<ref name="Newsweek">{{Cite news|url=https://www.newsweek.com/mrbeast-youtube-interview-how-did-youtuber-make-money-battle-royale-airsoft-1383921|title=How YouTuber MrBeast Pulled Off a Real-life Battle Royale in three Weeks|first=Steven|author=Asarch|date=2019-04-02|website=[[Newsweek]]}}</ref>. 2021 жылдың қараша айындағы жағдай бойынша Джиммидің ютубта 80 миллионнан астам жазылушысы бар. === Мазмұн және стилі === Джимми көбінесе Twitch-тегі трансляторларға мыңдаған доллар беретін бейнелер жасайды, олардың көпшілігі демеушілік жасайды (бірақ ол бұрын демеушісіз қайырымдылық жасаған)<ref name="BNC">{{Cite news|url=http://businessnc.com/greenville-youtuber-mrbeast-racks-up-millions-of-views/|website=Business North Carolina|title=Greenville YouTuber MrBeast racks up millions of views|date=2018-07-30|author=Wanbaugh|first=Taylor}}</ref>. 2017 жылдың қаңтарында Дональдсон 100 000-ға дейін есептелген бір күндік бейнені жариялады. Эксперимент 40 сағатқа созылды, сондықтан ол кейбір бөліктерді 17 сағат қылып шығарды. Дональдсон 81 933 және 99 913 сандарын жіберіп алды және 24 219 үш рет санады<ref>{{Cite news|website=[[Business Insider]]|url=https://www.businessinsider.com.au/millions-of-people-have-watched-youtuber-mrbeast-count-to-100000-2017-1|title=Millions of people watched YouTuber 'MrBeast' count to 100,000|author=Farquhar|first=Peter|date=2017-01-12}}</ref>. Келесі айда "200 000-ға дейін санау (миллионға жол)" деп аталатын келесі бейне жүктелді, ютубердің айтуынша, оны да тездетуге тура келді, өйткені толық 55 сағат YouTube жүктеу шегінен асып кетті. Сондай-ақ, Джимми жүз мегафонды пайдаланып әйнекті сындыруға тырысты, бір сағат ішінде бояудың кебуін байқады және күні бойы иіргішті бұрауға тырысты. 2019 жылдың наурыз айында ол Лос-Анджелесте Battle Royale-ді нақты өмірде 200 000 доллар сыйлықпен ұйымдастырды және түсірді. Дональдсон өзінің ерекше қайырымдылық әрекеттерін жариялайды: 2018 жылдың желтоқсан айында үйсіздердің баспаналарына 100 мың доллар беру, жараланған армия ардагерлерінің бағдарламасына 32 мың доллар, Сент-Джуда балалар ғылыми-зерттеу ауруханасына 70 мың доллар және Лос-Анджелестегі жергілікті жануарлар панасына 10 мың доллар берді. === Team Trees === [[Сурет:Team Trees logo.svg|нобай|солға|Team Trees]] 2019 жылдың 25 қазанында сағат 19:00-де ([[Дүниежүзілік үйлестірілген уақыт|UTC]]) Джимми және бұрынғы NASA инженері және ютубер Марк Робер YouTube-те 20 000 000 ағаш отырғызу үшін қаражат жинау бойынша бірлескен жоба ұйымдастырды. Олар ағаш отырғызумен айналысатын Arbor Day Foundation қорына 20 000 000 доллар берді деп мәлімдейді. Олар 2022 жылға дейін отырғызылады. Сол жылдың 19 желтоқсанында 20 000 000 долларлық ақша асып түсті.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HPJKxAhLw5I|title=Planting 20,000,000 Trees, My Biggest Project Ever!|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0hVZOJCYBBM|title=Important Youtube Announcement (please watch)|lang=en}}</ref> Бұл идеяны көптеген танымал адамдар қолдады, мысалы: [[Илон Маск]], [[Джек Дорси]], [[PewDiePie]], [[Jacksepticeye]], [[Маркус Браунли]] және т.б.<ref>{{Cite web|url=https://teamtrees.org/|title=Help Us Plant 20 Million Trees - Join #TeamTrees|publisher=teamtrees.org|lang=en}}</ref> === Сын айтылуы === 2018 жылдың мамыр айында Дональдсонды The Atlantic журналында Тейлор Лоренц "п*дик" және "гей" сияқты сөздерді қамтитын гомофобиялық твиттері үшін сынға алды. Жауап ретінде ол: "Мен не істесем де, ешкімді ренжітпеймін" - деді<ref>{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2018/05/youtubes-biggest-philanthropist-has-a-history-of-homophobic-comments/561248/|title=‘YouTube's Biggest Philanthropist’ Has a History of Homophobic Comments|author=Lorenz|first=Taylor|date=2018-05-24|website=The Atlantic}}</ref>. == Жеке өмірі == Дональдсон 1998 жылы 7 мамырда дүниеге келген<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xGJEPTCw9GU|title=18th Birthday QNA - Mom's Hair Dryer Age?|author=MrBeast|date=2016-05-07|publisher=YouTube|accessdate=2019-04-14}}</ref>. Ол Гринвиллде (Солтүстік Каролина) тұрады және 2016 жылы Гринвилл Христиан академиясын бітірді. Newsweek-тің айтуынша, Дональдсон ютубтағы мансабын жалғастыру үшін колледжді тастап кеткен. Интернеттегі сұқбат кезінде Дональдсон өзінде Крон ауруы бар екенін айтты. Оның CJ Donaldson атты үлкен ағасы бар, ол "MrBro" деп аталатын арнаға иелік етеді<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UC4uKK_YwAxTfad3x8cAJb6A|title=MrBro|website=YouTube|lang=en|accessdate=2019-09-13}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:АҚШ ютуберлері]] [[Санат:YouTube күміс батырма иелері]] [[Санат:YouTube алтын батырма иелері]] [[Санат:YouTube бриллиант батырма иелері]] [[Санат:Уичитода туғандар]] [[Санат:Shorty Awards иегерлері]] [[Санат:MrBeast]] 589no7bpjncagxgbdsen1qzqtshj8mw Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар 4 675070 3648540 3648049 2026-08-28T07:01:00Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3648540 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88010||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96749||77038||11070||229||3388||234||110||5824||742 |- |3||2||{{u|Мағыпар}}||86836||81640||938||642||37||388||0||2887||49 |- |4||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84058||68786||1239||150||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55566||30515||3588||368||5769||944||2238||4786||5205 |- |7||6||{{u|Casserium}}||49136||40380||1772||102||631||17||11||4503||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38487||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||8||{{u|1nter pares}}||36129||33185||213||7||1362||72||0||1541||154 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||127||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||23032||21718||798||39||137||4||0||121||11 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||22965||21552||436||44||276||11||0||333||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||20116||10426||1410||41||7211||115||8||430||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17259||12282||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13769||12993||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11579||7109||508||0||103||512||0||616||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10155||7982||1231||40||4||0||4||333||36 |- |25||32||{{u|AlibekKS}}||8383||5804||73||3||1033||42||2||898||170 |- |26||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8232||5802||27||5||1868||204||0||172||52 |- |29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7952||5419||980||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7489||5987||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6251||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6704||3840||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4520||3082||214||63||55||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4456||3912||4||0||11||7||0||419||5 |- |51||48||{{u|Makenzis}}||3767||3710||5||0||0||0||0||46||5 |- |52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3390||51||0||0||27||0||223||21 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||68||{{u|ShadZ01}}||3295||2610||363||116||106||0||0||4||0 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3147||3073||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2934||1894||318||0||91||55||0||445||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1983||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2148||1832||8||0||20||0||0||82||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1612||1340||1||0||107||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||95||{{u|Gliwi}}||1551||1545||3||0||0||0||0||0||0 |- |109||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||134||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||138||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||145||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||117||{{u|Ziv}}||1177||1104||60||0||0||2||0||9||2 |- |127||226||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||206||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||140||{{u|Wikuiser}}||1097||798||143||0||63||0||43||18||4 |- |134||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |135||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |136||196||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||137||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||135||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1024||877||16||0||0||0||0||5||0 |- |141||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |142||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |143||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |144||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |145||222||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |146||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |147||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||136||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||139||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||215||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||231||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||178||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |162||233||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |163||155||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |164||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||154||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |169||146||{{u|Mheidegger}}||730||756||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |173||224||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |175||153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1 |- |176||156||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |177||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |178||211||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |179||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |180||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||230||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |182||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||204||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |185||221||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||194||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||177||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||218||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||193||{{u|Aseke16}}||622||530||25||0||7||1||0||17||12 |- |194||217||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |195||228||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |196||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||173||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||172||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||182||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||171||{{u|Tuttiorchestra687}}||596||595||0||0||0||0||0||3||2 |- |204||232||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |205||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |206||229||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |207||203||{{u|Marksscheider}}||571||495||10||0||63||0||0||0||0 |- |208||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |209||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||195||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||208||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |212||205||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |213||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||562||550||0||0||0||0||0||0||0 |- |214||207||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |215||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |216||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |217||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |218||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |219||223||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |220||210||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |221||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |222||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||219||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |224||220||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |225||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |226||209||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||214||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |228||227||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |229||225||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |230||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |232||213||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |233||212||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |234||234||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] n7ik80514gg30mqirb6hp615dfpsc3c Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар 4 675089 3648698 3648256 2026-08-28T11:00:44Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3648698 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515619||380096||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145876||131251||957||0||13593||6||0||47||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132857||127391||821||15||62||17||10||2859||1657 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113878||1||0||0||0||0||0||113877||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105849||88193||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89237||89237||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79296||79281||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50442||50149||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43052||41962||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26610||22829||42||0||3648||2||0||67||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14737||13716||468||1||0||84||0||389||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9115||9115||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7977||5419||980||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4251||3315||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||169||167||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] oiqo0b466q15n4oq9t4kp4haj8umv3k Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар 4 675116 3648351 3647627 2026-08-27T13:07:31Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3648351 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1156||3||152||7079||147||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||946||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2684||42||0||60||33||600||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2567||102||14||200||87||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2184||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0 |- |13||{{u|Орел Карл}}||1357||319||1||315||91||24||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||96||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||984||101||14||345||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||736||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|1nter pares}}||634||323||0||10||1097||3||0||0||4 |- |41||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Nurken}}||536||520||3||655||4958||32||15||3||4 |- |47||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |48||{{u|Casserium}}||534||187||72||75||333||48||0||7||0 |- |49||{{u|Sagzhan}}||533||92||2||23||212||30||0||0||0 |- |50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |51||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||426||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||388||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||196||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|ShadZ01}}||210||23||0||34||82||64||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Coffee86}}||204||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309 |- |146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |214||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|MuratbekErkebulan}}||89||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |239||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |241||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |242||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||74||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |291||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |299||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |300||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |301||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |302||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|AlibekKS}}||66||211||12||7||350||3||4||0||3 |- |304||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |310||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |312||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |317||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |318||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |319||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |322||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |323||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |324||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |325||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |331||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |332||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |333||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |334||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |335||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |336||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |341||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |342||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |343||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |346||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |347||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |352||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |353||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |356||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |357||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |358||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |359||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |360||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |361||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |363||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |364||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |370||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |371||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |373||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Dostoevskykz}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Tarikh Dias}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mheidegger}}||40||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |393||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |395||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |397||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |402||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |403||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |406||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |407||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |412||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |413||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |414||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||37||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |416||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |423||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |433||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |434||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |439||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |441||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |442||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |443||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |451||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |462||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |464||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |467||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |469||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |477||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |485||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |488||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |491||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |493||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |494||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |495||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |501||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |506||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |507||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |508||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |509||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |519||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |530||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |531||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |543||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |545||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |546||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |547||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |548||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |553||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |560||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |563||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |566||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |574||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |580||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |581||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |588||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |590||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |598||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |604||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |606||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |610||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |630||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |635||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |642||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |643||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |644||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |645||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |650||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |654||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |662||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |666||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |667||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |713||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |717||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |722||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Амина Жанаковна}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |741||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |743||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |744||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |746||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |748||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |751||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |756||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |780||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Жанар Чушекова}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0 |- |790||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |793||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |799||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |812||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |825||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |826||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |830||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |831||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |832||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |833||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |834||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |836||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |837||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |845||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |849||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |854||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |857||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |858||{{u|Wikuiser}}||6||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |859||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |865||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Вилюс М}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Садықова Ақгүл}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |879||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |883||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |888||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |898||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |906||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |914||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |916||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |928||{{u|Muzeologist}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |933||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |940||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |943||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |944||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |954||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |963||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |964||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |992||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |994||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1003||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1005||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1017||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1025||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Marksscheider}}||4||7||0||2||55||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1034||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|PushkinVko}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1049||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1056||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1064||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1068||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Зилола Садирханова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1093||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1094||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1096||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1097||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1100||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1107||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1108||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1111||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1134||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1135||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1136||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1140||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1146||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1178||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1181||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1186||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1188||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1201||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1205||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1212||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1263||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Жадыра Абибуллаевна}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Садыкова Улболсын}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1294||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1304||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1314||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1318||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1364||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1390||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1435||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1437||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1438||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1450||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1451||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1467||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1470||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|HaNsadu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1497||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1527||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1544||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1562||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1563||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1570||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1695||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1709||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1715||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1717||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1720||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1721||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1722||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1723||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1724||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1725||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1726||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1727||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1728||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1729||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1730||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1731||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||319||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] bhis73frqvk29pxoh9k169lwlzbs9kl Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев 0 676106 3648550 3550338 2026-08-28T07:09:57Z Nurken 111493 3648550 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Ғалымжан Қойшыбаев (38141) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Қойшыбаев, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]]дің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет аппаратының басшысы]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 4 қаңтар 2023 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}}) | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br />[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = ''лауазым енгізілді, Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы ретінде өзі'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 26 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_2 = 4 қаңтар 2023 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br/>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] | Ізбасары_2 = ''Кеңсе жойылды, Үкімет аппаратының басшысы ретінде өзі'' | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрінің]] орынбасары | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_3 = 4 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_3 = 25 наурыз 2019 | Премьер_3 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] | Титулы_4 = [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Қазақстанның Финляндиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of Finland.svg | Басқара бастады_4 = 11 маусым 2012 | Басқаруын аяқтады_4 = 4 наурыз 2016 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Қазақстанның Литвадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of Lithuania.svg | Басқара бастады_5 = 4 желтоқсан 2008 | Басқаруын аяқтады_5 = 11 маусым 2012 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_5 = [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] | Ізбасары_5 = [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] | Туған күні = 12.04.1968 | Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Дармен (1993)<br/>Дамелия (2001) | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!!}} {{!}}{{Парасат ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!!}} {{!!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{!!}} {{!}}} }} '''Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев''' ([[12 сәуір]] [[1968 жыл|1968]], [[Қызылорда]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, [[Дипломатия|дипломат]], 2023 жылдан бастап [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министрдің]] орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет аппараты]] басшысының қызметін атқаруда.<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/879599|title=Токаев провёл кадровые перестановки в аппарате правительства Казахстана и ряде министерств|publisher=interfax|date=4 қаңтар 2023|access-date=4 қаңтар 2023|lang=ru}}</ref> [[Философия]] ғылымдарының кандидаты. Бұрын 2019–2023 жылдары Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы болған. == Өмірбаяны == 1968 жылы [[Қызылорда]] қаласында дүниеге келген. 1991 жылы [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін]], 1994 жылы сол жоғары оқу орнының аспирантурасын тәмамдаған. Философия ғылымдарының кандидаты. Еңбек жолын 1995—2004 жылдары Қазақстанның Ресей Федерациясындағы Елшілігінің атташесі, үшінші хатшысы, бірінші хатшысы, кеңесшісі, Кеңесші-Уәкілі болып бастаған. 2004 жылы Қазақстанның [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]ның жанындағы Өкілетті өкілі болған. 2004—2006 жылдары Президент Әкімшілігінің Сыртқы саясат орталығының Бас инспекторы болып қызмет еткен. 2006—2008 жылдары Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі Елшісі болды. 2008 жылы Қазақстанның [[Литва]]дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды.<ref>[https://nomad.su/?a=19-200812050235 Кадровые перестановки]</ref> 2009 жылы оған Қазақстанның [[Латвия]]дағы, [[Эстония]]дағы және [[Финляндия]]дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқару жүктелді.<ref>[https://nomad.su/?a=19-200902130222 Кадровые перестановки]</ref> 2012—2016 жылдары Қазақстанның [[Финляндия]] мен [[Эстония]]дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болды.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201206130028 Кадровые перестановки]</ref>  2016—2019 жылдары Сыртқы істер министрінің орынбасары қызметін атқарған. 2019 жылғы 26 наурызда Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы болып тағайындалды. 2019 жылғы қыркүйекте, 2021 және 2022 жылдары лауазымына қайта тағайындалды.<ref>[https://baq.kz/persons_directory/oyshybaev-alymzhan-telman-ly/ Анықтама. Қойшыбаев Ғалымжан Телманұлы]</ref> 2023 жылғы 4 қаңтарда ол Премьер-Министрдің орынбасары және Үкімет Аппаратының басшысы болып тағайындалды. 2023 жылғы сәуірде және 2024 жылы лауазымына қайта тағайындалды. == Марапаттары == * [[Парасат ордені|Парасат]] ордені * [[Құрмет ордені|Құрмет]] ордені == Отбасы == Үйленген, 1993 жылы туған Дәрмен, 2001 жылы туған Дамелия атты балалары бар. Жұбайы Гүлмира Әбенқызы Қойшыбаева (қыз кезіндегі тегі Өмірәлиева) 1967 жылы туған.<ref>[https://yedilov.online/person/743 Койшыбаев Галымжан Тельманович]</ref> * Қайын ағасы [[Талғат Әбенұлы Өмірәлиев|Талғат Өмірәлиев]] (1961 жылы туған) — Алматы облысы бойынша Еңбек инспекциясы департаментінің басшысы. Сарқан (2001—2007), Талғар (2007—2012), Панфилов (2019—2022) аудандарының әкімі болған.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34661723 Умралиев Талгат Абенович (персональная справка)]</ref> == Сілтемелер == * [https://primeminister.kz/kz/government/composition/koishybaev Премьер-Министр Кеңсесі Басшысы] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстанның Финляндиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Эстониядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Латвиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Литвадағы елшілері]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]] 34xivwun5debhne4vazyxpk12woxez1 Аида Ғалымқызы Балаева 0 677991 3648556 3607607 2026-08-28T07:12:26Z Nurken 111493 3648556 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Аида Ғалымқызы Балаева | Суреті = Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg | Атауы = Балаева, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады = 1 желтоқсан 2025 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}}) | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_2 = 2 қыркүйек 2023 жылдан бастап | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{comment|м.а.|міндетін атқарушы}})<br> [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = министрлігі құрылды;<br>Мәдениет және спорт министрі ретінде [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]];<br>Ақпарат және қоғамдық даму министрі ретінде [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = бірінші орынбасар ретінде [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_3 = лауазымы жойылды; Президент көмекшісі ретінде [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_4 = 4 мамыр 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 11 қаңтар 2022 | Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_4 = [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] — Президент Әкімшілігі Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 22 шілде 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = 4 мамыр 2020 | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = лауазымы құрылды | Ізбасары_5 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 30 желтоқсан 2014 | Басқаруын аяқтады_6 = 22 шілде 2019 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_6 = [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] | Ізбасары_6 = [[Ғани Сақтағанұлы Нығыметов|Ғани Нығыметов]] | Титулы_7 = [[Астана әкімі|Астана қаласы әкімі]]нің орынбасары | Ту_7 = Flag of Astana, Kazakhstan (latin).svg | Ту2_7 = Emblem of Astana (latin).svg | Басқара бастады_7 = 3 ақпан 2010 | Басқаруын аяқтады_7 = 20 желтоқсан 2014 | Ізашары_7 = [[Әмірхан Мұратбекұлы Рахымжанов|Әмірхан Рахымжанов]] | Ізбасары_7 = [[Ермек Әмірханұлы Аманшаев|Ермек Аманшаев]] | тақырыпша1_7 = Әкімі | мәтін1_7 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br> [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] | Туған күні = 4.7.1974 | Туған жері = [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Әділбек Жүсіпов | Балалары = 3 | Азаматтығы = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Алматы мемлекеттік университеті]] |[[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]] }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aida Balaeva | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстан''' }} {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} }} {{Қатар |'''Шетелдік''' }} {{Қатар |{{Достық ордені (Өзбекстан)}} }} }} '''Аида Ғалымқызы Балаева''' ([[4 шілде]] [[1974 жыл]], [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]])<ref name="tuwgan">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/balaeva-aida-galymkyzy|title=Балаева Аида Ғалымқызы|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-12}}</ref> — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2023 жылғы қыркүйектен бастап [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] және 2025 жылғы желтоқсаннан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]]. [[Ғылым кандидаты|Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты]]. Бұрын Балаева [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] (2020–2022), Қазақстан президентінің көмекшісі (2019–2020), Астана әкімінің орынбасары (2010–2014) және басқа да лауазымдардың иесі еді.<ref name="zakonkz" /> == Өмірбаяны == Аида Балаева [[1974 жыл]]ғы [[4 шілде]]де [[Алматы облысы]]ның [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылында дүниеге келген.<ref name="tuwgan" /> Балаева 2000 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығына және 2007 жылы [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]нде заңгер мамандығына білім алған.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/balaeva|title=Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-09-11}}</ref> Аида Балаева өз мансабын 1999 жылдан 2002 жылға дейінгі [[Алматы облысы|Алматы облыс]]тық ақпарат және келісім басқармасының жетекші маманы, бас маманы, бөлім басшысы ретіндегі жұмысынан бастаған. Бұдан кейін ол 2004 жылға дейін [[Алматы]] қалалық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының қоғамдық-саяси процестерді талдау және үйлестіру бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. Осы кезден бастап ол [[Алматы]] қаласындағы түрлі әкімшілік лауазымдарда жұмыс істеген. 2004 жылғы қаңтар мен қыркүйек аралығында Алматы қаласы бойынша ақпарат басқармасының талдау және болжам бөлімінің басшысы қызметін атқарған. 2004–2005 жылдары аралығында Аида Балаева [[Алматы]] қаласы бойынша ақпарат басқармасы басшысының орынбасары және одан кейін 2006 жылға дейін ол Алматы қаласы ішкі саясат департамент директорының орынбасары, 2006–2008 жылдары Алматы қаласы ішкі саясат департамент директоры болған. 2008 жылдан 2010 жылға дейін ол [[Астана қаласы]] ішкі саясат департаменті директоры, кейін ішкі саясат басқармасының басшысы, 2010–2014 жылдары аралығында [[Астана әкімі|Астана қаласы әкімі]] [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] орынбасары болды. 2014 жылы Аида Балаева [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті әкімшілігі]]нің ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды, бұл қызметте ол 2019 жылға дейін болды. 2019 жылғы 22 шілдеде ол [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың көмекшісі болып тағайындалды, сонымен бірге Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі болып, қос қызметті 2020 жылғы 4 мамырға дейін атқарды. 2020 жылғы 4 мамырдан 2022 жылғы 11 қаңтарға дейін Балаева [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] болған. 2022 жылғы 11 қаңтарда ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президент әкімшілігі]] басшысының орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://kapital.kz/naznacheniya/101839/aida-balayeva-stala-zamestitelem-rukovoditelya-administratsii-prezidenta.html|title=Аида Балаева стала заместителем руководителя Администрации президента|lang=ru|publisher=Kapital.kz|date=2022-01-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> Орынбасарлығын 2023 жылғы қыркүйекте аяқтады. 2023 жылғы 1 қыркүйектегі жолдауында [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] бірнеше министрліктің өзгертілетінін айтып кетті, соның ішінде Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі мен [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] қосылып, [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]]не құрылды.<ref name="kazinform">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanadan-5-ministrlik-kuryldy_a4107314|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен жаңадан 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|author=ҒАЗИЗҚЫЗЫ, Гүлнұр|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2 қыркүйек күні қайта құрылған министрлікті басқаруға Аида Балаева тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/348268-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-lauazymyna-taghayyndaldy|title=Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі лауазымына тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Егемен Қазақстан]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2024 жылғы 6 ақпанда ол өз лауазымына қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/357591-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy |title= Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2023-09-02 |accessdate= 2023-09-11}}</ref> 2025 жылғы 1 желтоқсанда Премьер-Министрдің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-1112938 |title= А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |author= |date= 2025-12-01 |accessdate= 2025-12-01}}</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> == Саяси ұстанымы == Мәдениет және ақпарат министрі болған Балаева 2023 жылғы қыркүйекте мектеп оқушыларының [[Исламдағы киім әдебі|хиджаб]] кигеніне қарсы шықты, [[зайырлы мемлекет]]те мектеп киім үлгісі сақталады және оқуын бітіріп алған азаматтар өзі дінін, діни киімін таңдасын деген.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/society/2036135-zaiyrly-elmiz-aida-balaeva-qazaqstan-mektepterinde-xidzab-kiyu-maselesine-qatysty-pikir-bildirdi/|title="Зайырлы елміз": Аида Балаева Қазақстан мектептерінде хиджаб кию мәселесіне қатысты пікір білдірді|lang=kk|publisher=NUR.kz|author=ЕРМЕКҚЫЗЫ, Айзат|date=2023-09-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> == Отбасы == Әкесі — Жыланкөзов Ғалым Ешмұхамбетұлы (1952 ж. туған). Анасы — Жыланкөзова Раиса Рақымжанқызы (1952—2021), мұғалім.<ref>[https://assembly.kz/ru/news/ank-vyrazhaet-soboleznovaniya-aide-balaevoy-i-ee-blizkim/ АНК выражает соболезнования Аиде Балаевой и ее близким]</ref> Бір сіңлісі мен інісі бар: Нұрлыбаева Айзада Ғалымқызы (1981 ж. туған), Ғалымұлы Мәди (1986 ж. туған).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/30248?RevisionId=0&ReportNodeId=2147483637&PluginId=6c2aa36248f44fd7ae888cb43817d49f&ReportId=60508975 Акционерное Общество "Национальный Центр Государственной Научно-технической Экспертизы". Аффилированные лица]</ref> Күйеуі — Әділбек Оралұлы Жүсіпов. Үш баласы бар: ұлдары Дінмұхаммед (1994 ж. туған), Асқар (1996 ж. туған) және қызы Әсел (2004 ж. туған).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1207633337 БАЛАЕВА Аида Галымовна]</ref> == Марапаттары == * [[Парасат ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/meetings_and_sittings/o-nagrazhdenii-gosudarstvennymi-nagradami-respubliki-kazahstan-2|title=О награждении государственными наградами Республики Казахстан|lang=ru|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2016-12-13|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Құрмет ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=3-201012160038|title=Награды ко дню независимости|lang=ru|publisher=NOMAD кочевник|date=2010-12-07|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008).<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30201176|title=Аким столицы вручил юбилейные медали «10-летие Астаны» работникам акимата и дорожно-строительных организаций|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|date=2008-08-28|accessdate=2023-09-11}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Әлеуметтану ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] 4u5vwpxvaxf5b3smiiwprndc4ilhxrd Абай Қалшабек 0 682462 3648519 3647463 2026-08-28T06:37:34Z АРАЙЛЫМ 184244 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3648519 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Абай Батырұлы Қалшабек''' — 1980 жылы 1 қаңтарда [[Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазығұрт ауданы]], Еңбекші ауылында дүниеге келген. Ақын, аудармашы. [[Қазақстан жазушылар Одағы]]ның мүшесі. Хикметтік проза жазумен, орыс-батыс классиктерін аудармаларымен айналысады. == Білімі == 2003 жылы «Қайнар» университетін қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша үздік дипломмен бітіріп шықты. Негізгі шығармашылық арнасы – поэзия. == Марапаттары == * 2001 жылы қараша айында өткен Республикалық жас ақын-жазушылардың кеңесіне қатысты. Өлеңдері облыстық «Оңтүстік Қазақстан», «Шымкент келбеті», республикалық «Жас қазақ», «Жас алаш» газеттерінде, сондай-ақ «Аңсар», «Шапағат нұры», «Мұсылман», «Жалын», «Жұлдыз», «Тұмар» журналдарында бірнеше рет жарық көрді. Өлеңдері бірнеше ұжымдық жинақтарға енген. * Шығармалары «Оңтүстік орамдары», «Тәуелсіздік толғауы», «Еңбекшім елім» жинақтарына енді және «Әдебиеттану ғылымына кіріспе» атты теориялық еңбекте талданды. * Оңтүстік Қазақстан облысы әкімшілігінің 2004 жылғы жас дарындарға арналған «Дарын» стипендиясының иегері. * 2008 жылы Астана қаласында өткен халықаралық «[[Шабыт]]» фестиваліне қатысты. * 2009 жылы Шымкентте өткен «Шымкент 2009» республикалық жас қаламгерлер форумына қатысып, грант иегері атанды. * 2021 жылы "Мұнара" газеті ҚР Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай өткізген Республикалық шығармашылық байқаудың бас жүлдегері. == Аудармалары == [[Лев Толстой]]дың «Исповедь» атты шығармасын «Тәубе» деп, «Много ли земли нужно человеку?!» атты әңгімесін "Соңғы тұрақ" деп аударып шықты. Виктор Гюгоның «Имансыз адам» атты әңгімесін қазақ тіліне аударды. М.Ю.Лермонтов өлеңдері бойынша жасаған аудармасы [[«Жас алаш» газет]]інде жарияланып, бірқатар сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. [[Лев Толстой]]дың 1880 жылдан кейінгі шығармашылығын талдаған «Лев Толстойдың шын сыры» атты зерттеу мақаласы және Бауыржан Момышұлының «Соғыс психологиясы» атты еңбегі бойынша жазылған «Ақиқат-шындықтың шыңы» атты зерттеу мақаласы [[«Ақиқат» журналы]]нда жарық көрді. "Жалғыздық", "Қаламан жұрттың білгені", "Болашаққа қорқынышпен қараймын", "Үн", [[Александр Блок]]тан "Түнгі жол", "Имансыз адам", "Ең сүйікті кітабым - қасиетті Құран", "Қасқыр мен ит", "Шындықты айтып үйрену", "Кешірім", Лев Толстойдың "7 жасар Захар Шевцевке жазған хаты" және т.б. қазақ тіліне аударылды. == Өлеңдері == * Томаға тұйықпын * Мендегі үміт өзгеше * Түн, Астана Һәм Орынбор көшесі * Сағындым * Сырым осы құбылған * Күз * Айдың жарық нұрымен қою нұрланып * Тамирисім-таңда ашылған ақ гүлім * Әлем дұға оқиды * Жаурадым жарық күн ішінде * Жаным анам == Кітаптары == * "Томаға тұйықпын" - Алматы, "Самға" баспасы, 2022. - 272б. == Өлеңдері жарияланған басылымдар == Өлеңдері облыстық «[[Оңтүстік Қазақстан]]», «[[Шымкент келбеті]]», республикалық «[[Жас қазақ]]», «[[Жас алаш]]» газеттерінде, сондай-ақ «[[Аңсар]]», «[[Шапағат нұры]]», «[[Жалын]]», «[[Жұлдыз]]», «[[Тұмар», «Ақиқат]]», «[[Қазығұрт.kz]]» журналдарында бірнеше рет жарық көрді.<ref>Абай Қалшабек кітабы "Томаға тұйықпын"</ref><ref>https://100janaesim.ruh.kz/ru/participants/2017/abay-alshabab.html{{Deadlink|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ps9huqj9ms2fej2c67wnwrppuw4edhw Буджак (Ғағауызстан) 0 685427 3648644 3638929 2026-08-28T09:50:45Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648644 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = Буджак |шынайы атауы = {{lang-gag|Bucak, Буҗак}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Молдова |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =21 |lat_sec =57 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =39 |lon_sec =48 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Ғағауызстан |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = Комрат |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = коммуна |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1978 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 23,6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1 525 |санақ жылы = 2004 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = 942 ғағауыз, 305 молдаван, 115 орыс т.б. |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +373 298 ----- |пошта индексі = MD-3812 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GE XX yyy |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Буджак (Ғағауызстан)''' ({{lang-gag|Bucak, Буҗак}}) — [[Молдова]]дағы [[Ғағауызстан|Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі]] құрамындағы ауыл.<ref>с. Буджак https://www.gagauzia.md/ru/ato-gagauziya/naselennyie-punktyi/komratskij-rajon/s.-budzhak.html</ref><ref>Буджак (Гагаузия) https://all-routes.ru/moldova/bugeac</ref><ref>Буджак (Гагаузия - Молдова) https://routes.votpusk.ru/place.asp?s=7485076f-9355-463c-9ae1-fbf3ef97fb0f{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Буджак, Информация https://ru.toponavi.com/119703</ref><ref>село Буджак (Комратский район, Автономное территориальное образование Гагаузия, Молдова) https://xn----8sbqinjjbgkiavfo2f1c.xn--p1ai/locality/25247-selo-budzhak/</ref><ref>Где находится Буджак, Молдова (Гагаузия), расположение на карте https://ru.needcalc.com/place/154633</ref> == Сипаттама == Буджак ауылы ауданның орталық бөлігінде, Ялпуг өзенінің бойында, [[Комрат]] қаласының орталығынан 9 шақырым жерде орналасқан. Ол аздап төбелі жазық, жыралар мен сайлармен бөлінген. Эрозиялық процестер дамыған. Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 43 метр. Ауылда Комрат теміржол вокзалы бар. Табиғи дала өсімдіктері күні бүгінге дейін сақталған, [[бидай]], [[жүгері]], [[сұлы]], қара бидай, [[күнбағыс]] сияқты дәнді дақылдар егіледі. Буджак ауылы аумағындағы барлық жерлер - 2360 га , ауыл шаруашылығы алқаптары-1873 га, егістік-1191 га.<ref name="Reference1">Комратский район https://raioncomrat.md/naselennyie-punktyi/selo-buzhdak/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703123110/https://raioncomrat.md/naselennyie-punktyi/selo-buzhdak/ |date=2022-07-03 }}</ref> == Халқы == 2004 жылғы санақ бойынша ауылда 1525 адам тұрады. *942 ғағауыз, *305 молдаван, *115 орыс, *85 украин, *56 болгар, *4 сыған.<ref name="Reference1"/> == Тарихы == Буджак қалалық үлгідегі кенті (пгт) 1978 жылы 31 Мамырда Молдавия КСР Комрат ауданындағы "Буджак" совхоз-зауыты жанындағы елді мекеннен құрылды. Тәуелсіз Молдовада пгт ұғымы жойылғаннан кейін және халық санының азаюына байланысты Буджак ауылдар санатына ауыстырылды. 1977-78 жылдары шарап жасау бағытындағы "Буджак" кеңшар –зауыты құрылып, оған 250 га жүзімдік пен 100 га бақ отырғызылды. 1978 жылдың мамыр айында Үкіметтің қаулысына сәйкес Буджак қалалық типтегі кентін құру туралы шешім қабылданды. 07.12.1994 ж. № 310 - XII "жергілікті мемлекеттік басқару туралы" Заңның негізінде Буджак кенттік Кеңесінің Атқарушы комитеті Буджак ауылының примэриясы болып қайта құрылды.<ref>ИСТОРИЯ https://bugeac.md/istoriya/</ref> == Инфрақұрылымы == Ауылда 67 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде: *27 ауылшаруашылық кәсіпорны, *9 сауда кәсіпорны, *2 азық-түлік дүкені, *2 жанармай құю бекеті, т.б.<ref>Метановая АЗС в Буджаке возобновила свою деятельность. Сколько стоит газ? https://news.myseldon.com/ru/news/index/261539893</ref> Ауыл аумағында әлеуметтік сала объектілері:<ref>Примария с.Буджак https://www.gagauzia.md/ru/administracziya-regiona/primarii/primariya-s.-budzhak.html</ref> *1 мектепке дейінгі мекеме,<ref>Учреждение раннего образования села Буджак https://guogagauzii.md/uchrezhdenie-rannego-obrazovaniya-sela-budzhak</ref> *1 гимназия,<ref>Гимназия села Буджак https://guogagauzii.md/gimnaziya-sela-budzhak</ref> *мәдениет үйі,<ref>В селе Буджак после реконструкции открыли Дом культуры https://news.myseldon.com/ru/news/index/201374505</ref> *2 кітапхана,<ref>Сельская библиотека https://spglobi.ru/selskaia-biblioteka-1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241212024405/https://spglobi.ru/selskaia-biblioteka-1 |date=2024-12-12 }}</ref> *медициналық пункт *Православие шіркеуі бар.<ref>"ГАГАУЗИЯ ПРАВОСЛАВНАЯ". Церковный сайт из Конгаза http://klise.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=333:29052011-2008-&catid=53:2011-01-19-15-11-57&Itemid=209 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200418215123/http://klise.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=333%3A29052011-2008-&catid=53%3A2011-01-19-15-11-57&Itemid=209 |date=2020-04-18 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Молдова елді мекендері]] [[Санат:Ғағауызстан елді мекендері]] hnta5d3v57bfmnjaty7yvow60206da2 Қатысушы талқылауы:Wiki-Znachor 3 689153 3648384 3083980 2026-08-27T14:51:34Z S.Marchenko 170485 S.Marchenko [[Қатысушы талқылауы:Роман Владимирович Л.]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Wiki-Znachor]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Роман Владимирович Л.|Роман Владимирович Л.]]" to "[[Special:CentralAuth/Wiki-Znachor|Wiki-Znachor]]" 3083980 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Роман Владимирович Л.}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:07, 2022 ж. қазанның 9 (+06) kah8ehhpmp6j9su2uw14u9u8kdrm4b3 Айбек Арқабайұлы Дәдебай 0 696570 3648358 3648216 2026-08-27T13:17:43Z Casserium 68287 /* */ 3648358 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айбек Арқабайұлы Дәдебай | Шынайы есімі = | Суреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png | Сурет ені = | Атауы = Дәдебай, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Ädilet (political party) logo.svg | Басқара бастады_2 = 7 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = ''партия құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 5 мамыр 2026 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары_3 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 6 ақпан 2024 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]] | Ізбасары_4 = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] | Туған күні = 1.4.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 4 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026–) | Білімі = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = халықаралық құжаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aibek Dadebai | Марапаттары = {{қатар |{{Барыс ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{қатар |{{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Айбек Арқабайұлы Дәдебай''' (бұрын — '''Дәдебаев''';<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-arkabayuly-dadebaev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2843652 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}</ref> [[1 сәуір]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық мемлекет қайраткері және дипломат, 2026 жылдан бастап [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы<!--, 2026 жылдан бергі [[Әділет (партия)|]] партиялық тізімінен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]]-->. Бұрын Дәдебай [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2024–2026), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] (2022–2024) болатын. Ол — ІІ дәрежелі кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.<ref>[https://www.inform.kz/kz/aybek-dadebaev-prezidenttin-is-baskarushysy-bolyp-tagayyndaldy_a3884186 Айбек Дәдебаев Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды]</ref><ref name="kap">[https://kapital.kz/dossier/dadebaj-ajbek-arkabaevich Досье. Дадебаев Айбек Аркабаевич]</ref> == Өмірбаяны == Айбек Дәдебай 1980 жылғы 1 сәуірде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> 2001 жылы [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін]] «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы аталған университеттің магистратурасын аяқтаған (магистр-аймақтанушы). Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастап, жоғары оқу орнында 2002 жылға дейін жұмыс істеген. 2008–2011 жылдары ол — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісінің міндетін атқарушы. 2011–2013 жылдары ол — [[Женева]] қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе. 2013–2019 жылдары ол — Парламент Сенаты Төрағасы Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, хатшылық меңгерушісі. 2019–2021 жылдары ол — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары. 2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалып, 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқармасын]] басқарды. 2022 жылы өткен президент сайлауынан кейін 22 қарашада Президенттің Іс Басқарушысы болып қайта тағайындалды. 2024 жылғы 6 ақпаннан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.<ref name="kap" /> 2026 жылғы 5 мамырда басқа жұмысқа ауысуына байланысты лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aybek-arkabayuly-dadebay-baska-zhumyska-auysuyna-baylanysty-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-basshysy-lauazymynan-bosatyldy-542531 Мемлекет басшысының Жарлығымен Айбек Арқабайұлы Дәдебай басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы лауазымынан босатылды]</ref> 2026 жылғы 7 мамыр күні Дәдебай [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының құрылтай съезінде партия төрағасы болып бірауыздан сайланды.<ref>[https://stan.kz/aibek-dadebai-zanadan-qurylgan-adilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sail-434149/ Айбек Дәдебай жаңадан құрылған "Әділет" партиясының төрағасы болып сайланды]</ref> Сонымен бірге ол партияның басшылық органы — саяси кеңес пен саяси кеңес бюросының құрамына енді.<ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> 2026 жылғы 27 тамызда Дәдебай «Әділет» партиясының партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]]дың [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]] болып сайланды.<ref>[https://alash.kz/kz/article/110-deputat-adilet-partiiasy-quryltaiga-otken-deputattar-tizimin-jariialady.html 110 депутат: «Әділет» партиясы Құрылтайға өткен депутаттар тізімін жариялады]</ref> == Марапаттары == І дәрежелі «Барыс» орденімен (2026),<ref>[https://www.facebook.com/share/p/1QQQbyC47y/ «Pro Kadry KZ» Facebook парақшасындағы жазба]</ref> «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған.<ref name="kap" /> == Отбасы == Айбек Дәдебай үйленген, 4 баласы бар. Әкесі Арқабай Дәдебаев — араб тілінің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы.<ref>[https://aqjolgazet.kz/143018/d-debaydy-t-lparlary Дәдебайдың тұлпарлары]</ref> 1990 жылы туған Айдын атты інісі бар.<ref>[https://kaz.nur.kz/society/1882896-elordaga-konys-audargan-almatylyk-zigit-eki-knni-isinde-kalaj-zmys-tauyp-alganyn-ajtty/ Елордаға қоныс аударған алматылық жігіт екі күннің ішінде қалай жұмыс тауып алғанын айтты]</ref> Әкесінің бауыры [[Жанғара Дәдебаев]] (1948 жылы туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, профессор, [[Қазақ ұлттық университеті]]нің бұрынғы проректоры (2001–2008).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1075282935 ДАДЕБАЕВ Жанкара Дадебаевич]</ref> 2008 жылдан бастап ол — аталған университет жанындағы Абай ғылыми-зерттеу институтының директоры.<ref>[https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1566 Жанғара Дәдебаев]</ref> Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 жылы туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер, кәсіпкер, «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Компанияға бұрынғы денсаулық сақтау министрі [[Елжан Амантайұлы Біртанов|Елжан Біртановтың]] інісі, Ұлттық банк төрағасының бұрынғы орынбасары Есжан иелік етеді.<ref>[https://forbes.kz/articles/eks-zampred-natsbanka-stanet-krupnym-uchastnikom-upravlyayushey-kompanii-a19a38 Экс-зампред Нацбанка станет крупным участником управляющей компании]</ref> Жанғали Дәдебаев бұрын Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген.<ref>[https://tansarcapital.kz/about О компании]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Дәдебай, Айбек Арқабайұлы}} [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері]] m5g187je00iej5445cbz9q41jhndt4r 3648359 3648358 2026-08-27T13:18:42Z Casserium 68287 /* */ 3648359 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айбек Арқабайұлы Дәдебай | Шынайы есімі = | Суреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png | Сурет ені = | Атауы = Дәдебай, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Ädilet (political party) logo.svg | Басқара бастады_2 = 7 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = ''партия құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 5 мамыр 2026 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары_3 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 6 ақпан 2024 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]] | Ізбасары_4 = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] | Туған күні = 1.4.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 4 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026–) | Білімі = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = халықаралық құжаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aibek Dadebai | Марапаттары = {{қатар |{{Барыс ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{қатар |{{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Айбек Арқабайұлы Дәдебай''' (бұрын — '''Дәдебаев''';<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-arkabayuly-dadebaev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2843652 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}</ref> [[1 сәуір]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер және дипломат, 2026 жылдан бастап [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы және [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімінен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. Бұрын Дәдебай [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2024–2026), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] (2022–2024) болатын. Ол — ІІ дәрежелі кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.<ref>[https://www.inform.kz/kz/aybek-dadebaev-prezidenttin-is-baskarushysy-bolyp-tagayyndaldy_a3884186 Айбек Дәдебаев Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды]</ref><ref name="kap">[https://kapital.kz/dossier/dadebaj-ajbek-arkabaevich Досье. Дадебаев Айбек Аркабаевич]</ref> == Өмірбаяны == Айбек Дәдебай 1980 жылғы 1 сәуірде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> 2001 жылы [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін]] «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы аталған университеттің магистратурасын аяқтаған (магистр-аймақтанушы). Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастап, жоғары оқу орнында 2002 жылға дейін жұмыс істеген. 2008–2011 жылдары ол — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісінің міндетін атқарушы. 2011–2013 жылдары ол — [[Женева]] қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе. 2013–2019 жылдары ол — Парламент Сенаты Төрағасы Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, хатшылық меңгерушісі. 2019–2021 жылдары ол — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары. 2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалып, 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқармасын]] басқарды. 2022 жылы өткен президент сайлауынан кейін 22 қарашада Президенттің Іс Басқарушысы болып қайта тағайындалды. 2024 жылғы 6 ақпаннан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.<ref name="kap" /> 2026 жылғы 5 мамырда басқа жұмысқа ауысуына байланысты лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aybek-arkabayuly-dadebay-baska-zhumyska-auysuyna-baylanysty-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-basshysy-lauazymynan-bosatyldy-542531 Мемлекет басшысының Жарлығымен Айбек Арқабайұлы Дәдебай басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы лауазымынан босатылды]</ref> 2026 жылғы 7 мамыр күні Дәдебай [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының құрылтай съезінде партия төрағасы болып бірауыздан сайланды.<ref>[https://stan.kz/aibek-dadebai-zanadan-qurylgan-adilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sail-434149/ Айбек Дәдебай жаңадан құрылған "Әділет" партиясының төрағасы болып сайланды]</ref> Сонымен бірге ол партияның басшылық органы — саяси кеңес пен саяси кеңес бюросының құрамына енді.<ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> 2026 жылғы 27 тамызда Дәдебай «Әділет» партиясының партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]]дың [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]] болып сайланды.<ref>[https://alash.kz/kz/article/110-deputat-adilet-partiiasy-quryltaiga-otken-deputattar-tizimin-jariialady.html 110 депутат: «Әділет» партиясы Құрылтайға өткен депутаттар тізімін жариялады]</ref> == Марапаттары == І дәрежелі «Барыс» орденімен (2026),<ref>[https://www.facebook.com/share/p/1QQQbyC47y/ «Pro Kadry KZ» Facebook парақшасындағы жазба]</ref> «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған.<ref name="kap" /> == Отбасы == Айбек Дәдебай үйленген, 4 баласы бар. Әкесі Арқабай Дәдебаев — араб тілінің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы.<ref>[https://aqjolgazet.kz/143018/d-debaydy-t-lparlary Дәдебайдың тұлпарлары]</ref> 1990 жылы туған Айдын атты інісі бар.<ref>[https://kaz.nur.kz/society/1882896-elordaga-konys-audargan-almatylyk-zigit-eki-knni-isinde-kalaj-zmys-tauyp-alganyn-ajtty/ Елордаға қоныс аударған алматылық жігіт екі күннің ішінде қалай жұмыс тауып алғанын айтты]</ref> Әкесінің бауыры [[Жанғара Дәдебаев]] (1948 жылы туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, профессор, [[Қазақ ұлттық университеті]]нің бұрынғы проректоры (2001–2008).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1075282935 ДАДЕБАЕВ Жанкара Дадебаевич]</ref> 2008 жылдан бастап ол — аталған университет жанындағы Абай ғылыми-зерттеу институтының директоры.<ref>[https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1566 Жанғара Дәдебаев]</ref> Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 жылы туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер, кәсіпкер, «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Компанияға бұрынғы денсаулық сақтау министрі [[Елжан Амантайұлы Біртанов|Елжан Біртановтың]] інісі, Ұлттық банк төрағасының бұрынғы орынбасары Есжан иелік етеді.<ref>[https://forbes.kz/articles/eks-zampred-natsbanka-stanet-krupnym-uchastnikom-upravlyayushey-kompanii-a19a38 Экс-зампред Нацбанка станет крупным участником управляющей компании]</ref> Жанғали Дәдебаев бұрын Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген.<ref>[https://tansarcapital.kz/about О компании]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Дәдебай, Айбек Арқабайұлы}} [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері]] tci6gyn18alm1ecnwgfmdqivhi3cf3a 3648409 3648359 2026-08-27T16:37:30Z Casserium 68287 /* */ 3648409 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айбек Арқабайұлы Дәдебай | Шынайы есімі = | Суреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png | Сурет ені = | Атауы = Дәдебай, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Ädilet (political party) logo.svg | Басқара бастады_2 = 7 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = ''партия құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 5 мамыр 2026 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары_3 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 6 ақпан 2024 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]] | Ізбасары_4 = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] | Туған күні = 1.4.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 4 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026–) | Білімі = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = халықаралық құжаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aibek Dadebai | Марапаттары = {{қатар |{{Барыс ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{қатар |{{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Айбек Арқабайұлы Дәдебай''' (бұрын — '''Дәдебаев''';<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-arkabayuly-dadebaev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2843652 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}</ref> [[1 сәуір]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер және дипломат, 2026 жылдан бастап [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы және партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. Бұрын Дәдебай [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2024–2026), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] (2022–2024) болатын. Ол — ІІ дәрежелі кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.<ref>[https://www.inform.kz/kz/aybek-dadebaev-prezidenttin-is-baskarushysy-bolyp-tagayyndaldy_a3884186 Айбек Дәдебаев Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды]</ref><ref name="kap">[https://kapital.kz/dossier/dadebaj-ajbek-arkabaevich Досье. Дадебаев Айбек Аркабаевич]</ref> == Өмірбаяны == Айбек Дәдебай 1980 жылғы 1 сәуірде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> 2001 жылы [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін]] «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы аталған университеттің магистратурасын аяқтаған (магистр-аймақтанушы). Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастап, жоғары оқу орнында 2002 жылға дейін жұмыс істеген. 2008–2011 жылдары ол — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісінің міндетін атқарушы. 2011–2013 жылдары ол — [[Женева]] қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе. 2013–2019 жылдары ол — Парламент Сенаты Төрағасы Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, хатшылық меңгерушісі. 2019–2021 жылдары ол — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары. 2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалып, 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқармасын]] басқарды. 2022 жылы өткен президент сайлауынан кейін 22 қарашада Президенттің Іс Басқарушысы болып қайта тағайындалды. 2024 жылғы 6 ақпаннан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.<ref name="kap" /> 2026 жылғы 5 мамырда басқа жұмысқа ауысуына байланысты лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aybek-arkabayuly-dadebay-baska-zhumyska-auysuyna-baylanysty-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-basshysy-lauazymynan-bosatyldy-542531 Мемлекет басшысының Жарлығымен Айбек Арқабайұлы Дәдебай басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы лауазымынан босатылды]</ref> 2026 жылғы 7 мамыр күні Дәдебай [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының құрылтай съезінде партия төрағасы болып бірауыздан сайланды.<ref>[https://stan.kz/aibek-dadebai-zanadan-qurylgan-adilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sail-434149/ Айбек Дәдебай жаңадан құрылған "Әділет" партиясының төрағасы болып сайланды]</ref> Сонымен бірге ол партияның басшылық органы — саяси кеңес пен саяси кеңес бюросының құрамына енді.<ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> 2026 жылғы 27 тамызда Дәдебай «Әділет» партиясының партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]]дың [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]] болып сайланды.<ref>[https://alash.kz/kz/article/110-deputat-adilet-partiiasy-quryltaiga-otken-deputattar-tizimin-jariialady.html 110 депутат: «Әділет» партиясы Құрылтайға өткен депутаттар тізімін жариялады]</ref> == Марапаттары == І дәрежелі «Барыс» орденімен (2026),<ref>[https://www.facebook.com/share/p/1QQQbyC47y/ «Pro Kadry KZ» Facebook парақшасындағы жазба]</ref> «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған.<ref name="kap" /> == Отбасы == Айбек Дәдебай үйленген, 4 баласы бар. Әкесі Арқабай Дәдебаев — араб тілінің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы.<ref>[https://aqjolgazet.kz/143018/d-debaydy-t-lparlary Дәдебайдың тұлпарлары]</ref> 1990 жылы туған Айдын атты інісі бар.<ref>[https://kaz.nur.kz/society/1882896-elordaga-konys-audargan-almatylyk-zigit-eki-knni-isinde-kalaj-zmys-tauyp-alganyn-ajtty/ Елордаға қоныс аударған алматылық жігіт екі күннің ішінде қалай жұмыс тауып алғанын айтты]</ref> Әкесінің бауыры [[Жанғара Дәдебаев]] (1948 жылы туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, профессор, [[Қазақ ұлттық университеті]]нің бұрынғы проректоры (2001–2008).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1075282935 ДАДЕБАЕВ Жанкара Дадебаевич]</ref> 2008 жылдан бастап ол — аталған университет жанындағы Абай ғылыми-зерттеу институтының директоры.<ref>[https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1566 Жанғара Дәдебаев]</ref> Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 жылы туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер, кәсіпкер, «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Компанияға бұрынғы денсаулық сақтау министрі [[Елжан Амантайұлы Біртанов|Елжан Біртановтың]] інісі, Ұлттық банк төрағасының бұрынғы орынбасары Есжан иелік етеді.<ref>[https://forbes.kz/articles/eks-zampred-natsbanka-stanet-krupnym-uchastnikom-upravlyayushey-kompanii-a19a38 Экс-зампред Нацбанка станет крупным участником управляющей компании]</ref> Жанғали Дәдебаев бұрын Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген.<ref>[https://tansarcapital.kz/about О компании]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Дәдебай, Айбек Арқабайұлы}} [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері]] 6cqwb98v1xtsvifi7frlx2if63b6f1n 3648532 3648409 2026-08-28T06:58:35Z Nurken 111493 3648532 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айбек Арқабайұлы Дәдебай | Шынайы есімі = | Суреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png | Сурет ені = | Атауы = Дәдебай, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Ädilet (political party) logo.svg | Басқара бастады_2 = 7 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = ''партия құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 5 мамыр 2026 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары_3 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 6 ақпан 2024 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]] | Ізбасары_4 = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] | Туған күні = 1.4.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 4 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026–) | Білімі = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = халықаралық құжаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aibek Dadebai | Марапаттары = {{қатар |{{Барыс ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{қатар |{{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Айбек Арқабайұлы Дәдебай''' (бұрын — '''Дәдебаев''';<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-arkabayuly-dadebaev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2843652 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}</ref> [[1 сәуір]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер және дипломат, 2026 жылдан бастап [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы және партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. Бұрын Дәдебай [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2024–2026), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] (2022–2024) болатын. Ол — ІІ дәрежелі кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.<ref>[https://www.inform.kz/kz/aybek-dadebaev-prezidenttin-is-baskarushysy-bolyp-tagayyndaldy_a3884186 Айбек Дәдебаев Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды]</ref><ref name="kap">[https://kapital.kz/dossier/dadebaj-ajbek-arkabaevich Досье. Дадебаев Айбек Аркабаевич]</ref> == Өмірбаяны == Айбек Дәдебай 1980 жылғы 1 сәуірде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> 2001 жылы [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін]] «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы аталған университеттің магистратурасын аяқтаған (магистр-аймақтанушы). Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастап, жоғары оқу орнында 2002 жылға дейін жұмыс істеген. 2008–2011 жылдары ол — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісінің міндетін атқарушы. 2011–2013 жылдары ол — [[Женева]] қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе. 2013–2019 жылдары ол — Парламент Сенаты Төрағасы Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, хатшылық меңгерушісі. 2019–2021 жылдары ол — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары. 2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалып, 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқармасын]] басқарды. 2022 жылы өткен президент сайлауынан кейін 22 қарашада Президенттің Іс Басқарушысы болып қайта тағайындалды. 2024 жылғы 6 ақпаннан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.<ref name="kap" /> 2026 жылғы 5 мамырда басқа жұмысқа ауысуына байланысты лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aybek-arkabayuly-dadebay-baska-zhumyska-auysuyna-baylanysty-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-basshysy-lauazymynan-bosatyldy-542531 Мемлекет басшысының Жарлығымен Айбек Арқабайұлы Дәдебай басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы лауазымынан босатылды]</ref> 2026 жылғы 7 мамыр күні Дәдебай [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының құрылтай съезінде партия төрағасы болып бірауыздан сайланды.<ref>[https://stan.kz/aibek-dadebai-zanadan-qurylgan-adilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sail-434149/ Айбек Дәдебай жаңадан құрылған "Әділет" партиясының төрағасы болып сайланды]</ref> Сонымен бірге ол партияның басшылық органы — саяси кеңес пен саяси кеңес бюросының құрамына енді.<ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> 2026 жылғы 27 тамызда Дәдебай «Әділет» партиясының партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]]дың [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]] қызметіне келді.<ref>[https://alash.kz/kz/article/110-deputat-adilet-partiiasy-quryltaiga-otken-deputattar-tizimin-jariialady.html 110 депутат: «Әділет» партиясы Құрылтайға өткен депутаттар тізімін жариялады]</ref> 28 тамыздағы Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Дәдебайдың [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Құрылтай төрағалығы]]на кандидатурасын ұсынды. == Марапаттары == Дәдебай І дәрежелі [[Барыс ордені]]мен (2026),<ref>[https://www.facebook.com/share/p/1QQQbyC47y/ «Pro Kadry KZ» Facebook парақшасындағы жазба]</ref> [[Ерен еңбегі үшін медалі]]мен марапатталған.<ref name="kap" /> == Отбасы == Дәдебай үйленген, 4 баласы бар. Әкесі Арқабай Дәдебаев — [[араб тілі]]нің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы.<ref>[https://aqjolgazet.kz/143018/d-debaydy-t-lparlary Дәдебайдың тұлпарлары]</ref> 1990 жылы туған Айдын атты інісі бар.<ref>[https://kaz.nur.kz/society/1882896-elordaga-konys-audargan-almatylyk-zigit-eki-knni-isinde-kalaj-zmys-tauyp-alganyn-ajtty/ Елордаға қоныс аударған алматылық жігіт екі күннің ішінде қалай жұмыс тауып алғанын айтты]</ref> Әкесінің бауыры [[Жанғара Дәдебаев]] (1948 жылы туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, профессор, [[Қазақ ұлттық университеті]]нің бұрынғы проректоры (2001–2008).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1075282935 ДАДЕБАЕВ Жанкара Дадебаевич]</ref> 2008 жылдан бастап ол — аталған университет жанындағы Абай ғылыми-зерттеу институтының директоры.<ref>[https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1566 Жанғара Дәдебаев]</ref> Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 жылы туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер, кәсіпкер, «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Компанияға бұрынғы денсаулық сақтау министрі [[Елжан Амантайұлы Біртанов|Елжан Біртановтың]] інісі, Ұлттық банк төрағасының бұрынғы орынбасары Есжан иелік етеді.<ref>[https://forbes.kz/articles/eks-zampred-natsbanka-stanet-krupnym-uchastnikom-upravlyayushey-kompanii-a19a38 Экс-зампред Нацбанка станет крупным участником управляющей компании]</ref> Жанғали Дәдебаев бұрын Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген.<ref>[https://tansarcapital.kz/about О компании]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Дәдебай, Айбек Арқабайұлы}} [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] 5t1tcbqznt721k1pd27spozam71eiu6 3648542 3648532 2026-08-28T07:03:33Z Nurken 111493 3648542 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айбек Арқабайұлы Дәдебай | Шынайы есімі = | Суреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png | Сурет ені = | Атауы = Дәдебай, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Ädilet (political party) logo.svg | Басқара бастады_2 = 7 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = ''партия құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 5 мамыр 2026 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары_3 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 6 ақпан 2024 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]] | Ізбасары_4 = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] | Туған күні = 1.4.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 4 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026–) | Білімі = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = халықаралық құжаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aibek Dadebai | Марапаттары = {{қатар |{{Барыс ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{қатар |{{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Айбек Арқабайұлы Дәдебай''' (бұрын — '''Дәдебаев''';<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-arkabayuly-dadebaev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2843652 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}</ref> [[1 сәуір]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер және дипломат, 2026 жылдан бастап [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы және партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. Бұрын Дәдебай [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2024–2026), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] (2022–2024) болатын. Ол — ІІ дәрежелі кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.<ref>[https://www.inform.kz/kz/aybek-dadebaev-prezidenttin-is-baskarushysy-bolyp-tagayyndaldy_a3884186 Айбек Дәдебаев Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды]</ref><ref name="kap">[https://kapital.kz/dossier/dadebaj-ajbek-arkabaevich Досье. Дадебаев Айбек Аркабаевич]</ref> == Өмірбаяны == Айбек Дәдебай 1980 жылғы 1 сәуірде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> 2001 жылы [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін]] «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы аталған университеттің магистратурасын аяқтаған (магистр-аймақтанушы). Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастап, жоғары оқу орнында 2002 жылға дейін жұмыс істеген. 2008–2011 жылдары ол — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісінің міндетін атқарушы. 2011–2013 жылдары ол — [[Женева]] қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе. 2013–2019 жылдары ол — Парламент Сенаты Төрағасы Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, хатшылық меңгерушісі. 2019–2021 жылдары ол — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары. 2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалып, 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқармасын]] басқарды. 2022 жылы өткен президент сайлауынан кейін 22 қарашада Президенттің Іс Басқарушысы болып қайта тағайындалды. 2024 жылғы 6 ақпаннан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.<ref name="kap" /> 2026 жылғы 5 мамырда басқа жұмысқа ауысуына байланысты лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aybek-arkabayuly-dadebay-baska-zhumyska-auysuyna-baylanysty-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-basshysy-lauazymynan-bosatyldy-542531 Мемлекет басшысының Жарлығымен Айбек Арқабайұлы Дәдебай басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы лауазымынан босатылды]</ref> 2026 жылғы 7 мамыр күні Дәдебай [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының құрылтай съезінде партия төрағасы болып бірауыздан сайланды.<ref>[https://stan.kz/aibek-dadebai-zanadan-qurylgan-adilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sail-434149/ Айбек Дәдебай жаңадан құрылған "Әділет" партиясының төрағасы болып сайланды]</ref> Сонымен бірге ол партияның басшылық органы — саяси кеңес пен саяси кеңес бюросының құрамына енді.<ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> 2026 жылғы 27 тамызда Дәдебай «Әділет» партиясының партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]]дың [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]] қызметіне келді.<ref>[https://alash.kz/kz/article/110-deputat-adilet-partiiasy-quryltaiga-otken-deputattar-tizimin-jariialady.html 110 депутат: «Әділет» партиясы Құрылтайға өткен депутаттар тізімін жариялады]</ref> 28 тамыздағы Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Дәдебайдың [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Құрылтай төрағалығы]]на кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> == Марапаттары == Дәдебай І дәрежелі [[Барыс ордені]]мен (2026),<ref>[https://www.facebook.com/share/p/1QQQbyC47y/ «Pro Kadry KZ» Facebook парақшасындағы жазба]</ref> [[Ерен еңбегі үшін медалі]]мен марапатталған.<ref name="kap" /> == Отбасы == Дәдебай үйленген, 4 баласы бар. Әкесі Арқабай Дәдебаев — [[араб тілі]]нің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы.<ref>[https://aqjolgazet.kz/143018/d-debaydy-t-lparlary Дәдебайдың тұлпарлары]</ref> 1990 жылы туған Айдын атты інісі бар.<ref>[https://kaz.nur.kz/society/1882896-elordaga-konys-audargan-almatylyk-zigit-eki-knni-isinde-kalaj-zmys-tauyp-alganyn-ajtty/ Елордаға қоныс аударған алматылық жігіт екі күннің ішінде қалай жұмыс тауып алғанын айтты]</ref> Әкесінің бауыры [[Жанғара Дәдебаев]] (1948 жылы туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, профессор, [[Қазақ ұлттық университеті]]нің бұрынғы проректоры (2001–2008).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1075282935 ДАДЕБАЕВ Жанкара Дадебаевич]</ref> 2008 жылдан бастап ол — аталған университет жанындағы Абай ғылыми-зерттеу институтының директоры.<ref>[https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1566 Жанғара Дәдебаев]</ref> Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 жылы туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер, кәсіпкер, «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Компанияға бұрынғы денсаулық сақтау министрі [[Елжан Амантайұлы Біртанов|Елжан Біртановтың]] інісі, Ұлттық банк төрағасының бұрынғы орынбасары Есжан иелік етеді.<ref>[https://forbes.kz/articles/eks-zampred-natsbanka-stanet-krupnym-uchastnikom-upravlyayushey-kompanii-a19a38 Экс-зампред Нацбанка станет крупным участником управляющей компании]</ref> Жанғали Дәдебаев бұрын Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген.<ref>[https://tansarcapital.kz/about О компании]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Дәдебай, Айбек Арқабайұлы}} [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] q85osrw60xqg7rzh4pnbuj60mfyxl85 3648648 3648542 2026-08-28T10:00:25Z Nurken 111493 3648648 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айбек Арқабайұлы Дәдебай | Шынайы есімі = | Суреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png | Сурет ені = | Атауы = Дәдебай, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқарауын аяқтады = | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Ädilet (political party) logo.svg | Басқара бастады_3 = 7 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = ''партия құрылды'' | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады_4 = 5 мамыр 2026 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары_4 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_5 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_5 = 6 ақпан 2024 | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]] | Ізбасары_5 = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] | Туған күні = 1.4.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 4 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026–) | Білімі = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = халықаралық құжаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aibek Dadebai | Марапаттары = {{қатар |{{Барыс ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{қатар |{{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Айбек Арқабайұлы Дәдебай''' (бұрын — '''Дәдебаев''';<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-arkabayuly-dadebaev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2843652 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}</ref> [[1 сәуір]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер және дипломат, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|төрағасы]] және «[[Әділет (партия)|Әділет]]» партиясының төрағасы, партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Құрылтай депутаты|депутат]]. Бұрын Дәдебай [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2024–2026), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] (2022–2024) болатын. Ол — ІІ дәрежелі кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.<ref>[https://www.inform.kz/kz/aybek-dadebaev-prezidenttin-is-baskarushysy-bolyp-tagayyndaldy_a3884186 Айбек Дәдебаев Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды]</ref><ref name="kap">[https://kapital.kz/dossier/dadebaj-ajbek-arkabaevich Досье. Дадебаев Айбек Аркабаевич]</ref> == Өмірбаяны == Айбек Дәдебай 1980 жылғы 1 сәуірде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> 2001 жылы [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін]] «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы аталған университеттің магистратурасын аяқтаған (магистр-аймақтанушы). Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастап, жоғары оқу орнында 2002 жылға дейін жұмыс істеген. 2008–2011 жылдары ол — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісінің міндетін атқарушы. 2011–2013 жылдары ол — [[Женева]] қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе. 2013–2019 жылдары ол — Парламент Сенаты Төрағасы Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, хатшылық меңгерушісі. 2019–2021 жылдары ол — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары. 2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалып, 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқармасын]] басқарды. 2022 жылы өткен президент сайлауынан кейін 22 қарашада Президенттің Іс Басқарушысы болып қайта тағайындалды. 2024 жылғы 6 ақпаннан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.<ref name="kap" /> 2026 жылғы 5 мамырда басқа жұмысқа ауысуына байланысты лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aybek-arkabayuly-dadebay-baska-zhumyska-auysuyna-baylanysty-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-basshysy-lauazymynan-bosatyldy-542531 Мемлекет басшысының Жарлығымен Айбек Арқабайұлы Дәдебай басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы лауазымынан босатылды]</ref> 2026 жылғы 7 мамыр күні Дәдебай [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының құрылтай съезінде партия төрағасы болып бірауыздан сайланды.<ref>[https://stan.kz/aibek-dadebai-zanadan-qurylgan-adilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sail-434149/ Айбек Дәдебай жаңадан құрылған "Әділет" партиясының төрағасы болып сайланды]</ref> Сонымен бірге ол партияның басшылық органы — саяси кеңес пен саяси кеңес бюросының құрамына енді.<ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> 2026 жылғы 27 тамызда Дәдебай «Әділет» партиясының партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]]дың [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]] қызметіне келді.<ref>[https://alash.kz/kz/article/110-deputat-adilet-partiiasy-quryltaiga-otken-deputattar-tizimin-jariialady.html 110 депутат: «Әділет» партиясы Құрылтайға өткен депутаттар тізімін жариялады]</ref> 28 тамыздағы Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Дәдебайдың [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Құрылтай төрағалығы]]на кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Сол сессияда ол 144 жасырын дауыспен төраға болып сайланды. == Марапаттары == Дәдебай І дәрежелі [[Барыс ордені]]мен (2026),<ref>[https://www.facebook.com/share/p/1QQQbyC47y/ «Pro Kadry KZ» Facebook парақшасындағы жазба]</ref> [[Ерен еңбегі үшін медалі]]мен марапатталған.<ref name="kap" /> == Отбасы == Дәдебай үйленген, 4 баласы бар. Әкесі Арқабай Дәдебаев — [[араб тілі]]нің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы.<ref>[https://aqjolgazet.kz/143018/d-debaydy-t-lparlary Дәдебайдың тұлпарлары]</ref> 1990 жылы туған Айдын атты інісі бар.<ref>[https://kaz.nur.kz/society/1882896-elordaga-konys-audargan-almatylyk-zigit-eki-knni-isinde-kalaj-zmys-tauyp-alganyn-ajtty/ Елордаға қоныс аударған алматылық жігіт екі күннің ішінде қалай жұмыс тауып алғанын айтты]</ref> Әкесінің бауыры [[Жанғара Дәдебаев]] (1948 жылы туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, профессор, [[Қазақ ұлттық университеті]]нің бұрынғы проректоры (2001–2008).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1075282935 ДАДЕБАЕВ Жанкара Дадебаевич]</ref> 2008 жылдан бастап ол — аталған университет жанындағы Абай ғылыми-зерттеу институтының директоры.<ref>[https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1566 Жанғара Дәдебаев]</ref> Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 жылы туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер, кәсіпкер, «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Компанияға бұрынғы денсаулық сақтау министрі [[Елжан Амантайұлы Біртанов|Елжан Біртановтың]] інісі, Ұлттық банк төрағасының бұрынғы орынбасары Есжан иелік етеді.<ref>[https://forbes.kz/articles/eks-zampred-natsbanka-stanet-krupnym-uchastnikom-upravlyayushey-kompanii-a19a38 Экс-зампред Нацбанка станет крупным участником управляющей компании]</ref> Жанғали Дәдебаев бұрын Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген.<ref>[https://tansarcapital.kz/about О компании]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Дәдебай, Айбек Арқабайұлы}} [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] jcr2jeaddp86jbelme60wo5at1gjumg 3648657 3648648 2026-08-28T10:12:01Z Casserium 68287 3648657 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айбек Арқабайұлы Дәдебай | Шынайы есімі = | Суреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png | Сурет ені = | Атауы = Дәдебай, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқарауын аяқтады = | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Ädilet (political party) logo.svg | Басқара бастады_3 = 7 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = ''партия құрылды'' | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады_4 = 5 мамыр 2026 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары_4 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_5 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_5 = 6 ақпан 2024 | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]] | Ізбасары_5 = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] | Туған күні = 1.4.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 4 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026–) | Білімі = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = халықаралық құжаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aibek Dadebai | Марапаттары = {{қатар |{{Барыс ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{қатар |{{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Айбек Арқабайұлы Дәдебай''' (бұрын — '''Дәдебаев''';<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-arkabayuly-dadebaev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2843652 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}</ref> [[1 сәуір]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер және дипломат, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|төрағасы]] және «[[Әділет (партия)|Әділет]]» партиясының төрағасы, партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. Бұрын Дәдебай [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2024–2026), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] (2022–2024) болатын. Ол — ІІ дәрежелі кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.<ref>[https://www.inform.kz/kz/aybek-dadebaev-prezidenttin-is-baskarushysy-bolyp-tagayyndaldy_a3884186 Айбек Дәдебаев Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды]</ref><ref name="kap">[https://kapital.kz/dossier/dadebaj-ajbek-arkabaevich Досье. Дадебаев Айбек Аркабаевич]</ref> == Өмірбаяны == Айбек Дәдебай 1980 жылғы 1 сәуірде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> 2001 жылы [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін]] «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы аталған университеттің магистратурасын аяқтаған (магистр-аймақтанушы). Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастап, жоғары оқу орнында 2002 жылға дейін жұмыс істеген. 2008–2011 жылдары ол — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісінің міндетін атқарушы. 2011–2013 жылдары ол — [[Женева]] қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе. 2013–2019 жылдары ол — Парламент Сенаты Төрағасы Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, хатшылық меңгерушісі. 2019–2021 жылдары ол — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары. 2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалып, 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқармасын]] басқарды. 2022 жылы өткен президент сайлауынан кейін 22 қарашада Президенттің Іс Басқарушысы болып қайта тағайындалды. 2024 жылғы 6 ақпаннан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.<ref name="kap" /> 2026 жылғы 5 мамырда басқа жұмысқа ауысуына байланысты лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aybek-arkabayuly-dadebay-baska-zhumyska-auysuyna-baylanysty-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-basshysy-lauazymynan-bosatyldy-542531 Мемлекет басшысының Жарлығымен Айбек Арқабайұлы Дәдебай басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы лауазымынан босатылды]</ref> 2026 жылғы 7 мамыр күні Дәдебай [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының құрылтай съезінде партия төрағасы болып бірауыздан сайланды.<ref>[https://stan.kz/aibek-dadebai-zanadan-qurylgan-adilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sail-434149/ Айбек Дәдебай жаңадан құрылған "Әділет" партиясының төрағасы болып сайланды]</ref> Сонымен бірге ол партияның басшылық органы — саяси кеңес пен саяси кеңес бюросының құрамына енді.<ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> 2026 жылғы 27 тамызда Дәдебай «Әділет» партиясының партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]]дың [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]] қызметіне келді.<ref>[https://alash.kz/kz/article/110-deputat-adilet-partiiasy-quryltaiga-otken-deputattar-tizimin-jariialady.html 110 депутат: «Әділет» партиясы Құрылтайға өткен депутаттар тізімін жариялады]</ref> 28 тамыздағы Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Дәдебайдың [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Құрылтай төрағалығы]]на кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Сол сессияда ол 144 жасырын дауыспен төраға болып сайланды.<ref>[https://egemen.kz/news/aybek-dadebay-quryltay-toragasy-bolyp-saylandy Айбек Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды]</ref> == Марапаттары == Дәдебай І дәрежелі [[Барыс ордені]]мен (2026),<ref>[https://www.facebook.com/share/p/1QQQbyC47y/ «Pro Kadry KZ» Facebook парақшасындағы жазба]</ref> [[Ерен еңбегі үшін медалі]]мен марапатталған.<ref name="kap" /> == Отбасы == Дәдебай үйленген, 4 баласы бар. Әкесі Арқабай Дәдебаев — [[араб тілі]]нің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы.<ref>[https://aqjolgazet.kz/143018/d-debaydy-t-lparlary Дәдебайдың тұлпарлары]</ref> 1990 жылы туған Айдын атты інісі бар.<ref>[https://kaz.nur.kz/society/1882896-elordaga-konys-audargan-almatylyk-zigit-eki-knni-isinde-kalaj-zmys-tauyp-alganyn-ajtty/ Елордаға қоныс аударған алматылық жігіт екі күннің ішінде қалай жұмыс тауып алғанын айтты]</ref> Әкесінің бауыры [[Жанғара Дәдебаев]] (1948 жылы туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, профессор, [[Қазақ ұлттық университеті]]нің бұрынғы проректоры (2001–2008).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1075282935 ДАДЕБАЕВ Жанкара Дадебаевич]</ref> 2008 жылдан бастап ол — аталған университет жанындағы Абай ғылыми-зерттеу институтының директоры.<ref>[https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1566 Жанғара Дәдебаев]</ref> Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 жылы туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер, кәсіпкер, «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Компанияға бұрынғы денсаулық сақтау министрі [[Елжан Амантайұлы Біртанов|Елжан Біртановтың]] інісі, Ұлттық банк төрағасының бұрынғы орынбасары Есжан иелік етеді.<ref>[https://forbes.kz/articles/eks-zampred-natsbanka-stanet-krupnym-uchastnikom-upravlyayushey-kompanii-a19a38 Экс-зампред Нацбанка станет крупным участником управляющей компании]</ref> Жанғали Дәдебаев бұрын Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген.<ref>[https://tansarcapital.kz/about О компании]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Дәдебай, Айбек Арқабайұлы}} [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] eqh2jqpcldx32yqadlyifqijt42ys1u 3648702 3648657 2026-08-28T11:10:18Z Nurken 111493 «[[Санат:Қазақстан Құрылтайының төрағалары|Қазақстан Құрылтайының төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3648702 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айбек Арқабайұлы Дәдебай | Шынайы есімі = | Суреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png | Сурет ені = | Атауы = Дәдебай, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқарауын аяқтады = | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Ädilet (political party) logo.svg | Басқара бастады_3 = 7 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = ''партия құрылды'' | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады_4 = 5 мамыр 2026 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары_4 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_5 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_5 = 6 ақпан 2024 | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]] | Ізбасары_5 = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] | Туған күні = 1.4.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 4 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026–) | Білімі = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = халықаралық құжаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aibek Dadebai | Марапаттары = {{қатар |{{Барыс ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{қатар |{{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Айбек Арқабайұлы Дәдебай''' (бұрын — '''Дәдебаев''';<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-arkabayuly-dadebaev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2843652 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}</ref> [[1 сәуір]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер және дипломат, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|төрағасы]] және «[[Әділет (партия)|Әділет]]» партиясының төрағасы, партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. Бұрын Дәдебай [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2024–2026), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] (2022–2024) болатын. Ол — ІІ дәрежелі кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.<ref>[https://www.inform.kz/kz/aybek-dadebaev-prezidenttin-is-baskarushysy-bolyp-tagayyndaldy_a3884186 Айбек Дәдебаев Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды]</ref><ref name="kap">[https://kapital.kz/dossier/dadebaj-ajbek-arkabaevich Досье. Дадебаев Айбек Аркабаевич]</ref> == Өмірбаяны == Айбек Дәдебай 1980 жылғы 1 сәуірде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> 2001 жылы [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін]] «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы аталған университеттің магистратурасын аяқтаған (магистр-аймақтанушы). Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастап, жоғары оқу орнында 2002 жылға дейін жұмыс істеген. 2008–2011 жылдары ол — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісінің міндетін атқарушы. 2011–2013 жылдары ол — [[Женева]] қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе. 2013–2019 жылдары ол — Парламент Сенаты Төрағасы Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, хатшылық меңгерушісі. 2019–2021 жылдары ол — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары. 2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалып, 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқармасын]] басқарды. 2022 жылы өткен президент сайлауынан кейін 22 қарашада Президенттің Іс Басқарушысы болып қайта тағайындалды. 2024 жылғы 6 ақпаннан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.<ref name="kap" /> 2026 жылғы 5 мамырда басқа жұмысқа ауысуына байланысты лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aybek-arkabayuly-dadebay-baska-zhumyska-auysuyna-baylanysty-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-basshysy-lauazymynan-bosatyldy-542531 Мемлекет басшысының Жарлығымен Айбек Арқабайұлы Дәдебай басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы лауазымынан босатылды]</ref> 2026 жылғы 7 мамыр күні Дәдебай [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының құрылтай съезінде партия төрағасы болып бірауыздан сайланды.<ref>[https://stan.kz/aibek-dadebai-zanadan-qurylgan-adilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sail-434149/ Айбек Дәдебай жаңадан құрылған "Әділет" партиясының төрағасы болып сайланды]</ref> Сонымен бірге ол партияның басшылық органы — саяси кеңес пен саяси кеңес бюросының құрамына енді.<ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> 2026 жылғы 27 тамызда Дәдебай «Әділет» партиясының партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]]дың [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]] қызметіне келді.<ref>[https://alash.kz/kz/article/110-deputat-adilet-partiiasy-quryltaiga-otken-deputattar-tizimin-jariialady.html 110 депутат: «Әділет» партиясы Құрылтайға өткен депутаттар тізімін жариялады]</ref> 28 тамыздағы Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Дәдебайдың [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Құрылтай төрағалығы]]на кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Сол сессияда ол 144 жасырын дауыспен төраға болып сайланды.<ref>[https://egemen.kz/news/aybek-dadebay-quryltay-toragasy-bolyp-saylandy Айбек Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды]</ref> == Марапаттары == Дәдебай І дәрежелі [[Барыс ордені]]мен (2026),<ref>[https://www.facebook.com/share/p/1QQQbyC47y/ «Pro Kadry KZ» Facebook парақшасындағы жазба]</ref> [[Ерен еңбегі үшін медалі]]мен марапатталған.<ref name="kap" /> == Отбасы == Дәдебай үйленген, 4 баласы бар. Әкесі Арқабай Дәдебаев — [[араб тілі]]нің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы.<ref>[https://aqjolgazet.kz/143018/d-debaydy-t-lparlary Дәдебайдың тұлпарлары]</ref> 1990 жылы туған Айдын атты інісі бар.<ref>[https://kaz.nur.kz/society/1882896-elordaga-konys-audargan-almatylyk-zigit-eki-knni-isinde-kalaj-zmys-tauyp-alganyn-ajtty/ Елордаға қоныс аударған алматылық жігіт екі күннің ішінде қалай жұмыс тауып алғанын айтты]</ref> Әкесінің бауыры [[Жанғара Дәдебаев]] (1948 жылы туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, профессор, [[Қазақ ұлттық университеті]]нің бұрынғы проректоры (2001–2008).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1075282935 ДАДЕБАЕВ Жанкара Дадебаевич]</ref> 2008 жылдан бастап ол — аталған университет жанындағы Абай ғылыми-зерттеу институтының директоры.<ref>[https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1566 Жанғара Дәдебаев]</ref> Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 жылы туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер, кәсіпкер, «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Компанияға бұрынғы денсаулық сақтау министрі [[Елжан Амантайұлы Біртанов|Елжан Біртановтың]] інісі, Ұлттық банк төрағасының бұрынғы орынбасары Есжан иелік етеді.<ref>[https://forbes.kz/articles/eks-zampred-natsbanka-stanet-krupnym-uchastnikom-upravlyayushey-kompanii-a19a38 Экс-зампред Нацбанка станет крупным участником управляющей компании]</ref> Жанғали Дәдебаев бұрын Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген.<ref>[https://tansarcapital.kz/about О компании]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Дәдебай, Айбек Арқабайұлы}} [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының төрағалары]] 8s82knalo40747ekisljuss847yeinl Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі 0 701995 3648643 3637559 2026-08-28T09:40:01Z Casserium 68287 /* Басшылығы және құрамы */ 3648643 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] |басшылықтың лауазымы2 = Хатшысы |басшылықтың есімі3 = [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] |басшылықтың лауазымы3 = Хатшысының бірінші орынбасары |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: ''бос орын'' * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы: [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты Президент әкімшілігінің құрамына кіреді, оны Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін '''Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы''' басқарады. Қауіпсіздік кеңесінің хатшысын Қазақстан Республикасының Президенті қызметке тағайындайды және қызметтен босатады. Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1991—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || — |} Қауіпсіздік кеңесінің хатшысының атқаратын қызметі: * Қазақстан Республикасының Президентін мемлекеттің қорғаныс қабілеті, сыртқы және ішкі қауіпсіздік мәселелері жөнінде хабардар етеді, Қауіпсіздік Кеңесіне Қазақстан Республикасы қауіпсіздігінің жай-күйі туралы ақпараттық және талдау материалдарын табыс етеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің инспекциялық қызметіне, Қауіпсіздік Кеңесі аппаратының жұмысына жалпы басшылықты жүзеге асырады; * Қазақстан Республикасы Президентінің қарауына Қауіпсіздік Кеңесінің жыл сайынғы жұмыс жоспарларының, Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдері мен оларды іске асыру жөніндегі актілердің жобаларын табыс етеді; * орталық атқарушы органдардың ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы қызметінің нәтижелері туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің жыл сайынғы баяндамасын қарағаннан кейін Мемлекет басшысына ұсыныстар енгізеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің тапсыруы бойынша Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің іске асырылуына, Қауіпсіздік Кеңесі шешімдерінің орындалуын бақылауды, елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік органдардың жұмысын тексеруді жүзеге асырады. Тексерудің қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті мен Қауіпсіздік Кеңесіне ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасы Президентiнiң қызметiн қамтамасыз ету, елдегi және шетелдегi iстiң жағдайы туралы оны уақтылы әрi толық хабардар ету, Қауiпсiздiк Кеңесiнiң шешiмдерiн сөзсiз әрi егжей-тегжейлi орындау және олардың орындалуын бақылау мақсатында: ** Қазақстан Республикасы Премьер-Министрiнiң Кеңсесiне; ** министрлiктерге және өзге де орталық атқарушы органдарға; ** Жоғарғы Сотқа, Бас прокуратураға, Ұлттық қауіпсіздік комитетіне, Мемлекеттік қызмет істері министрлігіне - тиісінше сот төрелігін жүзеге асырумен, қылмыстық қудалау, анықтау, алдын ала тергеу және жедел-іздестіру қызметі Функцияларын жүзеге асырумен байланысты емес мәселелер бойынша; ** Ұлттық Банкке; ** Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетіне, Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін өзге де мемлекеттік органдарға; ** облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және Қазақстан Республикасы астанасының әкiмдерiне тапсырмалар беруге хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесіне қауіпсіздікті қамтамасыз ету күштері мен құралдарын үйлестіру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы саясатты қалыптастыруға тұжырымдамалық көзқарастар әзірлеуді және Қазақстан Республикасының Президентіне ел қауіпсіздігінің жай-күйі туралы жыл сайынғы Баяндаманы дайындау жөніндегі жұмысты ұйымдастырады; * Мемлекет басшысының ұлттық қауiпсiздiк мәселелерi бойынша қызметiн ақпараттық және талдау материалдарымен қамтамасыз етуге қатысады; * жұмыс топтарын құрады және Мемлекет басшысына ведомоствоаралық комиссиялар мен инспекцияны құру, олардың міндеттері мен лауазымдық құрамы жөнінде ұсыныстар енгізеді, сондай-ақ олардың дербес құрамын бекітеді; * жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қаралған кезде Үкіметтің және Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметі құрған басқа да органдардың, министрліктер алқаларының және өзге де орталық атқарушы органдарының отырыстарына қатысуға хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің халықаралық ұйымдармен, шетелдік үкіметтік және үкіметтік емес құрылымдармен, қоғамдық және діни бірлестіктермен өзара іс-қимылын ұйымдастырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] ekf3mmu5p6ctoz6ak5dt7g20g6l2t1y 3648645 3648643 2026-08-28T09:51:09Z Casserium 68287 /* */ 3648645 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = ''бос орын'' |басшылықтың лауазымы2 = Төрағаның орынбасары |басшылықтың есімі3 = [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] |басшылықтың лауазымы3 = Хатшысы |басшылықтың есімі4 = [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] |басшылықтың лауазымы4 = Хатшысының бірінші орынбасары |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: ''бос орын'' * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы: [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты Президент әкімшілігінің құрамына кіреді, оны Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін '''Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы''' басқарады. Қауіпсіздік кеңесінің хатшысын Қазақстан Республикасының Президенті қызметке тағайындайды және қызметтен босатады. Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1991—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || — |} Қауіпсіздік кеңесінің хатшысының атқаратын қызметі: * Қазақстан Республикасының Президентін мемлекеттің қорғаныс қабілеті, сыртқы және ішкі қауіпсіздік мәселелері жөнінде хабардар етеді, Қауіпсіздік Кеңесіне Қазақстан Республикасы қауіпсіздігінің жай-күйі туралы ақпараттық және талдау материалдарын табыс етеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің инспекциялық қызметіне, Қауіпсіздік Кеңесі аппаратының жұмысына жалпы басшылықты жүзеге асырады; * Қазақстан Республикасы Президентінің қарауына Қауіпсіздік Кеңесінің жыл сайынғы жұмыс жоспарларының, Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдері мен оларды іске асыру жөніндегі актілердің жобаларын табыс етеді; * орталық атқарушы органдардың ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы қызметінің нәтижелері туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің жыл сайынғы баяндамасын қарағаннан кейін Мемлекет басшысына ұсыныстар енгізеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің тапсыруы бойынша Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің іске асырылуына, Қауіпсіздік Кеңесі шешімдерінің орындалуын бақылауды, елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік органдардың жұмысын тексеруді жүзеге асырады. Тексерудің қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті мен Қауіпсіздік Кеңесіне ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасы Президентiнiң қызметiн қамтамасыз ету, елдегi және шетелдегi iстiң жағдайы туралы оны уақтылы әрi толық хабардар ету, Қауiпсiздiк Кеңесiнiң шешiмдерiн сөзсiз әрi егжей-тегжейлi орындау және олардың орындалуын бақылау мақсатында: ** Қазақстан Республикасы Премьер-Министрiнiң Кеңсесiне; ** министрлiктерге және өзге де орталық атқарушы органдарға; ** Жоғарғы Сотқа, Бас прокуратураға, Ұлттық қауіпсіздік комитетіне, Мемлекеттік қызмет істері министрлігіне - тиісінше сот төрелігін жүзеге асырумен, қылмыстық қудалау, анықтау, алдын ала тергеу және жедел-іздестіру қызметі Функцияларын жүзеге асырумен байланысты емес мәселелер бойынша; ** Ұлттық Банкке; ** Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетіне, Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін өзге де мемлекеттік органдарға; ** облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және Қазақстан Республикасы астанасының әкiмдерiне тапсырмалар беруге хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесіне қауіпсіздікті қамтамасыз ету күштері мен құралдарын үйлестіру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы саясатты қалыптастыруға тұжырымдамалық көзқарастар әзірлеуді және Қазақстан Республикасының Президентіне ел қауіпсіздігінің жай-күйі туралы жыл сайынғы Баяндаманы дайындау жөніндегі жұмысты ұйымдастырады; * Мемлекет басшысының ұлттық қауiпсiздiк мәселелерi бойынша қызметiн ақпараттық және талдау материалдарымен қамтамасыз етуге қатысады; * жұмыс топтарын құрады және Мемлекет басшысына ведомоствоаралық комиссиялар мен инспекцияны құру, олардың міндеттері мен лауазымдық құрамы жөнінде ұсыныстар енгізеді, сондай-ақ олардың дербес құрамын бекітеді; * жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қаралған кезде Үкіметтің және Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметі құрған басқа да органдардың, министрліктер алқаларының және өзге де орталық атқарушы органдарының отырыстарына қатысуға хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің халықаралық ұйымдармен, шетелдік үкіметтік және үкіметтік емес құрылымдармен, қоғамдық және діни бірлестіктермен өзара іс-қимылын ұйымдастырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] srespeks2yfuqzu7vm7mdfm3nyod9zw 3648646 3648645 2026-08-28T09:52:55Z Casserium 68287 /* */ 3648646 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = ''бос орын'' |басшылықтың лауазымы2 = Төрағаның орынбасары |басшылықтың есімі3 = [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] |басшылықтың лауазымы3 = Хатшысы |басшылықтың есімі4 = [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] |басшылықтың лауазымы4 = Хатшысының бірінші орынбасары |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң]<br>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы жарлық] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: ''бос орын'' * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы: [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты Президент әкімшілігінің құрамына кіреді, оны Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін '''Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы''' басқарады. Қауіпсіздік кеңесінің хатшысын Қазақстан Республикасының Президенті қызметке тағайындайды және қызметтен босатады. Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1991—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || — |} Қауіпсіздік кеңесінің хатшысының атқаратын қызметі: * Қазақстан Республикасының Президентін мемлекеттің қорғаныс қабілеті, сыртқы және ішкі қауіпсіздік мәселелері жөнінде хабардар етеді, Қауіпсіздік Кеңесіне Қазақстан Республикасы қауіпсіздігінің жай-күйі туралы ақпараттық және талдау материалдарын табыс етеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің инспекциялық қызметіне, Қауіпсіздік Кеңесі аппаратының жұмысына жалпы басшылықты жүзеге асырады; * Қазақстан Республикасы Президентінің қарауына Қауіпсіздік Кеңесінің жыл сайынғы жұмыс жоспарларының, Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдері мен оларды іске асыру жөніндегі актілердің жобаларын табыс етеді; * орталық атқарушы органдардың ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы қызметінің нәтижелері туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің жыл сайынғы баяндамасын қарағаннан кейін Мемлекет басшысына ұсыныстар енгізеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің тапсыруы бойынша Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің іске асырылуына, Қауіпсіздік Кеңесі шешімдерінің орындалуын бақылауды, елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік органдардың жұмысын тексеруді жүзеге асырады. Тексерудің қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті мен Қауіпсіздік Кеңесіне ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасы Президентiнiң қызметiн қамтамасыз ету, елдегi және шетелдегi iстiң жағдайы туралы оны уақтылы әрi толық хабардар ету, Қауiпсiздiк Кеңесiнiң шешiмдерiн сөзсiз әрi егжей-тегжейлi орындау және олардың орындалуын бақылау мақсатында: ** Қазақстан Республикасы Премьер-Министрiнiң Кеңсесiне; ** министрлiктерге және өзге де орталық атқарушы органдарға; ** Жоғарғы Сотқа, Бас прокуратураға, Ұлттық қауіпсіздік комитетіне, Мемлекеттік қызмет істері министрлігіне - тиісінше сот төрелігін жүзеге асырумен, қылмыстық қудалау, анықтау, алдын ала тергеу және жедел-іздестіру қызметі Функцияларын жүзеге асырумен байланысты емес мәселелер бойынша; ** Ұлттық Банкке; ** Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетіне, Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін өзге де мемлекеттік органдарға; ** облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және Қазақстан Республикасы астанасының әкiмдерiне тапсырмалар беруге хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесіне қауіпсіздікті қамтамасыз ету күштері мен құралдарын үйлестіру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы саясатты қалыптастыруға тұжырымдамалық көзқарастар әзірлеуді және Қазақстан Республикасының Президентіне ел қауіпсіздігінің жай-күйі туралы жыл сайынғы Баяндаманы дайындау жөніндегі жұмысты ұйымдастырады; * Мемлекет басшысының ұлттық қауiпсiздiк мәселелерi бойынша қызметiн ақпараттық және талдау материалдарымен қамтамасыз етуге қатысады; * жұмыс топтарын құрады және Мемлекет басшысына ведомоствоаралық комиссиялар мен инспекцияны құру, олардың міндеттері мен лауазымдық құрамы жөнінде ұсыныстар енгізеді, сондай-ақ олардың дербес құрамын бекітеді; * жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қаралған кезде Үкіметтің және Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметі құрған басқа да органдардың, министрліктер алқаларының және өзге де орталық атқарушы органдарының отырыстарына қатысуға хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің халықаралық ұйымдармен, шетелдік үкіметтік және үкіметтік емес құрылымдармен, қоғамдық және діни бірлестіктермен өзара іс-қимылын ұйымдастырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] o1q96msu5azvfkpbvzxcmezfwkdo49f Ермек Беделбайұлы Көшербаев 0 702234 3648557 3611252 2026-08-28T07:13:07Z Nurken 111493 3648557 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ермек Беделбайұлы Көшербаев | Шынайы есімі = | Суреті = Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Көшербаев, 2020 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] | Ту = MFA emblem.png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 26 қыркүйек 2025 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Ізашары = ''Премьер-министрдің орынбасары — Сыртқы істер министрі ретінде [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]]'' | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 14 ақпан | Басқаруын аяқтады_2 = 26 қыркүйек 2025 | Ізашары_2 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Ізбасары_2 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан облысы әкімі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg | Басқара бастады_3 = 16 маусым 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 14 ақпан 2025 | Ізашары_3 = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Ізбасары_3 = [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Нұрымбет Сақтағанов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Ресей|Қазақстанның Ресейдегі Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_4 = Flag of Russia.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 29 қаңтар 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 16 маусым 2023 | Ізашары_4 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағанбетов]] | Ізбасары_4 = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Туған күні = 2.5.1965 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = 1) [[Қазақ ұлттық университеті|С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]]<br>2) [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы|КСРО сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы]] | Мамандығы = шет тілінде сабақ беретін тарих пәнінің мұғалімі | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}} {{!}}} }} '''Ермек Беделбайұлы Көшербаев''' ([[2 мамыр]] [[1965 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер және дипломат, мемлекет және қоғам қайраткері, 2025 жылдан бастап Сыртқы істер министрі. Бұрын [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның әкімі (2023–2025), Қазақстанның [[Ресей]]дегі елшісі (2020–2023) сияқты лауазымдар атқарған. == Өмірбаяны == 1965 жылы 2 мамырда [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Арғын]]ның ішінде [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] Есбалақ руынан шыққан. Қазақ, орыс, ағылшын, кәріс тілдерін біледі. 1988 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін]] тарих мамандығы бойынша, шет тілінде сабақ беретін тарих пәнінің мұғалімі, ал 1993 жылы сәуірде КСРО Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы халықаралық қатынастар және сыртқы саясат мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолын 1988 жылдың тамыз айында [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігінде]] жасырын іс жүргізу жөніндегі аға инспектор болып бастады. 1988 жылдың қыркүйегінен 1989 жылдың қазанына дейін — Қазақ КСР Сыртқы істер министрінің көмекшісі болды. 1989 жылдың қарашасынан 1990 жылдың маусымына дейін — Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігі Баспасөз және ақпарат басқармасының бірінші хатшысы болды. 1990 жылдың маусымынан 1991 жылдың қыркүйегіне дейін — Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігі Консулдық бөлімнің бірінші хатшысы. 1993 жылдың мамырынан тамызына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Азия елдері басқармасының бірінші хатшысы. 1993 жылдың тамызынан желтоқсанына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Мемлекеттік хаттама басқармасының бірінші хатшысы. 1993 жылдың желтоқсанынан 1994 жылдың маусымына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Мемлекеттік хаттама басқармасының бөлім меңгерушісі. 1994 жылдың маусымынан 1996 жылдың қаңтарына дейін — Қазақстан Республикасы Президенті Аппараты басқармасының халықаралық бөлімінің кеңесшісі. 1996 жылдың қаңтарынан сәуіріне дейін — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президентінің]] Хаттама қызметі басшысының міндетін атқарушысы. 1996 жылдың сәуірінен 1997 жылдың тамызына дейін — [[Берн]] қаласындағы Қазақстан Республикасының [[Швейцария|Швейцария Конфедерациясындағы]] Елшілігінің бірінші хатшысы. 1997 жылдың тамызынан қазанына дейін — Алматы қаласындағы көпжақты ынтымақтастық департаментінің Азиялық қауіпсіздік бөлімінің меңгерушісі. 1997 жылдың қазанынан 1999 жылдың қарашасына дейін — [[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі|Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі]] [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаевтың]] көмекшісі. 2000 жылдың қаңтар-мамыр аралығында — «Нұрсұлтан Назарбаев Білім қоры» қоғамдық қоры директорының коммерциялық және жалпы мәселелер жөніндегі орынбасары. 2000 жылдың мамырынан қазанына дейін — «Нұрсұлтан Назарбаев Білім қоры» қоғамдық қоры директорының бірінші орынбасары. 2000 жылдың қазанынан 2001 жылдың қаңтарына дейін — «ҚазТрансОйл» Ұлттық мұнай тасымалдау компаниясы» жабық акционерлік қоғамының баспасөз қызметінің жетекшісі. 2001 жылдың қаңтарынан маусымына дейін — «[[ҚазТрансОйл]]» Ұлттық мұнай тасымалдау компаниясы» жабық акционерлік қоғамы президенті аппаратының жетекшісі. 2001 жылдың маусымынан 2002 жылдың наурызына дейін — «Мұнай және газ тасымалдау» ұлттық компаниясы» жабық акционерлік қоғамының аппарат басшысы. 2002 жылдың наурызынан 2003 жылдың желтоқсанына дейін «[[ҚазМұнайГаз]]» Ұлттық компаниясы» жабық акционерлік қоғамының бірінші вице-президенті [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаевтың]] кеңесшісі және компания президенті аппаратының жетекшісі болып жұмыс істеді. 2003 жылдың желтоқсанынан 2004 жылдың мамырына дейін — «Рауан Медиа Групп» акционерлік қоғамының бас директоры.<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://rus.team/people/kosherbaev-ermek-bedelbaevich|title=Көшербаев Ермек Беделбайұлы - Қазақстанның Ресейдегі елшісі — Өмірбаяны|website=rus.team|access-date=2021-06-10|archive-date=2021-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610180655/https://rus.team/people/kosherbaev-ermek-bedelbaevich|deadlink=no}}</ref> 2004 жылдың мамырынан тамызына дейін — [[Аманат (партия)|«Отан»]] Республикалық саяси партиясы Орталық аппараты басшысының бірінші орынбасары. 2004 жылдың тамызынан 2005 жылдың сәуіріне дейін — «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамы президенті кеңсесінің меңгерушісі. 2005 жылдың сәуірінен 2006 жылдың мамырына дейін — «Атамекен» Қазақстан кәсіпкерлері мен жұмыс берушілерінің ұлттық одағы» заңды тұлғалар бірлестігі атқарушы директорының бірінші орынбасары. 2006 жылдың мамырынан 2007 жылдың ақпанына дейін — «Отан» республикалық саяси партиясы орталық аппаратының жетекшісі. 2007 жылдың ақпанынан шілдеге дейін — «Бүркіт» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қаржылық-өндірістік тобының директоры. 2007 жылдың қарашасынан 2008 жылдың сәуіріне дейін — [[Kazenergy|«Kazenergy» Қазақстанның мұнай-газ және энергетикалық кешен ұйымдарының қауымдастығының]] атқарушы директоры, Астана қ. 2008 жылдың сәуірінен 2009 жылдың ақпанына дейін — «Рауан Медиа Групп» АҚ бас продюсері, Астана қ. 2009 жылдың ақпанынан 2010 жылдың шілдесіне дейін — «Ертіс» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» Ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамының басқарма төрағасы. 2010 жылдың шілдесінен қыркүйекке дейін — Шығыс Қазақстан облысы әкімі орынбасарының міндетін атқарушысы. 2010 жылдың қыркүйегінен 2012 жылдың қазанына дейін — [[Шығыс Қазақстан облысы]] әкімінің орынбасары. 2012 жылдың қазанынан 2014 жылдың желтоқсанына дейін — Шығыс Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары. 2014 жылдың желтоқсанынан 2016 жылдың қазанына дейін — Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы вице-министрі. 2016 жылдың қазан – 2018 жылдың мамыр аралығында — [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі]]нің жауапты хатшысы. 2018 жылдың мамырынан 2019 жылдың қаңтарына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жауапты хатшысы. 2019 жылдың қаңтарынан 2020 жылдың қаңтарына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары.<ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-ermek-bedelbaiuly-kosherbaev-kazakstan-respublikasy-syrtky-ister-ministrinin-orynbasary-kyzmetinen-bosatyldy|title=Мемлекет басшысының Өкімімен Ермек Беделбайұлы Көшербаев Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары қызметінен босатылды — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2021-06-10|archive-date=2021-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610180647/https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-ermek-bedelbaiuly-kosherbaev-kazakstan-respublikasy-syrtky-ister-ministrinin-orynbasary-kyzmetinen-bosatyldy}}</ref> 2020 жылдың 29 қаңтарынан 2023 жылдың 16 маусымына дейін — Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31116613|title=Көшербаев Ермек Беделбайұлы (жеке анықтама)|website=ПАРАГРАФ Ақпараттық жүйеcі|access-date=2021-06-10|archive-date=2021-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610131942/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31116613|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192713|title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2021-06-10|archive-date=2021-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610180645/https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343189755|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/eb-kosherbaev-turaly-165300|title=Е.Б. Көшербаев туралы — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2023-06-16}}</ref> 2023 жылдың 16 маусымынан 2025 жылдың 14 ақпанына дейін — Шығыс Қазақстан облысының әкімі. 2025 жылдың 14 ақпанынан бастап 2025 жылдың 26 қыркүйегіне дейін — Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары. 2025 жылдың 26 қыркүйегінен бастап — Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі. == Отбасы == * Әйелі: Шайжүнісова Динара Мәркенқызы — 1998—2000 жылдары [[Семей]]дің әкімі болған [[Мәркен Жақияұлы Шайжүнісов|Мәркен Шайжүнісовтің]] қызы. * Балалары: ұлы — Дастан (1988), қызы — Дәмелі (1993). Дастан Көшербаев 2024 жылдан бастап [[Қазатомөнеркәсіп]] компаниясында стратегия және халықаралық даму жөніндегі бас директор болып қызмет етеді.<ref>[https://www.kazatomprom.kz/ru/page/pravlenie Казатомпром. Правление]</ref> Көшербаев Қазақстанның тұңғыш президентінің үлкен қызы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаеваға]] құда болып келеді: Динара Шайжүнісованың інісі Дален Шайжүнісов 2018 жылы Дариға Назарбаеваның қызы Венераға үйленген.<ref>[https://abai.kz/post/170053 Көшербаев: Ескі құда - жаңа әкім]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстанның Ресейдегі елшілері]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]] putckltgoccfifwuv06ybghu8np8xlq Динара Болатқызы Закиева 0 708841 3648686 3648310 2026-08-28T10:45:28Z Nurken 111493 3648686 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Динара Болатқызы Зәкиева | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Бірігіп басқарушы1 = {{ublist |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] }} | тақырыпша2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] | мәтін2 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = Бала құқықтары жөніндегі уәкіл | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 12 маусым 2023 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3= | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Аружан Саин]] | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Қазақстан Мәжілісі 7-сайланымы]]ның депутаты | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 15 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_4 = 19 қаңтар 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 22.12.1982 | Туған жері = Қаратал ауылы, {{туғанжері|Зайсан ауданы|Зайсан ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиев]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] (2026 жылдан)<ref>[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2026 дейін) }} | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Динара Болатқызы Зәкиева''' ([[22 желтоқсан]] [[1982 жыл|1982]], [[Зайсан ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер, қоғам қайраткері, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] және [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. 2023 жылдан бастап Зәкиева Бала құқықтары жөніндегі уәкіл еді. Бұрын ол 2021–2023 жылдары [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Парламент Мәжілісінің VII сайланым депутаты]] болатын. == Өмірбаяны == 1982 жылы 22 желтоқсанда дүниеге келген. Шекара қызметінің бұрынғы директоры, генерал-лейтенант [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиевтің]] қызы. 2006 жылы тұрмысқа шықты, 4 бала, соның ішінде 3 қыз бен 1 ұл, тәрбиелеп отыр. == Білімі == Бейжің Тіл және мәдениет институтын (Қытай, 2001 жыл), Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (2002 жыл), Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясын «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (Мәскеу, 2004 жыл); MBA Hult international business school (Дубай, 2013 жыл) бітірген.<ref>[https://forbes.kz/news/2023/06/12/newsid_302991 Динара Зәкиева ҚР Бала құқықтары жөніндегі уәкіл лауазымына тағайындалды]</ref> == Еңбек жолы == 2004-2005 жылдар аралығында «ТопЮрАудит» ЖШС бас директорының орынбасары болып жұмыс істеген. 2005 жылы — Индустрия және сауда министрлігінің кәсіпкерлікті дамыту департаментінің бас маманы. 2006 жылы — «Antarex» ЖШС және Астана қаласындағы «Rafe» мейрамханалар желісінің негізін қалаушы. 2007-2013 жылдары — Қазақстан президенті әкімшілігінде президент хаттамасының сарапшысы. 2011 жылы — «Қасиетті жол» қоғамдық қайырымдылық қорының тең құрылтайшысы. 2013-2015 жылдары — Nur Otan партиясы төрағасының бірінші орынбасары хатшылығы меңгерушісінің орынбасары – партияның халықаралық ынтымақтастық бөлімінің жетекішісі. 2017-2019 жылдары — Астана қаласы әкімдігінің "Балалар үйі" КММ директоры. 2019 жылы — «Nur Otan» партиясы жанындағы Отбасы, әйелдер мәселелері және балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңестің төрағасы. 2019-2021 жылдары — Нұрсұлтан Назарбаев Қоры жанындағы «Қамқорлық қоры» корпоративтік қорының басшысы. 2021 жылдың қаңтарынан 2023 жылдың қаңтарына дейін парламент мәжілісінің жетінші шақырылымының депутаты болған. 2022 жылдан бастап "Аманат" партиясының Отбасы және халықты әлеуметтік қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңесінің жетекшісі қызметтерін атқарған. 2023 жылғы 12 маусымда президент өкімімен Бала құқықтары жөніндегі уәкіл болып тағайындалды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/2024362-toqaevtyn-okimimen-dinara-zakieva-bala-quqyqtary-zonindegi-uakil-lauazymyna-tagaiyndaldy/ Динара Зәкиева еліміздің Бала құқықтары жөніндегі уәкілі болды.] nur.kz.</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Әбдікешов [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 28 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Зәкиева, Динара Болатқызы}} [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары]] o4ffrkwe91c1pwwrs5gps1959drl2ub 3648696 3648686 2026-08-28T10:57:23Z Casserium 68287 /* */ 3648696 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Динара Болатқызы Зәкиева | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Бірігіп басқарушы1 = {{ublist |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] }} | тақырыпша2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] | мәтін2 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = Бала құқықтары жөніндегі уәкіл | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 12 маусым 2023 | Басқаруын аяқтады_3= тамыз 2026 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Аружан Саин]] | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Қазақстан Мәжілісі 7-сайланымы]]ның депутаты | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 15 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_4 = 19 қаңтар 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 22.12.1982 | Туған жері = Қаратал ауылы, {{туғанжері|Зайсан ауданы|Зайсан ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиев]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] (2026 жылдан)<ref>[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2026 дейін) }} | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Динара Болатқызы Зәкиева''' ([[22 желтоқсан]] [[1982 жыл|1982]], [[Зайсан ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер, қоғам қайраткері, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] және [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. 2023 жылдан бастап Зәкиева Бала құқықтары жөніндегі уәкіл еді. Бұрын ол 2021–2023 жылдары [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Парламент Мәжілісінің VII сайланым депутаты]] болатын. == Өмірбаяны == 1982 жылы 22 желтоқсанда дүниеге келген. Шекара қызметінің бұрынғы директоры, генерал-лейтенант [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиевтің]] қызы. 2006 жылы тұрмысқа шықты, 4 бала, соның ішінде 3 қыз бен 1 ұл, тәрбиелеп отыр. == Білімі == Бейжің Тіл және мәдениет институтын (Қытай, 2001 жыл), Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (2002 жыл), Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясын «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (Мәскеу, 2004 жыл); MBA Hult international business school (Дубай, 2013 жыл) бітірген.<ref>[https://forbes.kz/news/2023/06/12/newsid_302991 Динара Зәкиева ҚР Бала құқықтары жөніндегі уәкіл лауазымына тағайындалды]</ref> == Еңбек жолы == 2004-2005 жылдар аралығында «ТопЮрАудит» ЖШС бас директорының орынбасары болып жұмыс істеген. 2005 жылы — Индустрия және сауда министрлігінің кәсіпкерлікті дамыту департаментінің бас маманы. 2006 жылы — «Antarex» ЖШС және Астана қаласындағы «Rafe» мейрамханалар желісінің негізін қалаушы. 2007-2013 жылдары — Қазақстан президенті әкімшілігінде президент хаттамасының сарапшысы. 2011 жылы — «Қасиетті жол» қоғамдық қайырымдылық қорының тең құрылтайшысы. 2013-2015 жылдары — Nur Otan партиясы төрағасының бірінші орынбасары хатшылығы меңгерушісінің орынбасары – партияның халықаралық ынтымақтастық бөлімінің жетекішісі. 2017-2019 жылдары — Астана қаласы әкімдігінің "Балалар үйі" КММ директоры. 2019 жылы — «Nur Otan» партиясы жанындағы Отбасы, әйелдер мәселелері және балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңестің төрағасы. 2019-2021 жылдары — Нұрсұлтан Назарбаев Қоры жанындағы «Қамқорлық қоры» корпоративтік қорының басшысы. 2021 жылдың қаңтарынан 2023 жылдың қаңтарына дейін парламент мәжілісінің жетінші шақырылымының депутаты болған. 2022 жылдан бастап "Аманат" партиясының Отбасы және халықты әлеуметтік қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңесінің жетекшісі қызметтерін атқарған. 2023 жылғы 12 маусымда президент өкімімен Бала құқықтары жөніндегі уәкіл болып тағайындалды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/2024362-toqaevtyn-okimimen-dinara-zakieva-bala-quqyqtary-zonindegi-uakil-lauazymyna-tagaiyndaldy/ Динара Зәкиева еліміздің Бала құқықтары жөніндегі уәкілі болды.] nur.kz.</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Әбдікешов [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 28 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Зәкиева, Динара Болатқызы}} [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары]] r1v1elakvs3cb8q3j956680c7g1tixe 3648709 3648696 2026-08-28T11:56:46Z Casserium 68287 Әлі атқарып жүр екен [[Арнайы:Үлесі/Casserium|Casserium]] ([[Қатысушы талқылауы:Casserium|талқылауы]]) істеген нөмір 3648696 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3648709 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Динара Болатқызы Зәкиева | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Бірігіп басқарушы1 = {{ublist |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] }} | тақырыпша2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] | мәтін2 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = Бала құқықтары жөніндегі уәкіл | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 12 маусым 2023 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3= | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Аружан Саин]] | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Қазақстан Мәжілісі 7-сайланымы]]ның депутаты | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 15 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_4 = 19 қаңтар 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 22.12.1982 | Туған жері = Қаратал ауылы, {{туғанжері|Зайсан ауданы|Зайсан ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиев]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] (2026 жылдан)<ref>[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2026 дейін) }} | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Динара Болатқызы Зәкиева''' ([[22 желтоқсан]] [[1982 жыл|1982]], [[Зайсан ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер, қоғам қайраткері, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] және [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. 2023 жылдан бастап Зәкиева Бала құқықтары жөніндегі уәкіл еді. Бұрын ол 2021–2023 жылдары [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Парламент Мәжілісінің VII сайланым депутаты]] болатын. == Өмірбаяны == 1982 жылы 22 желтоқсанда дүниеге келген. Шекара қызметінің бұрынғы директоры, генерал-лейтенант [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиевтің]] қызы. 2006 жылы тұрмысқа шықты, 4 бала, соның ішінде 3 қыз бен 1 ұл, тәрбиелеп отыр. == Білімі == Бейжің Тіл және мәдениет институтын (Қытай, 2001 жыл), Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (2002 жыл), Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясын «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (Мәскеу, 2004 жыл); MBA Hult international business school (Дубай, 2013 жыл) бітірген.<ref>[https://forbes.kz/news/2023/06/12/newsid_302991 Динара Зәкиева ҚР Бала құқықтары жөніндегі уәкіл лауазымына тағайындалды]</ref> == Еңбек жолы == 2004-2005 жылдар аралығында «ТопЮрАудит» ЖШС бас директорының орынбасары болып жұмыс істеген. 2005 жылы — Индустрия және сауда министрлігінің кәсіпкерлікті дамыту департаментінің бас маманы. 2006 жылы — «Antarex» ЖШС және Астана қаласындағы «Rafe» мейрамханалар желісінің негізін қалаушы. 2007-2013 жылдары — Қазақстан президенті әкімшілігінде президент хаттамасының сарапшысы. 2011 жылы — «Қасиетті жол» қоғамдық қайырымдылық қорының тең құрылтайшысы. 2013-2015 жылдары — Nur Otan партиясы төрағасының бірінші орынбасары хатшылығы меңгерушісінің орынбасары – партияның халықаралық ынтымақтастық бөлімінің жетекішісі. 2017-2019 жылдары — Астана қаласы әкімдігінің "Балалар үйі" КММ директоры. 2019 жылы — «Nur Otan» партиясы жанындағы Отбасы, әйелдер мәселелері және балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңестің төрағасы. 2019-2021 жылдары — Нұрсұлтан Назарбаев Қоры жанындағы «Қамқорлық қоры» корпоративтік қорының басшысы. 2021 жылдың қаңтарынан 2023 жылдың қаңтарына дейін парламент мәжілісінің жетінші шақырылымының депутаты болған. 2022 жылдан бастап "Аманат" партиясының Отбасы және халықты әлеуметтік қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңесінің жетекшісі қызметтерін атқарған. 2023 жылғы 12 маусымда президент өкімімен Бала құқықтары жөніндегі уәкіл болып тағайындалды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/2024362-toqaevtyn-okimimen-dinara-zakieva-bala-quqyqtary-zonindegi-uakil-lauazymyna-tagaiyndaldy/ Динара Зәкиева еліміздің Бала құқықтары жөніндегі уәкілі болды.] nur.kz.</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Әбдікешов [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 28 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Зәкиева, Динара Болатқызы}} [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары]] o4ffrkwe91c1pwwrs5gps1959drl2ub Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова 0 708932 3648575 3510231 2026-08-28T07:17:18Z Nurken 111493 3648575 wikitext text/x-wiki {{Wikify}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова | Шынайы есімі = | Суреті = Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сүлейменова, 2023 жыл | Титулы = 3-[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] | Ту = Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті = | Басқара бастады = 29 қыркүйек 2025 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Ізашары = [[Ғани Бектайұлы Бейсембаев|Ғани Бейсембаев]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің VI]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 14 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 қазан 2025 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 25.08.1983 | Туған жері = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] | Ғылыми дәрежесі = Мәдениеттану бойынша [[PhD-доктор|философия докторы]] (PhD) (2012) | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} }} '''Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова''' ([[25 тамыз]] [[1983 жыл]], [[Ақтөбе]]) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер және тарихшы, 2025 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]]. Оған дейін 2021–2025 жылдары [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Парламенті Мәжілісінің VI]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының депутаты]]. == Өмірбаяны == Сүлейменова — Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VII және VIII шақырылымдарының депутаты, PhD докторы, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Ұлттық құрылтайдың мүшесі. Парламенттік қызметі аясында Жұлдыз Сүлейменова халықты әлеуметтік қорғау, білім беру және ғылым жүйесін дамыту, сондай-ақ әйелдердің құқықтарын қорғау мәселелерімен айналысады. Ол мемлекеттік органдардың жұмысындағы ашықтықты арттыруға және азаматтық қоғамның басқару шешімдерін қабылдау үдерісіне қатысуын күшейтуге бағытталған «Қоғамдық бақылау туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жобасын әзірлеу және талқылау жөніндегі жұмыс тобына жетекшілік еткен. Сонымен қатар, Жұлдыз Сүлейменова әйелдердің құқықтарын қорғау туралы заңның авторы болып табылады. Мәжіліс қабырғасында ол осыған қатысты жұмыс тобына жетекшілік еткен. Бұл заң әйелдерді қолдауға бағытталған кешенді шараларды және олардың құқықтық қорғалуын күшейтуді, оның ішінде тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін жауапкершілікті қатаңдатуды көздейді. Жұлдыз Сүлейменова Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия құрамына кіреді. Сондай-ақ ол «AMANAT» партиясы фракциясы жетекшісінің орынбасары және партияның Әйелдер қанатының тең төрағасы қызметін атқарады. Өз қызметінде ол әсіресе ауылдық аймақтарда әйелдердің білім мен ғылымға қол жеткізу мүмкіндігін кеңейту мәселелеріне ерекше назар аударады. Жұлдыз Сүлейменованың жұмысы әлеуметтік міндеттерді шешуге және азаматтардың өмір сапасын арттыруға бағытталған заңнамалық бастамалар мен қоғамдық маңызы бар жобаларды қолдау арқылы жүзеге асырылады. 2000-2004 жж. - [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің]] (ҚазҰУ) Тарих факультеті, «Тарих» мамандығы бойынша бакалавриат; 2006-2008 жж. – Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Философия және саясаттану факультеті, «Мәдениеттану» мамандығы бойынша докторантура; 2008-2011 жж. ҚазҰУ докторантурасын «Философия және саясаттану» мамандығы бойынша бітірді. 2012 жылы «Мәдениеттану» мамандығы бойынша PhD дәрежесін алды. 2000-2004 жылдары — әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің студенттік өзіндік басқарма төрағасы болды. 2004-2006 жылдары — Алматы Экономика және статистика академиясының [[Ақтөбе]] институтының әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының оқытушысы, Жастар ісі жөніндегі комитетінің төрағасы болды. 2006-2007 жылдары — [[Аманат (партия)|«Отан» Республикалық саяси партиясы]] филиалының [[Ақтөбе облысы]] бойынша жастар ісі жөніндегі кеңесшісі, «[[Жастар рухы|Жас Отан]]» Жастар қанаты республикалық кеңесі төрағасының орынбасары болды. 2007-2008 жылдары — Ы. Алтынсарин №159 көпсалалы гимназиясының тарих және құқық пәнінің мұғалімі (Алматы) болды. 2010-2011 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]нің тәрбие ісі жөніндегі проректорының орынбасары, жастар әкімшілігінің төрағасы болды. 2011 ж. — [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясының]] студенттермен жұмыс жөніндегі деканы болды. 2011-2012 жылдары — [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің]] бас ғылыми хатшысы болды. 2012-2014 жылдары — «[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]]» ДББҰ Білім беру саясаты және бағдарламалар департаментінің аға менеджері болды. 2014-2017 жылдары — «Назарбаев Зияткерлік мектептері» Білім беру саясаты және бағдарламалар департаменті директорының орынбасары болды. 2017-2019 жылдары — «Назарбаев Зияткерлік мектептері» Даму департаментінің директоры болды. 2019-2021 жылдары — Алматы қаласындағы физика-математика бағытындағы «Назарбаев Зияткерлік мектебінің» директоры болды. 2021 жылдың 15 қаңтарынан 2023 жылдың 19 қаңтарына дейін — «Нұр Отан» партиясының партиялық тізімі бойынша сайланған [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің VII сайланым]] депутаты, әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі, «Нұр Отан» партиясы фракциясының мүшесі<ref>[https://alashainasy.kz/politic/nur-otan-partiyasyinan-majls-deputattaryinyin-tzm-154765/ «Nur Otan» партиясынан Мәжіліс депутаттарының тізімі жарияланды.]{{Deadlink|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} alashainasy.kz.</ref>. 2022 жылдың маусым айында Қазақстан Республикасы Президентінің қарамағындағы Ұлттық Құрылтайға мүше болды<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-zhanyndagy-ulttyk-kuryltaydy-kuru-zhane-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-keybir-zharlyktarynyn-kushi-zhoyyldy-dep-tanu-turaly-145458 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтайды құру және Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір жарлықтарының күші жойылды деп тану туралы.] Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты.</ref>. 2023 жылдың 29 наурызынан бастап — [[Аманат (партия)|«Аманат» партиясының]] партиялық тізімі бойынша сайланған [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VIII сайланы]]м депутаты болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/2023-zyly-sailangan-mazilis-deputattarynyn-tolyq-tizimi 2023 жылы сайланған Мәжіліс депутаттарының толық тізімі.] informburo.kz.</ref> 2025 жылғы 29 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] №1021 жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/zhd-suleymenovany-tagayyndau-turaly-298388 |title= Ж.Д. Сүлейменованы тағайындау туралы |date=2025-09-29|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты|accessdate= 2025-09-29}}</ref> '''Біліктілікті арттыру және тағылымдамалар:''' * «Мектептегі басқару және көшбасшылық» курсы, Пенсильвания университеті, АҚШ (2013 ж.); * «Мектептің кәсіби бағдар беру жұмысының заманауи тәсілдері», Сеул қ., Оңтүстік Корея (2013 ж.); * «Жалпы орта білім беретін мектеп директорларының қызметіндегі ұйымдастырушылық, техникалық, психологиялық және инновациялық әдістемелер (Корея Республикасы тәжірибесінде)», Сеул қ., Оңтүстік Корея (2013 ж.); * Витаутас Великий университеті, Литва (2014 ж.); * «Кураторлық жұмысты ұйымдастыру», Сеул қ., Оңтүстік Корея (2014 ж.); * «Design thinking» («Дизайндық ойлау») курсы, Кремний жазығының Инновациялық орталығы, АҚШ (2014 ж.); * «Трансформативті құзыреттер арқылы табысты білім беру», Оулу және Хельсинки қ., Финляндия (2018 ж.); * Педагогикалық шеберлік орталығы курстары: ** «Инновациялық білім берудің инфрақұрылымдық әлеуеті: әкімшілік команданың жеке тиімділігі»; ** «Зияткерлік көшбасшылықты дамыту жағдайында оқу үдерісін ұйымдастырудың жаңа тәсілдері»; ** «Педагогтың жеке дағдыларын дамыту»; * «Әлемді өзгертетін идеялар», Елбасы – Ұлт көшбасшысы кітапханасы (2016 ж.). == Марапаттары == * 2005 — Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентінің Алғыс хаты; * 2006 — Қазақстан Республикасы Жастар Конгресі «Жастар» сыйлығы; * 2015 — Басқарма төрағасының «Назарбаев Зияткерлік мектептерін дамытуға қосқан үлесі үшін» Құрмет грамотасы; * 2015 — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы; * 2019 — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Ыбырай Алтынсарин» медалі; * 2021 — Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен [[Құрмет ордені|«Құрмет» орденімен]] марапатталды; * 2021 — Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды; == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Ыбырай Алтынсарин төсбелгісімен марапатталғандар]] [[Санат:Мәдениеттану бойынша философия докторы]] 7x587us2jzud56v4uip5sqhti0xwd14 Константин Викторович Авершин 0 709022 3648357 3648298 2026-08-27T13:17:07Z Casserium 68287 /* */ 3648357 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Константин Викторович Авершин | Шынайы есімі = | Суреті = Konstantin Avershin.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2022 | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылымы]]ның депутаты | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Президент_2 = | Премьер_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = ''лауазым ыдырады'' | Титулы_3 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII шақырылымы]]ның депутаты | Ту_3 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 29 наурыз 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 19 қаңтар 2023 | Президент_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Алматы қаласы мәслихаты]] VI және VII шақырылымының депутаты | Ту_4 = Almaty City Maslihat.svg | Ту2_4 = Flag of Almaty.svg | Басқара бастады_4 = 2016 | Басқаруын аяқтады_4 = 28 наурыз 2022<ref name="zakonkz" /> | мәтін2_4 = [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]] | тақырыпша2_4 = [[Алматы әкімі|Әкімі]] | Туған күні = 7.11.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Талдықорған|Талдықорғанда}}, [[Талдықорған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Роза Алмаханқызы Авершина<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37896981|title=Авершин Константин Викторович|lang=ru|accessdate=2023-09-03}}</ref> | Балалары = 4<ref name="resmiy" /><ref name="zakonkz" /> | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2016 бері) | Білімі = {{ublist |Беллербис коллежді ([[Брайтон]], 1995) |Англия Рускин Университеті ([[Кембридж]], 1998) |Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік басқару академиясы (2018) }} | Мамандығы = бизнес және экономика (1998) | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Атағы = [[Капитан (әскери атақ)|капитан]] | Қызмет еткен жылдары = 2001–2009 | Құрамында болды = | Әскер түрі = {{flagicon image|Символика КНБ Эмблема Флаг Шеврон Трафарет 021012.jpg|border}} [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|ҚР ҰҚК]] | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} | Қолтаңбасы = }} '''Константин Викторович Авершин''' ([[7 қазан]] [[1976 жыл|1976]], [[Талдықорған]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, кәсіпкер және экономист, 2026 жылдан бергі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]], «Red Dragon» сауда желісінің төрағасы, Қазақстан мейрамханалары қауымдастығының вице-президенті. 2023 жылдан 2026 жылға дейін Авершин [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII]] шақырылымының депутаты болды. == Өмірбаяны == === Шығу тегі, білімі === Константин Авершинның әкесі [[Орыстар|орыс]] және қазақ анасы [[қарақыпшақ]] руынан шыққан. Әжесі [[арғын]] руынан шыққан.<ref name="talaptalks">{{YouTube|HPTRPpRGldo|Национал-патриот Авершин. Я — алматинец. Часть 1.}}</ref> Авершин 1976 жылы 7 қазан күні [[Талдықорған]]да дүниеге келген.<ref name="resmiy">{{Cite web|url= https://www.parlam.kz/kk/blogs/avershin/Biography |title= АВЕРШИН КОНСТАНТИН ВИКТОРОВИЧ |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]]нің ресми сайты |accessdate= 2023-09-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240325181602/https://www.parlam.kz/kk/blogs/avershin/Biography |date= 2024-03-25}}</ref> Жастық шағын өткізген және білімін алған қала [[Алматы]] болғасын өзін алматылық етіп санайды.<ref name="talaptalks" /> 1995 жылы Авершин [[Брайтон]]дағы Беллербис коллеждінде бизнес және экономика мамандығына оқуын бітірді. 1998 жылы Англия Рускин Университетінде Еуропалық бизнес және экономика бакалавры дәрежесін алды. Белгісіз жылы «Болашақ» президенттік бағдарламасының стипендиатына ие болды. 2018 жылы Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік басқару академиясында оқуын бітірді.<ref name="zakonkz" /> === Кәсіпкерлік мансабы === Константин Авершин өз мансабын 1998 жылы «KEGOC» ААҚ (ОАО) Коммерциялық департаментінің қызметінде болып бастады. Бір жылдан кейін бұл жұмысын тоқтатып, «Кедентранссервис» ЖАҚ коммерциялық департаментінің бас менеджері болып 2001 жылға дейін жұмыс істеді.<ref name="zakonkz" /> 2009–2011 жылдары аралығында Авершин European Aviation (Еуропалық авиация) аймақтық өкілі болды. 2013 жылы қазіргі таңда 100% иеленетін «Red Dragon» компаниясының негізін салды. Қазақстан мейрамханалары қауымдастығының вице-президенті және «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының аймақтық өкілі қызметтерінде болған, не әлі де бар.<ref name="zakonkz" /> === Әскери қызметі (2001–2009) === 2001–2009 жылдар аралығында [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Қазақстан Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті]]нің №62156 әскери бөлімінде қызметін өтеді. Атағы — [[Капитан (әскери атақ)|капитан]]. ҰҚК-дағы қызметі үшін 2007 жылы 3-дәрежелі «ҰҚК — КНБ — Қазақстан» арнайы белгісімен марапатталған.<ref name="zakonkz" /> === Саяси мансабы (2016–) === Авершин — 2016 жылдан бері «[[Аманат (партия)|Аманат]]<nowiki></nowiki>» саяси партиясының мүшесі.<ref name="resmiy" /> Саясаттағы мансабын Константин Авершин 2020 жылғы желтоқсанда [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]]нің депутаттығына [[Аманат (партия)|Нұр Отан]]нан үміткері ретінде бастады. 2016 жылы{{Citation needed}} ол [[Алматы қалалық мәслихаты]] VI шақырылымының депутаты болып сайланды. 2022 жылғы 28 наурызда Авершинның депутаттық мерзімі аяқталды да,<ref name="zakonkz" /> ол кейін тағы мәслихаттың VII шақырылым депутаты болды. Депутат ретінде оны Алматы мәслихаты "Заңғар" төсбелгісімен наградтаған.<ref name="resmiy" /> 2022 жылғы 29 наурызда «[[Аманат (партия)|AMANAT]]<nowiki></nowiki>» партиясы Саяси кеңесі Бюросының қаулысымен бос болған Мәжіліс мандатына ие болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/kz/konstantin-avershin-parlament-mazhilisi-deputaty-boldy_a3916434 |title= Константин Авершин Парламент Мәжілісі депутаты болды |lang= kk |publisher= [[kazinform]] |date= 2022-03-29 |accessdate= 2023-09-01}}</ref> Авершин — «Мен алматылықпын» қоғамдық қозғалысының негізін қалаушы, жетекшісі.<ref>{{Cite web|url= https://open-almaty.kz/ru/content/obshchestvennoe-obedinenie-ya-almatinec |title= Общественное объединение «Я Алматинец» |lang= ru |publisher= Open Almaty |accessdate= 2023-09-03}}</ref> Қозғалыс халықтың әлеуметтік осал топтарына көмек көрсетумен айналысады.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/ru/kto-esli-ne-ya-chellendzh-obschestvennogo-ob-edineniya-ya-almatinec-ohvatil-pochti-ves-kazahstan_a3641850 |title= «Кто, если не я»: челлендж общественного объединения «Я Алматинец» охватил почти весь Казахстан |lang= ru |publisher= kazinform |date= 2020-04-23 |accessdate= 2023-09-03}}</ref> Қозғалыстың негізі 2015 жылы Авершинмен қаланған еді, бастапқыда ол тек сенбілік ұйымдастыру, жеке кеңістіктерін тазартумен айналысатын.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq-ruhy.kz/avtory/39755-obedinenie-liudei-kotorym-ne-vse-ravno-o-volonterakh-almaty/amp |title= «Объединение людей, которым не все равно». О волонтерах Алматы |lang= ru |publisher= Азаттық рухы |date= 2022-08-16 |accessdate= 2023-09-03}}</ref> 2026 жылғы шілдеде екіпалаталы Қазақстан Парламентінің орнына бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]] құрылды. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде ол осы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған Құрылтай]]ға [[Құрылтай депутаты|депутат]] болып сайланды. == Саяси көзқарасы == Ошақбаев.LIVE арнасына берген сұхбатында Авершин өзін национал-патриот деп сипаттады, ұлтаралық қақтығысқа қарсы шықты және национал-патриотизмді ең жоғарғы атақ деп атаған.<ref name="talaptalks" /> == Жеке өмірі == Константин Авершинның әйелі — [[қоңырат]] руынан шыққан.<ref name="talaptalks" /> Роза Алмаханқызы Авершина (1981 жылы туған). Екі қызы, Сәбина (2009 жылы туған) және Доминика (2012 жылы туған) бар.<ref name="zakonkz" /> Авершинның 4 баласы бар.<ref name="resmiy" /> [[Орыс тілі|Орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]]<ref name="zakonkz" /> және [[Қазақ тілі|қазақ]]<ref name="talaptalks" /> тілдерін меңгерген. == Марапаттары == Авершинның марапаттары:<ref name="zakonkz" /> * 3-дәрежелі «ҰҚК — КНБ — Қазақстан» арнайы белгісі (2007) * «Экономика мақтанышы» ордені (2016) * «Арнайы жасақтағы қызметі үшін» медалі (2014) * [[Құрмет ордені]] (2017) * Алматы облысы Ішкі істер департаментінің «Қоғамдық тәртіпті қорғауды қамтамасыз етуге және ауыр қылмыстарды ашуға қосқан үлесі мен көмегі үшін» Алғыс хаты және қол сағаты (2015) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Авершин, Константин Викторович}} [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжілісінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжілісінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] rqad3c2dmd99tge6r1kwgsw2hfrqljz Ержан Сапарбекұлы Сәденов 0 714345 3648559 3530963 2026-08-28T07:13:52Z Nurken 111493 3648559 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ержан Сапарбекұлы Сәденов | Шынайы есімі = | Суреті = Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сәденов, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] | Ту = Logo MVD KZ new.png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 2 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]]нің орынбасары | Ту_2 = Logo MVD KZ new.png | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_2 = 26 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 2 қыркүйек 2023 | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Астана|Нұр-Сұлтан]] қалалық полиция басқармасының бастығы | Ту_3 = Flag of Nur-Sultan, Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Nur-Sultan-1.svg | Басқара бастады_3 = 24 сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 26 қаңтар 2022 | Титулы_4 = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық полиция басқармасының бастығы | Ту_4 = Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_4 = маусым 2016 | Басқаруын аяқтады_4 = сәуір 2019 | Туған күні = 24.10.1968 | Туған жері = [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]] ауылы, {{туғанжері|Күршім ауданы|Күршім ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/document/?doc_id=34447896#sub_id=0|title=Саденов Ержан Сапарбекович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-11}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = 1) [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан Университеті|С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті]] (1993)<br>2) ҚР ҰҚК Қарағанды жоғары мектебі (1998) | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim?lang=kk Ішкі істер министрлігінің ресми сайты] | Commons = Erjan Sädenov | Атағы = полиция генерал-лейтенанты (2023)<ref name="sputnik">{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20230505/toqaev-askeri-qyzmetkerlerge-zhana-ataqtar-berdi-34593760.html|title=Тоқаев әскери қызметкерлерге жаңа атақтар берді|lang=kk|publisher=SPUTNIK|date=2023-05-05|accessdate=2023-10-12}}</ref> | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{2 дәрежелі Айбын ордені}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}|{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}}}{{Қатар|{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}}}{{Қатар|{{Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Ержан Сапарбекұлы Сәденов'''<ref name="polisyast">{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nur-sultan-kalasyinyin-bas-politsey-tagayyindaldyi-297365/|title=Нұр-Сұлтан қаласының бас полицейі тағайындалды|lang=kk|publisher=tengrinews|date=2019-04-24|accessdate=2023-10-12}}</ref> (кейде '''Саденов''';<ref name="qriim" /> [[24 қазан]] [[1968 жыл]], [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]], [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, полиция генерал-лейтенанты, 2023 жылғы қыркүйектен бері [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстан Ішкі істер министрі]].<ref name="qriim" /> == Өмірбаяны == Ержан Сәденов 1968 жылғы қазанда, [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Күршім ауданы]]ндағы [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]] ауылында дүниеге келген. 1993 жылы ол [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан Университеті|Шығыс Қазақстан Университеті]]нде және 1998 жылы ҚР ҰҚК Қарағанды жоғары мектебінде білім алды.<ref name="zakonkz" /> Сәденов қызмет жолын 1993 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]] Ішкі істер басқармасы ауданаралық жедел-іздестіру бөлімінің жедел уәкілі лауазымынан бастады.<ref name="qriim" /> 1994 жылы ол бұл қызметін аяқтап, ШҚО ІІБ жедел-іздестіру бөлімінің аға жедел уәкілі болып тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 1995–1996 жылдары Сәденов [[Өскемен]] қаласы ІІБ жедел-іздестіру бөлімі жанындағы автокөлікті ұрлау және айдап әкетуге қарсы күрес бөлімшенің бастығы болса, 1996 жылғы 1 қаңтардан сол жылғы 19 наурызға дейін Өскемен қылмыстық іздестіру бөлімі мүліктік және нашақорлық қылмыстарды ашу бөлімшесінің бастығы лауазымында болды.<ref name="qriim" /> 1996–1997 жылдары аралығында ол [[Серебрянск]] қаласы бойынша мемлекеттік тергеу комитеті басшысының орынбасары<ref name="zakonkz" /> және 1997 жылдан 1998 жылға дейін ШҚО ІІБ жеке тұлғаға қарсы қылмыстарды ашу басқармасы іздестіру бөліміне басшылық етті. 1998 жылғы ақпаннан 1 шілдеге дейін ол ШҚО ІІБ аса қауіпті қылмыстарға қарсы күрес басқармасының аса маңызды істер жөніндегі бөлімінің бастығы болды және одан кейін, 2000 жылғы 17 ақпанда дейін ШҚО ІІБ аса маңызды істер жөніндегі бөлімнің бастығы болды.<ref name="qriim" /> 2000–2004 жылдары аралығында ол ШҚО ІІБ [[Зайсан ауданы]] ІІО бастығы болса, бұдан кейін, 2006 жылға дейін ШҚО ҚІІБ [[Тарбағатай ауданы]]ндағы ІІО басшысы болды.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/sadenov|title=Ішкі істер министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2006 жылдан 2008 жылға дейін Сәденов ШҚО ІІД есірткі бизнесімен күрес басқармасы бастығы болып жұмыс істеді және 2008–2009 жылдары аралығында ШҚО ІІД [[Риддер]] қаласы ІІО бастығы болды. 2009 жылғы 5 мамырдан 22 тамызға дейін ол ШҚО ІІД Өскемен ІІБ бастығы бола тұрды да, 2009 жылдан 2013 жылға дейін [[Маңғыстау облысы]] ІІД бастығының бірінші орынбасары қызметін атқарды. 2013 жылдан 2015 жылға дейін Сәденов Ішкі істер министрлігінің «Р» департаментінің бастығы болған. 2015 жылғы 10 наурызда көліктегі ІІД бастығының міндетін атқарушысы ретіндегі қызметін бастады, сол жылғы 18 наурызда сол департаменттің бастығы болып тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 2016 жылғы маусымда ол Ақмола облыстық полиция басқармасының бастығы болып тағайындалды. Бұл қызметін ол 2019 жылғы сәуірде дейін жалғастырды. 2019 жылғы 24 сәуірде Сәденов [[Астана|Нұр-Сұлтан]] қаласы (қазіргі Астана) Полиция департаментінің бастығы лауазымына тағайындалды. Сәденовті Полиция департаментінің жеке құрамына Ішкі істер министрі [[Ерлан Заманбекұлы Тұрғымбаев|Ерлан Тұрғымбаев]] пен [[Астана әкімі|қала әкімі]] [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] бірге таныстырды.<ref name="polisyast" /> Қызметін 2022 жылғы 26 қаңтарда дейін жалғастырды. 2022 жылғы 26 қаңтарда ол [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың өкімімен [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстан Ішкі істер министрі]] [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]]тың орынбасары болып тағайындалды,<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-erzhan-saparbekuly-sadenov-kazakstan-respublikasy-ishki-ister-ministrinin-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2605132|title=Мемлекет басшысының өкімімен Ержан Сапарбекұлы Сәденов Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің орынбасары лауазымына тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|ТОҚАЕВ, Қасым-Жомарт]]|date=2022-01-26|accessdate=2023-10-12}}</ref> және сол себеппен Астана бас полицейі лауазымынан босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/marat-tolebaev-nur-sultan-politsiya-departamentnn-basshyisyi-333019/|title=Марат Төлебаев Нұр-Сұлтан Полиция департаментінің басшысы болып тағайындалды|lang=kk|publisher=tengrinews|date=2022-01-27|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2023 жылғы 2 қыркүйекте, Ахметжановтың министр лауазымынан босатылғанынан кейін Сәденов оның ізбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/es-sadenovti-tagayyndau-turaly-28581|title=Е.С. Сәденовті тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2023-09-02|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2024 жылғы 6 ақпанда [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Әлихан Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін Сәденов Ішкі істер министрі болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/last/erlan-sadenov-ishki-ister-ministri-bolyp-kajta-tagajyndaldy |title= Ерлан Сәденов Ішкі істер министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= inbusiness |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> == Марапаттары және атақтары == Ержан Сәденовтың марапаттары:<ref name="qriim">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/about/structure/people/92?lang=kk|title=Саденов Ержан Сапарбекұлы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-12}}</ref> * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011); * [[Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы]] (2013); * [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] (2015); * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] (2016); * ІІО қызметкерлерінің атыс қаруы (2017); * 2-дәрежелі [[Айбын ордені]] (2018). 2023 жылғы 5 мамырда президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың жарлығымен Сәденовке полиция генерал-полковнигі атағы берілді.<ref name="sputnik" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://primeminister.kz/kz/government/composition/sadenov Премьер-министрдің ресми ақпараттық ресурсындағы өмірбаяны] * [https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/about/structure/people/92?lang=kk Қазақстан Ішкі істер министрлігі сайтындағы өмірбаяны] {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Шығыс Қазақстан университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ҰҚК қызметкерлері]] [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан ішкі істер министрлері]] dw5fxrlofczvxvv234pnbxp4noivrd7 Арман Абайұлы Шаққалиев 0 715518 3648577 3646787 2026-08-28T07:17:36Z Nurken 111493 3648577 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Арман Абайұлы Шаққалиев | Шынайы есімі = | Суреті = Арман Шаққалиев (cropped, 31-01-2024).jpg | Суреті = Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg | Сурет ені = | Атауы = Шаққалиев, 2023 жыл | Титулы = 3-[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 2 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Вице-президент = | Ізашары = [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция Бірінші вице-министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 11 қазан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 2 қыркүйек 2023 | Президент_2 = | мәтін2_2 = [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] | тақырыпша2_2 = Министрі | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]]<ref name="vitseministr" /> | Ізбасары_2 = [[Айжан Әділқызы Бижанова|Айжан Бижанова]]<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/hrpolitic/appointments/ayzhan-bizhanova-kr-sauda-zhane-integraciya-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-1983835|title=Айжан Бижанова ҚР сауда және интеграция бірінші вице-министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|date=2023-09-19|accessdate=2023-10-22}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20231022091739/https://primeminister.kz/kz/hrpolitic/appointments/ayzhan-bizhanova-kr-sauda-zhane-integraciya-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-1983835|date=2023-10-22}}</ref> | Титулы_3 = [[Еуразиялық экономикалық одақ]]тың Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg | Басқара бастады_3 = 6 қараша 2020 | Басқаруын аяқтады_3 = 6 қазан 2022 | Президент_3 = | Премьер_3 = | мәтін2_3 = [[Михаил Владимирович Мясникович|Михаил Мясникович]] | тақырыпша2_3 = Төрағасы | Туған күні = 1.12.1977 | Туған жері = {{туғанжері|Балқаш (қала){{!}}Балқаш|Балқашта}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33473460&pos=1;48#pos=1;48|title=Шаккалиев Арман Абаевич (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-20}} {{wayback|url=https://web.archive.org/web/20231021144502/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33473460&pos=11;148#pos=11;148|date=2023-10-21}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2007–)<ref name="zakonkz" /> | Білімі = 1) [[М.Дулатұлы атындағы Қостанай инженерлік-экономикалық университеті]];<br>2) [[Еуразия ұлттық университеті]];<br>3) [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]]<ref name="zakonkz" /> | Мамандығы = 1) стандарттау, сертификаттау және [[метрология]];<br>2) [[заңгер]];<br>3) [[экономист]]<ref name="zakonkz" /><br>4) сапа менеджменті жүйесінің сәйкестігін растау бойынша сарапшы-аудитор | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/mti?lang=kk Сауда және интеграция министрлігінің ресми сайты] | Commons = Arman Şaqqaliev | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{Құрмет ордені}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Арман Абайұлы Шаққалиев'''<ref name="aqorda">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/aa-shakkalievti-tagayyndau-turaly-285147|title=А.А. Шаққалиевті тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2023-09-02|accessdate=2023-10-22}}</ref> ([[1 желтоқсан]] [[1977 жыл]], [[Балқаш]], [[Қарағанды облысы]]) — қазақстандық саясаткер, заңгер, экономист және 2023 жылғы 2 қыркүйектен [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]]. == Жастық шағы және білімі == Арман Шаққалиев [[1977 жыл]]ғы [[1 желтоқсан]]ында, [[Қарағанды облысы]]ның [[Балқаш (қала)|Балқаш]] қаласында дүниеге келген. Шаққалиев [[М.Дулатұлы атындағы Қостанай инженерлік-экономикалық университеті]]нде «стандарттау, сертификаттау және [[метрология]]<nowiki></nowiki>» мамандығына, [[Еуразия ұлттық университеті]]нде [[заңгер]] мамандығына және [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]]нде экономист мамандығына білім алған және сонымен қатар «Сапа менеджменті жүйесінің сәйкестігін растау бойынша» сарапшы-аудитор және Халықаралық инженерлік академиясының корреспондент мүшесі болып келеді.<ref name="zakonkz" /> == Мансабы == Өз саяси мансабын Шаққалиев [[Астана]] қаласы және [[Ақмола облысы]] бойынша «Кәсіпорындарды қайта ұйымдастыру және тарату агенттігі» ААҚ заң кеңесшісі болып бастаған.<ref name="ministry">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/about/structure/people/619?lang=kk|title=Шаққалиев Арман Абайұлы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-21}} {{wayback|url=https://web.archive.org/web/20231021150927/https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/about/structure/people/619?lang=kk|date=2023-10-21}}</ref> 2001–2002 жылдары аралығында ол Қазақстан Мемлекеттік материалдық резервтер жөніндегі агенттіктің бас маманы, бөлім бастығы болса, бұдан кейін, 2004 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрлігі|Мемлекеттік кіріс министрлігі]] Дәрменсіз борышкерлермен жұмыс жөніндегі комитеттің дәрменсіз кәсіпорындарды талдау және мониторингілеу басқармасының басшысы болды.<ref name="resmiy">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/about/structure/people/619?lang=kk|title=Шаққалиев Арман Абайұлы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-22}}</ref> 2004 жылы ол «Қазақстан метрология институты» РМК директоры болып тағайындалды, бұл қызметте 2008 жылға дейін болды да, бұдан кейін 2016 жылғы сәуірге дейін [[Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі|Инвестициялар және даму министрлігі]] Техникалық реттеу және метрология комитетінің «Қазақстан стандарттау және сертификаттау институты» РМК директоры болды.<ref name="resmiy" /> 2016–2018 жылдары аралығында Шаққалиев [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]]ның Техникалық реттеу және аккредиттеу департаментінің директоры және 2018–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі|Қазақстан Инвестициялар және даму министрлігі]] Техникалық реттеу және метрология комитетінің төрағасы болды. 2019 жылдан 2020 жылға дейін ол — [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрлігі]] Техникалық реттеу және метрология комитетінің төрағасы. 2020 жылы ЕЭО-ға қайта оралып, Қазақстан Республикасынан Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының мүшесі, ЕЭК Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі болып тағайындалды, бұл қызметте 2022 жылға дейін болды.<ref name="eldala" /> 2022 жылғы 11 қазанда Шаққалиев [[Қазақстан үкіметі]]нің қаулысымен [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция вице-министрі]] болып тағайындалды да, [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]]тың ізбасары болды.<ref name="vitseministr">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/hrpolitic/appointments/arman-shakkaliev-kr-sauda-zhane-integraciya-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-1192638|title=Арман Шаққалиев ҚР сауда және интеграция бірінші вице-министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|date=2022-10-11|accessdate=2023-10-21}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20231022092006/https://primeminister.kz/kz/hrpolitic/appointments/arman-shakkaliev-kr-sauda-zhane-integraciya-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-1192638|date=2023-10-22}}</ref> 2023 жылғы 2 қыркүйекте Шаққалиев [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] болып тағайындалды.<ref name="aqorda" /> == Жеке өмірі == Арман Шаққалиев үйленген.<ref name="eldala" /> == Марапаттары == Арман Шаққалиевтың марапаттары:<ref name="eldala">{{Cite web|url=https://eldala.kz/dannye/dosye/12438-shakkaliev-arman-abaevich|title=Арман Шаккалиев|lang=ru|publisher=eldala.kz|accessdate=2023-10-21}}</ref> * Стандарттау, метрология және сертификаттау жөніндегі мемлекетаралық кеңестің (МГС) «Еңбек сіңіргені үшін» құрмет белгісі; * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011); * [[Еуразиялық экономикалық одақ]]тың дамуына қосқан үлесі үшін (2019); * «Жыл патриоты» ведомстволық сыйлығы (2019); * [[Құрмет ордені]] (2021). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Дулатұлы атындағы Қостанай инженерлік-экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] kc8cw2sskrr37sjt4rx5ij3r2ps1emq Серік Мақашұлы Жұманғарин 0 715680 3648552 3608751 2026-08-28T07:11:29Z Nurken 111493 3648552 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Серік Мақашұлы Жұманғарин | Шынайы есімі = | Суреті = Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Жұманғарин, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 21 желтоқсан 2024 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}}) | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 2 қыркүйек 2022 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] <br />[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_2 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 2 қыркүйек 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 қыркүйек 2023<br><small>(15 тамыз–2 қыркүйек 2022 {{Comment|м.о.|Осы уақыт аралығында міндетін орындаушысы болған}})</small> | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_3 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Ізбасары_3 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 14 қыркүйек 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 15 тамыз 2022 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = Рустам Ахметов | Ізбасары_4 = [[Марат Талғатұлы Омаров|Марат Омаров]] | Титулы_5 = [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]] Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg | Басқара бастады_5 = 20 желтоқсан 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = 14 тамыз 2020 | тақырыпша2_5 = Төрағасы | мәтін2_5 = [[Тигран Суренович Саргсян|Тигран Саргсян]]<br>[[Михаил Владимирович Мясникович|Михаил Мясникович]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_6 = 19 қаңтар 2017 | Басқаруын аяқтады_6 = 10 сәуір 2019 | тақырыпша2_6 = Министрі | мәтін2_6 = [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]]<br>[[Руслан Ерболатұлы Дәленов|Руслан Дәленов]] | Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]] | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_7 = ақпан 2013 | Басқаруын аяқтады_7 = 15 тамыз 2014 | тақырыпша2_7 = Министрі | мәтін2_7 = [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Болат Жәмішев]] | Туған күні = 22.7.1969 | Туған жері = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31229313&pos=1;13#pos=1;13|title=Жумангарин Серик Макашевич (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-11}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 | Партиясы = | Білімі = 1) Ленин ордені және Қазан төңкерісі орденінің Мәскеу энергетикалық институты (1993);<br>2) [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]] (1997);<br>3) [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясы]] (2013). | Мамандығы = 1) [[жылу физикасы]];<br>2) [[экономика]];<br>3) іскерлік басқару магистрі. | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Serik Jumanğarin | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Серік Мақашұлы Жұманғарин''' ([[22 шілде]] [[1969 жыл]], [[Ақтөбе]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, экономист, физик, 2022 жылғы қыркүйектен [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары және 2024 жылғы желтоқсаннан [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]]. Бұрын Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы (2020–2022), [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]] Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі (2019–2020), [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] (2017–2019) және [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]] (2013–2014) болған. == Жастық шағы және білімі == Серік Мақашұлы Жұманғарин [[1969 жыл]]дың [[22 шілде]]сінде, [[Ақтөбе]] қаласында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасының [[Табын]] руының Қаражон бөлімінен шыққан. Жұманғарин 1993 жылы [[жылу физикасы]] мамандығына Мәскеу энергетикалық институында, 1997 жылы [[экономист]] мамандығына [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті|Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]]нде және 2013 жылы іскерлік басқару мамандығынан магистр дәрежесіне [[Алматы]] қаласындағы [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясы]]нда білім алған. == Мансабы == [[Сурет:Ermek Amanşaev and Serik Jumanğarin 01 (2023-04-03).jpg|нобай|солға|[[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің Жұманғаринның Премьер-Министр орынбасары – Сауда және интеграция министрінің кандидатурасына келісім беруі, сәуір 2023]] 1993–2004 жылдары Жұманғарин еңбек жолын кәсіпкерлікпен бастады.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/zhumangarin|title=Премьер-Министрдің орынбасары|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20231023071530/https://primeminister.kz/kz/government/composition/zhumangarin|date=2023-10-23}}</ref> 1993–1994 жылдары «Тынай» ХЖҚ директоры болды және 1994–2004 жылдары аралығында «Медкорп» жеке кәсіпорнының директоры, «АСБ» жеке кәсіпорнының бас есепшісі және директоры, «Атырау мұнай өңдеу зауыты» АҚ өкілдігінің директоры, «Компания Global» ЖШС коммерциялық директоры, «Батыс Ойл Газ» Корпорациясы» ЖШС бас директоры болған.<ref name="zakonkz" /> 2005 жылы ол өзінің саяси мансабын [[Ақтөбе]] қаласының экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі басшысының орынбасары ретінде бастады, бұл қызметте 2006 жылға дейін болды. Сол жылдың сәуірінен желтоқсанына дейін Ақтөбе қаласының кәсіпкерлік бөлімінің басшысы қызметін атқарды. 2006 жылдан 2007 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі|Қазақстан Табиғи монополияларды реттеу агенттігі]]нің [[Ақтөбе облысы]] бойынша департаменті басшысының орынбасары болса, 2007–2008 жылдары сол агенттіктің басшысы болған. Сол жылдың наурызынан маусымына дейін ол, оған қоса, агенттіктегі департаменттердің бірін басқарған.<ref name="zakonkz" /> 2008 жылдың маусымында Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] Сауда комитеті төрағасының орынбасары, Сауданы дамыту департаментінің директоры қызметтерінде болды, бұл лауазымдарда 2010 жылдың сәуіріне дейін болған. Бұдан кейін, сол жылдың шілдесіне дейін «Қазақстандық келісім-шарт агенттігі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары қызметінде бола тұрды. 2010 жылдың шілдесі мен 2011 жылдың қарашасы аралығында Жұманғарин «NadLoc» жергілікті қамтуды дамыту ұлттық агенттігі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары, бірінші орынбасары болды және 2012 жылдың наурызынан шілдесіне дейін [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]] Өңірлік саясат және бюджетаралық қатынастар департаментінің директоры қызметін атқарды. 2012 жылдың 25 шілдесінен келесі жылдың қаңтарына дейін Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]]нің Өңірлік даму комитетін басқарды және 2013 жылдың ақпанынан 2014 жылдың 15 тамызына дейін ол — [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]]. 2014–2017 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитетінің төрағасы болса, 2017–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|сол министрліктің вице-министрі]].<ref name="premyer" /> 2019 жылдың 20 желтоқсанында ол [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]]да Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі болып тағайындалды, бұл қызметін 2020 жылдың 14 тамызына дейін жалғастырды. 2020 жылдың 14 қыркүйегінде ол [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Қазақстанның Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]не басшылық етті. 2022 жылдың тамызында ол [[Қазақстан президенті|президент]] қаулысымен [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]]нің міндетін атқарушысы болып тағайындалды және агенттіктің төрағасы лауазымынан босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/sm-zhumangarin-turaly-1574456|title=С.М. Жұманғарин туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2022-06-15|accessdate=2023-10-23}}</ref> Сол жылдың қыркүйегінде ол толыққанды премьер орынбасары — министр болып тағайындалған және келесі жылдың 3 сәуірінде қайта тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 2023 жылдың 2 қыркүйегінде күшке енген президенттің жарлығымен ол министр лауазымынан босатылды да, Премьер-министр орынбасары болуын жалғастырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/press/news/details/612271?lang=kk|title=Серік Жұманғарин ҚР Сауда және интеграция министрі лауазымынан босатылды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі]]нің ресми сайты|date=2023-09-02|accessdate=2023-10-23}}</ref> 2024 жылы 21 желтоқсанда Мемлекет басшысының жарлығымен Премьер-Министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/sm-zhumangarin-turaly-21114817|title=С.М. Жұманғарин туралы|lang=kk|publisher=Қазақстан президентінің ресми сайты|date=2024-12-21|accessdate=2024-12-21}}</ref> Жұманғарин — 2019 жылдан бері Қазақстаннан Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының мүшесі және 2022 жылдан бері ЕЭК Кеңесіндегі [[Қазақстан]]ның өкілі, «Қорғас» шекара маңы ынтымақтастығы халықаралық орталығы» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі, «QazTrade» Сауда саясатын дамыту орталығы» акционерлік қоғамы мен «QazExpoCongress» Ұлттық компаниясы Директорлар кеңестерінің мүшесі.<ref name="zakonkz" /> == Сын == [[Сурет:Serik Jumanğarin and Nooruddin Azizi (2023-08-03).jpg|нобай|солға|Серік Жұманғарин мен [[Талибан]] үкіметінің өкілі, Ауғанстан Сауда және өнеркәсіп министрі {{iw|Нуриддин Азизи|Нуриддин Азизи|en|Nooruddin Azizi}}, 2023 жылдың тамызы]] === Журналистке ұрысқаны === 2019 жылы сол кезде вице-министр болған Жұманғарин тілшілерге "Жынымды келтірмеңізші!" деп ұрысқаны бар.<ref>{{YouTube|1RwigyuMGno|"Блин, жынымды келтірмеші"- Вице министр}}</ref> Осы сөзі үшін ол сынға ұшыраған,<ref name="basearnasi">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32282652.html|title=Сауда министрі Жұманғарин "Бәсе" арнасы жазған 10 пәтер өзінің отбасына тиесілі болғанын растады|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-02-22|accessdate=2023-10-23}}</ref> бірнеше күннен кейін «сөйлеу мәнерінің шектен шыққанын» мойындады да, журналистерден кешірім сұрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/29767655.html|title=Вице-министр журналистерден кешірім сұрады|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2019-02-13|accessdate=2023-10-23}}</ref> === Жылжымайтын мүлік дауы === 2016 жылы "Бәсе" [[YouTube]] арнасы [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]]нде табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитетінің жетекшісі болып тұрған Жұманғаринға қарсы "пара ретінде 10 пәтер алғанын", "тоғызын әйелінің атына рәсімдегенін" деген айып салған. 2023 жылдың 22 ақпанында ол бұл айыпты "интернет-арна жариялаған ақпаратты жала жабу және фактілерді бұрмалау" деп атады және пәтерлерді өз еңбегімен тапқанын, ешқандай заңсыз әрекет жасамағанын айтты.<ref name="basearnasi" /> === Ауғанстан делегациясын қарсы алғаны === Үкіметін ресми түрде мойындамағанына және Талибанды террористік ұйым қатарына енгізбегеніне қарамастан, 2023 жылдың 3 тамызында [[Астана]]да ауған-қазақ бизнес-форумы өткізілді. Форумға 200 ауғандық делегат келген және оның барысында 200 миллион долларға жуық келісім-шартқа қол қойылды.<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/32541226.html|title=Активисты критикуют Астану за соглашения с подконтрольным талибам Афганистаном|lang=ru|author=ТОЙКЕН, Сәния|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-08-09|accessdate=2023-10-05}}</ref> Форумға қатысқан қонақтар қатарында Ауғанстан Сауда және өнеркәсіп министрі {{iw|Нуриддин Азизи|Нуриддин Азизи|en|Nooruddin Azizi}},<ref>{{Cite web|url=https://m.forbes.kz/actual/v_astanu_pribyila_delegatsiya_talibov/? |title=В Астану прибыла делегация талибов |lang=ru |website=[[Forbes]] |date=2023-08-02 |accessdate=2023-10-05}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Қазақстан Сауда және интеграция министрі]] Серік Жұманғарин<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32532141.html|title=Министр қазақ-ауған форумында: Астана Ауғанстанмен байланысты сақтауға мүдделі|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-08-03|accessdate=2023-10-06}}</ref> және оның орынбасары [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]]<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kakix-investorov-iz-kazaxstana-zdut-v-afganistane|title=Каких инвесторов из Казахстана ждут в Афганистане|lang=ru|publisher=informburo|date=2023-08-03|accessdate=2023-10-06}}</ref> болды. === Шегіртке жайлы сөзі === Қазақстандағы паразит [[қара шегірткелер]] мәселесі жайлы сөйлегенде, Жұманғарин олардың тағам ретінде желінуінің [[халал]] екенін айтып кетті.<ref name="cegirtke">{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/16318-shegirtke-khalal-dep-konilderindi-koteru-ushin-aittym-zhumangarin/ |title= «Шегіртке халал» деп көңілдеріңді көтеру үшін айттым – Жұманғарин |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |author= Өрібай, Аян |date= 2024-06-13 |accessdate= 2024-06-17}}</ref> [[Қазақтың ұлттық тағамдары]] арасында жәндіктің еш болмағандығынан Жұманғаринның бұл сөзі сынға алынды, үлкен талқыға ұласты және Жұманғаринның елдегі паразит мәселесіне дұрыс қарамағанына ұқсады.<ref>{{YouTube|agPaDYWubRM|title=КТЖ, утильсбор, халяльная саранча, платный дождь, Мусин, Масимов, ЛГБТ}}</ref> Жұманғаринның бұл сөзін депутат [[Ерлан Бияхметұлы Саиров|Ерлан Саиров]] та сынға алды.<ref name="sarancha">{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/2024-06-13/zmzh-sarancha-2/ |title= Жумангарин заявил, что не призывал казахстанцев есть саранчу |lang= ru |work= kz.kursiv.media |author= Тукушева, Айгерим; Азимжанова, Айтурган |date= 2024-06-13 |accessdate= 2024-05-26}}</ref> Даулы болған сөзі жайлы Жұманғаринге қайта сұрақ қойғанда, ол бұл сөздің «"шиеленісті" қоғамдық-саяси өмірдегі [БАҚ-тың] көңілін көтеру үшін» айтқанын белгілеп кетті. Сонымен қатар, ол ешқашан да халықтың шегіртке жеуін ұсынбағанын айтады.<ref name="cegirtke" /> Серік Жұманғарин 2024 жылы Қазақстанда қара шегірткелер көбеюі мәселесінің орын алмайтынына уәде де берді.<ref name="sarancha" /> == Марапаттары == Серік Жұманғаринның марапаттары:<ref name="zakonkz" /> * [[Астанаға 10 жыл медалі]]; * [[Еуразиялық экономикалық одақ]]тың дамуына қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Алматы Менеджмент Университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] oal9amaze3l4yuw4g8lmqo3nkwonmx1 Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов 0 724556 3648578 3590528 2026-08-28T07:17:52Z Nurken 111493 3648578 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов | Шынайы есімі = | Суреті = Nurjan Nurjigitov (2023-12-20).jpg | Сурет ені = | Атауы = Нұржігітов, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 4 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = ''лауазым құрылды, [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] ретінде [[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]]'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Жамбыл облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Жамбыл облысы|әкімі]] | Ту_2 = Zhambyl province seal.png | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 7 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 4 қыркүйек 2023 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]] | Ізбасары_2 = [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Ербол Қарашөкеев]] | Титулы_3 = [[Байзақ ауданы]]ның әкімі | Ту_3 = Zhambyl province seal.png | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = тамыз 2018 | Басқаруын аяқтады_3 = сәуір 2021 | Туған күні = 31.3.1967 | Туған жері = {{туғанжері|Жамбыл облысы|Жамбыл облысында}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/government/composition/nurzhigitov|title=Су ресурстары және ирригация министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]]дің ресми сайты|accessdate=2024-01-04}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20240104072028/https://primeminister.kz/government/composition/nurzhigitov|date=2024-01-04}}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = үйленген<ref name="eldala">{{Cite web|url=https://eldala.kz/dannye/dosye/16939-nurzhigitov-nurzhan-moldiyarovich|title=Нуржан Нуржигитов|lang=ru|publisher=eldala.kz|date=2023-11-15|accessdate=2024-01-02}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20240104073124/https://eldala.kz/dannye/dosye/16939-nurzhigitov-nurzhan-moldiyarovich|date=2024-01-02}}</ref> | Балалары = 6 баласы бар<ref name="eldala" /><ref name="centrasia">{{Cite web|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1439273556|title=НУРЖИГИТОВ Нуржан Молдиярович|lang=ru|publisher=centrasia.org|accessdate=2024-01-04}}</ref> | Партиясы = | Білімі = [[Санкт-Петербург мемлекеттік аграрлық университеті|Ленинград ауылшаруашылық институты]] (1991)<br>Жамбыл гуманитарлық-техникалық университет (2008)<ref name="zakonkz" /> | Ғылыми дәрежесі = техника ғылымдарының кандидаты<ref name="informburo" /> | Мамандығы = инженер-механик (1991)<br>экономист (2008)<ref name="zakonkz" /> | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/water?lang=kk Су ресурстары және ирригация министрлігінің ресми сайты] | Commons = Nurjan Nurjigitov | Марапаттары = }} '''Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов''' ([[31 наурыз]] [[1967 жыл]], [[Жамбыл облысы]]) — [[қазақстан]]дық саяси қайраткер, экономист, 2023 жылғы қыркүйектен [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]], 2022–2023 жылдары [[Жамбыл облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Жамбыл облысы|әкімі]].<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/m/amp/download/35414373|title=Нуржигитов Нуржан Молдиярович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2024-01-04}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20240104065846/https://online.zakon.kz/m/amp/download/35414373|date=2024-01-04}}</ref> == Жастық шағы және білімі == Нұржан Нұржігітов [[1967 жыл]]ғы [[31 наурыз]]да,<ref name="zakonkz" /> [[Жамбыл облысы]]нда<ref name="premyer" /> дүниеге келген. Нұржігітов — техника ғылымдарының кандидаты және [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]нің құрметті профессоры.<ref name="informburo" /> == Мансабы == Еңбек жолын Нұржігітов 1988 жылы, [[Санкт-Петербург мемлекеттік аграрлық университеті|Ленинград ауылшаруашылық институты]]нда техник, комендант болып бастаған.<ref name="premyer" /> 1991 жылы ол [[Жуалы ауданы]]нда, Максим Горький атындағы колхозында механик болды.<ref name="informburo" /> 1992–1996 жылдары ол Жуалы ауданындағы Төле би атындағы агроұйымның бас инженері болса, 1996–1997 жылдары ол Жуалы ауданы әкімі аппаратының ауыл шаруашылығы бөліміндегі бас маман болған.<ref name="centrasia" /> 1997 жылдан 2003 жылға дейін Нұржігітов Жуалы ауданы әкімдігінің экономика бөлімінде бас маман қызметінде болды, 2003–2006 жылдары ол Жуалы ауданы әкімдігінің бір бөлімін басқарып кетті. Одан кейін, 2008 жылға дейін ол әкімдіктің кәсіпкерлік бөліміне басшылық етті.<ref name="zakonkz" /> 2008 жылы ол аудандық әкімдіктен [[Жамбыл облысы|Жамбыл облыс]]тық әкімдігі деңгейіне жетті, ол кезде ол облыс әкімінің ұйымдастыру-инспекторлық және кадр жұмысы бөлімінде облыс әкімінің бас инспекторы болған еді. 2008 жылдан 2011 жылға дейін Нұржігітов облыс әкімі аппаратының мемлекеттік қызмет көрсету сапасының мониторингі жөніндегі даму бөлімінің басшысы болса, 2011–2014 жылдары [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Қазақстан Мемлекеттік қызмет істері агенттігі]]нің Жамбыл облысы бойынша департаменті басшысының орынбасары болды. 2014–2015 жылдары ол Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Жамбыл облысы бойынша департаментінің Мемлекеттік қызмет және сыбайлас жемқорлықтың алдын алу басқармасының басшысы және 2015 жылғы тамыздан 2018 жылғы ақпанға дейін Жамбыл облысы әкімдігінің ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы болды. 2018 жылғы 23 ақпаннан тамызға дейін ол Жамбыл облысы әкімдігінің табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасының басшысы қызметінде болған. 2018 жылғы тамыздан 2021 жылғы сәуірге дейін Нұржігітов [[Байзақ ауданы]]ның әкімі болды. Одан кейін, 2022 жылғы 7 сәуірге дейін ол Жамбыл облысы әкімінің орынбасары қызметінде болды.<ref name="zakonkz" /> 2022 жылғы 7 сәуірде Нұржігітов [[Жамбыл облысы]]ның әкімі болып тағайындалды.<ref name="informburo">{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/nurzan-nurzigitov-zambyl-oblysynyn-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Нұржан Нұржігітов Жамбыл облысының әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2022-04-07|accessdate=2024-01-02}}</ref> Нұржігітов әкімдігі тұсында Жамбыл облысында су жетіспеушілігі себебінен бірнеше ауданда төтенше жағдай жарияланып, дағдарыс орын алған.<ref name="azattiq" /> 2023 жылғы 4 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың жарлығымен Нұржан Нұржігітов жаңа құрылған<ref name="azattiq">{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/32577536.html|title=Министром водных ресурсов назначен Нуржан Нуржигитов — экс-аким Жамбылской области, где ввели режим ЧС из-за нехватки воды|lang=ru|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-09-04|accessdate=2024-01-04}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]] лауазымына тағайындалды да, бұрынғы барлық лауазымынан босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/nm-nurzhigitov-turaly-485536|title=Н.М. Нұржігітов туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт]]|date=2023-09-04|accessdate=2024-01-02}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20240104071836/https://www.akorda.kz/kz/nm-nurzhigitov-turaly-485536|date=2024-01-04}}</ref> 2023 жылғы 6 ақпан сол лауазымына қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6038401-su-resurstary-zhne-irrigatsiya-ministr-ayta-taayyndaldy.html |title= Су ресурстары және ирригация министрі қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= kaz.zakon.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-12}}</ref> == Жеке өмірі == Нұржан Нұржігітов үйленген, 6 баласы бар.<ref name="eldala" /><ref name="centrasia" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Жамбыл облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан су ресурстары және ирригация министрлері]] [[Санат:Қазақстан министрлері]] 5oi7aa5b9m4fse9eml1nft3w78ujkx1 Қатысушы:1nter pares/зертхана 2 725520 3648435 3648230 2026-08-27T18:19:37Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3648435 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 38khwv1fmsg0ua2k5n1thtdl6fsnvpl 3648463 3648435 2026-08-27T18:59:43Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3648463 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 d67vg0ea2i1r2wg00qlsvlbxyzza39i 3648523 3648463 2026-08-28T06:54:57Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3648523 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 1n8i80epvav4kjtunppujnel7z0dvgm Динара Рустамқызы Наумова 0 728023 3648500 3275019 2026-08-28T06:06:35Z Nurken 111493 3648500 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Динара Рустамқызы Наумова | Шынайы есімі = | Суреті = Dinara Naumova.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2023 | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Respublica]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің]] VII сайланым депутаты | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = ''лауазым ыдырады'' | Президент_2 = | Премьер_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 8.9.1997 | Туған жері = {{туғанжері|Астана{{!}}Ақмола|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Respublica]] | Білімі = Қазақ технология және бизнес университеті | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} '''Динара Рустамқызы Наумова''' ([[8 қыркүйек]] [[1997 жыл|1997]], [[Астана|Ақмола]], [[Қазақстан]]) — қазақстандық қоғам қайраткері және саясаткер, 2026 жылдан бергі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. Бұрын Наумова [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]]нің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]] депутаты болатын. == Өмірбаяны == Наумова БМС диагнозымен дүниеге келді. [[Ақмола облысы]], [[Целиноград ауданы]], [[Қабанбай батыр ауылы|Қабанбай батыр ауылындағы]] №41 мектептің 9-сыныбын бітірген. 2017 жылы ол Технология және бизнес колледжін «Мұнай және газды өңдеу технологы» мамандығы бойынша, 2021 жылы — Қазақ технология және бизнес университетінде «Органикалық заттардың химиялық технологиясы» мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. 2018 жылы Наумова «Startup Bolashak: Менің арманым» республикалық бизнес жобалар конкурсының жеңімпазы болды. 2018 жылы – Алматы қаласындағы «Professionalize Kazakhstan» бизнес мектебінің түлегі. 2021 жылғы желтоқсанда [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Наумоваға ерекше қажеттіліктері бар адамдарға арналған емдік дене шынықтыру-сауықтыру орталығын салу идеясын жүзеге асыру үшін «Тәуелсіздік ұрпақтары» грантын табыс етті.<ref>{{cite web | url = https://khabar.kz/kk/news/sayasat/item/137293-k-tokaev-tauelsizdik-urpaktary-grantynyn-iegerlerin-marapattady| title = Қ. Тоқаев «Тәуелсіздік ұрпақтары» грантының иегерлерін марапаттады| website = khabar.kz | date = 2021-12-08 | accessdate = 2023-04-17 | archive-date = 2023-04-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230417160706/https://khabar.kz/kk/news/sayasat/item/137293-k-tokaev-tauelsizdik-urpaktary-grantynyn-iegerlerin-marapattady}}</ref> 2022 жылдан бастап ол — президент жанындағы жастар саясаты жөніндегі кеңестің мүшесі болды. 2022 жылдан бастап ол — ҚР Ақпарат және әлеуметтік даму министрлігі қоғамдық кеңесінің мүшесі болды. 2022 жылғы шілдеде ол Қабанбай батыр ауылында ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған Қазақстандағы бірінші инклюзивті фитнес орталығын ашты.<ref>{{Cite web|url=http://parlam.kz/kk/blogs/Naumova/Biography|title=Наумова Динара|website=parlam.kz|access-date=2023-04-19|url-status=live}}</ref> 2023 жылғы 29 наурыздан бастап ол — «[[Respublica]]» партиясының партиялық тізімі бойынша Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]] депутаты болды.<ref>{{cite web | url = https://informburo.kz/kaz/newskaz/2023-zyly-sailangan-mazilis-deputattarynyn-tolyq-tizimi| title = 2023 жылы сайланған Мәжіліс депутаттарының толық тізімі| website = informburo.kz | date = 2023-03-28 | accessdate = 2023-03-28 | archive-date = 2023-03-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230329030520/https://informburo.kz/kaz/newskaz/2023-zyly-sailangan-mazilis-deputattarynyn-tolyq-tizimi | url-status = live}}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Әбдікешов [[Respublica]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 28 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. == Марапаттары == * [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен еңбегі үшін» медалі]] (2023) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Наумова, Динара Рустамқызы}} [[Санат:Алфавит бойынша саясаткерлер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] lrk17o9fkau3jjm7eyx3kgockw2ng7i Олжас Абайұлы Бектенов 0 728314 3648514 3561866 2026-08-28T06:28:13Z Nurken 111493 3648514 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = үкімет басшысы | Қазақша есімі = Олжас Абайұлы Бектенов | Шынайы есімі = | Суреті = Olzhas Bektenov (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2024 | Титулы = 12-[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 жылдан бастап<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}}) | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 3 сәуір 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Ізбасары_2 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің төрағасы | Ту_3 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 3 сәуір 2023 | Ізашары_3 = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізбасары_3 = [[Асхат Жұмағалиұлы Жұмағали|Асхат Жұмағали]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының бірінші орынбасары | Ту_4 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 20 маусым 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 25 ақпан 2022 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Дмитрий Михайлович Малахов|Дмитрий Малахов]] | тақырыпша1_4 = Төрағасы | мәтін1_4 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]]<br>[[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының орынбасары | Ту_5 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 1 маусым 2018 | Басқаруын аяқтады_5 = 20 маусым 2019 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | тақырыпша1_5 = Төрағасы | мәтін1_5 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]] | Туған күні = 13.12.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Ағыбаева Салтанат Айдарқызы | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = Жемқорлыққа қарсы қызметтің Генерал-лейтенанты | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясы]] (2001) | Ғылыми дәрежесі = заң ғылымдарының кандидаты | Мамандығы = заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Oljas Bektenov | Марапаттары = {{Қатар |{{2 дәрежелі Айбын ордені}} |{{2 дәрежелі Даңқ ордені}} }} }} '''Олжас Абайұлы Бектенов''' ([[13 желтоқсан]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, заңгер және 2024 жылғы 6 ақпаннан [[Олжас Бектенов үкіметі|үкіметі]]нің 2026 жылғы 28 тамыздағы отставкасына дейін [[Қазақстан премьер-министрі]]. Бұрын Бектенов [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2023–2024), [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің (Антикор) төрағасы (2022–2023) сияқты лауазымдар иесі болған.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37121274 |title= Бектенов Олжас Абаевич (персональная справка) |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |accessdate= 2024-03-03}}</ref> == Білімі == 2001 жылы Олжас Бектенов [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясы]]ндағы [[заңгер]] мамандығы бойынша оқуын бітірді. 2005 жылы Бектенов заң ғылымдарының кандидаты болды.<ref>{{Cite web|url= https://mezgil.kz/e/action/ShowInfo.php?classid=1&id=5088 |title= Мемлекеттік басқарудың жаңа кезеңі: Үкіметті Олжас Бектенов тізгіндеді |lang= kk |publisher= Мезгіл.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2027-03-03}}</ref> Оның [[орыс тілі|орысша]] диссертациясының тақырыбы «Қазақстан Республикасында кәмелетке толмағандардың әкімшілік құқық бұзушылықтарының алдын алудың ұйымдастырушылық-құқықтық мәселелері» болған.<ref>{{lang-ru|Организационно-правовые проблемы предупреждения административной деликтности несовершеннолетних в Республике Казахстан}}; {{Cite web|url= https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br804818 |title= Организационно-правовые проблемы предупреждения административной деликтности несовершеннолетних в Республике Казахстан: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата юридических наук: 12.00.02 / Бектенов Олжас Абаевич |lang= ru |publisher= Беларусь Ұлттық кітапханасының электронды каталогы |accessdate= 2024-03-03}}</ref> == Еңбек жолы == Өз еңбек жолын Бектенов 2002 жылы [[Алматы]] қаласы Әділет басқармасы бөлімінің бас маманы ретінде бастады.<ref name="premyer">{{Cite web|url= https://primeminister.kz/government/composition/bektenov |title= Премьер-Министр |lang= kk |publisher= [[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-03-03}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240303173217/https://primeminister.kz/government/composition/bektenov |date= 2024-03-03}}</ref> Бұл қызметте ол 2005 жылға дейін болды.<ref name="zakonkz" /> 2005–2006 жылдары ол [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] кеңсесінің заң бөлімінің сарапшысы, бас сарапшысы болды. Одан кейін ол 2009 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нде жұмыс істеді. 2009 жылдан 2012 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]]нің Тіркеу қызметі және құқықтық көмек көрсету комитеті төрағасының орынбасары болды. 2012 жылы ол — [[Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі|Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі]]нің (қаржы полициясы) орталық аппаратында департамент бастығы. Бұл қызметі 2014 жылы аяқталды. 2015–2016 жылдары ол [[Астана]] қаласының мемлекеттік сатып алу басқармасын, [[Астана әкімі]]нің аппаратын, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының хатшылығын басқарса, 2016–2017 жылдары [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Ұлттық бюросы]]ның (Антикор) [[Астана]] қаласы бойынша департаментінің басшысы болған.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201507140030&ysclid=mluy827nnu392580658 Кадровые перестановки. Новые назначения в МИР, акиматах Астаны и ВКО]</ref> 2017 жылдан 2018 жылға дейін ол [[Ақмола облысы]] [[Ақмола облыстық әкімдігі|әкімі]]нің орынбасары және 2018 жылдан 2019 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының орынбасары еді. 2019–2022 жылдары Бектенов Антикор төрағасының бірінші орынбасары болса, 2022–2023 жылдары ол бұл агенттіктің төрағасы болған. 2023 жылғы 3 сәуірден бастап ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің]] басшысы қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20240206/qazaqstan-zhana-premer-ministr-tagayyndaldy-42080619.html |title= Қазақстан үкіметін Олжас Бектенов басқарады |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> === Премьер-министр (2024–2026) === {{Толық мақала|Олжас Бектенов үкіметі}} 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|премьер Әлихан Смайылов басқарған үкімет]]ті қызметінен босатты да,<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/357560-smayylov-basqarghan-ukimet-nege-otstavkagha-ketti-prezident-naqty-dgauap-berdi |title= Смайылов басқарған Үкімет неге отставкаға кетті? Президент нақты жауап берді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> 6 ақпанда Олжас Бектеновті елдің жаңа [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министрі]] болып тағайындады. Бектеновтің кандидатурасын [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің 69 [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|депутаты]] қолдаса, 7 депутат дауыс беруден қалыс қалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/357560-smayylov-basqarghan-ukimet-nege-otstavkagha-ketti-prezident-naqty-dgauap-berdi |title= Смайылов басқарған Үкімет неге отставкаға кетті? Президент нақты жауап берді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Олжас Бектенов үкіметін отставкаға жіберді де, келесі үкіметтің тағайындалмайынша оны уақытша міндетін атқарушы қылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> == Марапаттары және атақтары == Олжас Бектенов 2-дәрежелі «[[Айбын ордені|Айбын]]<nowiki/>» (2014), 2-дәрежелі «[[Даңқ ордені|Даңқ]]<nowiki/>» (2021) ордендерімен марапатталған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.zakon.kz/sayasat/6038366-premerministrlkke-synylan-olzhas-bektenov-turaly-ne-belgl.html |title= Премьер-министрлікке ұсынылған Олжас Бектенов туралы не белгілі |lang= kk |publisher= zakon.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2027-03-03}}</ref> Оған қоса Бектенов — Жемқорлыққа қарсы қызметтің [[генерал-лейтенант]]ы.<ref name="zakonkz" /> == Жеке өмірі == Олжас Бектенов үйленген және оның үш баласы бар.<ref name="zakonkz" /> «Бектенов — [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]тың күйеу баласы» деген ақпарат халық та, БАҚ арасында да көп тараған. 2025 жылғы шілдеде Бектеновтің өзі бұл ақпаратты жоққа шығарғандай болды, алайда өз қайын атасының тегін айтпай-ақ қойды.<ref>{{Cite web|url=https://ru.qaz365.kz/politics/13959-olzhas-bektenov-ziat-adilbeka-dzhaksybekova-premer-ministr-otvetil-na-slukhi/ |title=Олжас Бектенов зять Адильбека Джаксыбекова? Премьер-министр ответил на слухи |lang=ru |work=ru.qaz365.kz |date=2025-07-15 |accessdate=2025-07-17}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Бектенов, Олжас Абайұлы}} [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Заң ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] de05kn6npyy45oljmpgs7v9xs6l7z0d 3648517 3648514 2026-08-28T06:34:42Z Nurken 111493 3648517 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = үкімет басшысы | Қазақша есімі = Олжас Абайұлы Бектенов | Шынайы есімі = | Суреті = Olzhas Bektenov (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2024 | Титулы = 12-[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}}) | Ізашары = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}}) | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 3 сәуір 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Ізбасары_2 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің төрағасы | Ту_3 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 3 сәуір 2023 | Ізашары_3 = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізбасары_3 = [[Асхат Жұмағалиұлы Жұмағали|Асхат Жұмағали]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының бірінші орынбасары | Ту_4 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 20 маусым 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 25 ақпан 2022 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Дмитрий Михайлович Малахов|Дмитрий Малахов]] | тақырыпша1_4 = Төрағасы | мәтін1_4 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]]<br>[[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының орынбасары | Ту_5 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 1 маусым 2018 | Басқаруын аяқтады_5 = 20 маусым 2019 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | тақырыпша1_5 = Төрағасы | мәтін1_5 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]] | Туған күні = 13.12.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Ағыбаева Салтанат Айдарқызы | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = Жемқорлыққа қарсы қызметтің Генерал-лейтенанты | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясы]] (2001) | Ғылыми дәрежесі = заң ғылымдарының кандидаты | Мамандығы = заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Oljas Bektenov | Марапаттары = {{Қатар |{{2 дәрежелі Айбын ордені}} |{{2 дәрежелі Даңқ ордені}} }} }} '''Олжас Абайұлы Бектенов''' ([[13 желтоқсан]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, заңгер және 2024 жылғы 6 ақпаннан [[Олжас Бектенов үкіметі|үкіметі]]нің 2026 жылғы 28 тамыздағы отставкасына дейін [[Қазақстан премьер-министрі]]. Бұрын Бектенов [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2023–2024), [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің (Антикор) төрағасы (2022–2023) сияқты лауазымдар иесі болған.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37121274 |title= Бектенов Олжас Абаевич (персональная справка) |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |accessdate= 2024-03-03}}</ref> == Білімі == 2001 жылы Олжас Бектенов [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясы]]ндағы [[заңгер]] мамандығы бойынша оқуын бітірді. 2005 жылы Бектенов заң ғылымдарының кандидаты болды.<ref>{{Cite web|url= https://mezgil.kz/e/action/ShowInfo.php?classid=1&id=5088 |title= Мемлекеттік басқарудың жаңа кезеңі: Үкіметті Олжас Бектенов тізгіндеді |lang= kk |publisher= Мезгіл.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2027-03-03}}</ref> Оның [[орыс тілі|орысша]] диссертациясының тақырыбы «Қазақстан Республикасында кәмелетке толмағандардың әкімшілік құқық бұзушылықтарының алдын алудың ұйымдастырушылық-құқықтық мәселелері» болған.<ref>{{lang-ru|Организационно-правовые проблемы предупреждения административной деликтности несовершеннолетних в Республике Казахстан}}; {{Cite web|url= https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br804818 |title= Организационно-правовые проблемы предупреждения административной деликтности несовершеннолетних в Республике Казахстан: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата юридических наук: 12.00.02 / Бектенов Олжас Абаевич |lang= ru |publisher= Беларусь Ұлттық кітапханасының электронды каталогы |accessdate= 2024-03-03}}</ref> == Еңбек жолы == Өз еңбек жолын Бектенов 2002 жылы [[Алматы]] қаласы Әділет басқармасы бөлімінің бас маманы ретінде бастады.<ref name="premyer">{{Cite web|url= https://primeminister.kz/government/composition/bektenov |title= Премьер-Министр |lang= kk |publisher= [[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-03-03}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240303173217/https://primeminister.kz/government/composition/bektenov |date= 2024-03-03}}</ref> Бұл қызметте ол 2005 жылға дейін болды.<ref name="zakonkz" /> 2005–2006 жылдары ол [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] кеңсесінің заң бөлімінің сарапшысы, бас сарапшысы болды. Одан кейін ол 2009 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нде жұмыс істеді. 2009 жылдан 2012 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]]нің Тіркеу қызметі және құқықтық көмек көрсету комитеті төрағасының орынбасары болды. 2012 жылы ол — [[Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі|Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі]]нің (қаржы полициясы) орталық аппаратында департамент бастығы. Бұл қызметі 2014 жылы аяқталды. 2015–2016 жылдары ол [[Астана]] қаласының мемлекеттік сатып алу басқармасын, [[Астана әкімі]]нің аппаратын, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының хатшылығын басқарса, 2016–2017 жылдары [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Ұлттық бюросы]]ның (Антикор) [[Астана]] қаласы бойынша департаментінің басшысы болған.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201507140030&ysclid=mluy827nnu392580658 Кадровые перестановки. Новые назначения в МИР, акиматах Астаны и ВКО]</ref> 2017 жылдан 2018 жылға дейін ол [[Ақмола облысы]] [[Ақмола облыстық әкімдігі|әкімі]]нің орынбасары және 2018 жылдан 2019 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының орынбасары еді. 2019–2022 жылдары Бектенов Антикор төрағасының бірінші орынбасары болса, 2022–2023 жылдары ол бұл агенттіктің төрағасы болған. 2023 жылғы 3 сәуірден бастап ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің]] басшысы қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20240206/qazaqstan-zhana-premer-ministr-tagayyndaldy-42080619.html |title= Қазақстан үкіметін Олжас Бектенов басқарады |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> === Премьер-министр (2024–2026) === {{Толық мақала|Олжас Бектенов үкіметі}} 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|премьер Әлихан Смайылов басқарған үкімет]]ті қызметінен босатты да,<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/357560-smayylov-basqarghan-ukimet-nege-otstavkagha-ketti-prezident-naqty-dgauap-berdi |title= Смайылов басқарған Үкімет неге отставкаға кетті? Президент нақты жауап берді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> 6 ақпанда Олжас Бектеновті елдің жаңа [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министрі]] болып тағайындады. Бектеновтің кандидатурасын [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің 69 [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|депутаты]] қолдаса, 7 депутат дауыс беруден қалыс қалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/357560-smayylov-basqarghan-ukimet-nege-otstavkagha-ketti-prezident-naqty-dgauap-berdi |title= Смайылов басқарған Үкімет неге отставкаға кетті? Президент нақты жауап берді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Олжас Бектенов үкіметін отставкаға жіберді де, келесі үкіметтің тағайындалмайынша оны уақытша міндетін атқарушы қылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> == Марапаттары және атақтары == Олжас Бектенов 2-дәрежелі «[[Айбын ордені|Айбын]]<nowiki/>» (2014), 2-дәрежелі «[[Даңқ ордені|Даңқ]]<nowiki/>» (2021) ордендерімен марапатталған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.zakon.kz/sayasat/6038366-premerministrlkke-synylan-olzhas-bektenov-turaly-ne-belgl.html |title= Премьер-министрлікке ұсынылған Олжас Бектенов туралы не белгілі |lang= kk |publisher= zakon.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2027-03-03}}</ref> Оған қоса Бектенов — Жемқорлыққа қарсы қызметтің [[генерал-лейтенант]]ы.<ref name="zakonkz" /> == Жеке өмірі == Олжас Бектенов үйленген және оның үш баласы бар.<ref name="zakonkz" /> «Бектенов — [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]тың күйеу баласы» деген ақпарат халық та, БАҚ арасында да көп тараған. 2025 жылғы шілдеде Бектеновтің өзі бұл ақпаратты жоққа шығарғандай болды, алайда өз қайын атасының тегін айтпай-ақ қойды.<ref>{{Cite web|url=https://ru.qaz365.kz/politics/13959-olzhas-bektenov-ziat-adilbeka-dzhaksybekova-premer-ministr-otvetil-na-slukhi/ |title=Олжас Бектенов зять Адильбека Джаксыбекова? Премьер-министр ответил на слухи |lang=ru |work=ru.qaz365.kz |date=2025-07-15 |accessdate=2025-07-17}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Бектенов, Олжас Абайұлы}} [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Заң ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] jl2je1f1uvck3c76ucrf82nfzhyhk8g 3648544 3648517 2026-08-28T07:04:55Z Nurken 111493 3648544 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = үкімет басшысы | Қазақша есімі = Олжас Абайұлы Бектенов | Шынайы есімі = | Суреті = Olzhas Bektenov (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2024 | Титулы = 12-[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}}) | Ізашары = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}}) | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 3 сәуір 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Ізбасары_2 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің төрағасы | Ту_3 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 3 сәуір 2023 | Ізашары_3 = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізбасары_3 = [[Асхат Жұмағалиұлы Жұмағали|Асхат Жұмағали]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының бірінші орынбасары | Ту_4 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 20 маусым 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 25 ақпан 2022 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Дмитрий Михайлович Малахов|Дмитрий Малахов]] | тақырыпша1_4 = Төрағасы | мәтін1_4 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]]<br>[[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының орынбасары | Ту_5 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 1 маусым 2018 | Басқаруын аяқтады_5 = 20 маусым 2019 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | тақырыпша1_5 = Төрағасы | мәтін1_5 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]] | Туған күні = 13.12.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Ағыбаева Салтанат Айдарқызы | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = Жемқорлыққа қарсы қызметтің Генерал-лейтенанты | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясы]] (2001) | Ғылыми дәрежесі = заң ғылымдарының кандидаты | Мамандығы = заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Oljas Bektenov | Марапаттары = {{Қатар |{{2 дәрежелі Айбын ордені}} |{{2 дәрежелі Даңқ ордені}} }} }} '''Олжас Абайұлы Бектенов''' ([[13 желтоқсан]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, заңгер және 2024 жылғы 6 ақпаннан [[Олжас Бектенов үкіметі|үкіметі]]нің 2026 жылғы 28 тамыздағы отставкасына дейін [[Қазақстан премьер-министрі]]. Бұрын Бектенов [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2023–2024), [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің (Антикор) төрағасы (2022–2023) сияқты лауазымдар иесі болған.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37121274 |title= Бектенов Олжас Абаевич (персональная справка) |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |accessdate= 2024-03-03}}</ref> == Білімі == 2001 жылы Олжас Бектенов [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясы]]ндағы [[заңгер]] мамандығы бойынша оқуын бітірді. 2005 жылы Бектенов заң ғылымдарының кандидаты болды.<ref>{{Cite web|url= https://mezgil.kz/e/action/ShowInfo.php?classid=1&id=5088 |title= Мемлекеттік басқарудың жаңа кезеңі: Үкіметті Олжас Бектенов тізгіндеді |lang= kk |publisher= Мезгіл.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2027-03-03}}</ref> Оның [[орыс тілі|орысша]] диссертациясының тақырыбы «Қазақстан Республикасында кәмелетке толмағандардың әкімшілік құқық бұзушылықтарының алдын алудың ұйымдастырушылық-құқықтық мәселелері»{{efn|{{lang-ru|Организационно-правовые проблемы предупреждения административной деликтности несовершеннолетних в Республике Казахстан}}}} болған.<ref>{{Cite web|url= https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br804818 |title= Организационно-правовые проблемы предупреждения административной деликтности несовершеннолетних в Республике Казахстан: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата юридических наук: 12.00.02 / Бектенов Олжас Абаевич |lang= ru |publisher= Беларусь Ұлттық кітапханасының электронды каталогы |accessdate= 2024-03-03}}</ref> == Еңбек жолы == Өз еңбек жолын Бектенов 2002 жылы [[Алматы]] қаласы Әділет басқармасы бөлімінің бас маманы ретінде бастады.<ref name="premyer">{{Cite web|url= https://primeminister.kz/government/composition/bektenov |title= Премьер-Министр |lang= kk |publisher= [[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-03-03}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240303173217/https://primeminister.kz/government/composition/bektenov |date= 2024-03-03}}</ref> Бұл қызметте ол 2005 жылға дейін болды.<ref name="zakonkz" /> 2005–2006 жылдары ол [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] кеңсесінің заң бөлімінің сарапшысы, бас сарапшысы болды. Одан кейін ол 2009 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нде жұмыс істеді. 2009 жылдан 2012 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]]нің Тіркеу қызметі және құқықтық көмек көрсету комитеті төрағасының орынбасары болды. 2012 жылы ол — [[Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі|Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі]]нің (қаржы полициясы) орталық аппаратында департамент бастығы. Бұл қызметі 2014 жылы аяқталды. 2015–2016 жылдары ол [[Астана]] қаласының мемлекеттік сатып алу басқармасын, [[Астана әкімі]]нің аппаратын, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының хатшылығын басқарса, 2016–2017 жылдары [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Ұлттық бюросы]]ның (Антикор) [[Астана]] қаласы бойынша департаментінің басшысы болған.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201507140030&ysclid=mluy827nnu392580658 Кадровые перестановки. Новые назначения в МИР, акиматах Астаны и ВКО]</ref> 2017 жылдан 2018 жылға дейін ол [[Ақмола облысы]] [[Ақмола облыстық әкімдігі|әкімі]]нің орынбасары және 2018 жылдан 2019 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының орынбасары еді. 2019–2022 жылдары Бектенов Антикор төрағасының бірінші орынбасары болса, 2022–2023 жылдары ол бұл агенттіктің төрағасы болған. 2023 жылғы 3 сәуірден бастап ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің]] басшысы қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20240206/qazaqstan-zhana-premer-ministr-tagayyndaldy-42080619.html |title= Қазақстан үкіметін Олжас Бектенов басқарады |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> === Премьер-министр (2024–2026) === {{Толық мақала|Олжас Бектенов үкіметі}} 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|премьер Әлихан Смайылов басқарған үкімет]]ті қызметінен босатты да,<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/357560-smayylov-basqarghan-ukimet-nege-otstavkagha-ketti-prezident-naqty-dgauap-berdi |title= Смайылов басқарған Үкімет неге отставкаға кетті? Президент нақты жауап берді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> 6 ақпанда Олжас Бектеновті елдің жаңа [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министрі]] болып тағайындады. Бектеновтің кандидатурасын [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің 69 [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|депутаты]] қолдаса, 7 депутат дауыс беруден қалыс қалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/357560-smayylov-basqarghan-ukimet-nege-otstavkagha-ketti-prezident-naqty-dgauap-berdi |title= Смайылов басқарған Үкімет неге отставкаға кетті? Президент нақты жауап берді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Олжас Бектенов үкіметін отставкаға жіберді де, келесі үкіметтің тағайындалмайынша оны уақытша міндетін атқарушы қылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> == Марапаттары және атақтары == Олжас Бектенов 2-дәрежелі «[[Айбын ордені|Айбын]]<nowiki/>» (2014), 2-дәрежелі «[[Даңқ ордені|Даңқ]]<nowiki/>» (2021) ордендерімен марапатталған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.zakon.kz/sayasat/6038366-premerministrlkke-synylan-olzhas-bektenov-turaly-ne-belgl.html |title= Премьер-министрлікке ұсынылған Олжас Бектенов туралы не белгілі |lang= kk |publisher= zakon.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2027-03-03}}</ref> Оған қоса Бектенов — Жемқорлыққа қарсы қызметтің [[генерал-лейтенант]]ы.<ref name="zakonkz" /> == Жеке өмірі == Олжас Бектенов үйленген және оның үш баласы бар.<ref name="zakonkz" /> «Бектенов — [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]тың күйеу баласы» деген ақпарат халық та, БАҚ арасында да көп тараған. 2025 жылғы шілдеде Бектеновтің өзі бұл ақпаратты жоққа шығарғандай болды, алайда өз қайын атасының тегін айтпай-ақ қойды.<ref>{{Cite web|url=https://ru.qaz365.kz/politics/13959-olzhas-bektenov-ziat-adilbeka-dzhaksybekova-premer-ministr-otvetil-na-slukhi/ |title=Олжас Бектенов зять Адильбека Джаксыбекова? Премьер-министр ответил на слухи |lang=ru |work=ru.qaz365.kz |date=2025-07-15 |accessdate=2025-07-17}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Бектенов, Олжас Абайұлы}} [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Заң ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] hkrpabnif4d38k0bot1au744tlslgs6 Мәди Төкешұлы Такиев 0 728338 3648574 3504590 2026-08-28T07:17:02Z Nurken 111493 3648574 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Мәди Төкешұлы Такиев | Шынайы есімі = | Суреті = Mädi Takiev (2023-10-12).jpg | Сурет ені = | Атауы = Такиев, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Президент_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = [[Нұрсұлтан Төленұлы Байтілесов|Нұрсұлтан Байтілесов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімінің меңгерушісі | Ту_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 24 қыркүйек 2020 | Басқаруын аяқтады_3 = наурыз 2023 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = | Ізашары_3 = [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұқанов]]<ref name="monitoring" /> | Ізбасары_3 = Айдын Құлсейітов | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы вице-министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 12 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 24 қыркүйек 2020 | Премьер_4 = | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | тақырыпша2_4 = Министрі | мәтін2_4 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]] | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Титулы_6 = | Ту_6 = | Ту2_6 = | Басқара бастады_6 = | Басқаруын аяқтады_6 = | Ізашары_6 = | Ізбасары_6 = | Туған күні = 1.4.1978 | Туған жері = [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]], {{туғанжері|Балқаш ауданы|Балқаш ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=39934948&pos=1;-16#pos=1;-16 |title= Такиев Мади Токешевич (персональная справка) |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 '''ұлы''' бар | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] (1998);<br>Дінмұхамед Қонаев атындағы гуманитарлық университет (2005);<br>[[Халықаралық бизнес университеті]] (2011)<ref name="zakonkz" /> | Мамандығы = бухгалтерлік есеп және аудит (1998);<br>заңгер (2005);<br>іскерлік әкімшілдендіру магистрі (2011) | Ғылыми дәрежесі = | Ғылыми атағы = іскерлік әкімшілдендіру магистрі (2011) | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Mädi Takiev | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} }} '''Мәди Төкешұлы Такиев'''<ref name="akimcilik" /> (кейде '''Тәкиев''',<ref name="azattiq" /> [[1 сәуір]] [[1978 жыл]], [[Балқаш ауданы]], [[Алматы облысы]]) — қазақстандық саясаткер, заңгер және 2024 жылғы ақпаннан [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|елдің Қаржы министрі]]. Бұрын Такиев [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]] (2023–2024) және [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы вице-министрі]] (2019–2020) сияқты лауазымдар иесі еді.<ref name="majilis" /> == Жастық шағы және білімі == Мәди Төкешұлы Такиев 1978 жылғы 1 сәуірде, [[Алматы облысы]]ның [[Балқаш ауданы]]ндағы [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]] ауылында дүниеге келген.<ref name="majilis">{{Cite web|url= https://www.parlam.kz/kk/blogs/takiev/Biography |title= Такиев Мәди Төкешұлы: Өмірбаяны |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> Такиев 1998 жылы бухгалтерлік есеп және аудит мамандығына [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]]нда, 2005 жылы заңгер мамандығына Дінмұхамед Қонаев атындағы гуманитарлық университетінде білім алды да, 2011 жылы [[Халықаралық бизнес университеті]]н бітіріп, іскерлік әкімшілдендіру магистрі болды.<ref name="zakonkz" /> == Мансабы == Өз еңбек жолын Мәди Такиев 1998 жылы, [[Қазақстан Республикасы Ғылым министрлігі|Ғылым министрлігі]] – Ғылым Академиясының мемлекет және құқық институтының бас есепшісі болып бастаған.<ref name="majilis" /> Кейін, 2000–2008 жылдары ол [[Алматы]] қаласы бойынша Салық комитетінің инспекторы, жетекші, бас салық инспекторы, ШКС жұмыс, аудит жөніндегі бөлімдердің басшысы болса, 2008–2009 ол [[Алматы облысы]] бойынша Салық департаментінің Акциздерді әкімшілендіру басқармасының басшысы болды.<ref name="zakonkz" /> 2009 жылдан 2012 жылға дейін ол Алматы қаласы бойынша Салық департаменті басшысының орынбасары қызметін атқарды. Бұдан кейін, 2013 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]]нің Салық департаментінде басқарма басшысы болды. 2013 жылдан 2014 жылға дейін Такиев [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] Салық және кеден саясаты департаментінің директоры болып тағайындалған. 2014 жылы ол қысқа уақытқа [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] Кеңсесінің Әлеуметтік-экономикалық бөлімінің бас консультанты болған.<ref name="majilis" /> 2014–2017 жылдары аралығында ол [[Атырау облысы]] бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің басшысы еді. 2017–2019 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті|Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті]]нің Салықтық бақылау департаментінің директоры қызметінде болды. Такиев 2019 жылғы 12 наурызда [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрінің орынбасары]] болып тағайындалды. Бұл қызметте ол 2020 жылғы 24 қыркүйекке дейін болды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/ru/appointment/dose-takiev-madi-tokeshovich |title= Такиев Мади Токешович — Министр финансов Республики Казахстан |lang= ru |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> 2020 жылғы 24 қыркүйекте Такиев [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] өкімімен [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды.<ref name="akimcilik">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-madi-tokeshuly-takiev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-aleumettik-ekonomikalyk-monitoring-boli |title= Мемлекет басшысының өкімімен Мәди Төкешұлы Такиев Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімінің меңгерушісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-24 |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> Бұл қызметін ол 2023 жылғы наурызда аяқтады.<ref name="zakonkz" /> 2023 жылғы 15 ақпанда Такиев [[Аманат (партия)|Аманат]] партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттығына кандидат болды. 28 наурызда ол партия атынан [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]] болып сайланды. 2024 жылғы 5 ақпанда [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі]] қызметінен босатылды. Жаңа премьер [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] болды да, жаңа үкіметтің [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] болып Мәди Такиев тағайындалды.<ref name="azattiq">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> == Жеке өмірі == Мәди Такиев үйленген, оның үш ұл баласы бар.<ref name="majilis" /> == Марапаттары == Такиевтің марапаттар тізімі: * [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2014); * [[Құрмет ордені]] (2021);<ref name="majilis" /> * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]; * Салық қызметінің үздігі.<ref name="zakonkz" /> * Қаржы қызметінің үздігі.<ref name="monitoring">{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture/aleumettik-ekonomikalyk-monitoring-bolimi |title= Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-06 }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/save/https://demo.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture/aleumettik-ekonomikalyk-monitoring-bolimi |date= 2024-02-06 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан қаржы министрлері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қонаев атындағы гуманитарлық университет түлектері]] [[Санат:Халықаралық бизнес университеті түлектері]] m1cdeef7kmykuotzinsi3j51mh1ckmd Үлгі:Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті 10 728358 3648547 3600569 2026-08-28T07:07:40Z Nurken 111493 3648547 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті |state = collapsed |сурет = |тақырып_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |тақырып = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]тің [[Олжас Бектенов үкіметі|министрлер кабинеті]] <small>(6 ақпан 2024 — 28 тамыз 2026)</small> |бөлім_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |бөлім1 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасарлары]] |тізім1 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] (Премьер-Министрдің бірінші орынбасары; 11 қаңтар 2022 — 5 мамыр 2026) <br>[[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (2 қыркүйек 2022) <br>[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) <br>[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] (3 сәуір 2023 — 26 қыркүйек 2025) <br>[[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] (8 маусым 2023 — 14 ақпан 2025) <br>[[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] (6 ақпан 2024 — 21 желтоқсан 2024)<br>[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] (31 наурыз 2024)<br>[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (14 ақпан 2025 — 26 қыркүйек 2025)<br>[[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025)<br>[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (1 желтоқсан 2025) <br>[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] (Премьер-Министрдің бірінші орынбасары; 6 мамыр 2026) |бөлім2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппаратының басшысы]] |тізім2 = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (26 наурыз 2019) |бөлім3 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] |тізім3 = {{hlist | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] (3 сәуір 2023 — 26 қыркүйек 2025) | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (26 қыркүйек 2025) }} |бөлім4 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |тізім4 = {{hlist | [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] (19 қаңтар 2022 — 8 маусым 2025) | [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] (8 маусым 2025) }} |бөлім5 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |тізім5 = [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім6 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] |тізім6 = [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров|Айдарбек Сапаров]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім7 = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |тізім7 = {{hlist | [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (4 қаңтар 2023 — 9 қаңтар 2025) | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] (9 қаңтар 2025) }} |бөлім8 = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]] |тізім8 = [[Саясат Нұрбек]] (11 сәуір 2022) |бөлім9 = [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] |тізім9 = [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]] (6 ақпан 2024) |бөлім10 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] |тізім10 = {{hlist| [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]] (2 қыркүйек 2023 — 27 қаңтар 2026) | [[Асқарбек Маратұлы Ертаев|Асқарбек Ертаев]] (27 қаңтар 2026) }} |бөлім11 = [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] <br/>(2025 жылы 18 қыркүйекте құрылды) |тізім11 = [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім12 = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |тізім12 = [[Марат Кәрімжанұлы Қарабаев|Марат Қарабаев]] (2 қыркүйек 2023 — 8 маусым 2025) • [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (30 маусым 2025) |бөлім13 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |тізім13 = [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (6 ақпан 2024) |бөлім14 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] |тізім14 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім15 = [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |тізім15 = {{hlist | [[Ғани Бектайұлы Бейсембаев|Ғани Бейсембаев]] (4 қаңтар 2023 — 29 қыркүйек 2025) | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова|Жұлдыз Сүлейменова]] (29 қыркүйек 2025) }} |бөлім16 = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] |тізім16 = {{hlist | [[Қанат Бисимбайұлы Шарлапаев|Қанат Шарлапаев]] (4 қыркүйек 2023 — 28 ақпан 2025) | [[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев|Ерсайын Нағаспаев]] (28 ақпан 2025) }} |бөлім17 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] |тізім17 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім18 = [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]] |тізім18 = [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов|Нұржан Нұржігітов]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім19 = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] |тізім19 = [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]] (6 ақпан 2024) |бөлім20 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]] |тізім20 = {{hlist | [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев|Ермек Маржықпаев]] (2 қыркүйек 2023 — 31 тамыз 2024) | [[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов|Ербол Мырзабосынов]] (2 қыркүйек 2024) }} |бөлім21 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |тізім21 = {{hlist | [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] (6 ақпан 2024 — 21 желтоқсан 2024) | [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (21 желтоқсан 2024) }} |бөлім22 = [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]] <br/>(2025 жылы 18 қыркүйекте таратылды) |тізім22 = {{hlist | [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]] (2 қыркүйек 2020 — 30 сәуір 2024) | [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (6 мамыр 2024 — 18 қыркүйек 2025) }} |бөлім23 = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] |тізім23 = [[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев|Ерлан Нысанбаев]] (5 қыркүйек 2023) |бөлім24 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |тізім24 = {{hlist | [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] (4 сәуір 2023 — 18 наурыз 2025) | [[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов|Ерлан Ақкенженов]] (19 наурыз 2025) }} }}<noinclude> * Алдыңғы үкімет: {{tl|Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} * Келесі үкімет: — [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан саясаты|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан министрлері]] </noinclude> kvtnd1bn494vr6izo1slrkx5gmzbdtt Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова 0 728436 3648570 3568717 2026-08-28T07:15:52Z Nurken 111493 3648570 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова | Шынайы есімі = | Суреті = Акмарал Альназарова.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Ізашары = [[Ажар Ғиният]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қызылорда облысы]]нан сайланған [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]]ның депутаты | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 13 тамыз 2020 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Туған күні = 16.02.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{ublist |Алматы мемлекеттік медицина институты (1994) |Қорқыт ата университеті (2006) }} | Ғылыми дәрежесі = Медицина ғылымдарының докторы (2010) | Мамандығы = Дәрігер-гигиенист, дәрігер-педиатр | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар|{{Парасат ордені}}|{{Құрмет ордені}}|{{Шапағат медалі}}|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} }} '''Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова''' ([[16 ақпан]] [[1971 жыл|1971]], [[Қызылорда]]) — қазақстандық саясаткер, 2024 жылғы 6 ақпаннан [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]]. == Білімі == * Алматы мемлекеттік медицина институты (1994)<br/>''«Педиатрия» мамандығы'' * Қорқыт ата университеті (2006)<br/>''«Экономист» мамандығы, Экономика бакалавры'' * Қазақстанда да, шетелде де қосымша оқудан өтті * Жоғары санатты ұйымдастырушы-дәрігер-гигиенист, жоғары санатты дәрігер-педиатр == Еңбек жолы == * Қызылорда қалалық балалар ауруханасының қабылдау бөлімінің дәрігері * Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығының Қызылорда филиалының кіші ғылыми қызметкері (1997-1999) * Бөлім бастығы, облыстық денсаулық сақтау басқармасы бастығының орынбасары (1999-2001) * Қызылорда облыстық балалар ауруханасының бас дәрігері (2001-2003) * Қызылорда облысы Денсаулық сақтау басқармасының бастығы (2003-2004) * ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық қызмет көрсету саласындағы бақылау комитетінің облыстық басқармасының бастығы (2005-2007) * Қызылорда медициналық колледжінің директоры (2007-2013) * Қызылорда облысы әкімінің орынбасары (02.2013-12.2014) * Қызылорда облыстық мәслихатының хатшысы (12.2014-11.2015) * Қызылорда облысының Денсаулық сақтау басқармасының басшысы (11.2015-04.2019) * «Нұр Отан» партиясы Қызылорда облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары (04.2019-06.2020) * Қызылорда облысынан сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты (13.08.2020-06.02.2024) * Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрі (06.02.2024 бастап) == Отбасылық жағдайы == Тұрмыста, үш баласы бар. == Партиясы == «Аманат» партиясының мүшесі (2007 жылдан бастап) == Марапаттары == * «Парасат» ордені * «Құрмет» ордені * Медальдері: «Шапағат», «Астанаға - 10 жыл» * «ҚР денсаулық сақтау ісінің үздігі» төсбелгісі * «Nur Otan» партиясы Қызылорда филиалы төрағасының Алғыс хаты (06.2020)<ref>[https://senate.parlam.kz/kk-KZ/blog/947/biography Әлназарова Ақмарал Шәріпбайқызы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан денсаулық сақтау министрлері]] [[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]] [[Санат:«Денсаулық сақтауды дамытуға қосқан үлесі үшін» төсбелгісімен марапатталғандар]] [[Санат:Денсаулық сақтау саласы үздіктері (Қазақстан)]] [[Санат:Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері]] [[Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан дәрігерлері]] [[Санат:Қазақстан педиатрлары]] [[Санат:Қызылорда облысы мәслихат депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан гигиенистері]] [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] gfo9i7ivkvthmkysi1wwahd1csuqbs2 Шыңғыс Сайранұлы Әрінов 0 728513 3648579 3513353 2026-08-28T07:18:06Z Nurken 111493 3648579 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Шыңғыс Сайранұлы Әрінов | Шынайы есімі = | Суреті = Шыңғыс Әрінов (51751).jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан]]ның 7-[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Ізашары = [[Сырым Дүйсенғазыұлы Шәріпханов|Сырым Шәріпханов]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметі]] бастығының орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 6 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] | Ізбасары_2 = [[Роман Алмаханұлы Төреханов|Роман Төреханов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = | Туған күні = 29.10.1983 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы облысы|Алматы облысында}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = 2006— | Құрамында болды = {{Байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = 1) [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Қазақстан Мемлекеттік күзет қызметі]] <br>2) [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Қазақстан Төтенше жағдайлар министрлігі]] | Атағы = [[Сурет:17-RKGF-MG.svg|30px]]<br>[[Генерал-майор]] | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = 1) [[Қазақ ұлттық университеті]]<br>2) [[Қазақ еңбек және әлеуметтік қатынастар академиясы]]<br>3) [[Азаматтық авиация академиясы]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = 1) Халықаралық қатынастар <br>2) Құқықтану <br>3) Тасымал және көлік | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} '''Шыңғыс Сайранұлы Әрінов''' ([[29 қазан]] [[1983 жыл]]) — қазақстандық саясаткер, генерал-лейтенант, 2024 жылғы 6 ақпаннан [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]]. == Білімі == Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін халықаралық қатынастар мамандығы бойынша бітірген. Қазақ еңбек және әлеуметтік қатынастар академиясында «Құқықтану», Азаматтық авиация академиясында «Тасымалды, қозғалысты ұйымдастыру және көлікті пайдалану» бойынша білім алған. == Еңбек жолы == 2006-2022 жылдары Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің кадрында әртүрлі офицерлік және басшы лауазымдарда қызмет атқарды. 2022 жылы ҚР Президентінің Өкімімен ҚР Мемлекеттік күзет қызметі бастығының орынбасары — Президент күзет қызметінің бастығы болып тағайындалды. 2024 жылы 6 ақпанда Қазақстан республикасының Төтенше жағдайлар министрі болып тағайындалды. == Марапаттары == ІІ, ІІІ дәрежелі «Елбасының қауіпсіздігін айбынды атқарғаны үшін» медалімен және «Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметіне 25 жыл», «Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерейтойлық медальдарымен, сондай-ақ ҚР Президентінің атынан алғыс хаттармен марапатталған.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-02-06/qrln-shynghys-arinov/ Шыңғыс Әрінов Төтенше жағдайлар министрі болып тағайындалды]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан төтенше жағдайлар министрлері]] t4o9nayb4lxtz3o3fflp6pvh6o2kleq Олжас Бектенов үкіметі 0 729157 3648508 3647295 2026-08-28T06:20:13Z Nurken 111493 3648508 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat" /> | Статусы = Уақытша {{м.а.}}<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} |[[Әділет (партия)|Әділет]] ([[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]) |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} }} | Түрі = | Парламенті = | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] (2026–) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Source: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды. Министрінің кім болатыны әзірге жарияланбады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> == Таратылуы == Президент Тоқаев Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Бектенов]] 7utb4sbrkwbciv1arj1vdso6k0hbb8l Наталья Николаевна Годунова 0 733197 3648636 3648304 2026-08-28T08:24:47Z Casserium 68287 /* */ 3648636 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Наталья Годунова | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Қазақстан Жоғары аудиторлық палатасы]]ның төрайымы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Жоғары аудиторлық палата эмблема.png | Басқара бастады_2 = 28 қараша 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 сәуір 2024 | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды, Есеп комитеті төрайымы ретінде өзі'' | Ізбасары_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің]] Төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Басқара бастады_3 = 20 ақпан 2018 | Басқаруын аяқтады_3 = 28 қараша 2022 | Ізашары_3 = [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков|Нұрмұхамбет Әбдібеков]] | Ізбасары_3 = ''лауазым жойылды, Жоғары аудиторлық палата төрайымы ретінде өзі'' | Титулы_4 = [[Қызылорда облысы|Қызылорда облысы әкімінің]] орынбасары | Ту_4 = Kyzylorda province seal.svg | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = 2013 | Басқаруын аяқтады_4 = 2015 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | тақырыпша1_4 = Әкімі | мәтін1_4 = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 24.5.1972 | Туған жері = {{туғанжері|Орал|Оралда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институты]] |РФ Үкіметінің жанындағы Қаржы академиясы }} | Мамандығы = Экономист | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Парасат ордені}} }} {{Қатар |{{Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы}} }} }} '''Наталья Николаевна Годунова''' ([[24 мамыр]] [[1972 жыл|1972]], [[Орал]]) — қазақстандық саясаткер, 2026 жылдан бергі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]], 2018–2024 жылдары Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитеті мен [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палата]] төрайымы, 2024 жылдан бастап [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясы»]] АҚ тәуелсіз директоры. == Білімі == Годунова Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтын (экономист мамандығы бойынша), Ресей Федерациясы Үкіметінің жанындағы Қаржы академиясын бітірген. Ол — Экономика ғылымдарының кандидаты. == Мансабы == Еңбек жолын Годунова 1993 жылы «Орал» агроөнеркәсіпбанкте» экономист болып бастаған. 1997–2005 жылдары Годунова Батыс Қазақстан аумақтық мемлекеттік мүлікті және активтерді басқару комитетінің жетекші маманы, бөлім бастығы, [[Батыс Қазақстан облысы]] әкімі аппаратының бөлім меңгерушісі, Батыс Қазақстан облысы Экономика және бюджеттік жоспарлау департаментінің директоры болып жұмыс істеген. 2005–2006 жылдары ол — Қазақстанның [[Ресей]]дегі Сауда өкілідігінде кеңесші-экономист. 2006–2009 жылдары ол [[Маңғыстау облысы]] әкімінің кеңесшісі қызметін атқарған. 2009–2011 жылдары ол — Қазақстанның Ресейдегі Сауда өкілдігінің консультанты, орынбасары, міндетін атқарушы. 2012–2013 жылдары ол — [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі орынбасары]]ның кеңесшісі. 2013–2015 жылдары Годунова [[Қызылорда облысы]] әкімінің орынбасары қызметін атқарды, экономика, қаржы және жұмыспен қамту мәселелеріне жетекшілік етті. 2015–2017 жылдары ол — [[Нұр Отан]] партиясының хатшысы, «Нұр Отан» партиясының Саяси кеңесі бюросының мүшесі.{{Citation needed}} 2017 жылғы желтоқсаннан бастап ол — [[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның мүшесі. 2018 жылғы ақпаннан бастап ол — Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің Төрайымы. [[Қазақстан президенті]]нің 2022 жылғы 28 қарашадағы №9 Жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Жоғары аудиторлық палатасы]]ның төрайымы болып тағайындалды. 2024 жылғы 1 сәуірде лауазымынан босатылды. 2024 жылғы 4 сәуірде [[Самұрық-Қазына]] шешімімен [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясы»]] АҚ тәуелсіз директоры болып сайланды.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-04-09/qntd-natalya-godunova/ Наталья Годунова «Қазақстан теміржолы» ҰК тәуелсіз директоры болып сайланды]</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Әбдікешов [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 28 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. == Марапаттары == Годунова [[Қазақстан Республикасының Құрмет Грамотасы]]мен (2008), [[Құрмет ордені|Құрмет]] (2016), [[Парасат ордені|Парасат]] (2021) ордендерімен және мерекелік медальдармен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Годунова, Наталья Николаевна}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] pj9goox0hbbzsfgbdfg9v9vg4wfe3ba Жаслан Хасенұлы Мәдиев 0 738295 3648555 3508914 2026-08-28T07:12:14Z Nurken 111493 3648555 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жаслан Хасенұлы Мәдиев | Шынайы есімі = | Суреті = Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg | Сурет ені = | Атауы = Мәдиев, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 29 қыркүйек 2025 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}}) | Ізашары = лауазым пайда болды;<br>Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі ретінде өзі | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 6 мамыр 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 18 қыркүйек 2025 | Ізашары_2 = [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]] | Ізбасары_2 = лауазым ыдырады;<br>Премьер-Министр орынбасары — Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі ретінде өзі | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 14 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = қыркүйек 2022 | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі төрағасының орынбасары]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 1 қазан 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 13 қаңтар 2022 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_4 = | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = қыркүйек 2020 | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_5 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Туған күні = 13.6.1983 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="premyer">{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/zhaslan-madiev-kr-cifrlyk-damu-innovaciyalar-zhane-aerogarysh-onerkasibi-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-140319 |title= Жаслан Мәдиев ҚР цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date= 2022-01-14 |accessdate= 2024-05-06}}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (2004) |[[Колумбия университеті]] (2007) |[[Массачусетс технологиялық институты]] (2016) }} | Ғылыми дәрежесі = Бизнес басқару магистрі | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Jaslan Mädiev | Марапаттары = }} '''Жаслан Хасенұлы Мәдиев'''<ref name="inbusiness" /> (кейде '''Жасұлан''';<ref name="ordakz" /> [[13 маусым]] [[1983 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, кәсіпкер. 2025 жылдан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]]. 2024 жылғы мамырдан 2025 жылғы қыркүйекке дейінгі [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]].<ref name="ordakz">{{cite web|url= https://kaz.orda.kz/zhasulan-madiev-zhana-lauazymga-tagajyndaldy-124217/ |title= Жасұлан Мәдиев жаңа лауазымға тағайындалды |publisher= Orda.kz ақпараттық-талдамалық порталы |date= 2024-05-06 |work= orda.kz |accessdate= 2024-05-06 |lang= kk}}</ref> == Жастық шағы және білімі == Жаслан Мәдиев 1983 жылғы 13 маусымда, [[Алматы]] қаласында дүниеге келген.<ref name="premyer" /> 2004 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]н «әлемдік экономика және халықаралық қаржы» мамандығы бойынша бітірген. 2007 жылы [[Болашақ бағдарламасы]] бойынша [[Колумбия университеті]]нің Халықаралық қатынастар және мемлекеттік басқару мектебін тәмамдады. 2016 жылы [[Массачусетс технологиялық институты]]ның Слоун бизнес мектебіндегі оқуын аяқтады. Мамандығы — экономикалық саясатты басқару.<ref name="ordakz" /> == Еңбек жолы == Еңбек жолын 2004 жылы «Альянс Банк» АҚ Халықаралық қатынастар департаментінің Халықаралық қаржы институттарымен жұмыс басқармасының маманы болып бастаған. 2007–2008 жылдары — «Қазына» тұрақты даму қоры» АҚ корпоративтік қаржыландыру департаментінің бас менеджері. 2008 жылы [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Стратегиялық талдау және зерттеулер орталығында, «[[Самұрық-Қазына]]<nowiki/>» ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ-да жұмыс істеді. 2009–2010 жылдары — «Kazyna Capital Management» АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2010–2014 жылдары — [[Қазақстан Даму Банкі]]нің басқарушы директоры-мүшесі, басқарма төрағасының орынбасары. 2014–2015 жылдары [[Қазақстан Ұлттық банкі]]нің құрылымында басшылық лауазымдарды атқарды. 2017–2019 жылдары — [[Қазақстан темір жолы]] вице-президентінің міндетін атқарушы, қаржы жөніндегі вице-президенті. 2019–2020 жылдары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика вице-министрі]]. 2020 жылғы қазаннан бастап 2022 жылдың қаңтарына дейін [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттігі]] төрағасының орынбасары қызметін атқарды. 2022 жылғы қаңтардан қыркүйекке дейін Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі болып қызмет етті. 2022—2024 жылдары «Binance Kazakhstan» криптовалюталық биржасының бас менеджері болды.<ref>[https://forklog.com/exclusive/glava-binance-kazahstan-o-dogovorennostyah-s-bankami-kriptokarte-i-vliyanii-iska-cfts-na-biznes Глава Binance Казахстан: о договоренностях с банками, криптокарте и влиянии иска CFTС на бизнес]</ref> 2024 жылғы 6 мамырда [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]] болып тағайындалды.<ref name="inbusiness">{{cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/zhaslan-hasenuly-madiev|title=Жаслан Хасенұлы Мәдиев|work=inbusiness.kz|date=2024-05-06|accessdate=2024-05-06|lang=kk}}</ref> 2025 жылғы 18 қыркүйекте президент Тоқаев жарлығымен министрлік атауы [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]] болып өзгертілді. 29 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] №1019 жарлығымен ол [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/zhh-madievti-tagayyndau-turaly-29897 |title= Ж.Х. Мәдиевті тағайындау туралы |date=2025-09-29|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты|accessdate= 2025-09-29}}</ref> == Отбасы == Жұбайы Майра Тұрғанова (1985 жылы туған) 2021 жылғы дерек бойынша [[Бәйтерек (холдинг)|«Бәйтерек»]] холдингінің корпоративтік хатшысының қызметін басқарған.<ref>[https://www.inform.kz/ru/sootvetstvovat-peredovoy-praktike-korporativnogo-upravleniya_a3803875 Соответствовать передовой практике корпоративного управления]</ref> 2010 жылы туған Айсұлтан, 2012 жылы туған Ибрахим, 2015 жылы туған Мәриям атты балалары бар.<ref>[https://yedilov.online/person/1635 Мадиев Жаслан Хасенович]</ref> Қайын атасы Дүйсенбай Тұрғанов (1959 жылы [[Атырау облысы]]нда туған) — [[Атырау]]дың бұрынғы әкімі, 2021 жылдан бастап [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы атынан Парламент Мәжілісінің депутаты.<ref>[https://azattyq-ruhy.kz/politics/72095-menin-kaiyn-atam-deputat-tsifrlyk-damu-ministrinin-kyzmetine-turganov-aralasty-ma «Менің қайын атам – депутат»: цифрлық даму министрінің қызметіне Тұрғанов араласты ма]</ref> * Қайын атасының бажасы [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] (1962 жылы туған) — 2022 жылдан бастап [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісінің]] және [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясының төрағасы.<ref>[https://orda.kz/borec-s-izhdivenchestvom-i-ljubitel-twitter-chem-izvesten-novyj-spiker-mazhilisa-erlan-koshanov/ Борец с иждивенчеством и ленью: чем известен новый спикер мажилиса Ерлан Кошанов]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан цифрландыру министрлері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Колумбия университеті түлектері]] [[Санат:Массачусетс технологиялық институты түлектері]] g63iys1m6zqn4cf34ogko3ksdsbkwlj 3648642 3648555 2026-08-28T09:32:12Z Casserium 68287 /* Отбасы */ 3648642 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жаслан Хасенұлы Мәдиев | Шынайы есімі = | Суреті = Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg | Сурет ені = | Атауы = Мәдиев, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 29 қыркүйек 2025 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}}) | Ізашары = лауазым пайда болды;<br>Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі ретінде өзі | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 6 мамыр 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 18 қыркүйек 2025 | Ізашары_2 = [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]] | Ізбасары_2 = лауазым ыдырады;<br>Премьер-Министр орынбасары — Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі ретінде өзі | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 14 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = қыркүйек 2022 | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі төрағасының орынбасары]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 1 қазан 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 13 қаңтар 2022 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_4 = | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = қыркүйек 2020 | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_5 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Туған күні = 13.6.1983 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="premyer">{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/zhaslan-madiev-kr-cifrlyk-damu-innovaciyalar-zhane-aerogarysh-onerkasibi-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-140319 |title= Жаслан Мәдиев ҚР цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date= 2022-01-14 |accessdate= 2024-05-06}}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (2004) |[[Колумбия университеті]] (2007) |[[Массачусетс технологиялық институты]] (2016) }} | Ғылыми дәрежесі = Бизнес басқару магистрі | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Jaslan Mädiev | Марапаттары = }} '''Жаслан Хасенұлы Мәдиев'''<ref name="inbusiness" /> (кейде '''Жасұлан''';<ref name="ordakz" /> [[13 маусым]] [[1983 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, кәсіпкер. 2025 жылдан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]]. 2024 жылғы мамырдан 2025 жылғы қыркүйекке дейінгі [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]].<ref name="ordakz">{{cite web|url= https://kaz.orda.kz/zhasulan-madiev-zhana-lauazymga-tagajyndaldy-124217/ |title= Жасұлан Мәдиев жаңа лауазымға тағайындалды |publisher= Orda.kz ақпараттық-талдамалық порталы |date= 2024-05-06 |work= orda.kz |accessdate= 2024-05-06 |lang= kk}}</ref> == Жастық шағы және білімі == Жаслан Мәдиев 1983 жылғы 13 маусымда, [[Алматы]] қаласында дүниеге келген.<ref name="premyer" /> 2004 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]н «әлемдік экономика және халықаралық қаржы» мамандығы бойынша бітірген. 2007 жылы [[Болашақ бағдарламасы]] бойынша [[Колумбия университеті]]нің Халықаралық қатынастар және мемлекеттік басқару мектебін тәмамдады. 2016 жылы [[Массачусетс технологиялық институты]]ның Слоун бизнес мектебіндегі оқуын аяқтады. Мамандығы — экономикалық саясатты басқару.<ref name="ordakz" /> == Еңбек жолы == Еңбек жолын 2004 жылы «Альянс Банк» АҚ Халықаралық қатынастар департаментінің Халықаралық қаржы институттарымен жұмыс басқармасының маманы болып бастаған. 2007–2008 жылдары — «Қазына» тұрақты даму қоры» АҚ корпоративтік қаржыландыру департаментінің бас менеджері. 2008 жылы [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Стратегиялық талдау және зерттеулер орталығында, «[[Самұрық-Қазына]]<nowiki/>» ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ-да жұмыс істеді. 2009–2010 жылдары — «Kazyna Capital Management» АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2010–2014 жылдары — [[Қазақстан Даму Банкі]]нің басқарушы директоры-мүшесі, басқарма төрағасының орынбасары. 2014–2015 жылдары [[Қазақстан Ұлттық банкі]]нің құрылымында басшылық лауазымдарды атқарды. 2017–2019 жылдары — [[Қазақстан темір жолы]] вице-президентінің міндетін атқарушы, қаржы жөніндегі вице-президенті. 2019–2020 жылдары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика вице-министрі]]. 2020 жылғы қазаннан бастап 2022 жылдың қаңтарына дейін [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттігі]] төрағасының орынбасары қызметін атқарды. 2022 жылғы қаңтардан қыркүйекке дейін Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі болып қызмет етті. 2022—2024 жылдары «Binance Kazakhstan» криптовалюталық биржасының бас менеджері болды.<ref>[https://forklog.com/exclusive/glava-binance-kazahstan-o-dogovorennostyah-s-bankami-kriptokarte-i-vliyanii-iska-cfts-na-biznes Глава Binance Казахстан: о договоренностях с банками, криптокарте и влиянии иска CFTС на бизнес]</ref> 2024 жылғы 6 мамырда [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]] болып тағайындалды.<ref name="inbusiness">{{cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/zhaslan-hasenuly-madiev|title=Жаслан Хасенұлы Мәдиев|work=inbusiness.kz|date=2024-05-06|accessdate=2024-05-06|lang=kk}}</ref> 2025 жылғы 18 қыркүйекте президент Тоқаев жарлығымен министрлік атауы [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]] болып өзгертілді. 29 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] №1019 жарлығымен ол [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/zhh-madievti-tagayyndau-turaly-29897 |title= Ж.Х. Мәдиевті тағайындау туралы |date=2025-09-29|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты|accessdate= 2025-09-29}}</ref> == Отбасы == Жұбайы Майра Тұрғанова (1985 жылы туған) 2021 жылғы дерек бойынша [[Бәйтерек (холдинг)|«Бәйтерек»]] холдингінің корпоративтік хатшысының қызметін басқарған.<ref>[https://www.inform.kz/ru/sootvetstvovat-peredovoy-praktike-korporativnogo-upravleniya_a3803875 Соответствовать передовой практике корпоративного управления]</ref> 2010 жылы туған Айсұлтан, 2012 жылы туған Ибрахим, 2015 жылы туған Мәриям атты балалары бар.<ref>[https://yedilov.online/person/1635 Мадиев Жаслан Хасенович]</ref> Қайын атасы Дүйсенбай Тұрғанов (1959 жылы [[Атырау облысы]]нда туған) — [[Атырау]]дың бұрынғы әкімі, 2021–2026 жылдары [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы атынан Парламент Мәжілісінің депутаты.<ref>[https://azattyq-ruhy.kz/politics/72095-menin-kaiyn-atam-deputat-tsifrlyk-damu-ministrinin-kyzmetine-turganov-aralasty-ma «Менің қайын атам – депутат»: цифрлық даму министрінің қызметіне Тұрғанов араласты ма]</ref> * Қайын атасының бажасы [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] (1962 жылы туған) — 2022–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісінің]] және [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясының төрағасы.<ref>[https://orda.kz/borec-s-izhdivenchestvom-i-ljubitel-twitter-chem-izvesten-novyj-spiker-mazhilisa-erlan-koshanov/ Борец с иждивенчеством и ленью: чем известен новый спикер мажилиса Ерлан Кошанов]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан цифрландыру министрлері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Колумбия университеті түлектері]] [[Санат:Массачусетс технологиялық институты түлектері]] bgq791p0b9m6h7azbze97q6gv0i9huq Қатысушы талқылауы:Renamed user ee0925251685ed527f38363f48fa1c6a 3 742250 3648377 3359559 2026-08-27T14:43:29Z Cabayi 54188 Cabayi [[Қатысушы талқылауы:Univero]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user ee0925251685ed527f38363f48fa1c6a]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Univero|Univero]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user ee0925251685ed527f38363f48fa1c6a|Renamed user ee0925251685ed527f38363f48fa1c6a]]" 3359559 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Univero}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 20:52, 2024 ж. шілденің 23 (+05) 09ij59xyw36zw9zb6bvw90wr4yja4u2 Африка Спорт 0 744162 3648348 3371316 2026-08-27T12:54:32Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648348 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{ту|Кот-д’Ивуар}} Африка Спорт |құрылған = 1947 |стадионы = [[Робер Шампро (стадион)|Робер Шампро]] |сыйымдылығы = 20 000 }} '''«Африка Спорт»''' ({{lang-fr|Africa Sports National}}) — [[Кот-д’Ивуар|Кот-д'Ивуар]] футбол клубы. 1947 жылы құрылған. Базасы [[Абиджан]] қаласында орналасқан. 18 дүркін ел чемпионы (1956, 1967, 1968, 1971, 1977, 1978, 1982, 1983, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989, 1996, 1999, 2007, 2008, 2011). 21 рет Кот-д'Ивуар кубогын жеңіп алған (1953, 1954, 1956, 1958, 1961, 1962, 1964, 1977, 1978, 1979, 1981, 1982, 1985, 1986, 1989, 1993, 1998, 2002, 2009, 2015, 2017). == Сілтемелер == *https://africasportabidjan.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231205145309/https://www.africasportabidjan.com/ |date=2023-12-05 }} {{бастама}} [[Санат:Кот-д’Ивуар футбол клубтары]] izwcbwezaexuwophm4ulwfupqv7fj79 Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов 0 744171 3648580 3423521 2026-08-28T07:18:15Z Nurken 111493 3648580 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов | Шынайы есімі = | Суреті = Erbol Myrzabosynov.jpg | Сурет ені = | Атауы = Мырзабосынов, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 2 қыркүйек 2024 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев|Ермек Маржықпаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Спорт және дене шынықтыру істері комитеті|Спорт және дене шынықтыру істері комитетінің төрағасы]] | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 27 ақпан 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 2 қыркүйек 2024 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_2 = [[Самат Серікқанұлы Ерғалиев|Самат Ерғалиев]] | Ізбасары_2 = [[Руслан Бақыттыұлы Есенәлин|Руслан Есенәлин]] | Туған күні = 30.8.1984 | Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Айжан Мырзабосынова | Балалары = '''ұлы''' Әлихан (2009) мен '''қызы''' Әмина (2011) | Партиясы = | Білімі = 1) [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]]<br>2) [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ гуманитарлық-заң инновациялық университеті]]<br>3) [[Қазақ спорт және туризм академиясы]] | Мамандығы = 1) дене шынықтыру пәнінің мұғалімі <br>2) мемлекеттік басқару<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/document/?doc_id=38029166|title=Мырзабосынов Ербол Куантаевич|lang= ru |work= zakon.kz |date= |accessdate= 2024-09-02}}</ref> | Ғылыми дәрежесі = PhD докторы | Сайты = | Commons = Erbol Myrzabosynov | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = }} '''Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов''' ([[30 тамыз]] [[1984 жыл]], [[Семей]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы 2 қыркүйектен бері [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Қазақстанның Туризм және спорт министрі]].<ref name="ulys">{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/sol-zhagalau/19237-erbol-myrzabosynov-turizm-zh-ne-sport-ministri-bolyp-tagaiyndaldy/|title=Туризм және спорт министрі тағайындалды|lang= kk |work= ulysmedia.kz |date= 2024-09-02 |accessdate= 2024-09-02}}</ref> == Білімі == [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]]н, [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ гуманитарлық-заң инновациялық университеті]]н, [[Қазақ спорт және туризм академиясы]]н бітірген.<ref name="ulys" /> == Еңбек жолы == Еңбек жолын 2005 жылы [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]] Дене шынықтыру және спорт теориясы мен әдістемесі кафедрасының ассистенті, жаттықтырушы-оқытушысы болып бастады. 2009–2014 жж. — [[Семей]] қаласының мемлекеттік педагогикалық институтының дене тәрбиесі кафедрасының оқытушысы; меңгерушісі. 2006–2018 жж. — «[[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан облыстық]] бұқаралық спорттағы жоғары спорт шеберлігі мектебі» КММ жаттықтырушы-оқытушысы. 2018–2020 жж. — «Қызылжар Арландары» спорт клубының директоры болып жұмыс істеді. 2020–2021 жж. — «Qazaq kuresi» қауымдастығының басқарушы директоры. 2021–2023 жж. — Дене шынықтыру және бұқаралық спорт академиясының ректоры. 2023–2024 жж. — [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Спорт және дене шынықтыру істері комитеті|Туризм және спорт министрлігі Спорт және дене шынықтыру істері комитеті]]нің төрағасы. 2024 жылғы 2 қыркүйектен бастап [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]].<ref name="ulys" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{bio-stub}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан туризм және спорт министрлері]] [[Санат:Семей мемлекеттік педагогикалық институты түлектері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері]] [[Санат:Ғылым докторлары]] au1htbe0kmk5fl9ztrgmla5hndo67c7 Дәния Мәдиқызы Еспаева 0 744986 3648366 3624007 2026-08-27T13:35:44Z Casserium 68287 3648366 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі=Дәния Мадиқызы Еспаева |Суреті=Dania Espaeva (cropped, 29-03-2023).jpg |Атауы=Еспаева, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 13 маусым 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]] | Ізбасары_2 = |Титулы_3=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] төрағасының орынбасары |Ту_3=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_3=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_3=29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 шілде 2026 |Ізашары_3=[[Балайым Туғанбайқызы Кесебаева|Балайым Кесебаева]] |Ізбасары_3=лауазым жойылды |Бірігіп басқарушы1_3=[[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] |тақырыпша1_3=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_3=[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Титулы_4=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI]], [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының депутаты]] |Ту_4=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_4=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_3=24 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_4 = 30 маусым 2026 |тақырыпша1_4=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_4=[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]]<br> [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]<br>[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Білімі=1) [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжі]] <br>2) [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] |Партиясы=[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |Қызметі= |Азаматтығы={{Байрақ|КСРО}}→ <br> {{Байрақ|Қазақстан}} |Туған жері=[[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], {{туғанжері|Мәртөк ауданы|Мәртөк ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Туған күні=5.3.1961 |Марапаттары={{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}}}}} '''Дәния Мәдиқызы Еспаева''' ([[5 наурыз]] [[1961 жыл|1961]], [[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], [[Мәртөк ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы және партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның депутаты. 2016–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2023–2026 жылдары Мәжіліс төрағасының орынбасары болған. == Өмірбаяны == 1961 жылы 5 наурызда [[Ақтөбе облысы]], [[Мәртөк ауданы]], [[Жайсаң ауылдық округі|Жайсаң ауылдық округінде]] дүниеге келді. [[Кіші жүз|Кіші жүздің]] [[Табын|Табын руының]] [[Жетіру|Жетіру тайпасынан]] шыққан. === Білімі === 1982 жылы [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжін]] және 1993 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясын]] “экономист” мамандығы бойынша тәмамдады. === Мансабы === Еңбек жолын 1982 жылы [[КСРО Мемлекеттік банкі|КСРО Мемлекеттік банкінің]] Ақтөбе облыстық басқармасының несиелеу бөлімінің экономисі қызметінен бастап, бұл қызметте 1986 жылға дейін болды. 1987 жылы аға экономисі болып тағайындалды. Әрі қарай 1988—1991 жылдары [[Промстройбанк]] облыстық басқармасының ақша айналымы бөлімінің аға экономисі болды. 1992 жылы «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалының бас есепшісі; 1992—1995 — «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалы директорының орынбасары; 1995—1997 жылдары [[БТА Банкі|Alem Bank Kazakhstan]] Ақтөбе облыстық департаментінің несиелеу бөлімінің басшысы, бас маманы, басшының орынбасары қызметтерінде болды. 1998—2005 — [[БТА Банкі]] директорының корпоративтік бизнес жөніндегі орынбасары; 2006—2014 — [[БТА Банкі]] Ақтөбе филиалының директоры; 2008—2016 — Ақтөбе облыстық мәслихатының депутаты, отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссияның мүшесі; 2014—2016 — [[Қазкоммерцбанк|Казкоммерцбанк]] Ақтөбе филиалының директоры; 2016 жылы 5 ақпанда [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі атанды. 2021 жылы [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2022 жылы “Жаңа Қазақстан” депутаттық тобының мүшесі атанып, өкілеттілігі 2023 жылдың 28 наурызына дейін созылды. 2023 жылғы 28 наурызда тағы да [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты, ал келесі күні [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|төрағасының]] орынбасары атанды. 2026 жылғы 13 маусымда [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы болып сайланды.<ref>[https://stan.kz/daniia-espaeva-aq-zol-partiiasynyn-zana-toraiymy-boldy-435782/ Дәния Еспаева "Ақ жол" партиясының жаңа төрайымы болды]</ref> 2026 жылы тамызда «Ақ жол» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. == Президенттікке үміткерлігі == 2019 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] отставкасынан кейін [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясының]] 6 мүшесі президентікке үміткерлікке үміт білдіретіні жария болды. [[Ақ жол демократиялық партиясы|Партия]] төрағасы [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашевтың]] ұсынысымен жасырын сайлау арқылы 6 мүшенің ішінен 1 адам үміткерлікке сайланды, ол — Еспаева болды. Дауыс беру нәтижесі бойынша [[Ақ жол демократиялық партиясы|партия]] съезіне қатысқан 170 делегат Еспаеваның кандидатурасын қолдаса, 15-і қарсы болып, ақырында 24 сәуірде кандидатурасы ұсынылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezidenttikke-mitker-daniya-espaeva-resmi-t-rde-tirkeldi_19720/|title=Президенттікке үміткер Дания Еспаева ресми түрде тіркелді|date=2019-05-04|lang=kk|work=baq.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 25 сәуірде [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]] құжаттарын тапсырды.<ref>{{Cite web|url=https://ult.kz/post/daniya-espaeva-ortalyk-saylau-komissiyasyna-kuzhatyn-tapsyrdy|title=ДАНИЯ ЕСПАЕВА ОРТАЛЫҚ САЙЛАУ КОМИССИЯСЫНА ҚҰЖАТЫН ТАПСЫРДЫ|date=2019-04-25|lang=kk|work=ult.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 26 сәуірде Еспаева қазақ тілінен міндетті емтиханды сәтті тапсырып<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/amp/20190426/daniia-espaeva-emtihan-9971258.html|title=Кандидат Еспаева қазақ тілінен емтихан тапсырған соң көзіне жас алды|date=2019-04-26|lang=kk|work=sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref>, келесі күні [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] Еспаеваның кандидатурасы сайлау талаптарына толық сәйкес келетінін хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/daniya-espaeva-sootvetstvuet-trebovaniyam-vybornogo-zakonodatel-stva-cik-rk_a3521359|title=Дания Еспаева соответствует требованиям выборного законодательства - ЦИК РК|date=2019-04-27|lang=ru|work=www.inform.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 2019 жылғы 10 маусымда жариялаған нәтижесі бойынша Еспаеваға 465 714 адам дауыс беріп, ол 5,05 % жинады.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=5292&v=mobile|title=2019 жылғы 9 маусымда болған Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауының қорытындылары туралы хабар|date=2019-06-09|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Қоғамдық көзқарасы == Еспаева өз еңбек жолында [[Сексизм|сексизммен]] күресті. Мысалы, 2019 жылғы 24 сәуірде [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол партиясының]] XV съезінде жасырын дауыс беру кезінде өзінің сайлауалды үгітінде кәсіпкер әйелдердің құқықтарын қорғауға және мемлекеттік қызметкерлер арасындағы сыбайлас жемқорлықты жойып, үлкен сыбайлас жемқорлық дауларына ерлердің үнемі араласатынын айтты.{{start citation}} Пленумда кейбір ер-азаматтарымыздың аузынан қазақта әйел озық емес, әйел өз орнын білу керек деген сөз естілді. Бұл маған шынымен де әсер етті. Қазақстан халқының 52 пайызын әйелдер құрайды. Негізгі мәселе неде? Ана мен көп балалы отбасы мәселесі. Ал мен әйел, ана ретінде бұл мәселені жан-жақты түсініп, нақты, дұрыс шешімдер таба аламын деп ойлаймын. {{end citation|қайнары=}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20190424/daniya-yespayeva-kandidat-akzhol-9943259.html|title=Женщина-депутат вступила в президентскую гонку от партии "Ак жол"|date=2019-04-24|lang=ru|work=ru.sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Жеке өмірі == Ажырасқан, екі баласы және екі немересі бар.<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/espaeva-daniia-madievna|title=«АҚ ЖОЛ» ПАРТИЯСЫНЫҢ ДЕПУТАТЫ|lang=kk|work=[[Ақ жол демократиялық партиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің V шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]] auhb3omh6r0cjbe14x3nn28hcr0q8ze 3648672 3648366 2026-08-28T10:28:28Z Casserium 68287 3648672 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі=Дәния Мадиқызы Еспаева |Суреті=Dania Espaeva (cropped, 29-03-2023).jpg |Атауы=Еспаева, 2023 жыл |Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = |Ізашары= ''лауазымы құрылды'' |Ізбасары= | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = 13 маусым 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]] | Ізбасары_3 = |Титулы_4=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] төрағасының орынбасары |Ту_4=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_4=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_4=29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 шілде 2026 |Ізашары_4=[[Балайым Туғанбайқызы Кесебаева|Балайым Кесебаева]] |Ізбасары_4=лауазым жойылды |Бірігіп басқарушы1_4=[[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] |тақырыпша1_4=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_4=[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Титулы_5=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI]], [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының депутаты]] |Ту_5=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_5=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_5=24 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_5 = 30 маусым 2026 |тақырыпша1_5=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_5=[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]]<br> [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]<br>[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Білімі=1) [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжі]] <br>2) [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] |Партиясы=[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |Қызметі= |Азаматтығы={{Байрақ|КСРО}}→ <br> {{Байрақ|Қазақстан}} |Туған жері=[[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], {{туғанжері|Мәртөк ауданы|Мәртөк ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Туған күні=5.3.1961 |Марапаттары={{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}}}}} '''Дәния Мәдиқызы Еспаева''' ([[5 наурыз]] [[1961 жыл|1961]], [[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], [[Мәртөк ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы және [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары, партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] депутаты. 2016–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2023–2026 жылдары Мәжіліс төрағасының орынбасары болған. == Өмірбаяны == 1961 жылы 5 наурызда [[Ақтөбе облысы]], [[Мәртөк ауданы]], [[Жайсаң ауылдық округі|Жайсаң ауылдық округінде]] дүниеге келді. [[Кіші жүз|Кіші жүздің]] [[Табын|Табын руының]] [[Жетіру|Жетіру тайпасынан]] шыққан. === Білімі === 1982 жылы [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжін]] және 1993 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясын]] “экономист” мамандығы бойынша тәмамдады. === Мансабы === Еңбек жолын 1982 жылы [[КСРО Мемлекеттік банкі|КСРО Мемлекеттік банкінің]] Ақтөбе облыстық басқармасының несиелеу бөлімінің экономисі қызметінен бастап, бұл қызметте 1986 жылға дейін болды. 1987 жылы аға экономисі болып тағайындалды. Әрі қарай 1988—1991 жылдары [[Промстройбанк]] облыстық басқармасының ақша айналымы бөлімінің аға экономисі болды. 1992 жылы «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалының бас есепшісі; 1992—1995 — «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалы директорының орынбасары; 1995—1997 жылдары [[БТА Банкі|Alem Bank Kazakhstan]] Ақтөбе облыстық департаментінің несиелеу бөлімінің басшысы, бас маманы, басшының орынбасары қызметтерінде болды. 1998—2005 — [[БТА Банкі]] директорының корпоративтік бизнес жөніндегі орынбасары; 2006—2014 — [[БТА Банкі]] Ақтөбе филиалының директоры; 2008—2016 — Ақтөбе облыстық мәслихатының депутаты, отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссияның мүшесі; 2014—2016 — [[Қазкоммерцбанк|Казкоммерцбанк]] Ақтөбе филиалының директоры; 2016 жылы 5 ақпанда [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі атанды. 2021 жылы [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2022 жылы “Жаңа Қазақстан” депутаттық тобының мүшесі атанып, өкілеттілігі 2023 жылдың 28 наурызына дейін созылды. 2023 жылғы 28 наурызда тағы да [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты, ал келесі күні [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|төрағасының]] орынбасары атанды. 2026 жылғы 13 маусымда [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы болып сайланды.<ref>[https://stan.kz/daniia-espaeva-aq-zol-partiiasynyn-zana-toraiymy-boldy-435782/ Дәния Еспаева "Ақ жол" партиясының жаңа төрайымы болды]</ref> 2026 жылы тамызда «Ақ жол» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. == Президенттікке үміткерлігі == 2019 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] отставкасынан кейін [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясының]] 6 мүшесі президентікке үміткерлікке үміт білдіретіні жария болды. [[Ақ жол демократиялық партиясы|Партия]] төрағасы [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашевтың]] ұсынысымен жасырын сайлау арқылы 6 мүшенің ішінен 1 адам үміткерлікке сайланды, ол — Еспаева болды. Дауыс беру нәтижесі бойынша [[Ақ жол демократиялық партиясы|партия]] съезіне қатысқан 170 делегат Еспаеваның кандидатурасын қолдаса, 15-і қарсы болып, ақырында 24 сәуірде кандидатурасы ұсынылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezidenttikke-mitker-daniya-espaeva-resmi-t-rde-tirkeldi_19720/|title=Президенттікке үміткер Дания Еспаева ресми түрде тіркелді|date=2019-05-04|lang=kk|work=baq.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 25 сәуірде [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]] құжаттарын тапсырды.<ref>{{Cite web|url=https://ult.kz/post/daniya-espaeva-ortalyk-saylau-komissiyasyna-kuzhatyn-tapsyrdy|title=ДАНИЯ ЕСПАЕВА ОРТАЛЫҚ САЙЛАУ КОМИССИЯСЫНА ҚҰЖАТЫН ТАПСЫРДЫ|date=2019-04-25|lang=kk|work=ult.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 26 сәуірде Еспаева қазақ тілінен міндетті емтиханды сәтті тапсырып<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/amp/20190426/daniia-espaeva-emtihan-9971258.html|title=Кандидат Еспаева қазақ тілінен емтихан тапсырған соң көзіне жас алды|date=2019-04-26|lang=kk|work=sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref>, келесі күні [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] Еспаеваның кандидатурасы сайлау талаптарына толық сәйкес келетінін хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/daniya-espaeva-sootvetstvuet-trebovaniyam-vybornogo-zakonodatel-stva-cik-rk_a3521359|title=Дания Еспаева соответствует требованиям выборного законодательства - ЦИК РК|date=2019-04-27|lang=ru|work=www.inform.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 2019 жылғы 10 маусымда жариялаған нәтижесі бойынша Еспаеваға 465 714 адам дауыс беріп, ол 5,05 % жинады.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=5292&v=mobile|title=2019 жылғы 9 маусымда болған Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауының қорытындылары туралы хабар|date=2019-06-09|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Қоғамдық көзқарасы == Еспаева өз еңбек жолында [[Сексизм|сексизммен]] күресті. Мысалы, 2019 жылғы 24 сәуірде [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол партиясының]] XV съезінде жасырын дауыс беру кезінде өзінің сайлауалды үгітінде кәсіпкер әйелдердің құқықтарын қорғауға және мемлекеттік қызметкерлер арасындағы сыбайлас жемқорлықты жойып, үлкен сыбайлас жемқорлық дауларына ерлердің үнемі араласатынын айтты.{{start citation}} Пленумда кейбір ер-азаматтарымыздың аузынан қазақта әйел озық емес, әйел өз орнын білу керек деген сөз естілді. Бұл маған шынымен де әсер етті. Қазақстан халқының 52 пайызын әйелдер құрайды. Негізгі мәселе неде? Ана мен көп балалы отбасы мәселесі. Ал мен әйел, ана ретінде бұл мәселені жан-жақты түсініп, нақты, дұрыс шешімдер таба аламын деп ойлаймын. {{end citation|қайнары=}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20190424/daniya-yespayeva-kandidat-akzhol-9943259.html|title=Женщина-депутат вступила в президентскую гонку от партии "Ак жол"|date=2019-04-24|lang=ru|work=ru.sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Жеке өмірі == Ажырасқан, екі баласы және екі немересі бар.<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/espaeva-daniia-madievna|title=«АҚ ЖОЛ» ПАРТИЯСЫНЫҢ ДЕПУТАТЫ|lang=kk|work=[[Ақ жол демократиялық партиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің V шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]] mu6s3yq750e0yod1xy0yleufxcon82i 3648674 3648672 2026-08-28T10:30:28Z Casserium 68287 /* */ 3648674 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі=Дәния Мадиқызы Еспаева |Суреті=Dania Espaeva (cropped, 29-03-2023).jpg |Атауы=Еспаева, 2023 жыл |Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = |Ізашары= ''лауазымы құрылды'' |Ізбасары= |Бірігіп басқарушы1= [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]]<br>[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] |тақырыпша1=Төраға |мәтін1=[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = 13 маусым 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]] | Ізбасары_3 = |Титулы_4=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] төрағасының орынбасары |Ту_4=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_4=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_4=29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 шілде 2026 |Ізашары_4=[[Балайым Туғанбайқызы Кесебаева|Балайым Кесебаева]] |Ізбасары_4=лауазым жойылды |Бірігіп басқарушы1_4=[[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] |тақырыпша1_4=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_4=[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Титулы_5=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI]], [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының депутаты]] |Ту_5=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_5=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_5=24 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_5 = 30 маусым 2026 |тақырыпша1_5=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_5=[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]]<br> [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]<br>[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Білімі=1) [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжі]] <br>2) [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] |Партиясы=[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |Қызметі= |Азаматтығы={{Байрақ|КСРО}}→ <br> {{Байрақ|Қазақстан}} |Туған жері=[[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], {{туғанжері|Мәртөк ауданы|Мәртөк ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Туған күні=5.3.1961 |Марапаттары={{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}}}}} '''Дәния Мәдиқызы Еспаева''' ([[5 наурыз]] [[1961 жыл|1961]], [[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], [[Мәртөк ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы және [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары, партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] депутаты. 2016–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2023–2026 жылдары Мәжіліс төрағасының орынбасары болған. == Өмірбаяны == 1961 жылы 5 наурызда [[Ақтөбе облысы]], [[Мәртөк ауданы]], [[Жайсаң ауылдық округі|Жайсаң ауылдық округінде]] дүниеге келді. [[Кіші жүз|Кіші жүздің]] [[Табын|Табын руының]] [[Жетіру|Жетіру тайпасынан]] шыққан. === Білімі === 1982 жылы [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжін]] және 1993 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясын]] “экономист” мамандығы бойынша тәмамдады. === Мансабы === Еңбек жолын 1982 жылы [[КСРО Мемлекеттік банкі|КСРО Мемлекеттік банкінің]] Ақтөбе облыстық басқармасының несиелеу бөлімінің экономисі қызметінен бастап, бұл қызметте 1986 жылға дейін болды. 1987 жылы аға экономисі болып тағайындалды. Әрі қарай 1988—1991 жылдары [[Промстройбанк]] облыстық басқармасының ақша айналымы бөлімінің аға экономисі болды. 1992 жылы «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалының бас есепшісі; 1992—1995 — «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалы директорының орынбасары; 1995—1997 жылдары [[БТА Банкі|Alem Bank Kazakhstan]] Ақтөбе облыстық департаментінің несиелеу бөлімінің басшысы, бас маманы, басшының орынбасары қызметтерінде болды. 1998—2005 — [[БТА Банкі]] директорының корпоративтік бизнес жөніндегі орынбасары; 2006—2014 — [[БТА Банкі]] Ақтөбе филиалының директоры; 2008—2016 — Ақтөбе облыстық мәслихатының депутаты, отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссияның мүшесі; 2014—2016 — [[Қазкоммерцбанк|Казкоммерцбанк]] Ақтөбе филиалының директоры; 2016 жылы 5 ақпанда [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі атанды. 2021 жылы [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2022 жылы “Жаңа Қазақстан” депутаттық тобының мүшесі атанып, өкілеттілігі 2023 жылдың 28 наурызына дейін созылды. 2023 жылғы 28 наурызда тағы да [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты, ал келесі күні [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|төрағасының]] орынбасары атанды. 2026 жылғы 13 маусымда [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы болып сайланды.<ref>[https://stan.kz/daniia-espaeva-aq-zol-partiiasynyn-zana-toraiymy-boldy-435782/ Дәния Еспаева "Ақ жол" партиясының жаңа төрайымы болды]</ref> 2026 жылы тамызда «Ақ жол» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. == Президенттікке үміткерлігі == 2019 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] отставкасынан кейін [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясының]] 6 мүшесі президентікке үміткерлікке үміт білдіретіні жария болды. [[Ақ жол демократиялық партиясы|Партия]] төрағасы [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашевтың]] ұсынысымен жасырын сайлау арқылы 6 мүшенің ішінен 1 адам үміткерлікке сайланды, ол — Еспаева болды. Дауыс беру нәтижесі бойынша [[Ақ жол демократиялық партиясы|партия]] съезіне қатысқан 170 делегат Еспаеваның кандидатурасын қолдаса, 15-і қарсы болып, ақырында 24 сәуірде кандидатурасы ұсынылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezidenttikke-mitker-daniya-espaeva-resmi-t-rde-tirkeldi_19720/|title=Президенттікке үміткер Дания Еспаева ресми түрде тіркелді|date=2019-05-04|lang=kk|work=baq.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 25 сәуірде [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]] құжаттарын тапсырды.<ref>{{Cite web|url=https://ult.kz/post/daniya-espaeva-ortalyk-saylau-komissiyasyna-kuzhatyn-tapsyrdy|title=ДАНИЯ ЕСПАЕВА ОРТАЛЫҚ САЙЛАУ КОМИССИЯСЫНА ҚҰЖАТЫН ТАПСЫРДЫ|date=2019-04-25|lang=kk|work=ult.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 26 сәуірде Еспаева қазақ тілінен міндетті емтиханды сәтті тапсырып<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/amp/20190426/daniia-espaeva-emtihan-9971258.html|title=Кандидат Еспаева қазақ тілінен емтихан тапсырған соң көзіне жас алды|date=2019-04-26|lang=kk|work=sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref>, келесі күні [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] Еспаеваның кандидатурасы сайлау талаптарына толық сәйкес келетінін хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/daniya-espaeva-sootvetstvuet-trebovaniyam-vybornogo-zakonodatel-stva-cik-rk_a3521359|title=Дания Еспаева соответствует требованиям выборного законодательства - ЦИК РК|date=2019-04-27|lang=ru|work=www.inform.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 2019 жылғы 10 маусымда жариялаған нәтижесі бойынша Еспаеваға 465 714 адам дауыс беріп, ол 5,05 % жинады.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=5292&v=mobile|title=2019 жылғы 9 маусымда болған Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауының қорытындылары туралы хабар|date=2019-06-09|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Қоғамдық көзқарасы == Еспаева өз еңбек жолында [[Сексизм|сексизммен]] күресті. Мысалы, 2019 жылғы 24 сәуірде [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол партиясының]] XV съезінде жасырын дауыс беру кезінде өзінің сайлауалды үгітінде кәсіпкер әйелдердің құқықтарын қорғауға және мемлекеттік қызметкерлер арасындағы сыбайлас жемқорлықты жойып, үлкен сыбайлас жемқорлық дауларына ерлердің үнемі араласатынын айтты.{{start citation}} Пленумда кейбір ер-азаматтарымыздың аузынан қазақта әйел озық емес, әйел өз орнын білу керек деген сөз естілді. Бұл маған шынымен де әсер етті. Қазақстан халқының 52 пайызын әйелдер құрайды. Негізгі мәселе неде? Ана мен көп балалы отбасы мәселесі. Ал мен әйел, ана ретінде бұл мәселені жан-жақты түсініп, нақты, дұрыс шешімдер таба аламын деп ойлаймын. {{end citation|қайнары=}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20190424/daniya-yespayeva-kandidat-akzhol-9943259.html|title=Женщина-депутат вступила в президентскую гонку от партии "Ак жол"|date=2019-04-24|lang=ru|work=ru.sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Жеке өмірі == Ажырасқан, екі баласы және екі немересі бар.<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/espaeva-daniia-madievna|title=«АҚ ЖОЛ» ПАРТИЯСЫНЫҢ ДЕПУТАТЫ|lang=kk|work=[[Ақ жол демократиялық партиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің V шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]] mr6of6qjr04isrskxt2is7tc9e157j1 3648678 3648674 2026-08-28T10:36:18Z Casserium 68287 3648678 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі=Дәния Мадиқызы Еспаева |Суреті=Dania Espaeva (cropped, 29-03-2023).jpg |Атауы=Еспаева, 2023 жыл |Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = |Ізашары= ''лауазымы құрылды'' |Ізбасары= |Бірігіп басқарушы1= [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]]<br>[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] |тақырыпша1=Төраға |мәтін1=[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = 13 маусым 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]] | Ізбасары_3 = |Титулы_4=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] төрағасының орынбасары |Ту_4=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_4=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_4=29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 шілде 2026 |Ізашары_4=[[Балайым Туғанбайқызы Кесебаева|Балайым Кесебаева]] |Ізбасары_4=лауазым жойылды |Бірігіп басқарушы1_4=[[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] |тақырыпша1_4=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_4=[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Титулы_5=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI]], [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының депутаты]] |Ту_5=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_5=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_5=24 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_5 = 30 маусым 2026 |тақырыпша1_5=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_5=[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]]<br> [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]<br>[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Білімі=1) [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжі]] <br>2) [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] |Партиясы=[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |Қызметі= |Азаматтығы={{Байрақ|КСРО}}→ <br> {{Байрақ|Қазақстан}} |Туған жері=[[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], {{туғанжері|Мәртөк ауданы|Мәртөк ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Туған күні=5.3.1961 |Марапаттары={{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}}}}} '''Дәния Мәдиқызы Еспаева''' ([[5 наурыз]] [[1961 жыл|1961]], [[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], [[Мәртөк ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы және [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары, партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] депутаты. 2016–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2023–2026 жылдары Мәжіліс төрағасының орынбасары болған. == Өмірбаяны == 1961 жылы 5 наурызда [[Ақтөбе облысы]], [[Мәртөк ауданы]], [[Жайсаң ауылдық округі|Жайсаң ауылдық округінде]] дүниеге келді. [[Кіші жүз|Кіші жүздің]] [[Табын|Табын руының]] [[Жетіру|Жетіру тайпасынан]] шыққан. === Білімі === 1982 жылы [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжін]] және 1993 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясын]] “экономист” мамандығы бойынша тәмамдады. === Мансабы === Еңбек жолын 1982 жылы [[КСРО Мемлекеттік банкі|КСРО Мемлекеттік банкінің]] Ақтөбе облыстық басқармасының несиелеу бөлімінің экономисі қызметінен бастап, бұл қызметте 1986 жылға дейін болды. 1987 жылы аға экономисі болып тағайындалды. Әрі қарай 1988—1991 жылдары [[Промстройбанк]] облыстық басқармасының ақша айналымы бөлімінің аға экономисі болды. 1992 жылы «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалының бас есепшісі; 1992—1995 — «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалы директорының орынбасары; 1995—1997 жылдары [[БТА Банкі|Alem Bank Kazakhstan]] Ақтөбе облыстық департаментінің несиелеу бөлімінің басшысы, бас маманы, басшының орынбасары қызметтерінде болды. 1998—2005 — [[БТА Банкі]] директорының корпоративтік бизнес жөніндегі орынбасары; 2006—2014 — [[БТА Банкі]] Ақтөбе филиалының директоры; 2008—2016 — Ақтөбе облыстық мәслихатының депутаты, отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссияның мүшесі; 2014—2016 — [[Қазкоммерцбанк|Казкоммерцбанк]] Ақтөбе филиалының директоры; 2016 жылы 5 ақпанда [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі атанды. 2021 жылы [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2022 жылы “Жаңа Қазақстан” депутаттық тобының мүшесі атанып, өкілеттілігі 2023 жылдың 28 наурызына дейін созылды. 2023 жылғы 28 наурызда тағы да [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты, ал келесі күні [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|төрағасының]] орынбасары атанды. 2026 жылғы 13 маусымда [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы болып сайланды.<ref>[https://stan.kz/daniia-espaeva-aq-zol-partiiasynyn-zana-toraiymy-boldy-435782/ Дәния Еспаева "Ақ жол" партиясының жаңа төрайымы болды]</ref> 2026 жылы тамызда «Ақ жол» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. 28 тамыз күні [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары болып сайланды. == Президенттікке үміткерлігі == 2019 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] отставкасынан кейін [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясының]] 6 мүшесі президентікке үміткерлікке үміт білдіретіні жария болды. [[Ақ жол демократиялық партиясы|Партия]] төрағасы [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашевтың]] ұсынысымен жасырын сайлау арқылы 6 мүшенің ішінен 1 адам үміткерлікке сайланды, ол — Еспаева болды. Дауыс беру нәтижесі бойынша [[Ақ жол демократиялық партиясы|партия]] съезіне қатысқан 170 делегат Еспаеваның кандидатурасын қолдаса, 15-і қарсы болып, ақырында 24 сәуірде кандидатурасы ұсынылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezidenttikke-mitker-daniya-espaeva-resmi-t-rde-tirkeldi_19720/|title=Президенттікке үміткер Дания Еспаева ресми түрде тіркелді|date=2019-05-04|lang=kk|work=baq.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 25 сәуірде [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]] құжаттарын тапсырды.<ref>{{Cite web|url=https://ult.kz/post/daniya-espaeva-ortalyk-saylau-komissiyasyna-kuzhatyn-tapsyrdy|title=ДАНИЯ ЕСПАЕВА ОРТАЛЫҚ САЙЛАУ КОМИССИЯСЫНА ҚҰЖАТЫН ТАПСЫРДЫ|date=2019-04-25|lang=kk|work=ult.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 26 сәуірде Еспаева қазақ тілінен міндетті емтиханды сәтті тапсырып<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/amp/20190426/daniia-espaeva-emtihan-9971258.html|title=Кандидат Еспаева қазақ тілінен емтихан тапсырған соң көзіне жас алды|date=2019-04-26|lang=kk|work=sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref>, келесі күні [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] Еспаеваның кандидатурасы сайлау талаптарына толық сәйкес келетінін хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/daniya-espaeva-sootvetstvuet-trebovaniyam-vybornogo-zakonodatel-stva-cik-rk_a3521359|title=Дания Еспаева соответствует требованиям выборного законодательства - ЦИК РК|date=2019-04-27|lang=ru|work=www.inform.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 2019 жылғы 10 маусымда жариялаған нәтижесі бойынша Еспаеваға 465 714 адам дауыс беріп, ол 5,05 % жинады.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=5292&v=mobile|title=2019 жылғы 9 маусымда болған Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауының қорытындылары туралы хабар|date=2019-06-09|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Қоғамдық көзқарасы == Еспаева өз еңбек жолында [[Сексизм|сексизммен]] күресті. Мысалы, 2019 жылғы 24 сәуірде [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол партиясының]] XV съезінде жасырын дауыс беру кезінде өзінің сайлауалды үгітінде кәсіпкер әйелдердің құқықтарын қорғауға және мемлекеттік қызметкерлер арасындағы сыбайлас жемқорлықты жойып, үлкен сыбайлас жемқорлық дауларына ерлердің үнемі араласатынын айтты.{{start citation}} Пленумда кейбір ер-азаматтарымыздың аузынан қазақта әйел озық емес, әйел өз орнын білу керек деген сөз естілді. Бұл маған шынымен де әсер етті. Қазақстан халқының 52 пайызын әйелдер құрайды. Негізгі мәселе неде? Ана мен көп балалы отбасы мәселесі. Ал мен әйел, ана ретінде бұл мәселені жан-жақты түсініп, нақты, дұрыс шешімдер таба аламын деп ойлаймын. {{end citation|қайнары=}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20190424/daniya-yespayeva-kandidat-akzhol-9943259.html|title=Женщина-депутат вступила в президентскую гонку от партии "Ак жол"|date=2019-04-24|lang=ru|work=ru.sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Жеке өмірі == Ажырасқан, екі баласы және екі немересі бар.<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/espaeva-daniia-madievna|title=«АҚ ЖОЛ» ПАРТИЯСЫНЫҢ ДЕПУТАТЫ|lang=kk|work=[[Ақ жол демократиялық партиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің V шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]] ruwkfbe8qy47hsvtptsqeiu3mp6lmmc 3648682 3648678 2026-08-28T10:41:55Z Nurken 111493 3648682 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Дәния Мадиқызы Еспаева | Суреті = Dania Espaeva (cropped, 29-03-2023).jpg | Атауы = Еспаева, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = ''лауазымы құрылды'' | Ізбасары = | Бірігіп басқарушы1 = {{ublist |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] }} | тақырыпша1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] | мәтін1 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = 13 маусым 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]] | Ізбасары_3 = |Титулы_4=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] төрағасының орынбасары |Ту_4=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_4=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_4=29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 шілде 2026 |Ізашары_4=[[Балайым Туғанбайқызы Кесебаева|Балайым Кесебаева]] |Ізбасары_4=лауазым жойылды |Бірігіп басқарушы1_4=[[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] |тақырыпша1_4=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_4=[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Титулы_5=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI]], [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының депутаты]] |Ту_5=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_5=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_5=24 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_5 = 30 маусым 2026 |тақырыпша1_5=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_5=[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]]<br> [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]<br>[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Білімі=1) [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжі]] <br>2) [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] |Партиясы=[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |Қызметі= |Азаматтығы={{Байрақ|КСРО}}→ <br> {{Байрақ|Қазақстан}} |Туған жері=[[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], {{туғанжері|Мәртөк ауданы|Мәртөк ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Туған күні=5.3.1961 |Марапаттары={{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}}}}} '''Дәния Мәдиқызы Еспаева''' ([[5 наурыз]] [[1961 жыл|1961]], [[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], [[Мәртөк ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы және [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары, партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] депутаты. 2016–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2023–2026 жылдары Мәжіліс төрағасының орынбасары болған. == Өмірбаяны == 1961 жылы 5 наурызда [[Ақтөбе облысы]], [[Мәртөк ауданы]], [[Жайсаң ауылдық округі|Жайсаң ауылдық округінде]] дүниеге келді. [[Кіші жүз|Кіші жүздің]] [[Табын|Табын руының]] [[Жетіру|Жетіру тайпасынан]] шыққан. === Білімі === 1982 жылы [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжін]] және 1993 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясын]] “экономист” мамандығы бойынша тәмамдады. === Мансабы === Еңбек жолын 1982 жылы [[КСРО Мемлекеттік банкі|КСРО Мемлекеттік банкінің]] Ақтөбе облыстық басқармасының несиелеу бөлімінің экономисі қызметінен бастап, бұл қызметте 1986 жылға дейін болды. 1987 жылы аға экономисі болып тағайындалды. Әрі қарай 1988—1991 жылдары [[Промстройбанк]] облыстық басқармасының ақша айналымы бөлімінің аға экономисі болды. 1992 жылы «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалының бас есепшісі; 1992—1995 — «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалы директорының орынбасары; 1995—1997 жылдары [[БТА Банкі|Alem Bank Kazakhstan]] Ақтөбе облыстық департаментінің несиелеу бөлімінің басшысы, бас маманы, басшының орынбасары қызметтерінде болды. 1998—2005 — [[БТА Банкі]] директорының корпоративтік бизнес жөніндегі орынбасары; 2006—2014 — [[БТА Банкі]] Ақтөбе филиалының директоры; 2008—2016 — Ақтөбе облыстық мәслихатының депутаты, отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссияның мүшесі; 2014—2016 — [[Қазкоммерцбанк|Казкоммерцбанк]] Ақтөбе филиалының директоры; 2016 жылы 5 ақпанда [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі атанды. 2021 жылы [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2022 жылы “Жаңа Қазақстан” депутаттық тобының мүшесі атанып, өкілеттілігі 2023 жылдың 28 наурызына дейін созылды. 2023 жылғы 28 наурызда тағы да [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты, ал келесі күні [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|төрағасының]] орынбасары атанды. 2026 жылғы 13 маусымда [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы болып сайланды.<ref>[https://stan.kz/daniia-espaeva-aq-zol-partiiasynyn-zana-toraiymy-boldy-435782/ Дәния Еспаева "Ақ жол" партиясының жаңа төрайымы болды]</ref> 2026 жылы тамызда «Ақ жол» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. 28 тамыз күні [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары болып сайланды. == Президенттікке үміткерлігі == 2019 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] отставкасынан кейін [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясының]] 6 мүшесі президентікке үміткерлікке үміт білдіретіні жария болды. [[Ақ жол демократиялық партиясы|Партия]] төрағасы [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашевтың]] ұсынысымен жасырын сайлау арқылы 6 мүшенің ішінен 1 адам үміткерлікке сайланды, ол — Еспаева болды. Дауыс беру нәтижесі бойынша [[Ақ жол демократиялық партиясы|партия]] съезіне қатысқан 170 делегат Еспаеваның кандидатурасын қолдаса, 15-і қарсы болып, ақырында 24 сәуірде кандидатурасы ұсынылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezidenttikke-mitker-daniya-espaeva-resmi-t-rde-tirkeldi_19720/|title=Президенттікке үміткер Дания Еспаева ресми түрде тіркелді|date=2019-05-04|lang=kk|work=baq.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 25 сәуірде [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]] құжаттарын тапсырды.<ref>{{Cite web|url=https://ult.kz/post/daniya-espaeva-ortalyk-saylau-komissiyasyna-kuzhatyn-tapsyrdy|title=ДАНИЯ ЕСПАЕВА ОРТАЛЫҚ САЙЛАУ КОМИССИЯСЫНА ҚҰЖАТЫН ТАПСЫРДЫ|date=2019-04-25|lang=kk|work=ult.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 26 сәуірде Еспаева қазақ тілінен міндетті емтиханды сәтті тапсырып<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/amp/20190426/daniia-espaeva-emtihan-9971258.html|title=Кандидат Еспаева қазақ тілінен емтихан тапсырған соң көзіне жас алды|date=2019-04-26|lang=kk|work=sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref>, келесі күні [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] Еспаеваның кандидатурасы сайлау талаптарына толық сәйкес келетінін хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/daniya-espaeva-sootvetstvuet-trebovaniyam-vybornogo-zakonodatel-stva-cik-rk_a3521359|title=Дания Еспаева соответствует требованиям выборного законодательства - ЦИК РК|date=2019-04-27|lang=ru|work=www.inform.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 2019 жылғы 10 маусымда жариялаған нәтижесі бойынша Еспаеваға 465 714 адам дауыс беріп, ол 5,05 % жинады.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=5292&v=mobile|title=2019 жылғы 9 маусымда болған Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауының қорытындылары туралы хабар|date=2019-06-09|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Қоғамдық көзқарасы == Еспаева өз еңбек жолында [[Сексизм|сексизммен]] күресті. Мысалы, 2019 жылғы 24 сәуірде [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол партиясының]] XV съезінде жасырын дауыс беру кезінде өзінің сайлауалды үгітінде кәсіпкер әйелдердің құқықтарын қорғауға және мемлекеттік қызметкерлер арасындағы сыбайлас жемқорлықты жойып, үлкен сыбайлас жемқорлық дауларына ерлердің үнемі араласатынын айтты.{{start citation}} Пленумда кейбір ер-азаматтарымыздың аузынан қазақта әйел озық емес, әйел өз орнын білу керек деген сөз естілді. Бұл маған шынымен де әсер етті. Қазақстан халқының 52 пайызын әйелдер құрайды. Негізгі мәселе неде? Ана мен көп балалы отбасы мәселесі. Ал мен әйел, ана ретінде бұл мәселені жан-жақты түсініп, нақты, дұрыс шешімдер таба аламын деп ойлаймын. {{end citation|қайнары=}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20190424/daniya-yespayeva-kandidat-akzhol-9943259.html|title=Женщина-депутат вступила в президентскую гонку от партии "Ак жол"|date=2019-04-24|lang=ru|work=ru.sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Жеке өмірі == Ажырасқан, екі баласы және екі немересі бар.<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/espaeva-daniia-madievna|title=«АҚ ЖОЛ» ПАРТИЯСЫНЫҢ ДЕПУТАТЫ|lang=kk|work=[[Ақ жол демократиялық партиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің V шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]] ln1939si5pnkuuvxfxewvsr6bhukpjl 3648687 3648682 2026-08-28T10:46:06Z Nurken 111493 +[[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары]]; +[[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3648687 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Дәния Мадиқызы Еспаева | Суреті = Dania Espaeva (cropped, 29-03-2023).jpg | Атауы = Еспаева, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = ''лауазымы құрылды'' | Ізбасары = | Бірігіп басқарушы1 = {{ublist |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] }} | тақырыпша1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] | мәтін1 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = 13 маусым 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]] | Ізбасары_3 = |Титулы_4=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] төрағасының орынбасары |Ту_4=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_4=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_4=29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 шілде 2026 |Ізашары_4=[[Балайым Туғанбайқызы Кесебаева|Балайым Кесебаева]] |Ізбасары_4=лауазым жойылды |Бірігіп басқарушы1_4=[[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] |тақырыпша1_4=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_4=[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Титулы_5=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI]], [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының депутаты]] |Ту_5=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_5=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_5=24 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_5 = 30 маусым 2026 |тақырыпша1_5=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_5=[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]]<br> [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]<br>[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Білімі=1) [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжі]] <br>2) [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] |Партиясы=[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |Қызметі= |Азаматтығы={{Байрақ|КСРО}}→ <br> {{Байрақ|Қазақстан}} |Туған жері=[[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], {{туғанжері|Мәртөк ауданы|Мәртөк ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Туған күні=5.3.1961 |Марапаттары={{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}}}}} '''Дәния Мәдиқызы Еспаева''' ([[5 наурыз]] [[1961 жыл|1961]], [[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], [[Мәртөк ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы және [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары, партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] депутаты. 2016–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2023–2026 жылдары Мәжіліс төрағасының орынбасары болған. == Өмірбаяны == 1961 жылы 5 наурызда [[Ақтөбе облысы]], [[Мәртөк ауданы]], [[Жайсаң ауылдық округі|Жайсаң ауылдық округінде]] дүниеге келді. [[Кіші жүз|Кіші жүздің]] [[Табын|Табын руының]] [[Жетіру|Жетіру тайпасынан]] шыққан. === Білімі === 1982 жылы [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжін]] және 1993 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясын]] “экономист” мамандығы бойынша тәмамдады. === Мансабы === Еңбек жолын 1982 жылы [[КСРО Мемлекеттік банкі|КСРО Мемлекеттік банкінің]] Ақтөбе облыстық басқармасының несиелеу бөлімінің экономисі қызметінен бастап, бұл қызметте 1986 жылға дейін болды. 1987 жылы аға экономисі болып тағайындалды. Әрі қарай 1988—1991 жылдары [[Промстройбанк]] облыстық басқармасының ақша айналымы бөлімінің аға экономисі болды. 1992 жылы «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалының бас есепшісі; 1992—1995 — «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалы директорының орынбасары; 1995—1997 жылдары [[БТА Банкі|Alem Bank Kazakhstan]] Ақтөбе облыстық департаментінің несиелеу бөлімінің басшысы, бас маманы, басшының орынбасары қызметтерінде болды. 1998—2005 — [[БТА Банкі]] директорының корпоративтік бизнес жөніндегі орынбасары; 2006—2014 — [[БТА Банкі]] Ақтөбе филиалының директоры; 2008—2016 — Ақтөбе облыстық мәслихатының депутаты, отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссияның мүшесі; 2014—2016 — [[Қазкоммерцбанк|Казкоммерцбанк]] Ақтөбе филиалының директоры; 2016 жылы 5 ақпанда [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі атанды. 2021 жылы [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2022 жылы “Жаңа Қазақстан” депутаттық тобының мүшесі атанып, өкілеттілігі 2023 жылдың 28 наурызына дейін созылды. 2023 жылғы 28 наурызда тағы да [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты, ал келесі күні [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|төрағасының]] орынбасары атанды. 2026 жылғы 13 маусымда [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы болып сайланды.<ref>[https://stan.kz/daniia-espaeva-aq-zol-partiiasynyn-zana-toraiymy-boldy-435782/ Дәния Еспаева "Ақ жол" партиясының жаңа төрайымы болды]</ref> 2026 жылы тамызда «Ақ жол» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. 28 тамыз күні [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары болып сайланды. == Президенттікке үміткерлігі == 2019 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] отставкасынан кейін [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясының]] 6 мүшесі президентікке үміткерлікке үміт білдіретіні жария болды. [[Ақ жол демократиялық партиясы|Партия]] төрағасы [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашевтың]] ұсынысымен жасырын сайлау арқылы 6 мүшенің ішінен 1 адам үміткерлікке сайланды, ол — Еспаева болды. Дауыс беру нәтижесі бойынша [[Ақ жол демократиялық партиясы|партия]] съезіне қатысқан 170 делегат Еспаеваның кандидатурасын қолдаса, 15-і қарсы болып, ақырында 24 сәуірде кандидатурасы ұсынылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezidenttikke-mitker-daniya-espaeva-resmi-t-rde-tirkeldi_19720/|title=Президенттікке үміткер Дания Еспаева ресми түрде тіркелді|date=2019-05-04|lang=kk|work=baq.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 25 сәуірде [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]] құжаттарын тапсырды.<ref>{{Cite web|url=https://ult.kz/post/daniya-espaeva-ortalyk-saylau-komissiyasyna-kuzhatyn-tapsyrdy|title=ДАНИЯ ЕСПАЕВА ОРТАЛЫҚ САЙЛАУ КОМИССИЯСЫНА ҚҰЖАТЫН ТАПСЫРДЫ|date=2019-04-25|lang=kk|work=ult.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 26 сәуірде Еспаева қазақ тілінен міндетті емтиханды сәтті тапсырып<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/amp/20190426/daniia-espaeva-emtihan-9971258.html|title=Кандидат Еспаева қазақ тілінен емтихан тапсырған соң көзіне жас алды|date=2019-04-26|lang=kk|work=sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref>, келесі күні [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] Еспаеваның кандидатурасы сайлау талаптарына толық сәйкес келетінін хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/daniya-espaeva-sootvetstvuet-trebovaniyam-vybornogo-zakonodatel-stva-cik-rk_a3521359|title=Дания Еспаева соответствует требованиям выборного законодательства - ЦИК РК|date=2019-04-27|lang=ru|work=www.inform.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 2019 жылғы 10 маусымда жариялаған нәтижесі бойынша Еспаеваға 465 714 адам дауыс беріп, ол 5,05 % жинады.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=5292&v=mobile|title=2019 жылғы 9 маусымда болған Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауының қорытындылары туралы хабар|date=2019-06-09|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Қоғамдық көзқарасы == Еспаева өз еңбек жолында [[Сексизм|сексизммен]] күресті. Мысалы, 2019 жылғы 24 сәуірде [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол партиясының]] XV съезінде жасырын дауыс беру кезінде өзінің сайлауалды үгітінде кәсіпкер әйелдердің құқықтарын қорғауға және мемлекеттік қызметкерлер арасындағы сыбайлас жемқорлықты жойып, үлкен сыбайлас жемқорлық дауларына ерлердің үнемі араласатынын айтты.{{start citation}} Пленумда кейбір ер-азаматтарымыздың аузынан қазақта әйел озық емес, әйел өз орнын білу керек деген сөз естілді. Бұл маған шынымен де әсер етті. Қазақстан халқының 52 пайызын әйелдер құрайды. Негізгі мәселе неде? Ана мен көп балалы отбасы мәселесі. Ал мен әйел, ана ретінде бұл мәселені жан-жақты түсініп, нақты, дұрыс шешімдер таба аламын деп ойлаймын. {{end citation|қайнары=}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20190424/daniya-yespayeva-kandidat-akzhol-9943259.html|title=Женщина-депутат вступила в президентскую гонку от партии "Ак жол"|date=2019-04-24|lang=ru|work=ru.sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Жеке өмірі == Ажырасқан, екі баласы және екі немересі бар.<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/espaeva-daniia-madievna|title=«АҚ ЖОЛ» ПАРТИЯСЫНЫҢ ДЕПУТАТЫ|lang=kk|work=[[Ақ жол демократиялық партиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің V шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] jk7of9vrtkj36c4agj9ht0lpg85hhme 3648688 3648687 2026-08-28T10:46:35Z Nurken 111493 /* Дереккөздер */ 3648688 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Дәния Мадиқызы Еспаева | Суреті = Dania Espaeva (cropped, 29-03-2023).jpg | Атауы = Еспаева, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = ''лауазымы құрылды'' | Ізбасары = | Бірігіп басқарушы1 = {{ublist |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] }} | тақырыпша1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] | мәтін1 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = 13 маусым 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]] | Ізбасары_3 = |Титулы_4=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] төрағасының орынбасары |Ту_4=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_4=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_4=29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 шілде 2026 |Ізашары_4=[[Балайым Туғанбайқызы Кесебаева|Балайым Кесебаева]] |Ізбасары_4=лауазым жойылды |Бірігіп басқарушы1_4=[[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] |тақырыпша1_4=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_4=[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Титулы_5=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI]], [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының депутаты]] |Ту_5=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_5=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_5=24 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_5 = 30 маусым 2026 |тақырыпша1_5=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_5=[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]]<br> [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]<br>[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Білімі=1) [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжі]] <br>2) [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] |Партиясы=[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |Қызметі= |Азаматтығы={{Байрақ|КСРО}}→ <br> {{Байрақ|Қазақстан}} |Туған жері=[[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], {{туғанжері|Мәртөк ауданы|Мәртөк ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Туған күні=5.3.1961 |Марапаттары={{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}}}}} '''Дәния Мәдиқызы Еспаева''' ([[5 наурыз]] [[1961 жыл|1961]], [[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], [[Мәртөк ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы және [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары, партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] депутаты. 2016–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2023–2026 жылдары Мәжіліс төрағасының орынбасары болған. == Өмірбаяны == 1961 жылы 5 наурызда [[Ақтөбе облысы]], [[Мәртөк ауданы]], [[Жайсаң ауылдық округі|Жайсаң ауылдық округінде]] дүниеге келді. [[Кіші жүз|Кіші жүздің]] [[Табын|Табын руының]] [[Жетіру|Жетіру тайпасынан]] шыққан. === Білімі === 1982 жылы [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжін]] және 1993 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясын]] “экономист” мамандығы бойынша тәмамдады. === Мансабы === Еңбек жолын 1982 жылы [[КСРО Мемлекеттік банкі|КСРО Мемлекеттік банкінің]] Ақтөбе облыстық басқармасының несиелеу бөлімінің экономисі қызметінен бастап, бұл қызметте 1986 жылға дейін болды. 1987 жылы аға экономисі болып тағайындалды. Әрі қарай 1988—1991 жылдары [[Промстройбанк]] облыстық басқармасының ақша айналымы бөлімінің аға экономисі болды. 1992 жылы «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалының бас есепшісі; 1992—1995 — «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалы директорының орынбасары; 1995—1997 жылдары [[БТА Банкі|Alem Bank Kazakhstan]] Ақтөбе облыстық департаментінің несиелеу бөлімінің басшысы, бас маманы, басшының орынбасары қызметтерінде болды. 1998—2005 — [[БТА Банкі]] директорының корпоративтік бизнес жөніндегі орынбасары; 2006—2014 — [[БТА Банкі]] Ақтөбе филиалының директоры; 2008—2016 — Ақтөбе облыстық мәслихатының депутаты, отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссияның мүшесі; 2014—2016 — [[Қазкоммерцбанк|Казкоммерцбанк]] Ақтөбе филиалының директоры; 2016 жылы 5 ақпанда [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі атанды. 2021 жылы [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2022 жылы “Жаңа Қазақстан” депутаттық тобының мүшесі атанып, өкілеттілігі 2023 жылдың 28 наурызына дейін созылды. 2023 жылғы 28 наурызда тағы да [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты, ал келесі күні [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|төрағасының]] орынбасары атанды. 2026 жылғы 13 маусымда [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы болып сайланды.<ref>[https://stan.kz/daniia-espaeva-aq-zol-partiiasynyn-zana-toraiymy-boldy-435782/ Дәния Еспаева "Ақ жол" партиясының жаңа төрайымы болды]</ref> 2026 жылы тамызда «Ақ жол» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. 28 тамыз күні [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары болып сайланды. == Президенттікке үміткерлігі == 2019 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] отставкасынан кейін [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясының]] 6 мүшесі президентікке үміткерлікке үміт білдіретіні жария болды. [[Ақ жол демократиялық партиясы|Партия]] төрағасы [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашевтың]] ұсынысымен жасырын сайлау арқылы 6 мүшенің ішінен 1 адам үміткерлікке сайланды, ол — Еспаева болды. Дауыс беру нәтижесі бойынша [[Ақ жол демократиялық партиясы|партия]] съезіне қатысқан 170 делегат Еспаеваның кандидатурасын қолдаса, 15-і қарсы болып, ақырында 24 сәуірде кандидатурасы ұсынылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezidenttikke-mitker-daniya-espaeva-resmi-t-rde-tirkeldi_19720/|title=Президенттікке үміткер Дания Еспаева ресми түрде тіркелді|date=2019-05-04|lang=kk|work=baq.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 25 сәуірде [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]] құжаттарын тапсырды.<ref>{{Cite web|url=https://ult.kz/post/daniya-espaeva-ortalyk-saylau-komissiyasyna-kuzhatyn-tapsyrdy|title=ДАНИЯ ЕСПАЕВА ОРТАЛЫҚ САЙЛАУ КОМИССИЯСЫНА ҚҰЖАТЫН ТАПСЫРДЫ|date=2019-04-25|lang=kk|work=ult.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 26 сәуірде Еспаева қазақ тілінен міндетті емтиханды сәтті тапсырып<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/amp/20190426/daniia-espaeva-emtihan-9971258.html|title=Кандидат Еспаева қазақ тілінен емтихан тапсырған соң көзіне жас алды|date=2019-04-26|lang=kk|work=sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref>, келесі күні [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] Еспаеваның кандидатурасы сайлау талаптарына толық сәйкес келетінін хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/daniya-espaeva-sootvetstvuet-trebovaniyam-vybornogo-zakonodatel-stva-cik-rk_a3521359|title=Дания Еспаева соответствует требованиям выборного законодательства - ЦИК РК|date=2019-04-27|lang=ru|work=www.inform.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 2019 жылғы 10 маусымда жариялаған нәтижесі бойынша Еспаеваға 465 714 адам дауыс беріп, ол 5,05 % жинады.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=5292&v=mobile|title=2019 жылғы 9 маусымда болған Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауының қорытындылары туралы хабар|date=2019-06-09|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Қоғамдық көзқарасы == Еспаева өз еңбек жолында [[Сексизм|сексизммен]] күресті. Мысалы, 2019 жылғы 24 сәуірде [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол партиясының]] XV съезінде жасырын дауыс беру кезінде өзінің сайлауалды үгітінде кәсіпкер әйелдердің құқықтарын қорғауға және мемлекеттік қызметкерлер арасындағы сыбайлас жемқорлықты жойып, үлкен сыбайлас жемқорлық дауларына ерлердің үнемі араласатынын айтты.{{start citation}} Пленумда кейбір ер-азаматтарымыздың аузынан қазақта әйел озық емес, әйел өз орнын білу керек деген сөз естілді. Бұл маған шынымен де әсер етті. Қазақстан халқының 52 пайызын әйелдер құрайды. Негізгі мәселе неде? Ана мен көп балалы отбасы мәселесі. Ал мен әйел, ана ретінде бұл мәселені жан-жақты түсініп, нақты, дұрыс шешімдер таба аламын деп ойлаймын. {{end citation|қайнары=}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20190424/daniya-yespayeva-kandidat-akzhol-9943259.html|title=Женщина-депутат вступила в президентскую гонку от партии "Ак жол"|date=2019-04-24|lang=ru|work=ru.sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Жеке өмірі == Ажырасқан, екі баласы және екі немересі бар.<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/espaeva-daniia-madievna|title=«АҚ ЖОЛ» ПАРТИЯСЫНЫҢ ДЕПУТАТЫ|lang=kk|work=[[Ақ жол демократиялық партиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Еспаева, Дәния Мәдиқызы}} [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің V шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] hg1iyxt1chzlsvyt4gtnxkvta6xxgrw 3648692 3648688 2026-08-28T10:54:16Z Casserium 68287 3648692 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Дәния Мадиқызы Еспаева | Суреті = Dania Espaeva (cropped, 29-03-2023).jpg | Атауы = Еспаева, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = ''лауазымы құрылды'' | Ізбасары = | Бірігіп басқарушы1 = {{ublist |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] }} | тақырыпша1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] | мәтін1 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = 13 маусым 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]] | Ізбасары_3 = |Титулы_4=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] төрағасының орынбасары |Ту_4=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_4=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_4=29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 шілде 2026 |Ізашары_4=[[Балайым Туғанбайқызы Кесебаева|Балайым Кесебаева]] |Ізбасары_4=лауазым жойылды |Бірігіп басқарушы1_4=[[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] |тақырыпша1_4=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_4=[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Титулы_5=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI]], [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының депутаты]] |Ту_5=Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_5=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_5=24 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_5 = 30 маусым 2026 |тақырыпша1_5=[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]] |мәтін1_5=[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]]<br> [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]<br>[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Білімі=1) [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжі]] <br>2) [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] |Партиясы=[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |Қызметі= |Азаматтығы={{Байрақ|КСРО}}→ <br> {{Байрақ|Қазақстан}} |Туған жері=[[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], {{туғанжері|Мәртөк ауданы|Мәртөк ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Туған күні=5.3.1961 |Марапаттары={{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}}}}} '''Дәния Мәдиқызы Еспаева''' ([[5 наурыз]] [[1961 жыл|1961]], [[Жайсаң (Ақтөбе облысы)|Жайсаң]], [[Мәртөк ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы және [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] төрағасының орынбасары, партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] депутаты. 2016–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2023–2026 жылдары Мәжіліс төрағасының орынбасары болған. == Өмірбаяны == 1961 жылы 5 наурызда [[Ақтөбе облысы]], [[Мәртөк ауданы]], [[Жайсаң ауылдық округі|Жайсаң ауылдық округінде]] дүниеге келді. [[Кіші жүз|Кіші жүздің]] [[Табын|Табын руының]] [[Жетіру|Жетіру тайпасынан]] шыққан. === Білімі === 1982 жылы [[Банк ісі академиясы|Алматы есеп және несие колледжін]] және 1993 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясын]] “экономист” мамандығы бойынша тәмамдады. === Мансабы === Еңбек жолын 1982 жылы [[КСРО Мемлекеттік банкі|КСРО Мемлекеттік банкінің]] Ақтөбе облыстық басқармасының несиелеу бөлімінің экономисі қызметінен бастап, бұл қызметте 1986 жылға дейін болды. 1987 жылы аға экономисі болып тағайындалды. Әрі қарай 1988—1991 жылдары [[Промстройбанк]] облыстық басқармасының ақша айналымы бөлімінің аға экономисі болды. 1992 жылы «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалының бас есепшісі; 1992—1995 — «Тұран» бірлескен кәсіпорны Ақтөбе филиалы директорының орынбасары; 1995—1997 жылдары [[БТА Банкі|Alem Bank Kazakhstan]] Ақтөбе облыстық департаментінің несиелеу бөлімінің басшысы, бас маманы, басшының орынбасары қызметтерінде болды. 1998—2005 — [[БТА Банкі]] директорының корпоративтік бизнес жөніндегі орынбасары; 2006—2014 — [[БТА Банкі]] Ақтөбе филиалының директоры; 2008—2016 — Ақтөбе облыстық мәслихатының депутаты, отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссияның мүшесі; 2014—2016 — [[Қазкоммерцбанк|Казкоммерцбанк]] Ақтөбе филиалының директоры; 2016 жылы 5 ақпанда [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі атанды. 2021 жылы [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты және 2022 жылы “Жаңа Қазақстан” депутаттық тобының мүшесі атанып, өкілеттілігі 2023 жылдың 28 наурызына дейін созылды. 2023 жылғы 28 наурызда тағы да [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясынан]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты, ал келесі күні [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|төрағасының]] орынбасары атанды. 2026 жылғы 13 маусымда [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Демократиялық партиясының]] төрағасы болып сайланды.<ref>[https://stan.kz/daniia-espaeva-aq-zol-partiiasynyn-zana-toraiymy-boldy-435782/ Дәния Еспаева "Ақ жол" партиясының жаңа төрайымы болды]</ref> 2026 жылы тамызда «Ақ жол» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. 28 тамыз күні Құрылтай төрағасының орынбасары болып сайланды.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kuryiltayda-toraganyin-ush-oryinbasaryi-saylandyi-380121/ Құрылтайда төрағаның үш орынбасары сайланды]</ref> == Президенттікке үміткерлігі == 2019 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] отставкасынан кейін [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол демократиялық партиясының]] 6 мүшесі президентікке үміткерлікке үміт білдіретіні жария болды. [[Ақ жол демократиялық партиясы|Партия]] төрағасы [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашевтың]] ұсынысымен жасырын сайлау арқылы 6 мүшенің ішінен 1 адам үміткерлікке сайланды, ол — Еспаева болды. Дауыс беру нәтижесі бойынша [[Ақ жол демократиялық партиясы|партия]] съезіне қатысқан 170 делегат Еспаеваның кандидатурасын қолдаса, 15-і қарсы болып, ақырында 24 сәуірде кандидатурасы ұсынылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezidenttikke-mitker-daniya-espaeva-resmi-t-rde-tirkeldi_19720/|title=Президенттікке үміткер Дания Еспаева ресми түрде тіркелді|date=2019-05-04|lang=kk|work=baq.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 25 сәуірде [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]] құжаттарын тапсырды.<ref>{{Cite web|url=https://ult.kz/post/daniya-espaeva-ortalyk-saylau-komissiyasyna-kuzhatyn-tapsyrdy|title=ДАНИЯ ЕСПАЕВА ОРТАЛЫҚ САЙЛАУ КОМИССИЯСЫНА ҚҰЖАТЫН ТАПСЫРДЫ|date=2019-04-25|lang=kk|work=ult.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> 26 сәуірде Еспаева қазақ тілінен міндетті емтиханды сәтті тапсырып<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/amp/20190426/daniia-espaeva-emtihan-9971258.html|title=Кандидат Еспаева қазақ тілінен емтихан тапсырған соң көзіне жас алды|date=2019-04-26|lang=kk|work=sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref>, келесі күні [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] Еспаеваның кандидатурасы сайлау талаптарына толық сәйкес келетінін хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/daniya-espaeva-sootvetstvuet-trebovaniyam-vybornogo-zakonodatel-stva-cik-rk_a3521359|title=Дания Еспаева соответствует требованиям выборного законодательства - ЦИК РК|date=2019-04-27|lang=ru|work=www.inform.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 2019 жылғы 10 маусымда жариялаған нәтижесі бойынша Еспаеваға 465 714 адам дауыс беріп, ол 5,05 % жинады.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=5292&v=mobile|title=2019 жылғы 9 маусымда болған Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауының қорытындылары туралы хабар|date=2019-06-09|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Қоғамдық көзқарасы == Еспаева өз еңбек жолында [[Сексизм|сексизммен]] күресті. Мысалы, 2019 жылғы 24 сәуірде [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол партиясының]] XV съезінде жасырын дауыс беру кезінде өзінің сайлауалды үгітінде кәсіпкер әйелдердің құқықтарын қорғауға және мемлекеттік қызметкерлер арасындағы сыбайлас жемқорлықты жойып, үлкен сыбайлас жемқорлық дауларына ерлердің үнемі араласатынын айтты.{{start citation}} Пленумда кейбір ер-азаматтарымыздың аузынан қазақта әйел озық емес, әйел өз орнын білу керек деген сөз естілді. Бұл маған шынымен де әсер етті. Қазақстан халқының 52 пайызын әйелдер құрайды. Негізгі мәселе неде? Ана мен көп балалы отбасы мәселесі. Ал мен әйел, ана ретінде бұл мәселені жан-жақты түсініп, нақты, дұрыс шешімдер таба аламын деп ойлаймын. {{end citation|қайнары=}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20190424/daniya-yespayeva-kandidat-akzhol-9943259.html|title=Женщина-депутат вступила в президентскую гонку от партии "Ак жол"|date=2019-04-24|lang=ru|work=ru.sputnik.kz|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Жеке өмірі == Ажырасқан, екі баласы және екі немересі бар.<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/espaeva-daniia-madievna|title=«АҚ ЖОЛ» ПАРТИЯСЫНЫҢ ДЕПУТАТЫ|lang=kk|work=[[Ақ жол демократиялық партиясы]]|accessdate=2024-02-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Еспаева, Дәния Мәдиқызы}} [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің V шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] gm7a9riqs5nirlr3lvmmabjoyl32zp9 Дәурен Жұматайұлы Қосанов 0 745931 3648558 3560692 2026-08-28T07:13:37Z Nurken 111493 3648558 wikitext text/x-wiki {{мағына|Қосанов}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Дәурен Жұматайұлы Қосанов | Шынайы есімі = | Суреті = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2025 | Титулы = 14-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 8 маусым 2025 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]нің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_2 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2_2 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Басқара бастады_2 = 30 қыркүйек 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 8 маусым 2025 | Ізашары_2 = Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Ізбасары_2 = [[Қайрат Әнуарбекұлы Садықов|Қайрат Садықов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_3 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 29 желтоқсан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 30 қыркүйек 2024 | Ізашары_3 = [[Нұрлан Секенұлы Орманбетов|Нұрлан Орманбетов]] | Ізбасары_3 = Қорғаныс министрінің орынбасары — Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 14.10.1969 | Туған жері = [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылы, {{туғанжері|Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы){{!}} Ақтоғай ауданы|Ақтоғай ауданында (Павлодар облысы)}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = 1990– | Құрамында болды = {{байрақ|КСРО}}<br>{{Байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Әскери-әуе күштері]] | Атағы = [[Сурет:Lieutenant General of Republic of Kazakhstan Air Force.jpg|50px]] Авиация [[генерал-лейтенант]]ы | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар мектебі |[[Гагарин атындағы Әскери-әуе академиясы|Әскери-әуе академиясы]] |[[Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясы]] }} | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар | {{2 дәрежелі Айбын ордені}} | {{Жауынгерлік epлiгi үшін медалі}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ҚК 10 жыл}} | {{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} | {{1 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{Қатар | {{2 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{3 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{Бигелдинов медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ӘТК 20 жыл медалі}} | {{Тәжікстан ҚК 20 жыл медалі}} }} }} '''Дәурен Жұматайұлы Қосанов''' ([[14 қазан]] [[1969 жыл]], [[Балтасап|Новотроицкое]], [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Краснокут ауданы]], [[Павлодар облысы]]) — қазақстандық әскери және мемлекеттік қайраткер, әуе генерал-лейтенанты және 2025 жылдан бастап қызметтегі [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. == Өмірбаяны == 1969 жылғы 14 қазанда Қосанов [[Павлодар облысы]]ндағы [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауданы]]ның [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылында дүниеге келген. 1990 жылы Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар училищесін бітірген. Қызметін Үшарал жойғыш полкінде бастады. Талдықорғандағы [[Су-27]] эскадрильясын басқарды, Қарағанды авиабазасында штаб басшысы, Шымкент авиабазасында командир қызметтерін атқарды. Ұшақтардың бірнеше түрін: Су-27 жойғыш-бомбалаушы, [[МиГ-29]] майдандық жойғыш, [[МиГ-31]] ұстағыш игерді. 2005 жылы Ю.А.Гагарин атындағы Әскери-әуе күштері академиясын бітірсе, 2013 жылы Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясын бітірген. 2013 жылғы 5 шілдеде [[Қазақстан президенті]]нің өкімімен [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштері]]нің қолбасшысы болып тағайындалды. 2015 жылы оған авиация [[генерал-майор]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/zhogary-eskeri-zhene-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2015-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2019 жылғы 21 қыркүйекте ол Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштерінің қолбасшысы қызметінен босатылды. 2019 жылғы қазанда [[Ақтөбе]] қаласындағы Әуе қорғанысы күштері Әскери институтының басшысы болып тағайындалды. 2022 жылғы қазанда Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері бас штабы басшысының бірінші орынбасары,<ref>{{Cite web|url=https://visvo.edu.kz/kz/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|title=Әскери дәстүрге адалдық.|author=Super User|website=visvo.mil.kz|access-date=2023-05-05|archive-date=2022-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022140913/http://visvo.mil.kz/ru/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|publisher=Екі Мәрте Кеңес Одағының батыры Т. Ж. Бегельдинов атындағы ӘҚК Әскери институты|date=2022-10-22|accessdate=2024-10-01}}</ref> ал сол жылғы желтоқсаннан бастап Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|website=gov.egov.kz|archive-url=https://web.archive.org/web/0/https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|archive-date=2023-05-05|access-date=2023-05-05}}</ref> 2024 жылы оған авиация [[генерал-лейтенант]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-641811|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2024-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2024 жылғы 30 қыркүйекте Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://kaztag.kz/kz/news/dauren-osanov-or-anys-ministrini-orynbasary-ue-or-anysy-k-shterini-bas-olbasshysy-bolyp-ta-ayyndaldy|title=Даурен Қосанов қорғаныс министрінің орынбасары – әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды|accessdate=2024-09-30}}</ref> 2025 жылғы маусымда Қазақстан Президентінің №900 Жарлығымен бұрынғы лауазымынан босатылып, [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/dzh-kosanov-turaly-85395 |title= Д.Ж. Қосанов туралы |date=2025-06-08|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-06-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}{{DEFAULTSORT:Қосанов, Дәурен Жұматайұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] adcqf5k27e7nu40q1wc2lr9qv14u0pa Афро-Азия ұлттары кубогы 1978 0 747354 3648349 3395067 2026-08-27T12:58:19Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648349 wikitext text/x-wiki {{Футбол матчы | атауы =Афро-Азия ұлттары кубогы 1978 | шынайы атауы = | логотип = | ені = | сипаттама = | турнир =[[Афро-Азия ұлттары кубогы]] | команда1 =[[Иран]] | үйде = | команда2 =[[Гана Ұлттық футбол құрамасы|Гана]] | қонақ = | команда1ел = | команда2ел = | команда1есеп =3 | есеп1 = | үйде_барлығы = | команда2есеп =0 | есеп2 = | қонақ_барлығы = | детальдар =Қарымта ойын ойналған жоқ | бірніші ойын = | команда1есеп1 = | команда2есеп1 = | дата =[[19 мамыр]] [[1978 жыл]] | стадион =Азади | қала =[[Тегеран]] | 1аматч ойыншысытитул = | 1аматч ойыншысы = | 1бматч ойыншысытитул = | 1бматч ойыншысы = | арбитр = | көрермендер =8000 | ауа райы = | алдыңғы = | келесі =[[Афро-Азия ұлттары кубогы 1985|1985]] }} '''[[Афро-Азия ұлттары кубогы]] 1978''' ({{lang-en|1978 Afro-Asian Cup of Nations}}) — турнирдің бірінші жарысы. [[Иран]] және [[Гана]] құрамалары кездесті. Алғашқы ойында Иран өз алаңында 3-0 есебімен жеңіске жетті. Гана астанасындағы қарымта ойын Ирандағы төңкеріске байланысты өткізілмеді. ==Қатысушылар== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" |- ! style="width:160px;"|Ел ! style="width:250px;"|Квадиликация |- | {{футбол|Гана}} || [[Африка Ұлттары Кубогы 1978]] чемпионы |- |{{футбол|Иран|1964}} || [[Футболдан Азия Кубогы 1976]] чемпионы |} ==Детальдар== ===1 ойын=== {{footballbox |date = 19 мамыр 1978 |team1 = {{футбол-rt|Иран|1964}} |score = 3–0 |team2 = {{футбол|Гана}} |goals1 = Парвиз Челикхани {{гол|}}<br>[[Камал Халилиан]] {{гол|}}<br>[[Гулам Мазлуми]] {{гол|}} |goals2 = |attendance = 8,000 |referee = Abdulwahab Al Bannai ([[Kuwait Football Association|Kuwait]]) |stadium = Азади, [[Тегеран]]<br>'''Көрермендер:''' 8000 |report = [https://www.11v11.com/matches/iran-v-ghana-19-may-1978-234715 Report] }} === 2 ойын === Өткізілмеді == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== *[https://www.rsssf.org/tablesa/asafr.html 1978 Afro-Asian Cup of Nations] - ''rsssf.com'' *[http://www.teammelli.com/matchdata/details/matchdetails.php?id=2020 1978 Afro-Asian Cup of Nations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250322080554/https://teammelli.com/matchdata/details/matchdetails.php?id=2020 |date=2025-03-22 }} - ''teammelli.com'' {{Афро-Азия ұлттары кубогы}} [[Санат:Афро-Азия ұлттары кубогы]] [[Санат:1978 жылғы футбол]] [[Санат:Иран Ұлттық футбол құрамасының ойындары]] [[Санат:Гана Ұлттық футбол құрамасының ойындары]] 5jptxtrtiedwc4fe03g9jd6e9zds0zl Дональд Трамптың екінші кабинеті 0 748705 3648372 3643321 2026-08-27T14:00:08Z Rakoon 137797 3648372 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Екінші Трамп кабинеті<br>{{Nobold|Second Trump Cabinet}} | Байрағы = Flag of the United States.svg | Құзыреті = Америка Құрама Штаттарының<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 47<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[АҚШ кабинеті|кабинеті]] | Сурет = Second cabinet of Donald Trump in August 2025.jpg | Ені = | Сурет атауы = Екінші Трамп кабинеті, 2025 жылғы тамыз | Құрылуы = | Таратылуы = | Статусы = қазіргісі | Мемлекет басшысы = | Үкімет басшысы = [[АҚШ президенті|президент]] '''[[Дональд Трамп]]''' | Үкімет басшысының орынбасары = [[АҚШ вице-президенті|вице-президент]] '''[[Джей Ди Вэнс]]''' | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = | Биліктегі партия = {{Colorbox|#E81B23}} [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық]] | Түрі = Көпшілік үкіметі | Парламенті = [[АҚШ Конгрессі]] | Шақырылымы = 119-Конгресс<br>120-Конгресс<br>121-Конгресс (17 күн бойы) | Оппозиция партиялары = {{Colorbox|#3333FF}} [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = [[2024 АҚШ президент сайлауы]] | Ізашары = [[Джо Байденнің кабинеті|Байден кабинеті]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] өз өкілеттігін 2025 жылғы 20 қаңтарда бастады. Президент өзінің Кабинет мүшелерін [[АҚШ Сенаты]]на ұсынды және болашақ кабинет мүшелерінің біразы әлі лауазымдарына қабылданбады. == Кабинет == Атқарушы департаменттердің басшылары ретінде [[АҚШ кабинеті]]нің барлық тұрақты мүшелері қызметіне кіріспес бұрын президент тағайындағаннан кейін [[АҚШ Сенаты]] кеңесі мен келісімін талап етеді. [[АҚШ вице-президенті|Вице-президент]] лауазымы [[АҚШ Конституциясы]]на сәйкес лауазымға сайлауды талап етеді және осылайша басқа кабинет мүшелерінен ерекшеленеді. Президент сондай-ақ басқа агенттіктердің басшыларын және [[АҚШ президентінің атқару кеңсесі|Президенттің Атқарушы кеңсесі]]нің Сенатпен расталмаған мүшелерін Кабинет деңгейіндегі Кабинетінің мүшелерін де тағайындай алады. Республикалық партия келесі Сенатта көпшілікке ие болады және сол себептен Трамптың барлық тағайындаулары аз бәсекелестікпен бекітіледі деп күтілуде.<ref>{{Cite web |author=Lange, Jason; Shepardson, David |date=2024-11-11 |title=Republicans on brink of clinching US House control after taking Senate |url=https://www.reuters.com/world/us/republicans-brink-clinching-us-house-control-2024-11-09/ |publisher=[[Reuters]]}}</ref> Дегенмен, кейбір кандидаттар сенаттағы бірнеше республикашылдар тарапынан сынға ұшырады.<ref name="dhm-nyt-24">{{cite news |author=Demirjian, Karoun; Hulse, Carl; Miller, Maya C. |title=Trump's Cabinet Picks Test Senate G.O.P.'s Deference |url=https://www.nytimes.com/2024/11/14/us/trumps-nominees-test-republicans.html |work=[[The New York Times]] |date=November 14, 2024}}</ref> 2024 жылғы 12 қарашада жаңадан сайланған президент [[Дональд Трамптың екінші президенттігі|Трамп екінші президенттігін]]де [[Илон Маск]] пен [[Вивек Рамасвами]]дың [[Үкімет тиімділігінің департаменті (АҚШ)|Үкімет тиімділігі департаменті]]н басқару үшін бірге жұмыс істейтінін хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Donald J. Trump (@realDonaldTrump) |url=https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/113472884874740859 |accessdate=2024-11-13 |publisher=Truth Social |lang=en}}</ref> Атауына қарамастан, оның федералды атқарушы департамент болуы екіталай, өйткені ресми департаменттер Конгресстің мақұлдауын талап етеді және департаменттің [[АҚШ президентінің атқару кеңсесі|Президенттің Атқарушы Кеңсесі]]нің, не [[Әкімшілік-бюджет басқарма]]сымен тығыз жұмыс істейтін президенттік комиссияның құрамдас бөлігі болуы ықтимал.<ref>{{Cite news |last=Wen |first=Philip |date=2024-11-13 |title=Trump selects Elon Musk to lead government efficiency department |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/nov/12/trump-appoints-elon-musk-government-efficiency-department |access-date=2024-11-13 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>[https://spacenews.com/nasa-faces-disruptive-presidential-transition/ NASA faces disruptive presidential transition], Jeff Foust, [[SpaceNews]], 13 November 2024.</ref> {|class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=4 style="text-align:center; font-size:100%; color:white; background:#AE1C23;" |Президент Дональд Трамптың екінші кабинеті |- |colspan=4 style="text-align:left" | {{legend|#90EE90<!--old lace-->|Лауазымына сайланып қойған}} {{legend|lightblue|Тағайындалуын Сенат әлі растамады}} {{legend|lightyellow|Міндетін атқарушысы}} {{legend|#C0C0C0<!--light gray-->|Тағайындалуы Сенат растауын қажет етпейді}} |- !scope="col" style="width: 30%;" |Лауазымы<br>{{small|Жарияланған/расталған күні}} !scope="col" style="width: 20%;" |Иесі !scope="col" style="width: 30%;" |Лауазымы<br>{{small|Жарияланған/расталған күні}} !scope="col" style="width: 20%;" |Иесі |- |style="background: #90EE90;" |[[Сурет:Seal of the Vice President of the United States.svg|75x75px]] [[АҚШ вице-президенті|Вице-Президент]]<br>{{small|2024 жылғы 15 шілдеде жариялады<br>2024 жылғы 5 қарашада сайланды<br>2025 жылғы 20 қаңтарда өкілеттігін [[Дональд Трамптың екінші ұлықталуы|бастады]]}} |style="background: #90EE90;" |[[Сурет:January 2025 Official Vice Presidential Portrait of JD Vance (3x4 cropped).jpg|frameless|132x132px]]<br>{{small|Бұрынғы [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]]}}<br>'''[[Джей Ди Вэнс]]'''<br>{{small|[[Огайо]]лық}} |[[Сурет:Seal of the United States Secretary of State.svg|75x75px]] [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы|Мемлекеттік хатшы]]<br>{{small|2024 жылғы 13 қарашада жариялады}}<br>{{small|2025 жылғы 20 қаңтарда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Official portrait of the United States Secretary of State Marco Rubio, January 2025 (cropped).jpg|132x132px]]<br>{{small|Бұрынғы [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]]}}<br>'''[[Марко Рубио]]'''<br>{{small|[[Флорида]]лық}} |- |[[Сурет:US-DeptOfTheTreasury-Seal.svg|75x75px]] [[АҚШ Қаржы министрі|Қаржы министрі]]<br>{{small|2024 жылғы 22 қарашада жариялады}}<br>{{small|2025 жылғы 28 қаңтарда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Scott Bessent, official portrait (2025) (cropped).jpg|125x125px]]<br>{{small|Key Square Group директоры}}<br>'''[[Скотт Бессант]]'''<br>{{small|[[Оңтүстік Каролина]]лық}} |[[Сурет:US Department of Defense seal.svg|75x75px]] [[АҚШ Қорғаныс министрі|Қорғаныс министрі]]<br>{{small|2024 жылғы 12 қарашада жариялаған}}<br>{{small|2025 жылғы 25 қаңтарда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Secretary of Defense Pete Hegseth official portrait (cropped).jpg|125x125px]]<br>{{small|Ұлттық ұлан мүшесі және жүргізуші}}<br>'''[[Пит Хегсет]]'''<br>{{small|[[Теннеси]]лік}} |- |[[Сурет:US-DeptOfJustice-Seal.svg|75x75px]] [[АҚШ Бас прокуроры|Бас прокурор]]<br>{{small|2024 жылғы 21 қарашада жариялаған}}<br>{{small|2025 жылғы 5 ақпанда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Pam Bondi official portrait (cropped).jpg|frameless|125x125px]]<br>{{small|Бұрынғы Флорида бас прокуроры}}<br>'''[[Пэм Бонди]]'''<br>{{small|[[Флорида]]лық}} |[[Сурет:US-DeptOfTheInterior-Seal.svg|75x75px]] [[АҚШ Ішкі істер министрі|Ішкі істер министрі]]<br>{{small|2024 жылғы 14 қарашада жариялаған}}<br>{{small|2025 жылғы 1 ақпанда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Doug Burgum 2025 DOI cropped portrait.jpg|135x135px]]<br>{{small|Губернатор}}<br>'''[[Даг Бёргам]]'''<br>{{small|[[Солтүстік Дакота]]лық}} |- |[[Сурет:Seal of the U.S. Department of Agriculture.svg|75x75px]] [[АҚШ Ауыл шаруашылығы министрі|Ауыл шаруашылығы министрі]]<br>{{small|2024 жылғы 23 қарашада жариялады}}<br>{{small|2025 жылғы 13 ақпанда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Second Portrait of Secretary Rollins (cropped).jpg|125x125px]]<br>{{small|Бұрынғы Жергілікті заңнама кеңесінің уақытша басшысы}}<br>'''[[Брук Роллинз]]'''<br>{{small|[[Техас]]тық}} |[[Сурет:US-DeptOfCommerce-Seal.svg|75x75px]] [[АҚШ Сауда министрі|Сауда министрі]]<br>{{small|2024 жылғы 19 қарашада жариялаған}}<br>{{small|2025 жылғы 21 ақпанда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Howard Lutnick 2025 (cropped1).jpg|136x136px]]<br>{{small|Кәсіпкер}}<br>'''[[Говард Лютник]]'''<br>{{small|[[Нью-Йорк]]тік}} |- |[[Сурет:US-DeptOfLabor-Seal.svg|75x75px]] [[АҚШ Еңбек министрі|Еңбек министрі]]<br>{{small|2024 жылғы 22 қарашада жариялады}}<br>{{small|2025 жылғы 15 наурызда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Secretary Lori Chavez-DeRemer official portrait 2025 (cropped).jpg|130x130px]]<br>{{small|[[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]ның депутаты}}<br>'''[[Лори Чавес-Деремер]]'''<br>{{small|[[Орегон]]дық}} |[[Сурет:Seal of the United States Department of Health and Human Services.svg|75x75px]] [[АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі]]<br>{{small|2024 жылғы 14 қарашада жариялаған}}<br>{{small|2025 жылғы 13 ақпанда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Robert F. Kennedy Jr., official portrait (2025) (cropped 3-4).jpg|136x136px]]<br>{{small|Заңгер және активист}}<br>'''[[Роберт Ф. Кеннеди (кіші)|кіші Роберт Ф. Кеннеди]]'''<br>{{small|[[Калифорния]]лық}} |- |[[Сурет:US-DeptOfHUD-Seal.svg|70x70px]] [[АҚШ Тұрғын үй салу және қала дамыту министрі|Тұрғын үй салу және қала дамыту министрі]]<br>{{small|2024 жылғы 22 қарашада жариялады}}<br>{{small|2025 жылғы 5 ақпанда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Scott Turner, official portrait (2025).jpg|128x128px]]<br>{{small|[[Техас Өкілдер палатасы|Штат Өкілдер палатасы]]ның бұрынғы депутаты}}<br>'''[[Скотт Тёрнер]]'''<br>{{small|[[Техас]]тық}} |[[Сурет:Seal of the United States Department of Transportation - Alternate Version.svg|70x70px]] [[АҚШ Көлік министрі|Көлік министрі]]<br>{{small|2024 жылғы 18 қарашада жариялаған}}<br>{{small|2025 жылғы 28 қаңтарда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Secretary of Transportation Sean Duffy Official Portrait (cropped).jpg|135x135px]]<br>{{small|Бұрынғы [[АҚШ Өкілдер палатасы|Палата]] депутаты}}<br>'''[[Шон Даффи]]'''<br>{{small|[[Висконсин]]дік}} |- |[[Сурет:Seal of the United States Department of Energy.svg|73x73px]] [[АҚШ Энергетика министрі|Энергетика министрі]]<br>{{small|2024 жылғы 16 қарашада жариялаған}}<br>{{small|2025 жылғы 4 ақпанда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Secretary Chris Wright Official Portrait (cropped).jpg|122x122px]]<br>{{small|Кәсіпкер}}<br>'''[[Крис Райт]]'''<br>{{small|[[Колорадо]]лық}} |[[Сурет:US-DeptOfEducation-Seal.svg|75x75px]] [[АҚШ Білім беру министрі|Білім беру министрі]]<br>{{small|2024 жылғы 19 қарашада жариялады}}<br>{{small|2025 жылғы 3 наурызда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:ED Sec Linda McMahon (cropped).jpg|125x125px]]<br>{{small|Бұрынғы [[Шағын бизнес істері басқармасының әкімшісі|Шағын бизнес істерінің әкімшісі]]}}<br>'''[[Линда Макмэн]]'''<br>{{small|[[Коннектикут]]тық}} |- |[[Сурет:Seal of the U.S. Department of Veterans Affairs.svg|75x75px]] [[АҚШ Ардагерлер істері министрі|Ардагерлер істері министрі]]<br>{{small|2024 жылғы 14 қарашада жариялаған}}<br>{{small|2025 жылғы 5 ақпанда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Official portrait of Douglas Collins, U.S. Secretary of Veterans Affairs (cropped) (cropped).jpeg|125x125px]]<br>{{small|Бұрынғы [[АҚШ Өкілдер палатасы|Палата]] депутаты}}<br>'''[[Даг Коллинз (саясаткер)|Даг Коллинз]]'''<br>{{small|[[Джорджия]]лық}} |[[Сурет:Seal of the United States Department of Homeland Security.svg|75x75px]] [[АҚШ Ішкі қауіпсіздік министрі|Ішкі қауіпсіздік министрі]]<br>{{small|2024 жылғы 12 қарашада жариялаған}}<br>{{small|2025 жылғы 25 қаңтарда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Official Portrait of Secretary Kristi Noem (cropped).jpg|frameless|125x125px]]<br>{{small|Губернатор}}<br>'''[[Кристи Ноэм]]'''<br>{{small|[[Оңтүстік Дакота]]лық}} |- |colspan="4" style="text-align:left" | === Кабинет деңгейлі қызметкерлер === |- !Лауазымы<br/>{{small|Жарияланған/расталған күні}} !Иесі !Лауазымы<br/>{{small|Жарияланған/расталған күні}} !Иесі |- |style="background:#C0C0C0;" |[[Сурет:The White House logo under Trump 2.0.jpg|75x75px]] [[Ақ Үй аппаратының басшысы]]<br>{{small|2024 жылғы 7 қарашада жариялады<br>2025 жылғы 20 қаңтарда өкілеттігін бастады}} |style="background:#C0C0C0;" |[[Сурет:Susie Wiles 2025 (edited crop).jpg|125x125px]]<br>{{small|Саяси кеңесші}}<br>'''[[Сьюзи Уайлс]]'''<br>{{small|[[Флорида]]лық}} |[[Сурет:Environmental Protection Agency logo.svg|75x75px]] [[Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің әкімшісі]]<br>{{small|2024 жылғы 11 қарашада жариялаған}}<br>{{small|2025 жылғы 29 қаңтарда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Lee Zeldin EPA Official Portrait (cropped).jpg|134x134px]]<br>{{small|Бұрынғы [[АҚШ Өкілдер палатасы|Палата]] депутаты}}<br>'''[[Ли Зелдин]]'''<br>{{small|[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]тік}} |- |[[Сурет:US-OfficeOfManagementAndBudget-Seal.svg|75x75px]] [[Әкімшілік-бюджеттік басқарма|Әкімшілік-бюджеттік басқарма директоры]]<br>{{small|2024 жылғы 22 қарашада жариялады}}<br>{{small|2025 жылғы 7 ақпанда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Russell Vought.jpg|100px]]<br>{{small|Бұрынғы [[Әкімшілік-бюджеттік басқарма|ӘББ директоры]]}}<br>'''[[Рассел Воут]]'''<br>{{small|[[Вирджиния]]лық}} |[[Сурет:The Office of the Director of National Intelligence.svg|75x75px]] [[Ұлттық барлау директоры]]<br>{{small|2024 жылғы 13 қарашада жариялаған}}<br>{{small|2025 жылғы 12 ақпанда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Director Tulsi Gabbard Official Portrait (cropped).jpg|134x134px]]<br>{{small|Бұрынғы [[АҚШ Өкілдер палатасы|Палата]] депутаты}}<br>'''[[Талси Габбард]]'''<br>{{small|[[Гавайи]]лік}} |- |[[Сурет:Seal of the U.S. Central Intelligence Agency.svg|75x75px]] [[Орталық барлау агенттігінің директоры]]<br>{{Small|2024 жылғы 12 қарашада жариялаған}}<br>{{small|2025 жылғы 25 қаңтарда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:John Ratcliffe official photo (cropped).jpg|122x122px]]<br>{{small|Бұрынғы [[Ұлттық барлау директоры|Ұлттық барлау қызметкері]]}}<br>'''[[Джон Ли Рэтклифф]]'''<br>{{small|[[Техас]]тық}} |[[Сурет:US-TradeRepresentative-Seal.svg|75x75px]] [[АҚШ Сауда өкілдігі|Сауда өкілі]]<br>{{small|2024 жылғы 26 қарашада жарияланған}}<br>{{small|2025 жылғы 27 ақпанда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Official portrait of U.S. Trade Representative Jamieson Greer (cropped 1).jpg|130x130px]]<br>{{small|[[АҚШ Сауда өкілдігі|Сауда өкілдігі]] аппаратының бұрынғы басшысы}}<br>'''[[Джеймисон Грир]]'''<br>{{small|[[Вашингтон]]дық}} |- |style="background: lightblue;" |[[Сурет:U.S. Department of State official seal.svg|72x72px]] [[АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшілер тізімі|Біріккен Ұлттар Ұйымына елші]]<br>{{small|2025 жылғы 1 мамырда жариялаған}} |style="background: lightblue;" |[[Сурет:Official portrait of National Security Advisor Mike Waltz (cropped 1).jpg|122x122px]]<br>{{small|Бұрынғы [[Ұлттық қауіпсіздік бойынша АҚШ президентінің кеңесшісі|Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі]]}}<br>'''[[Майкл Уолтц]]'''<br>{{small|[[Флорида]]лық}} |[[Сурет:US-SmallBusinessAdmin-Seal.svg|75x75px]] [[Шағын бизнес істері басқармасының әкімшісі]]<br>{{small|2024 жылғы 4 желтоқсанда жариялаған}}<br>{{small|2025 жылғы 20 ақпанда өкілеттігін бастады}} |[[Сурет:Kelly Loeffler, official portrait (2025) (cropped).jpg|100px]]<br>{{small|Бұрынғы [[АҚШ Сенаты|Сенатор]]}}<br>'''[[Келли Леффлер]]'''<br>{{small|[[Джорджия]]лық}} |} == Сайланған қызметкерлері == === Президент === [[2024 АҚШ президент сайлауы]]нда Дональд Трамп Сайлаушылар алқасының 312 даусына ие болып, [[Камала Харрис]]ке қарсы жеңіп шықты. Нәтиженің ресмиленуі 2025 жылғы 6 қаңтарда өтті. Трамп өкілеттігін [[Дональд Трамптың екінші ұлықталуы|2025 жылғы 20 қаңтарда бастады]]. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |Америка Құрама Штаттарының президенті |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:TrumpPortrait (cropped).jpg|frameless|158x158px]] |'''[[Дональд Трамп]]''' |{{dts|1946|6|14}}<br>(жасы {{age|1946|6|14}}) |{{байрақ|Флорида}} | * [[АҚШ президенттерінің тізімі|45]]-[[АҚШ президенті]] (2017–2021) * [[The Trump Organization]] төрағасы (1971–2017) |<ref name=bbcwin>{{Cite news |title=Trump pulls off historic White House comeback |url=https://www.bbc.com/news/articles/c62l5zdv7zko |access-date=November 6, 2024 |publisher=BBC News}}</ref> |} === Вице-президент === [[АҚШ вице-президенті|Вице-президент]] — Сенаттың мақұлдауын талап етпейтін, өз лауазымына сайланатын жалғыз кабинет мүшесі, вице-президент, оған қоса, президенттің қалауы бойынша жұмыс істемейді. Бұқаралық ақпарат құралдарының болжамына ие болған Трамптың сайлаудағы ондаған ықтимал серіктестері болды. Трамптың сенатор [[Джей Ди Вэнс]]ты ([[Республикалық партия (АҚШ)|R]]-[[Огайо|OH]]) таңдауы 2024 жылғы 15 шілдеде ресми түрде жарияланды және 2024 жылғы 15 шілдеде [[Республикалық партияның ұлттық съезі (2024)|2024 жылғы Республикалық ұлттық съез]] делегаттары арасында парламенттік процедура арқылы қолдау көрсету арқылы расталды. [[2024 АҚШ президент сайлауы|Сайлау]] нәтижелері 2025 жылғы 6 қаңтарда ресмиленді. Вэнс өкілеттігін 2025 жылғы 20 қаңтарда бастады. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |Америка Құрама Штаттарының вице-президенті |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:January 2025 Official Vice Presidential Portrait of JD Vance (3x4 cropped).jpg|frameless|153x153px]] |'''[[Джей Ди Вэнс]]''' |{{dts|1984|8|2}}<br>(жасы {{age|1984|8|2}}) |{{байрақ|Огайо}} | * [[Огайо]]дан сайланған [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]] (2023–) <!--(2023–2025)--> * [[АҚШ теңіз жаяу әскерінің корпусы|Теңіз жаяу әскері]]ндегі [[капрал]] (2003–2007) |<ref name=bbcwin/> |} == Кабинетке таңдалған үміткерлер == Төменде Кабинеттің лауазымдары көрсетілген, құрылу реті бойынша. === Мемлекеттік хатшы === Мемлекеттік хатшыға үміткер [[Халықаралық қатынастар бойынша АҚШ Сенатының комитеті]] мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[АҚШ Мемлекеттік хатшысы|Мемлекеттік хатшы]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Official portrait of Secretary Marco Rubio, January 2025.jpg|125x125px]] |'''[[Марко Рубио]]''' |{{dts|1971|5|28}}<br>(жасы {{age|1971|5|28}}) |{{байрақ|Флорида}} | * [[АҚШ Республикалық партиясының праймеризі (2016)|2016 жылғы Республикалық праймериз]]дегі [[АҚШ президенті|АҚШ президенттігі]]не үміткер * [[Флорида]]дан сайланған [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]] (2011–) * [[Флорида Өкілдер палатасы]]ның 94-спикері (2006–2008) * 111-ауданнан сайланған [[Флорида Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2000–2008) * [[Уэст-Майами]] қалалық комиссиясының мүшесі (1998–2000) |<ref>{{Cite web |last=Beggin |first=Riley |title=Trump taps Marco Rubio for Secretary of State |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2024/11/13/trump-marco-rubio-secretary-state/76198371007/ |access-date=2024-11-13 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref> |} === Қаржы министрі === Қаржы министріне үміткер Қаржы бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. {| class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" ! colspan="6" |[[АҚШ Қаржы министрі|Қаржы министрі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Official portrait of Treasury Secretary Scott Bessent (cropped).jpg|frameless|125x125px]] |'''[[Скотт Бессант]]''' |{{dts|1962||}}<br />(жасы {{age|1962|1|1}}) |{{байрақ|Оңтүстік Каролина}} | * Key Square Group негіздеушісі (2015–) * [[2024 АҚШ президент сайлауы|2024 жылғы Дональд Трамп сайлауалды кампаниясы]]ның экономикалық кеңесшісі * [[Джордж Сорос|Soros]] Fund Management инвестиция бойынша аға қызметкері (2011–2015) * [[Халықаралық қатынастар жөнiндегi кеңес]]тің мүшесі (2016–) * |<ref name=":5">{{Cite web |date=2024-11-22 |title=Trump picks Scott Bessent to serve as treasury secretary |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-picks-scott-bessent-serve-treasury-secretary-rcna180171 |access-date=2024-11-23 |publisher=NBC News |language=en}}</ref> |} === Қорғаныс министрі === Қорғаныс министріне үміткер [[Қарулы күштер бойынша АҚШ Сенатының комитеті]] мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[АҚШ Қорғаныс министрі|Қорғаныс министрі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Pete Hegseth Official Portrait.jpg|frameless|125x125px]] |'''[[Пит Хегсет]]''' |{{dts|1980|06|06}}<br/>(жасы {{age|1980|06|06}}) |{{байрақ|Теннесси}} | * [[Fox News]] жүргізушісі (2014–2024) * [[АҚШ Ұлттық ұланының әскері|Ұлттық ұлан әскері]]ндегі [[майор]] (2003–) * {{iw|Ардагерлер Бостандық үшін|Vets For Freedom|en|Vets For Freedom}} атқарушы директоры (2007–2012) * [[Миннесота]]дан сайланбақ болған [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]]на үміткер |<ref name=HegsethTN>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2024/11/13/media/pete-hegseth-fox-news-trump-defense-secretary/index.html|title=How Pete Hegseth went from Fox News host to Trump's Defense Secretary pick|first=Brian|last=Stelter|date=2024-11-13|publisher=[[CNN]]}}</ref><ref name="Hegseth">{{Cite news |author=Cooper, Helene; Haberman, Maggie |date=2024-11-12 |title=Trump Picks Pete Hegseth, a Veteran and Fox News Host, for Defense Secretary |url=https://www.nytimes.com/2024/11/12/us/politics/pete-hegseth-defense-secretary-trump.html |accessdate=2024-11-13 |publisher=[[The New York Times]]}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20241113004056/https://www.nytimes.com/2024/11/12/us/politics/pete-hegseth-defense-secretary-trump.html |date=2024-11-13}}</ref> |} === Бас прокурор === Қорғаныс министріне үміткер Сот билігі бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. Бастапқыда Трамп бұл лауазымға [[Мэтт Гец]] үміткерлігін таңдаған еді.<ref>{{Cite web |author=Thrush, Glenn; Barrett, Devlin |date=2024-11-13 |title=Matt Gaetz Is Trump's Pick for Attorney General |url=https://www.nytimes.com/2024/11/13/us/politics/matt-gaetz-trump-attorney-general.html |publisher=[[The New York Times]]}}</ref> Алайда 21 қарашада заңи мәселелері себебінен Гец кейін бұдан бас тартуға мәжбүр болды.<ref>{{Cite web |date=2024-11-21 |title=Trump loyalist Matt Gaetz withdraws from US attorney general consideration |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/21/trump-loyalist-matt-gaetz-withdraws-from-us-attorney-general-consideration |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]]}}</ref> Сол күні кешке Трамп Гецтің орнына Флориданың бұрынғы бас прокуроры [[Пэм Бонди]]ді таңдады. Тыңдаудан өткен Бонди 2025 жылғы 5 ақпанда өкілеттігін бастады. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[АҚШ Бас прокуроры|Бас прокурор]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Pam Bondi official portrait (cropped).jpg|frameless|125x125px]] |'''[[Пэм Бонди]]''' |{{dts|1965|11|19}}<br/>(жасы {{age|1965|11|19}}) |{{байрақ|Флорида}} | * America First Policy Institute басты заңи қызметкері (2024–) * Флорида бас прокуроры (2011–2019) * [[Хилсборо (округ, Флорида)|Хилсборо округі, Флорида]] штаттық прокурорының көмекшісі (1994–2009) |<ref>{{Cite news |last=Rebecca Beitsch |first=Alex Gangitano |date=2024-11-21 |title=Donald Trump picks Pam Bondi for next attorney general after Gaetz withdrawal |url=https://thehill.com/homenews/5003675-trump-pam-bondi-attorney-general/ |accessdate=2024-11-21 |publisher=The Hill |lang=en}}</ref> |} === Ішкі істер министрі === Қорғаныс министріне үміткер Энергетика және табиғи ресурстар бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[АҚШ Ішкі істер министрі|Ішкі істер министрі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Doug Burgum 2025 DOI cropped portrait.jpg|frameless|125x125px]] |'''[[Даг Бёргам]]''' |{{dts|1956|08|01}}<br/>(жасы {{age|1956|08|01}}) |{{байрақ|Солтүстік Дакота}} | * Бұрынғы [[Солтүстік Дакота]] губернаторы (2016–2025) * [[АҚШ Республикалық партиясының праймеризі (2024)|2024 жылғы Республикалық праймериз]]дегі [[АҚШ президенті|АҚШ президенттігі]]не үміткер * [[Microsoft Business Solutions]] аға вице-президенті (2001–2007) |<ref name="Burgum">{{Cite news |author=Friedman, Lisa; Gold, Michael |date=2024-11-13 |title=Trump Picks Burgum for Interior Secretary |url=https://www.nytimes.com/2024/11/14/climate/trump-burgum-for-interior-secretary.html |accessdate=2024-11-13 |publisher=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lebowitz |first=Megan |date=2024-11-15 |title=Trump announces North Dakota Gov. Doug Burgum as his pick for interior secretary |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-announces-north-dakota-gov-doug-burgum-pick-interior-secretary-rcna180277 |accessdate=2024-11-15 |publisher=[[NBC News]] |lang=en}}</ref> |} === Ауыл шаруашылығы министрі === Ауыл шаруашылығы министріне үміткер Ауыл шаруашылығы, қоректену және орман бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[АҚШ Ауыл шаруашылығы министрі|Ауыл шаруашылығы министрі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Second Portrait of Secretary Rollins.jpg|125x125px]] |'''[[Брук Роллинз]]''' |{{dts|1972|04|10}}<br/>(жасы {{age|1972|04|10}}) |{{байрақ|Техас}} | * АҚШ Ішкі заңнама кеңесінің басшысы (2020–2021) <small>({{comment|м.а.|міндетін атқарушысы}})</small> * Үкіметаралық және технологиялық бастамалар жайлы АҚШ президентінің көмекшісі (2018–2020) |<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Trump picks Brooke Rollins to be agriculture secretary |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-picks-brooke-rollins-agriculture-secretary-rcna181506 |accessdate=2024-11-23 |publisher=NBC News |lang=en}}</ref> |} === Сауда министрі === Сауда министріне үміткер Сауда, ғылым және көлік бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. {| class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" ! colspan="6" |[[АҚШ Сауда министрі|Сауда министрі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Howard Lutnick 2025 (cropped1).jpg|frameless|117x117px]] |'''[[Говард Лютник]]''' |{{dts|1961|6|14}}<br />(жасы {{age|1961|06|14}}) |{{байрақ|Нью-Йорк}} | * [[Cantor Fitzgerald]] президенті (1991–) * [[Cantor Fitzgerald]] төрағасы (1996–) |<ref>{{Cite web |date=2024-11-19 |title=What to know about Howard Lutnick, Trump's pick for commerce secretary |url=https://apnews.com/article/howard-lutnick-trump-crypto-economy-elon-musk-a03d95e323f7d2d4b722184d83e7b388 |accessdate=2024-11-19 |publisher=AP News |language=en}}</ref> |} === Еңбек министрі === Еңбек министріне үміткер Денсаулық сақтау, білім беру, еңбек және зейнеттер бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[АҚШ Еңбек министрі|Еңбек министрі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Secretary Lori Chavez-DeRemer official portrait 2025 (cropped).jpg|125x125px]] |'''[[Лори Чавес-Деремер]]''' |{{dts|1968|4|7}}<br/>(жасы 56) |{{байрақ|Орегон}} | * [[Орегон]]ның 5-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2023–) * [[Хаппи Валлэй (Орегон)|Хаппи Валлэй, Орегон]] мэрі (2011–2019) * [[Хаппи Валлэй (Орегон)|Хаппи Валлэй]] қалалық кеңесінің мүшесі (2005–2011) |<ref>{{Cite web |last=Gangitano |first=Alex |date=2024-11-23 |title=Trump taps Chavez-DeRemer as Labor secretary |url=https://thehill.com/homenews/5002321-trump-names-chavez-deremer-for-labor-secretary/ |accessdate=2024-11-23 |publisher=[[The Hill]] |lang=en}}</ref> |} === Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі === Бұрын Сауда, ғылым және көлік бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланғанына қарамастан, Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министріне үміткер Қаржы бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланады да, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. {| class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" ! colspan="6" |[[АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Robert F. Kennedy Jr., official portrait (2025) (cropped 3-4).jpg|frameless|125x125px]] |'''[[Роберт Ф. Кеннеди (кіші)|кіші Роберт Ф. Кеннеди]]''' |{{dts|1954|01|17}}<br />(жасы {{age|1954|01|17}}) |{{байрақ|Калифорния}} | * [[2024 АҚШ президент сайлауы|2024 жылғы сайлау]]дағы [[АҚШ президенті|АҚШ президенттігі]]не үміткер * {{iw|Children's Health Defense|Children's Health Defense|en|Children's Health Defense}} негіздеушісі және президенті (2007–2023) |<ref>{{Cite web |last1=McGraw |first1=Meridith |last2=Cirruzzo |first2=Chelsea |date=November 14, 2024 |title=Trump expected to select Robert F. Kennedy Jr. to lead HHS |url=https://www.politico.com/news/2024/11/14/robert-f-kennedy-jr-trump-hhs-secretary-pick-00188617 |website=Politico}}</ref> |} === Тұрғын үй салу және қала дамыту министрі === Тұрғын үй салу және қала дамыту министріне үміткер Банк ісі, үй құрылысы және қала істері бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. {| class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" ! colspan="6" |[[АҚШ Тұрғын үй салу және қала дамыту министрі|Тұрғын үй салу және қала дамыту министрі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Scott Turner, official portrait (2025).jpg|frameless|125x125px]] |'''[[Скотт Тёрнер]]''' |{{dts|1972|02|26}}<br />(жасы {{age|1972|02|26}}) |{{байрақ|Техас}} | * [[АҚШ президентінің атқарушы кеңсесі|Ақ Үй]] Мүмкіндік және жандандыру кеңесінің атқарушы директоры (2019–2021) * 33-ауданнан сайланған [[Техас Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2013–2017) * [[Ұлттық футбол лигасы|Америкалық кәсіби футболшы]] (1995–2001, 2003) |<ref>{{Cite news |last=O'Donnell |first=Katy |date=2024-11-22 |title= Trump selects motivational speaker Scott Turner to lead housing agency |url=https://www.politico.com/news/2024/11/22/scott-turner-hud-secretary-trump-00191344 |accessdate=2024-11-22 |publisher=Politico}}</ref> |} === Көлік министрі === Көлік министріне үміткер Сауда, ғылым және көлік бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. Илон Маск пен өзге де [[Силикон алқабы]] атқарушылары Трамптың {{iw|Эмиль Майкл|Эмиль Майклды|en|Emil Michael}} таңдағанын ұсынды.<ref name="nyt-si-sv-24">{{cite news |author=Schleifer, Theodore; Isaac, Mike |title=Tech Elite Push Tech Elite to Elon Musk for Cabinet Positions |url=https://www.nytimes.com/2024/11/14/technology/trump-elon-musk-silicon-valley.html |publisher=[[The New York Times]] |date=2024-11-14}}</ref> Алайда шешім соңында [[Шон Даффи]]ге түсті де, ол тыңдаудан өтіп, өкілеттігін 2025 жылғы 28 қаңтарда бастады. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[АҚШ Көлік министрі|Көлік министрі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Secretary of Transportation Sean Duffy Official Portrait.jpg|frameless|132x132px]] |'''[[Шон Даффи]]''' |{{dts|1971|10|3}}<br>(жасы {{age|1971|10|3}}) |{{байрақ|Висконсин}} | * [[Висконсин]]нің 7-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2011–2019) * [[Ашленд (округ, Висконсин)|Ашленд округі, Висконсин]] округтік прокуроры (2002–2010) |<ref>{{Cite web |title=Trump nominates former Wisconsin Rep. Sean Duffy for Secretary of Transportation {{!}} Fox News |url=https://www.foxnews.com/politics/trump-nominates-former-wisconsin-rep-sean-duffy-secretary-transportation.amp |accessdate=2024-11-19 |publisher= [[Fox News]]}}</ref> |} === Энергетика министрі === Энергетика министріне үміткер Энергетика және табиғи ресурстар бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[АҚШ Энергетика министрі|Энергетика министрі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Secretary Chris Wright Official Portrait (cropped).png|frameless|125x125px]] |'''[[Крис Райт]]''' | |{{байрақ|Колорадо}} | * Liberty Energy негіздеушісі, басқарушы директоры және төрағасы (2011–) * Stroud Energy төрағасы (1994–2006) * Pinnacle Technologies негіздеушісі және басқарушы директоры (1992–2006) |<ref>{{cite web |title=Trump taps oil executive Chris Wright as Energy secretary|url=https://www.politico.com/news/2024/11/16/chris-wright-energy-secretary-trump-00189456|website=Politico |access-date=16 November 2024}}</ref> |} === Білім беру министрі === Білім беру министріне үміткер Денсаулық сақтау, білім беру, еңбек және зейнеттер бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[АҚШ Білім беру министрі|Білім беру министрі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:ED Sec Linda McMahon (cropped) (cropped).jpg|frameless|128x128px]] |'''[[Линда Макмэн]]''' |{{dts|1948|10|4}}<br>(жасы {{age|1948|10|4}}) |{{байрақ|Коннектикут}} | * [[Шағын бизнес істері басқармасы]]ның 25-[[Шағын бизнес істері басқармасының әкімшісі|әкімшісі]] * [[Titan Sports, Inc.|Titan Sports, Inc]] негіздеушісі |<ref>{{Cite web |date=2024-11-20 |title=Trump names former wrestling executive Linda McMahon as his pick for education secretary |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-names-linda-mcmahon-pick-education-secretary-rcna180917 |accessdate=2024-11-20 |publisher=NBC News |lang=en}}</ref> |} === Ардагерлер істері министрі === Ардагерлер істері министріне үміткер Ардагерлер істері бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[АҚШ Ардагерлер істері министрі|Ардагерлер істері министрі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Official portrait of Douglas Collins, U.S. Secretary of Veterans Affairs (cropped) 3.jpeg|frameless|125x125px]] |'''[[Даг Коллинз (саясаткер)|Даг Коллинз]]''' |{{dts|1966|8|16}}<br>(age {{age|1966|8|16}}) |{{байрақ|Джорджия}} | * [[АҚШ Өкілдер палатасы]] Заң комитетінің мүшесі (2019–2020) * [[Джорджия]]ның 9-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2013–2021) * 2020 жылғы сайлаудағы [[Джорджия]]дан [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторлығы]]на үміткер * 27-ауданнан сайланған [[Джорджия Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2007–2013) * [[Әскери-әуе күштер запасының қолбасшылығы]]ндағы [[полковник]] (2002–) |<ref>{{cite web |title=Trump picks ex-congressman Doug Collins for veterans affairs secretary |url=https://www.reuters.com/world/us/trump-picks-ex-congressman-doug-collins-veterans-affairs-secretary-2024-11-14/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2024-11-14}}</ref> |} === Ішкі қауіпсіздік министрі === Ішкі қауіпсіздік министріне үміткер Ішкі қауіпсіздік және үкімет істері бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланды да, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[АҚШ Ішкі қауіпсіздік министрі|Ішкі қауіпсіздік министрі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Kristi Noem Portrait 2 (cropped).jpg|frameless|125x125px]] |'''[[Кристи Ноэм]]''' |{{dts|1971|11|30}}<br>(жасы {{age|1971|11|30}}) |{{байрақ|Оңтүстік Дакота}} | * <!--Бұрынғы-->[[Оңтүстік Дакота]]ның 33-губернаторы (2019–<!--2025-->) * [[Оңтүстік Дакота]]ның жалпы ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2011–2019) * 6-ауданнан сайланған [[Оңтүстік Дакота Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2007–2011) |<ref name=Noem>{{cite news |title=Trump picks Kristi Noem to serve as his Homeland Security secretary |first=Kaitlan |last=Collins |publisher=[[CNN]] |date=2024-11-12 |accessdate=2024-11-12 |url=https://www.cnn.com/2024/11/12/politics/kristi-noem-homeland-security-secretary/index.html}}</ref> |} == Кабинет деңгейлі қызметкерлер == Кабинетпен тең деңгейлі қызметкерлер деп атқарушы департаментке басшылық етпейтін, бірақ сонда да Кабинеттің мүшелері саналатын қызметкерлерін атайды. === Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің әкімшісі === 2024 жылғы қарашада жаңадан сайланған президент Трамп [[Нью-Йорк]]тегі [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның бұрынғы өкілі [[Ли Зелдин]]ді ҚОҚА әкімшісі етіп таңдады. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің әкімшісі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Lee Zeldin EPA Official Portrait (cropped).jpg|frameless|125x125px]] |'''[[Ли Зелдин]]''' |{{dts|1980|1|30}}<br>(жасы {{age|1980|1|30}}) |{{байрақ|Нью-Йорк}} | * [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк штаты]]ның 1-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2015–2023) * 3-ауданнан сайланған [[Нью-Йорк штаты Сенаты|Нью-Йорк штаттық сенаторы]] (2011–2014) * 2022 жылғы Нью-Йорк губернаторлығына үміткер * [[АҚШ әскері]]ндегі [[бөлім командирі]] (2003–) |<ref name="Zeldin">{{cite web |last=Treene |first=Alayna |title=Trump picks GOP former congressman Lee Zeldin to lead the EPA |url=https://www.cnn.com/2024/11/11/politics/lee-zeldin-epa-administrator/index.html |publisher=[[CNN]] |accessdate=2024-11-11 |date=2024-11-11}}</ref> |} === Әкімшілік-бюджеттік басқарма директоры === 2024 жылғы қарашада жаңадан сайланған президент Трамп бұрынғы ӘББ әкімшісі, [[вирджиния]]лық [[Рассел Воут]]ты ӘББ әкімшісі етіп таңдады. Америка Құрама Штаттарының Әкімшілік-бюджеттік басқарма директоры Бюджет бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланды. Ішкі қауіпсіздік министріне үміткер Ішкі қауіпсіздік және үкімет істері бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланды. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[Әкімшілік-бюджеттік басқарма]]ның директоры |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Russell_Vought.jpg|frameless|125x125px]] |'''[[Рассел Воут]]''' |{{dts|1976|3|26}}<br>(жасы {{age|1976|3|26}}) |{{байрақ|Вирджиния}} | * [[Республикалық партияның ұлттық комитеті|Республикашыл ұлттық комитет]]тің заңнама бойынша директоры (2024–) * Американы қайта жаңғырту үшін орталықтың негіздеушісі және президент (2021–) * [[Әкімшілік-бюджеттік басқарма]]ның 42-директоры (2019–2021) <small>({{comment|м.а.|Міндетін атқарушысы}}: 2019–2020)</small> * [[Әкімшілік-бюджеттік басқарма]] директорының орынбасары (2018–2020) |<ref>{{Cite web |last=Collins |first=Kaitlan |date=2024-11-22 |title=Trump picks Project 2025 co-author to lead White House's budget office {{!}} |url=https://www.cnn.com/2024/11/22/politics/russell-vought-office-management-budget-director/index.html |accessdate=2024-11-22 |publisher=CNN |language=en}}</ref> |} === Біріккен Ұлттар Ұйымына елшісі === БҰҰ елшісі бұған дейін 1953–1989, 1993–2001 және 2009–2018 жылдар аралығында Кабинетте болатын. 2024 жылғы қарашада жаңадан сайланған президент Трамп Нью-Йорктегі АҚШ Өкілдер палатасының депутаты [[Элиз Стефаник]]ті елші етпек болды. Америка Құрама Штаттарының Біріккен Ұлттар Ұйымына елшісіне үміткер Халықаралық қатынастар бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланбақ. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшілер тізімі|Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Elise Stefanik, 115th official photo.jpg|frameless|125x125px]] |'''[[Элиз Стефаник]]''' |{{dts|1984|7|2}}<br>(жасы {{age|1984|7|2}}) |{{байрақ|Нью-Йорк}} | * АҚШ Өкілдер палатасындағы [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикашылдар]] конференциясының төрайымы (2021–) * Нью-Йорк штатының 21-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2015–<!--2025-->) |<ref>{{Cite web |last=Collins |first=Kaitlan |date=2024-11-11 |title=Trump offers Rep. Elise Stefanik role of UN ambassador, sources say {{!}} CNN Politics |url=https://www.cnn.com/2024/11/10/politics/elise-stefanik-trump-us-ambassador-to-un/index.html |accessdate=2024-11-11 |publisher=CNN |language=en}}</ref> |} === Орталық барлау агенттігінің директоры === [[Орталық барлау агенттігі]] директорының лауазымы Кабинет деңгейлі қызметкерлер тобына 2017 жылғы ақпанда, Трамптың [[Дональд Трамптың бірінші президенттігі|бірінші президенттігі]] тұсында жылжытылды. Орталық барлау агенттігінің директорына үміткер Барлау бойынша АҚШ Сенатының таңдаулы комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланды. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[Орталық барлау агенттігінің директоры]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:John Ratcliffe official photo (cropped).jpg|frameless|125x125px]] |'''[[Джон Ли Рэтклифф]]''' |{{dts|1965|10|20}}<br>(жасы {{age|1965|10|20}}) |{{байрақ|Техас}} | * [[Ұлттық барлау директоры]] (2020–2021) * [[Техас]]тың 4-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2015–2020) * [[Хит (Техас)|Хит, Техас]] мэрі (2004–2012) * Шығыс Техастағы [[АҚШ федералдық прокуроры]] (2007–2008) | <ref>{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Trump picks former Texas Rep. John Ratcliffe to lead CIA |url=https://www.nbcnewyork.com/news/national-international/trump-picks-former-texas-rep-john-ratfcliffe-to-lead-cia/5978850/ |accessdate=2024-11-12 |publisher= [[Associated Press]] |work=NBC New York |lang=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Blackburn |first=Hannah Rabinowitz, Evan Perez, Piper Hudspeth |date=2024-11-12 |title=Trump chooses John Ratcliffe to serve as his CIA director {{!}} CNN Politics |url=https://edition.cnn.com/2024/11/12/politics/john-ratcliffe-cia-director/index.html |accessdate=2024-11-12 |publisher=[[CNN]] |lang=en}}</ref> |} === Ұлттық барлау директоры === [[Ұлттық барлау директоры]]ның лауазымы Кабинет деңгейлі қызметкерлер тобына 2017 жылғы ақпанда, Трамптың [[Дональд Трамптың бірінші президенттігі|бірінші президенттігі]] тұсында жылжытылды. Орталық барлау басқармасының директорына үміткер Барлау бойынша АҚШ Сенатының таңдаулы комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланбақ. {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" !colspan="6" |[[Ұлттық барлау директоры]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Director Tulsi Gabbard Official Portrait (cropped).jpg|frameless|125x125px]] |'''[[Талси Габбард]]''' |{{dts|1981|4|12}}<br>(жасы {{age|1981|4|12}}) |{{байрақ|Гавайи}} | * [[Гавайи]]дің 2-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2013–2021) * [[АҚШ Республикалық партиясының праймеризі (2020)|2020 жылғы Демократиялық праймериз]]дегі [[АҚШ президенті|АҚШ президенттігі]]не үміткер * [[Демократиялық ұлттық комитет]]тің вице-төрайымы (2013–2016) * 6-ауданнан сайланған [[Гонолулу]] қалалық кеңесінің мүшесі (2011–2012) * 42-ауданнан сайланған [[Гавайи Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2002–2004) * [[АҚШ әскері]]ндегі [[бөлім командирі]] (2003–) | <ref>{{Cite web |last=Barnes |first=Julian E. |date=2024-11-13 |title=Trump Chooses Tulsi Gabbard for Director of National Intelligence |url=https://www.nytimes.com/2024/11/13/us/politics/trump-tulsi-gabbard-director-national-intelligence.html |accessdate=2024-11-13 |publisher=[[The New York Times]] |lang=en}}</ref> |} === Сауда өкілі === [[АҚШ Сауда өкілдігі|АҚШ Сауда өкілі]]нің лауазымы 1974 жылдан бері Кабинет деңгейлі қызметкерлер тобында. {| class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" ! colspan="6" |'''[[АҚШ Сауда өкілдігі|АҚШ Сауда өкілі]]''' |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Official portrait of U.S. Trade Representative Jamieson Greer (cropped 1).jpg|frameless|125x125px]] |'''[[Джеймисон Грир]]''' |1979/1980 |{{flagicon image|Flag of Washington, D.C.svg|border}} [[Вашингтон]] | * [[АҚШ Сауда өкілдігі]] аппаратының басшысы (2017–2020) * [[АҚШ Әскери-әуе күштері]]ндегі [[капитан (воинское звание)|капитан]] (2008–2012) | <ref>{{Cite web|url= https://www.cnn.com/2024/11/26/politics/jamieson-greer-us-trade-representative-trump/index.html |title= Trump names Jamieson Greer as his pick for US trade representative |lang= en |publisher= [[CNN]] |author= Maruf, Ramishah; Lobosco, Katie |date= 2024-11-26 |accessdate= 2024-12-01}}</ref> |} === Шағын бизнес істері басқармасының әкімшісі === 2024 жылғы желтоқсанда жаңадан сайланған президент Трамп [[Джорджия]]дан сайланған бұрынғы [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]] [[Келли Леффлер]]ді [[Шағын бизнес істері басқармасының әкімшісі]] етіп таңдады. {| class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" ! colspan="6" |[[Шағын бизнес істері басқармасының әкімшісі]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Kelly Loeffler, official portrait (2025) (cropped).jpg|frameless|133x133px]] |'''[[Келли Леффлер]]''' |{{dts|1970|11|27}}<br>(жасы {{age|1970|1|27}}) |{{байрақ|Джорджия}} | * [[Джорджия]]дан сайланған [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]] (2020–2021) * Bakkt компаниясының бас атқарушы қызметкері (2018–2020) |<ref>{{Cite web |last=Sullivan |first=Kate |date=2024-12-04 |title=Trump picks Kelly Loeffler to lead Small Business Administration {{!}} CNN Politics |lang=en |url=https://www.cnn.com/2024/12/04/politics/kelly-loeffler-trump-small-business-administration/index.html |accessdate=2024-12-05 |publisher=[[CNN]]}}</ref> |} === Ғылыми-техникалық саясат басқармасының төрағасы === 2024 жылғы желтоқсанда жаңадан сайланған президент Трамп АҚШ-тың бұрынғы Технология бойынша бас директоры [[Майкл Крациос]]ты [[Ғылыми-техникалық саясат басқармасы]]ның төрағасы етіп таңдады. {| class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" ! colspan="6" |[[Ғылыми-техникалық саясат басқармасы]]ның төрағасы |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Michael Kratsios official photo.jpg|frameless|133x133px]] |'''[[Майкл Крациос]]''' |{{dts|1986|11|07}}<br>(жасы {{age|1986|11|07}}) |{{байрақ|Оңтүстік Каролина}} | * 4-АҚШ Технология бойынша бас директор (2017–2021) * [[АҚШ Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс үшін Зерттеу мен Инженерия хатшысының орынбасары]] <small>(Міндетін атқарушысы)</small> (2020–2021) |<ref>{{cite news |newspaper=[[Politico]] |date=2024-12-22 |access-date=2024-12-23 |url=https://www.politico.com/news/2024/12/22/trump-names-kratsios-parker-to-tech-roles-00195859 |first=Mohar |last=Chatterjee |title=Trump names Kratsios, Parker to tech roles |lang=en}}</ref> |} === Ақ Үй аппаратының басшысы === [[Ақ Үй аппаратының басшысы]] бұрыннан [[Ақ Үй]]дің ең жоғары лауазымды қызметкері болатын. Аппарат басшысының міндеттеріне президенттің ресми істері бойынша басқарушы және кеңесші болу кіреді. Аппарат басшысын президенттің өзі тағайындайды, оның үміткерлігі Сенаттың мақұлдауын қажет етпейді. 2024 жылғы 7 қарашада Трамп 2024 жылғы сайлауалды науқанының тең төрағасы қызметін атқарған [[Сьюзи Уайлс]]ты аппарат басшысы ретінде таңдағанын жариялады. Уайлс бұл лауазымға ие болған алғашқы әйел болмақ.<ref name=wiles>{{Cite web |last=Sheth |first=Sonam |date=2024-11-07 |title=Trump names Susie Wiles, known as 'ice maiden,' his chief of staff |url=https://www.newsweek.com/donald-trump-announces-his-first-white-house-staff-appointment-1982495 |accessdate=2024-11-08 |publisher=[[Newsweek]] |lang=en}}</ref> {|class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" ! colspan="8" |[[Ақ Үй аппаратының басшысы]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Қызметі !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Susie Wiles 2020.png|131x131px]] |'''[[Сьюзи Уайлс]]''' |{{dts|1957|5|14}}<br>(жасы {{age|1957|5|14}}) |{{байрақ|Флорида}} | nowrap="" | ''Қызметке кірісетіні:''<br>20 қаңтар 2025 | * Трамп 2024 жылғы сайлауалды кампаниясының тең төрайымы * Трамп 2016 жылғы сайлауалды кампаниясының қызметкері * [[Джон Хантсман (кіші)|кіші Джон Хантсман]]ның 2012 жылғы президенттік сайлауалды кампаниясының төрайымы |<ref name=wiles/> |} === Ұлттық қауіпсіздік бойынша президент кеңесшісі === [[АҚШ президентінің ұлттық қауіпсіздік бойынша кеңесшісі|Ұлттық қауіпсіздік бойынша кеңесші]] АҚШ үкіметінің қызметкері ретінде жұмыс істейді. Бұл кеңесші АҚШ президентіне ұлттық қауіпсіздік жөніндегі ресми кеңес береді, бірнеше комитетте жұмыс істейді. Лауазымның Кабинетке кірмегендігінен оның Сенат арқылы мақұлдануы қажет емес. {| class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" ! colspan="8" |[[АҚШ президентінің ұлттық қауіпсіздік бойынша кеңесшісі|Ұлттық қауіпсіздік бойынша кеңесші]] |- !Портреті !Есімі !Туған күні !Штаты !Қызметі !Өмірбаяны !Дереккөз |- |[[Сурет:Michael Waltz, official portrait, 116th Congress (cropped).jpg|129x129px]] |'''[[Майкл Уолтц]]''' |{{dts|1974|1|31}}<br>(жасы {{age|1974|1|31}}) |{{байрақ|Флорида}} | nowrap="" | ''Қызметке кірісетіні:''<br>20 қаңтар 2025 | * [[Флорида]]ның 6-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2019–present) * [[АҚШ әскері арнайы міндет күштері]]ндегі [[полковник]] |<ref name=":0">{{Cite web |date=2024-11-13 |title=A running list of all the people Trump has picked to serve in his administration |url=https://www.msnbc.com/top-stories/latest/trump-appointees-list-administration-cabinet-white-house-rcna179749 |accessdate=2024-11-13 |work=MSNBC.com |lang=en}}</ref> |} == Тағы қараңыз == * [[Дональд Трамптың екінші ұлықталуы]] * [[Дональд Трамптың екінші президенттігі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Трамп2}} [[Санат:Дональд Трамптың екінші кабинеті| ]] [[Санат:Дональд Трамптың екінші президенттігі]] pcapq9mrfada9s3i0ff1cpxm08rsl04 Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы 0 749102 3648368 3610316 2026-08-27T13:36:55Z Kaiyr 3134 /* Тізім */ 3648368 wikitext text/x-wiki {{Әулет | атауы = Қасым-Жомарт Тоқаевтың отбасы | шынайы атауы = | таңбасы = | таңба тақырыбы = | таңба ені = | сурет = Kassym-Jomart Tokayev (2024-01-18).jpg | сурет тақырыбы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]], 2024 жыл | сурет ені = | бірнеше сурет = | түр = [[отбасы]] | негізгі үй = | ел = {{байрақ|Қазақстан}}<br>{{байрақ|Ресей}} | мерзімі = | қазіргі аймақ = | бұрынғы атаулар = | этимология = | шыққан жер = | пайда болды = | негізін салушы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | әулет басы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | соңғы билеуші = | соңғы = | резиденция = | тарихи резиденция = | титул = {{Unbulleted list| * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] * [[Аманат (партия)|Аманат]] төрағасы * [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] * [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] * [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] * [[Болгария]]дағы елші }} | қаратпа сөз = | мүшелер = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]], [[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]], Тимур Кемел, Қарлыға Ізбастина, басқалары | байланысты мүшелер = [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]], Дана Медеуова, [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]], басқалары | байланысты әулеттер = | ерекшеліктер = | дәстүрлер = | ұран = | ұран аудармасы = | жәдігер = | баспана = | жер иелігі = | ұлты = [[қазақтар]] | тоқтау = | құлауы = | тармағы = | кейінгі әулет = }} [[Сурет:Hands of Kassym-Jomart Tokayev with wedding ring.jpg|нобай|оңға|2019 жылға дейін Қасым-Жомарт Тоқаев қолына жүзік тағып жүретін. [[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]]мен ажырасқанда оны тақпайтын болды.<ref name="azattiq" />]] [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстанның екінші президенті]] (2019 жылдан бері) және [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесі]]нің қазіргі төрағасы (2022 жылдан бері) '''Қасым-Жомарт Тоқаевтың отбасы''' [[Ұлы жүз]]дің [[Жалайыр]] тайпасынан шыққан.{{efn|name=ruw|[[Данияр Рахманұлы Әшімбаев|Данияр Әшімбаев]] пен Виталий Хлюпин жазуынша, Тоқаевтың әкесі [[Кемел Тоқаев]] [[Ұлы жүз]]дің [[Жалайыр]] тайпасынан шыққан. Қазақ дәстүрі бойынша Тоқаевтың өзі, оның ағайындылары мен баласы да сол руға жатады.<ref>{{кітап|авторы= [[Данияр Рахманұлы Әшімбаев|Әшімбаев, Д.Р.]]; Хлюпин, В. Н. |тақырыбы= Қазақстан: билік тарихы. Қайта құру тәжірибесі |шынайы атауы= Казахстан: история власти. Опыт реконструкции |орны= Алматы |баспасы= Credos |жыл= 2009 |беттері= 920}}</ref>}} 1980 жылдары{{efn|name=juzik}} Тоқаев [[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Давыдовна]]ға үйленді де, олардың жалғыз ұлы Тимур Тоқаев дүниеге келді. Тоқаевтар отбасы Қазақстан [[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы|саясаты]], [[Қазақстанның сыртқы саясаты|дипломатиясы]] мен бизнесіндегі ірі ықпалы бар Ізбастиндер әулетімен байланысты; әулет басы [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]] Тоқаевқа күйеу бала болып келеді. Ізбастин — Қазақстанның [[Болгария]]дағы бұрынғы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Болгария|елшісі]] және бірнеше бай кәсіпкерлердің әкесі. == Өз отбасы == Қасым-Жомарт Тоқаев [[Ұлы жүз]]дің [[Жалайыр]] тайпасы [[Күшік руы|Күшік]] руынан шыққан.{{efn|name=ruw}} Тоқаевтың шежіресі: Сомбақ – Сүйіндік – Байтоқ – Жылқыайдар – [[Жолбарыс Жылқайдарұлы|Жолбарыс]] (1671–1761) – Қыдырбай – Болтай – Тоқай – [[Кемел Тоқаев|Кемел]] (1923–1986) – Қасым-Жомарт (1953).{{Дереккөзі келтірілмеген}} === Надежда Тоқаева === {{Толық мақала|Надежда Давыдовна Тоқаева}} Тоқаевтың жалғыз және бұрынғы әйелі [[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]] 1957 жылғы 27 қыркүйекте [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Кеңестік Ресей]]дің [[Свердловск облысы]]ндағы [[Төменгі Тагил]] қаласында туған. Ұлты — [[Ашкеназдар|ашкеназ еврей]].<ref>{{Cite web |title= Касым-Жомарт Токаев стал вторым президентом Республики Казахстан 20 марта 2019 года |date= 2019-03-22 |url= https://www.1rre.ru/252357-kasym-zhomart-tokaev-stal-vtorym-prezidentom-respubliki-kazaxstan-20-marta-2019-goda.html |accessdate= 2024-08-02}}</ref> Оқуын [[Ресей мемлекеттік гуманитарлық университеті|Мәскеу тарих және мұрағат институты]]нда бітірген. Надежда Давыдовна [[Қасым-Жомарт Тоқаев президенттігі|күйеуі президенттігі]]нің басына қарай, шамамен 2020 жылы Тоқаевпен ажырасты.{{efn|Тоқаевтардың нақты үйленген, не ажырасқан жылдары белгісіз. 2019 жылы Тоқаевтың қолында жүзік байқалды, алайда кейінгі суреттерде ол жоқ болды, сондықтан да Тоқаевтардың 2019 жылдан кейін ғана ажырасқан деген болжам бар.<ref name="azattiq">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/mister-kemel-tokayev-family/31652350.html |title= "Кемел мырза". Тоқаев отбасын Ресеймен не байланыстырады? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Добрынин, Сергей және Крутов, Марк |date= 2022-01-13 |accessdate= 2024-08-02}}</ref>|name=juzik}} 2005 жылы Тоқаева [[Мәскеу]]де тұрғын үйді жалға беретін жеке кәсіпкер ретінде тіркелді. Қасым-Жомарт Тоқаевпен ажырасуына Тоқаеваның [[ресей]]лік азаматтығы себеп болған деген болжамдар бар.<ref name="azattiq" /> === Тимур Тоқаев === Қасым-Жомарт пен Надежда Тоқаевтардың жалғыз ұлы Тимур Тоқаев<ref name="aktobe">{{Cite web|url= http://aktobetimes.kz/pravaya-verhnyaya-novost/7368-zhena-syn-i-otec-prezidenta-tokaeva-kto-oni.html |title= Жена, сын и отец президента Токаева - кто они? |lang= ru |publisher= Aktobe Times |date= 2019-03-29 |accessdate= 2024-08-02}}</ref><ref>{{cite web|url= http://androha.ru/novosti/tokaeva-nadejda-davydovna-kakova-biografiia-vozrast-foto-socseti.html |title= Токаева Надежда Давыдовна: какова биография, возраст, фото, соцсети? |date= 2019-03-22 |work= androha.ru}}</ref><ref>{{cite web|url= https://cultmoscow.com/novosti/tokaeva-nadejda-davydovna-kakova-biografiia-vozrast-foto-socseti/ |title= Токаева Надежда Давыдовна: какова биография, возраст, фото, соцсети? |lang= ru |date= 2019-03-21 |publisher= Культурная Москва}}</ref> 1984 жылғы 15 ақпанда туған. Тимур [[Қасым-Жомарт Тоқаев президенттігі]]нің басында, 2019 жылы тегін Кемел деп ауыстырды.<ref name="kemeletip">{{Cite web|url= https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4997314-to-aevty-ly-teg-n-kemel-et-p-zgertt.html |title= Тоқаевтың ұлы тегін Кемел етіп өзгертті |lang= kk |work= kaz.zakon.kz |date= 2019-12-03 |accessdate= 2024-11-25}}</ref> Қазір ол атасы Кемел Тоқаевтың қорына ие.<ref name="semya" /> Тимур Кемел — [[Леман колледжі]]нің ([[Женева]], [[Швейцария]]), [[Вебстер университеті]]нің (Беллевю, [[Швейцария]]) және [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы|Ресей Сыртқы істер министрлігі Дипломатиялық академиясы]]ның түлегі, [[саясаттану]] ғылымдарының кандидаты (2009 жылдан бастап). Әйелі — Елдана Сейітқалиқызы Шалабаева ([[Бәтима Есмұратқызы Зәуірбекова|Бәтима Зәуірбекова]] мен Сейітқали Шалабаевтың қызы).<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/mister-kemel-kak-semya-tokayeva-svyazana-s-rossiyej/31651217.html |title= Мистер Кемел. Как семья Токаева связана с Россией |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Сошников, Андрей; Добрынин, Сергей; Крутов, Марк және Баранюк, Юрий |date= 2022-01-12 |accessdate= 2024-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://stuki-druki.com/authors/Tokaev-Kasim-Zhomart.php |title= Касым-Жомарт Токаев - биография, новости, личная жизнь |lang= ru |publisher= stuki-druki.com |date= 2022-01-11 |accessdate= 2024-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://kz.expert/en/news/analitika/1466_the_presidents_beloved_city |title= The Presidents' Beloved City |lang= en |publisher= kz.expert |author= Тихонов, Алексей |date= 2019-05-07}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210305162320/https://kz.expert/en/news/analitika/1466_the_presidents_beloved_city |date= 2021-03-05}}</ref> == Ата-анасы == === Кемел Тоқаев === {{Толық мақала|Кемел Тоқаев}} Қасым-Жомарт Тоқаевтың әкесі Кемел Тоқаев 1923 жылғы 2 қазанда дүниеге келген. Ол — кеңестік жазушы, «қазақ детективінің атасы»<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/175375-qazaq-detektivininh-atasy-kemel-toqaev |title= Қазақ детективінің атасы - Кемел Тоқаев |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |last= Ниязбек |first= Рафаэль |date= 2018-10-02 |accessdate= 2024-11-25}}</ref> және [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері.<ref name="qarligac1" /> [[Қасым-Жомарт Тоқаев президенттігі|Ұлының президенттігі]] кезінде Кемел Тоқаевтың әдебиеті жаңа назарға тап болып, жазушыға берілген мақтаулар өсе кетті. [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] Тоқаевтың шығармашылығын «қазақ әдебиетінің алтын қорына қосылатын құнды қазына» деп те атады. Бұл сияқты өзгерістерді кіші Тоқаев президенттігімен байланыстырған [[Азаттық радиосы]] оны «кемелдену» деп, жазушы Тоқаев айналасында жеке басықа табыну пайда болмақ деп уайымдады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-kemel-toqaev-debate-president-s-father-cult-of-personality/32701152.html |title= Тағы да жеке басқа табыну ма? Президенттің әкесі Кемел Тоқаевқа мадақ неге жиі айтылып кетті? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |last= Риклтон |first= Крис |date= 2023-11-27 |accessdate= 2024-11-25}}</ref> Кемел Тоқаев 1920 жылы туған ағасы Қасым Болтаевпен бірге ерте жетім қалды. 1942 жылғы 22 ақпанда Болтаев [[Ұлы Отан соғысы]]ның құрбаны болған. Кемел Тоқаев пен Тұрар Шабарбаева некесінен ұл бала туғанда, оған Болтаевтың Қасым есімі мен Шабарбаеваның өзі берген Жомарт есімдері берілді.<ref>{{Cite web|url= https://time.kz/fresh/aktualno/2023/05/09/kasym-zhomart-tokaev-chtit-pamyat-svyashhennyj-dolg |title= Касым-Жомарт Токаев: Чтить память - священный долг |lang= ru |work= time.kz |last= Гаранин |first= Григорий |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-11-27}}</ref> === Тұрар Шабарбаева === Қасым-Жомарт Тоқаевтың анасы, Тұрар Шабарбаева (1931–2000) [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Алматы шет тілдері педагогикалық институты]]нда жұмыс істеген.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/president/president |title= Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-11-27}}</ref> Қасым-Жомарттың ағайындысы Бақытбек<ref name="baqitbek">{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20230517/toqaev-70-ke-toldy-prezidenttin-sirek-kezdesetin-suretteri-men-qyzyqty-derekter-34958917.html |title= Тоқаев 70-ке толды: президенттің сирек кездесетін суреттері мен қызықты деректер |lang= kk |publisher= [[SPUTNIK]] |date= 2023-05-17 |accessdate= 2024-11-27}}</ref> пен Қанат және қарындастары Қарлыға<ref name="elci" /> мен Қарлығаш<ref name="qarligac1">{{Cite web |url=http://nomad.su/?a=15-201310220016 |title=Славный сын Жетысу {{!}} Номад {{!}} 22.10.2013 |lang=ru |work=nomad.su |accessdate=2019-11-01}} {{Wayback|date=2018-07-02 |url= https://web.archive.org/web/20180702201807/http://nomad.su/?a=15-201310220016}}</ref><ref name="qarligac2">{{Cite web |url=https://search.rsl.ru/ru/record/01000169072 |title=Токаева, Карлыгаш Кемелевна, Российско-казахстанский геостратегический альянс в становлении неконфронтационной системы региональных отношений в Центральной и Средней Азии : диссертация |lang=ru |work= search.rsl.ru |accessdate=2019-11-01}} {{Wayback|date=2019-11-01 |url=https://web.archive.org/web/20191101130901/https://search.rsl.ru/ru/record/01000169072}}</ref> бар.{{efn|Тұрар Шабарбаева мен Кемел Тоқаевтың төрт баласы болғаны хабарланған.<ref>{{Cite web|url= https://elibrary.kaznu.kz/wp-content/uploads/2021/11/mysl.-kniga-ob-otce.pdf |title= Книга об отце |lang= ru |work= elibrary.kaznu.kz |accessdate= 2024-11-27}}</ref>}} == Өзге де туыстары == === Ізбастиндер әулеті === {{Тағы қараңыз|Теміртай Рымтайұлы Ізбастин}} Тоқаевтың қарындасы Қарлыға Ізбастина қазақстандық дипломат пен кәсіпкер [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]]ге үйленген.<ref name="elci" /> 2019 жылғы қарашада<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/212548-temirtay-izbastin-qazaqstannynh-bolgariyadaghy-elshisi-bolyp-taghayyndaldy |title= Теміртай Ізбастин Қазақстанның Болгариядағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-10-01 |accessdate= 2024-11-25}}</ref> Тоқаев Ізбастинды Қазақстанның [[Болгария]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Болгария|елшісі]] етіп қайта тағайындады. 2022 жылғы 9 желтоқсанда ол бұл лауазымынан айырылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-temirtay-rymtayuly-izbastin-kazakstan-respublikasynyn-bolgariya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-911141 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Теміртай Рымтайұлы Ізбастин Қазақстан Республикасының Болгария Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last= Тоқаев |first= Қасым-Жомарт |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-11-25}}</ref> Ізбастин дипломатиямен 1994 жылдан айналысып келеді.<ref name="elci">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/30248021.html |title= Тоқаев өзінің күйеу баласын Қазақстанның Болгариядағы елшісі етіп тағайындады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2019-11-01 |accessdate= 2024-11-25}}</ref> Ізбастинның балалары мемлекеттік қызметте болып жатады, бизнеспен айналысады.<ref name="semya" /> Ізбастиннің бір қызы, [[Саясаттану|саяси ғылымдар]] докторы мен бұрынғы проректор және кенші Дана Теміртайқызы Медеуова Қазақстанда да, [[Болгария]]да да бизнес жасайды. Болгарияда ол Dami Investment, Dami International және SD Property Investments компанияларына, [[Астана]]да «Сал-сері» арт-галереясына және Funny school балаларды дамыту орталығына ие. [[Чехия]]да бауыры Бекет Ізбастинмен Дана Теміртайқызының жылжымайтын мүлікті жалға беретін екі компаниясы бар. Медеуованың жеке кәсіпкерлік шотына 2021 жылы ғана 55 жарым миллиард теңге қаржы түскен.<ref name="semya" /> [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|Қаңтар оқиғасы]]нан кейін Ізбастинның ұлы Қаныш Ізбастин [[Бәйтерек (холдинг)|Бәйтерек ұлттық холдингі]] басқарма басшысының бірінші орынбасары қызметінен кетті. Қаныш — аты-шулы [[Қорғас ісі]]нен кейін отставкасын жариялауға мәжбүр болған Қозы-Көрпеш Кәрібозовтың күйеу баласы. Бұрын [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының орынбасары болған. Әйелінің [[Майами]]да 136 шаршы метрлік пәтері бар.<ref name="semya" /> Теміртай Ізбастиннің кенже ұлы Бекет Ізбастин — [[ҚазМұнайГаз]]ға қарасты PSA компаниясының бас директоры. Бұл — жылдық бюджеті 1 триллион теңгеден асатын ірі мекеме.<ref name="semya" /> Мұхамед Ізбастин — кәсіпкер. Мұхамед 2022 жылы [[Қазақстан халқына]] қорына 100 миллион теңге аударған. Таза кірісі жүз миллиондап саналды, нағашысы Тимур Кемелмен бірге жұмыс істейді.<ref name="semya" /> == Иелігі == Қасым-Жомарт Тоқаев есіміне жазылған [[Алматы]]ның [[Алмалы ауданы]]нда ауданы 1 500 астам шаршы метр үй мен 3 000 шаршы метр жер бар. 2022 жылғы ақпанның басына қарай осы үй сатылып жатқан, оның сол кездегі бағасы 1 миллиард 900 миллион теңге еді. Тоқаевтың бұл үйге дәл қазір иелік ететінін риэлтордың жоққа шығарғанына қарамастан, [[Азаттық радиосы]]ның зерттеуінше бұл жер сол кезде Тоқаев атына әлі де жазылған болатын.<ref name="semya">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |title= Азаттық зерттеуі: Тоқаевтың Алматыдағы құпия үйі. Туыстарының бизнесі |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |last= Қайыртайұлы |first= Манас |date= 2022-04-19 |accessdate= 2024-11-23}}</ref> Алматыдағы Абай даңғылы мен Желтоқсан көшесінің қиылысында орналасқан [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің бұрынғы ғимаратына Тоқаев қарындасы Қарлыға Ізбастинаның Meerbusch компаниясы иелік етеді. Компания бұл үйді өз шын бағасымен салыстырғанда аса төмен саналатын 280 миллион теңгеге алды. Компания құрылтайшыларының қатарында Ізбастинаның қызы Дана Медеуова да бар.<ref name="semya" /> 1998 жылы Тоқаевтың әйелі [[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]] саяси тұрғыдан әшкереленген тұлға ретінде танылмағанына қарамастан ұлы Тимурмен бірге [[Credit Suisse]] банктік шотын ашты. 2005 жылы Тоқаева шотындағы ақша 1.5 миллион АҚШ долларын құрап, шыңына жетті. Күйеуі Біріккен Ұлттар Ұйымының Женевадағы кеңсесінің бас директоры болғанынан кейін 2012 жылы есепшот жабылды да, отбасы [[Британдық Вирджин аралдары]]нда 5 миллион доллар активтерімен бірге Женева мен Мәскеудегі 7.7 миллион долларлық мүліктері бар оффшорлық компаниялар ашты.<ref>{{Cite news |title= The Offshore Secrets of Kazakhstan's President Tokayev |lang= en |url= https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-tokayev |work= occrp.org |accessdate= 2022-02-21}}</ref> Тоқаевтардың ұлы Тимур Кемел (туғанында Тоқаев)<ref name="kemeletip" /> — [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] інісі Шалқар Нұртілеудің бизнес-серіктесі. Кемел иеленетін «Фортиус» компаниясына бұрын Шалқар Әбуғалиұлы иелік ететін. Мұрат Нұртілеудің өмірбаяны мен Тоқаев өмірбаяны арасындағы ұқсақтықтардан Мұрат Әбуғалиұлы «Тоқаевтың сенімді адамы» деп те аталып кетті.<ref name="semya" /> Кемел — бүкіл [[Шығыс Қазақстан облысы]]н энергиямен қамтамасыз ететін компанияның жанама түрдегі құрылтайшысы. Тимурдың жиені Мұхамед Ізбастин бұл директорлар кеңесіне мүше болып кіреді. «Біріккен энергосервистік компанияның» 2021 жылғы қаржылық пайдасы 138 миллиард теңге еді.<ref name="semya" /> 2013 жылы [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]]нің ұлы Мұхамед Тимурмен бірге [[Атырау облысы]]нда «Аби Петролеум Кэпитал» компаниясының құрылтайшылары болды.<ref name="elci" /> == Мүшелері == === Кесте === {{Tree chart/start|align=center}} {{Tree chart| | | |Toqay |Toqay=Тоқай}} {{Tree chart| | | |)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.|Toqay=Тоқай}} {{Tree chart| | | |Kemel |-|v|-| Turar ||||Qasim| |Kemel=[[Кемел Тоқаев]]|Turar=Тұрар Шабарбаева|Qasim=Қасым Болтаев}} {{Tree chart| | | | | | | |)|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.}} {{Tree chart| | | Nadezhda |v| Toqaev||||Qarliga|-|v|Temirtay||Qarligac||Baqitbek||Qanat|Nadezhda=[[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]]|Toqaev=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|Qarliga=Қарлыға Ізбастина|Temirtay=[[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]]|Qarligac=Қарлығаш Тоқаева|Baqitbek=Бақытбек Тоқаев|Qanat=Қанат Тоқаев}} {{Tree chart| |||||!|||| | | |,|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.}} {{Tree chart| ||||Timur|-|Eldana||Dana||Qanyc||Muhamed||Beket|Timur=Тимур Кемел|Eldana=Елдана Шалабаева|Dana=Дана Медеуова|Qanyc=Қаныш Ізбастин|Muhamed=Мұхамед Ізбастин|Beket=Бекет Ізбастин}} {{Tree chart/end}} === Тізім === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Туғаны !Қайтыс<br>болғаны !Аты-жөні !Қасым-Жомарт<br>Тоқаевқа туыстығы !Лауазымы !Мамандығы !Мемлекет !Дереккөз |- |colspan=9|'''Өз туыстары''' |- |1923 |1986 |[[Кемел Тоқаев]] |Тоқаевтың әкесі |«Ведомостар» газетінің бас редакторы <br>{{Small|(1960–1977)}} |жазушы |{{байрақ|КСРО}} |<ref>{{Cite web|url= https://kemel-qalamger.kz/?p=1291&lang=ru |title= Кемель Токаев |lang= ru |work= kemel-qalamger.kz |accessdate= 2024-11-25}}</ref> |- |1931 |2000 |Тұрар Шабарбаева |Тоқаевтың анасы | |оқытушы |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} | |- |1953 | |'''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]''' |Өзі |[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]<br>{{Small|(2019 бастап)}}<br>[[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]]<br>{{Small|(2013–2019, <br>2007–2011)}}<br>[[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] бас хатшысының орынбасары<br>{{Small|(2011–2013)}}<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]]<br>{{Small|(2002–2007, <br>1994–1999)}}<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]]<br>{{Small|(1999–2002)}} |дипломат, саясаткер |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} | |- |1957 | |[[Надежда Давыдовна Тоқаева]] |Тоқаевтың ажырасқан әйелі |[[Қазақстанның бірінші ханымы]]<br>{{small|(2019–2020)}}{{efn|name=juzik}} |кәсіпкер |{{байрақ|Ресей}} |<ref name="azattiq" /> |- |1984 | |Тимур Қасымжомартұлы Кемел (Тоқаев) |Тоқаевтың ұлы |Кемел Тоқаев атындағы қайырымдылық қорының басшысы |кәсіпкер |{{байрақ|Қазақстан}}<br>{{байрақ|Ресей}} |<ref name="semya" /> |- |1984 | |Елдана Сейітқалиқызы Кемел (Шалабаева) |Тоқаевтың келіні | | | |<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-switzerland-how-tokayevs-renovated-the-hall-in-geneva/32057731.html |title= «Высокое искусство по высокой цене». Как Токаевы ремонтировали зал в Женеве и обогатили родню |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-09-30 |accessdate= 2024-11-27}}</ref> |- | | |Сейітқали Исақұлұлы Шалабаев |Тоқаевтың құдасы |О. Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжінің директоры<br>{{small|(2021 жылға дейін)}} |өнертанушы |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} |<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/document/?doc_id=38553311 |title= Айгуль Жансерикова назначена директором Алматинского колледжа декоративно-прикладного искусства имени Орала Тансыкбаева |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |date= 2021-03-01 |accessdate= 2025-05-31}}</ref> |- |1946 | |[[Бәтима Зәуірбекова|Бәтима Есмұратқызы Зәуірбекова]] |Тоқаевтың құдағиы | |гобеленші |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} | |- |1960 | |Қарлығаш Кемелқызы Тоқаева |Тоқаевтың қарындасы | | |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} |<ref name="qarligac1" /><ref name="qarligac2" /> |- | | |Бақытбек Кемелұлы Тоқаев |Тоқаевтың інісі | | |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} |<ref name="baqitbek" /> |- | | |Қанат Кемелұлы Тоқаев |Тоқаевтың інісі | | |{{байрақ|КСРО}}<br>{{байрақ|Қазақстан}} | |- |1956 | |Қарлыға Кемелқызы Ізбастина |Тоқаевтың қарындасы |— |кәсіпкер |{{байрақ|Қазақстан}} |<ref name="semya" /><ref name="izbastinz">{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35114003 |title= Избастин Темиртай Рымтаевич (персональная справка) |lang= ru |work= online.zakon.kz |accessdate= 2024-11-27}}</ref> |- |colspan=9|'''Басқа туыстары''' |- |1957 | |[[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] |Тоқаевтың күйеу баласы, Қарлыға Ізбастинаның күйеуі |[[Қазақстан елшілерінің тізімі#Болгария|Болгариядағы елші]]<br>{{small|(2009–2022)}} |дипломат |{{байрақ|Қазақстан}}<br>{{байрақ|Болгария}} | rowspan=4|<ref name="semya" /> |- |1978 | |[[Дана Теміртайқызы Медеуова]] (Ізбастина) |Теміртай Ізбастинның қызы |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нің проректоры<br>{{small|(2008–2012)}} |кенші, саясаттанушы, кәсіпкер |{{байрақ|Қазақстан}}<br>{{байрақ|Болгария}} |- |1981 | |Қаныш Теміртайұлы Ізбастин |Теміртай Ізбастинның ұлы |[[Бәйтерек (холдинг)|Бәйтерек холдингі]] басшысының бірінші орынбасары<br>{{small|(2021–2022)}}<br>[[Самұрық-Қазына]] қорының басқарушы директоры <br>{{small|(2013–2015)}} |саясаткер, кәсіпкер |{{байрақ|Қазақстан}} |- |1984 | |Бекет Теміртайұлы Ізбастин |Теміртай Ізбастинның ұлы |«PSA» ЖШС бас директоры<br>{{small|(2019 бастап)}} |саясаткер, кәсіпкер |{{байрақ|Қазақстан}} |- |1983 | |Мұхамед Теміртайұлы Ізбастин |Теміртай Ізбастинның ұлы |[[Қазақстан киберспорт федерациясы]]ның президенті<br>{{small|(2026 бастап)}} |кәсіпкер |{{байрақ|Қазақстан}} |<ref>[https://qcf.kz/muhamed-izbastin-izbran-prezidentom-qazaq-cybersport-federation-2/ Мухамед Избастин избран президентом Казахстанской федерации киберспорта]</ref> |- |1958 | |Елена Николаевна Казутина |Надежда Тоқаеваның немере сіңлісі |Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қорының бас есепшісі<br>{{small|(2024 бастап)}} |есепші |{{байрақ|Қазақстан}} |rowspan=2|<ref name="kazutin">[https://www.facebook.com/groups/KZUSA/posts/3269517396525202/ Племянники Токаева и родственники его жены. Кто рулит в Самрук-Казына]</ref> |- |1982 | |Николай Юрьевич Казутин |Елена Казутинаның ұлы |[[Самұрық-Қазына]] қорының басқарушы директоры<br>{{small|(2022 бастап)}} |есепші |{{байрақ|Қазақстан}} |- |- |1982 | |Ботагөз Қозы-Көрпешқызы Өмір (Кәрбозова) |Қаныш Ізбастиннің жұбайы, Қарлыға Ізбастинаның келіні | | |{{байрақ|Қазақстан}} |<ref>[https://kase.kz/files/emitters/PRKR/prkraf_2_2017.pdf Список аффилированных лиц акционерного общества "Национальная компания "Продовольственная контрактная корпорация"]</ref><ref>[https://pk.uchet.kz/search/iin/820914400016 ИП Карбузова Б.К.]</ref> |- |1959 | |[[Қозы-Көрпеш Жапарханұлы Кәрбозов]] |Қаныш Ізбастиннің қайын атасы, Қарлыға Ізбастинаның құдасы |«KMG-Security» ЖШС бас директоры<br>{{small|(2022 бастап)}}<br>Кедендік бақылау комитетінің төрағасы<br>{{small|(2007—2011)}}<br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының орынбасары<br>{{small|(2003—2007)}} |заңгер, экономист |{{байрақ|Қазақстан}} |<ref name="semya" /> |} == Тағы қараңыз == * [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев| Отбасы]] [[Санат:Қазақстан президенттерінің отбасылары|Тоқаев]] [[Санат:Саяси әулеттер|Тоқаев]] cpbqtwofe81qd91pc3gl3xieosh0oot Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев 0 751486 3648562 3608054 2026-08-28T07:14:22Z Nurken 111493 3648562 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев | Шынайы есімі = | Суреті = Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сәрсембаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] | Ту = Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 9 қаңтар 2025 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот]] судьясы | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 1 қаңтар 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 9 қаңтар 2025 | Премьер_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = ''Конституциялық сот құрылды'' | Ізбасары_2 = | тақырыпша1_2 = Төрағасы | мәтін1_2 = [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]] | Туған күні = 1975 | Туған жері = [[Нұра (Талғар ауданы)|Октябрь]] ауылы, {{туғанжері|Талғар ауданы|Талғар ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref>{{Cite web|url= https://zhasalash.kz/news/erlan-sarsembaev-adlet-ministr-bolip-tagayindaldi-a50384/ |title= Ерлан Сәрсембаев Әділет министрі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= Жас Алаш |date= 2025-01-09 |accessdate= 2025-01-09}}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Алматы энергетика және байланыс университеті|Алматы энергетика және байланыс институты]] (1997) <br/ >Д.Қонаев атындағы гуманитарлық университет (2000) | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|радиоинженер|заңгер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Атағы = [[аға офицер]] | Қызмет еткен жылдары = 1998–2002 | Құрамында болды = {{байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = [[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|18px]] [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | Басқарды = | Шайқасы = | Commons = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев''' ([[1975 жыл]], [[Талғар ауданы]], [[Алматы облысы]]) — [[қазақстан]]дық заңгер және саясаткер, 2025 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]]. Бұрын Сәрсембаев [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот]] судьясы еді.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2025-01-09/sbn-sarsembayev/ |title= Ерлан Сәрсембаев министр болып тағайындалды |lang= kk |work= kz.kursiv.media |last= Зәкіржанқызы |first= Сабина |date= 2025-01-09 |accessdate= 2025-01-09}}</ref> == Білімі == 1997 жылы [[Алматы энергетика және байланыс университеті|Алматы энергетика және байланыс институты]]н радиоинженер мамандығы бойынша, ал 2000 жылы Д.Қонаев атындағы гуманитарлық университетті [[заңгер]] мамандығы бойынша бітірген. == Еңбек жолы == 2002 жылдан 2005 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-министр кеңсесі]]нің қорғаныс және құқықтық тәртіп бөлімінің кеңесшісі, сектор меңгерушісі қызметін атқарды. 2005 жылдан 2011 жылға дейін [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] аппаратында жұмыс істеді. Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетімен өзара іс-қимыл жөніндегі бөлім меңгерушісінің орынбасары, сондай-ақ әлеуметтік-мәдени даму комитетімен өзара іс-қимыл жөніндегі бөлім меңгерушісі лауазымдарын атқарды. 2011 жылдан 2016 жылға дейін Ұлттық қауіпсіздік органдарында қызмет атқарды. Онда [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] (ҰҚК) Заң департаменті бастығының орынбасары және бастығы лауазымдарын атқарды. 2016–2017 жылдар аралығында Парламент Сенатының аппаратына қайта ауысып, Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетімен өзара іс-қимыл бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. 2017 жылдан 2019 жылға дейін Сенат аппараты басшысының орынбасары болды. 2019–2022 жылдары Сенат аппаратының Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетімен өзара іс-қимыл жөніндегі бөлімді басқарды. 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот]]тың судьясы болып жұмыс істеді. 2025 жылғы 9 қаңтарда [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] лауазымына тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/erlan-zhaksylykuly-sarsembaev|title=Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|lang=kk|publisher=inbusiness.kz|accessdate=2025-01-09}}</ref> 2026 жылы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Сәрсембаев, Ерлан Жақсылықұлы}} [[Санат:Алматы энергетика және байланыс университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан Конституциялық Соты судьялары]] [[Санат:Қазақстан әділет министрлері]] 99fwohxf4ehd7lrvgdbnu88ofsy9j6d Серік Рахметоллаұлы Егізбаев 0 754074 3648364 3622975 2026-08-27T13:31:38Z Casserium 68287 3648364 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Серік Рахметоллаұлы Егізбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Serik Egizbaev (2023-04-12).jpg | Сурет ені = | Атауы = Егізбаев, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = лауазым жойылды | Президент = | Премьер = | Титулы_3 = [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясының төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = "Ауыл" партиясның жаңа логотипі.png | Басқара бастады_3 = 19 қазан 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 23 маусым 2026 | Ізашары_3 = [[Әли Әбдікәрімұлы Бектаев|Әли Бектаев]] | Ізбасары_3 = [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 22.4.1963 | Туған жері = [[Шағатай (ауыл)|Шағатай]], {{туғанжері|Теректі ауданы|Теректі ауданында}}, [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Білімі = [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институты]],<br />[[Қазақ гуманитарлық заң университеті|М.С.Нәрікбаев атындағы Қазақ гуманитарлық заң университеті]] | Ғылыми дәрежесі = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]] | Мамандығы = агроном, экономист, заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Астанаға 10 жыл медалі}} | {{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} | {{ҚР Конституциясына 20 жыл}} | {{Құрмет ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} | {{ҚР Конституциясына 25 жыл}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} | {{Парасат ордені}} }} }} '''Серік Рахметоллаұлы Егізбаев''' ([[22 сәуір]] [[1963 жыл|1963]], [[Шағатай (ауыл)|Шағатай]], [[Теректі ауданы]], [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]]) — қазақстандық агроном-ғалым, саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның депутаты. 2023–2026 жылдары [[Ауыл (партия)|Ауыл]] партиясының төрағасы, [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Парламент Мәжілісінің VIII сайланым]] депутаты және Мәжілістегі Аграрлық мәселелер комитетінің төрағасы болды. Экономика ғылымдарының кандидаты (2001). == Өмірбаяны == 1985 жылы [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтында]] агроном мамандығын алып, оқуын аяқтады. Кейін БЛКЖО ОК жанындағы Жоғары комсомол мектебінде, Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында білім алып, 2001 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясын]] бітірген. 2001 жылы экономика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін кандидаттық диссертациясын сәтті қорғады. === Еңбек жолы === Еңбек жолын 1980 жылы [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]], [[Ақжайық ауданы|Чапаев ауданы]] «Чапаев» кеңшарында құрылысшы болып бастаған. Одан кейін агроном болып, Қазақстан комсомол ұйымында түрлі қызметтер атқарды. 1988-1990 жылдары — Қазақстан ЛКЖО Жымпиты аудандық комитетінің бірінші хатшысы, ал 1990-1997 жылдары Орал облыстық Қазақстан Жастар одағының хатшысы, идеологиялық бөлімінің меңгерушісі, Батыс Қазақстан облыстық Қазақстан Жастар одағының бірінші хатшысы болып істеді. 1997-1998 жылдары — Батыс Қазақстан облысының әкімдігінде бас инспектор және ұйымдастыру және кадр жұмысы бөлімі меңгерушісінің орынбасары лауазымдарында жұмыс істеді. 2000-2001 жылдары — Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің ұйымдастыру және кадр жұмысы Департаментінің бөлім басшысы қызметін атқарды. 2001-2007 жылдары — Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесінде әртүрлі лауазымдарда болды. 2007-2016 жылдары — Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігінде түрлі лауазымдарда жұмыс істеп, оның ішінде мемлекеттік қадағалаушы және мемлекеттік бақылау бөлімі басшысының орынбасары қызметтерін атқарды. 2016-2017 жылдары — ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің бірінші орынбасары болып істеді. 2017-2019 жылдары — «Қазақстан» РТРК Өңірлік даму жөніндегі басқарма төрағасының орынбасары міндетін атқарды. 2019-2021 жылдары — Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары лауазымында жұмыс істеді<ref>{{Cite web |url=https://bilimainasy.kz/25-09-19/|title=БҚО әкімінде – қос бірдей жаңа орынбасар|publisher=«Білім айнасы» газеті|date=2019-09-25|accessdate=2025-02-26}}</ref>. 2021-2023 жылдар аралығында ҚР Ақпарат және әлеуметтік даму министрлігі басқармасының басшысы<ref>{{Cite web |url=https://ernur.kz/kazakstan/akparat-zhane-koghamdyk-damu-ministrliginin-apparat-basshysy-taghaiyndaldy|title=Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің аппарат басшысы тағайындалды|publisher=ERNUR.kz ақпараттық порталы|date=2021-02-24|accessdate=2025-02-26}}</ref>, ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрінің орынбасары қызметін атқарды<ref>{{Cite web |url=https://stan.kz/kr-akparat-zhane-kogamdik-damu-vice-ministri-tagayindal-346465/|title=ҚР Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі тағайындалды|publisher=STAN.kz|date=2021-05-04|accessdate=2025-02-26}}</ref>. 2023 жылғы 28 наурыздан бастап [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VIII сайланым]] депутаты. «[[Ауыл (партия)|Ауыл]]» партиясы ұсынған<ref>{{Cite web |url=https://dasturkb.kz/ауыл-партиясынан-кімдер-депутат-атан/2023/|title=Ауыл партиясынан кімдер депутат атанды|publisher=Дәстүр|date=2023-03-28|accessdate=2025-02-26}}</ref>. Парламентте Аграрлық мәселелер комитетінің төрағасы болып жұмыс істейді<ref>{{Cite web |url=https://ortalyq.kz/m-zhilis-serik-egizbaev-agrarly-m-seleler-komitetini-t-ra-asy-boldy/|title=Мәжіліс: Серік Егізбаев Аграрлық мәселелер комитетінің төрағасы болды|publisher=«Орталық Қазақстан» газеті|date=2023-03-29|accessdate=2025-02-26}}</ref>. 2023 жылғы 19 қазаннан 2026 жылғы 23 маусымға дейін [[Ауыл (партия)|Ауыл]] партиясының төрағасы болды.<ref>[https://eldala.kz/kz/novosti/kazahstan/16601-predsedatelem-partii-auyl-izbran-serik-egizbaev "Ауыл" партиясының төрағасы болып Серік Егізбаев сайланды]</ref><ref>[https://auylmedia.kz/kz/article/sostoyalsya-vneocherednoj-sezd-partii-auyl «Ауыл» партиясының кезектен тыс Съезі өтті]</ref> 2026 жылдан бастап — «Ауыл» партиясы төрағасының бірінші орынбасары.<ref>[https://auyl.kz/kz/management Басшылық]</ref> 2026 жылы тамызда «Ауыл» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. == Марапаттары == * [[Астанаға 10 жыл медалі|«Астанаға 10 жыл»]] медалі (2008) * [[Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі|«Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл»]] медалі (2015) * [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 20 жыл»]] медалі (2015) * [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]] (2015) * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл»]] медалі (2016) * [[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 25 жыл»]] медалі (2020) * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл»]] медалі (2021) * [[Парасат ордені|«Парасат» ордені]] (2022) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Ауыл партиясының мүшелері]] 3hphe2eksnk7ei81tj3bceouqfko40f 3648501 3648364 2026-08-28T06:06:48Z Nurken 111493 «[[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары|Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3648501 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Серік Рахметоллаұлы Егізбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Serik Egizbaev (2023-04-12).jpg | Сурет ені = | Атауы = Егізбаев, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = лауазым жойылды | Президент = | Премьер = | Титулы_3 = [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясының төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = "Ауыл" партиясның жаңа логотипі.png | Басқара бастады_3 = 19 қазан 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 23 маусым 2026 | Ізашары_3 = [[Әли Әбдікәрімұлы Бектаев|Әли Бектаев]] | Ізбасары_3 = [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 22.4.1963 | Туған жері = [[Шағатай (ауыл)|Шағатай]], {{туғанжері|Теректі ауданы|Теректі ауданында}}, [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Білімі = [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институты]],<br />[[Қазақ гуманитарлық заң университеті|М.С.Нәрікбаев атындағы Қазақ гуманитарлық заң университеті]] | Ғылыми дәрежесі = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]] | Мамандығы = агроном, экономист, заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Астанаға 10 жыл медалі}} | {{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} | {{ҚР Конституциясына 20 жыл}} | {{Құрмет ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} | {{ҚР Конституциясына 25 жыл}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} | {{Парасат ордені}} }} }} '''Серік Рахметоллаұлы Егізбаев''' ([[22 сәуір]] [[1963 жыл|1963]], [[Шағатай (ауыл)|Шағатай]], [[Теректі ауданы]], [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]]) — қазақстандық агроном-ғалым, саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның депутаты. 2023–2026 жылдары [[Ауыл (партия)|Ауыл]] партиясының төрағасы, [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Парламент Мәжілісінің VIII сайланым]] депутаты және Мәжілістегі Аграрлық мәселелер комитетінің төрағасы болды. Экономика ғылымдарының кандидаты (2001). == Өмірбаяны == 1985 жылы [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтында]] агроном мамандығын алып, оқуын аяқтады. Кейін БЛКЖО ОК жанындағы Жоғары комсомол мектебінде, Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында білім алып, 2001 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясын]] бітірген. 2001 жылы экономика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін кандидаттық диссертациясын сәтті қорғады. === Еңбек жолы === Еңбек жолын 1980 жылы [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]], [[Ақжайық ауданы|Чапаев ауданы]] «Чапаев» кеңшарында құрылысшы болып бастаған. Одан кейін агроном болып, Қазақстан комсомол ұйымында түрлі қызметтер атқарды. 1988-1990 жылдары — Қазақстан ЛКЖО Жымпиты аудандық комитетінің бірінші хатшысы, ал 1990-1997 жылдары Орал облыстық Қазақстан Жастар одағының хатшысы, идеологиялық бөлімінің меңгерушісі, Батыс Қазақстан облыстық Қазақстан Жастар одағының бірінші хатшысы болып істеді. 1997-1998 жылдары — Батыс Қазақстан облысының әкімдігінде бас инспектор және ұйымдастыру және кадр жұмысы бөлімі меңгерушісінің орынбасары лауазымдарында жұмыс істеді. 2000-2001 жылдары — Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің ұйымдастыру және кадр жұмысы Департаментінің бөлім басшысы қызметін атқарды. 2001-2007 жылдары — Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесінде әртүрлі лауазымдарда болды. 2007-2016 жылдары — Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігінде түрлі лауазымдарда жұмыс істеп, оның ішінде мемлекеттік қадағалаушы және мемлекеттік бақылау бөлімі басшысының орынбасары қызметтерін атқарды. 2016-2017 жылдары — ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің бірінші орынбасары болып істеді. 2017-2019 жылдары — «Қазақстан» РТРК Өңірлік даму жөніндегі басқарма төрағасының орынбасары міндетін атқарды. 2019-2021 жылдары — Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары лауазымында жұмыс істеді<ref>{{Cite web |url=https://bilimainasy.kz/25-09-19/|title=БҚО әкімінде – қос бірдей жаңа орынбасар|publisher=«Білім айнасы» газеті|date=2019-09-25|accessdate=2025-02-26}}</ref>. 2021-2023 жылдар аралығында ҚР Ақпарат және әлеуметтік даму министрлігі басқармасының басшысы<ref>{{Cite web |url=https://ernur.kz/kazakstan/akparat-zhane-koghamdyk-damu-ministrliginin-apparat-basshysy-taghaiyndaldy|title=Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің аппарат басшысы тағайындалды|publisher=ERNUR.kz ақпараттық порталы|date=2021-02-24|accessdate=2025-02-26}}</ref>, ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрінің орынбасары қызметін атқарды<ref>{{Cite web |url=https://stan.kz/kr-akparat-zhane-kogamdik-damu-vice-ministri-tagayindal-346465/|title=ҚР Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі тағайындалды|publisher=STAN.kz|date=2021-05-04|accessdate=2025-02-26}}</ref>. 2023 жылғы 28 наурыздан бастап [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VIII сайланым]] депутаты. «[[Ауыл (партия)|Ауыл]]» партиясы ұсынған<ref>{{Cite web |url=https://dasturkb.kz/ауыл-партиясынан-кімдер-депутат-атан/2023/|title=Ауыл партиясынан кімдер депутат атанды|publisher=Дәстүр|date=2023-03-28|accessdate=2025-02-26}}</ref>. Парламентте Аграрлық мәселелер комитетінің төрағасы болып жұмыс істейді<ref>{{Cite web |url=https://ortalyq.kz/m-zhilis-serik-egizbaev-agrarly-m-seleler-komitetini-t-ra-asy-boldy/|title=Мәжіліс: Серік Егізбаев Аграрлық мәселелер комитетінің төрағасы болды|publisher=«Орталық Қазақстан» газеті|date=2023-03-29|accessdate=2025-02-26}}</ref>. 2023 жылғы 19 қазаннан 2026 жылғы 23 маусымға дейін [[Ауыл (партия)|Ауыл]] партиясының төрағасы болды.<ref>[https://eldala.kz/kz/novosti/kazahstan/16601-predsedatelem-partii-auyl-izbran-serik-egizbaev "Ауыл" партиясының төрағасы болып Серік Егізбаев сайланды]</ref><ref>[https://auylmedia.kz/kz/article/sostoyalsya-vneocherednoj-sezd-partii-auyl «Ауыл» партиясының кезектен тыс Съезі өтті]</ref> 2026 жылдан бастап — «Ауыл» партиясы төрағасының бірінші орынбасары.<ref>[https://auyl.kz/kz/management Басшылық]</ref> 2026 жылы тамызда «Ауыл» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. == Марапаттары == * [[Астанаға 10 жыл медалі|«Астанаға 10 жыл»]] медалі (2008) * [[Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі|«Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл»]] медалі (2015) * [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 20 жыл»]] медалі (2015) * [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]] (2015) * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл»]] медалі (2016) * [[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 25 жыл»]] медалі (2020) * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл»]] медалі (2021) * [[Парасат ордені|«Парасат» ордені]] (2022) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Ауыл партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] 8dn4hfqs9f2wm6chz8qpef1syx839kx 3648539 3648501 2026-08-28T07:00:40Z Nurken 111493 /* Дереккөздер */ 3648539 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Серік Рахметоллаұлы Егізбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Serik Egizbaev (2023-04-12).jpg | Сурет ені = | Атауы = Егізбаев, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = лауазым жойылды | Президент = | Премьер = | Титулы_3 = [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясының төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = "Ауыл" партиясның жаңа логотипі.png | Басқара бастады_3 = 19 қазан 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 23 маусым 2026 | Ізашары_3 = [[Әли Әбдікәрімұлы Бектаев|Әли Бектаев]] | Ізбасары_3 = [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 22.4.1963 | Туған жері = [[Шағатай (ауыл)|Шағатай]], {{туғанжері|Теректі ауданы|Теректі ауданында}}, [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Білімі = [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институты]],<br />[[Қазақ гуманитарлық заң университеті|М.С.Нәрікбаев атындағы Қазақ гуманитарлық заң университеті]] | Ғылыми дәрежесі = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]] | Мамандығы = агроном, экономист, заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Астанаға 10 жыл медалі}} | {{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} | {{ҚР Конституциясына 20 жыл}} | {{Құрмет ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} | {{ҚР Конституциясына 25 жыл}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} | {{Парасат ордені}} }} }} '''Серік Рахметоллаұлы Егізбаев''' ([[22 сәуір]] [[1963 жыл|1963]], [[Шағатай (ауыл)|Шағатай]], [[Теректі ауданы]], [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]]) — қазақстандық агроном-ғалым, саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның депутаты. 2023–2026 жылдары [[Ауыл (партия)|Ауыл]] партиясының төрағасы, [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Парламент Мәжілісінің VIII сайланым]] депутаты және Мәжілістегі Аграрлық мәселелер комитетінің төрағасы болды. Экономика ғылымдарының кандидаты (2001). == Өмірбаяны == 1985 жылы [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтында]] агроном мамандығын алып, оқуын аяқтады. Кейін БЛКЖО ОК жанындағы Жоғары комсомол мектебінде, Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында білім алып, 2001 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясын]] бітірген. 2001 жылы экономика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін кандидаттық диссертациясын сәтті қорғады. === Еңбек жолы === Еңбек жолын 1980 жылы [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]], [[Ақжайық ауданы|Чапаев ауданы]] «Чапаев» кеңшарында құрылысшы болып бастаған. Одан кейін агроном болып, Қазақстан комсомол ұйымында түрлі қызметтер атқарды. 1988-1990 жылдары — Қазақстан ЛКЖО Жымпиты аудандық комитетінің бірінші хатшысы, ал 1990-1997 жылдары Орал облыстық Қазақстан Жастар одағының хатшысы, идеологиялық бөлімінің меңгерушісі, Батыс Қазақстан облыстық Қазақстан Жастар одағының бірінші хатшысы болып істеді. 1997-1998 жылдары — Батыс Қазақстан облысының әкімдігінде бас инспектор және ұйымдастыру және кадр жұмысы бөлімі меңгерушісінің орынбасары лауазымдарында жұмыс істеді. 2000-2001 жылдары — Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің ұйымдастыру және кадр жұмысы Департаментінің бөлім басшысы қызметін атқарды. 2001-2007 жылдары — Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесінде әртүрлі лауазымдарда болды. 2007-2016 жылдары — Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігінде түрлі лауазымдарда жұмыс істеп, оның ішінде мемлекеттік қадағалаушы және мемлекеттік бақылау бөлімі басшысының орынбасары қызметтерін атқарды. 2016-2017 жылдары — ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің бірінші орынбасары болып істеді. 2017-2019 жылдары — «Қазақстан» РТРК Өңірлік даму жөніндегі басқарма төрағасының орынбасары міндетін атқарды. 2019-2021 жылдары — Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары лауазымында жұмыс істеді<ref>{{Cite web |url=https://bilimainasy.kz/25-09-19/|title=БҚО әкімінде – қос бірдей жаңа орынбасар|publisher=«Білім айнасы» газеті|date=2019-09-25|accessdate=2025-02-26}}</ref>. 2021-2023 жылдар аралығында ҚР Ақпарат және әлеуметтік даму министрлігі басқармасының басшысы<ref>{{Cite web |url=https://ernur.kz/kazakstan/akparat-zhane-koghamdyk-damu-ministrliginin-apparat-basshysy-taghaiyndaldy|title=Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің аппарат басшысы тағайындалды|publisher=ERNUR.kz ақпараттық порталы|date=2021-02-24|accessdate=2025-02-26}}</ref>, ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрінің орынбасары қызметін атқарды<ref>{{Cite web |url=https://stan.kz/kr-akparat-zhane-kogamdik-damu-vice-ministri-tagayindal-346465/|title=ҚР Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі тағайындалды|publisher=STAN.kz|date=2021-05-04|accessdate=2025-02-26}}</ref>. 2023 жылғы 28 наурыздан бастап [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VIII сайланым]] депутаты. «[[Ауыл (партия)|Ауыл]]» партиясы ұсынған<ref>{{Cite web |url=https://dasturkb.kz/ауыл-партиясынан-кімдер-депутат-атан/2023/|title=Ауыл партиясынан кімдер депутат атанды|publisher=Дәстүр|date=2023-03-28|accessdate=2025-02-26}}</ref>. Парламентте Аграрлық мәселелер комитетінің төрағасы болып жұмыс істейді<ref>{{Cite web |url=https://ortalyq.kz/m-zhilis-serik-egizbaev-agrarly-m-seleler-komitetini-t-ra-asy-boldy/|title=Мәжіліс: Серік Егізбаев Аграрлық мәселелер комитетінің төрағасы болды|publisher=«Орталық Қазақстан» газеті|date=2023-03-29|accessdate=2025-02-26}}</ref>. 2023 жылғы 19 қазаннан 2026 жылғы 23 маусымға дейін [[Ауыл (партия)|Ауыл]] партиясының төрағасы болды.<ref>[https://eldala.kz/kz/novosti/kazahstan/16601-predsedatelem-partii-auyl-izbran-serik-egizbaev "Ауыл" партиясының төрағасы болып Серік Егізбаев сайланды]</ref><ref>[https://auylmedia.kz/kz/article/sostoyalsya-vneocherednoj-sezd-partii-auyl «Ауыл» партиясының кезектен тыс Съезі өтті]</ref> 2026 жылдан бастап — «Ауыл» партиясы төрағасының бірінші орынбасары.<ref>[https://auyl.kz/kz/management Басшылық]</ref> 2026 жылы тамызда «Ауыл» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. == Марапаттары == * [[Астанаға 10 жыл медалі|«Астанаға 10 жыл»]] медалі (2008) * [[Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі|«Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл»]] медалі (2015) * [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 20 жыл»]] медалі (2015) * [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]] (2015) * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл»]] медалі (2016) * [[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 25 жыл»]] медалі (2020) * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл»]] медалі (2021) * [[Парасат ордені|«Парасат» ордені]] (2022) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Егізбаев, Серік Рахметоллаұлы}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Ауыл партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] dbr615zysrv06uno4vnvlld47xrfqtq Анна Джейн 0 754110 3648535 3648264 2026-08-28T07:00:10Z АРАЙЛЫМ 184244 3648535 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2025}} {{Жазушы |Есімі = Анна Джейн |Шынайы есімі = |Суреті = |Ені = |Суреттің аты = |Туған кездегі есімі = Анна Николаевна Потапкина |Лақап аты = |Туған күні = 14.01.1988 |Туған жері = [[Красноярск]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = 1.02.2023 |Қайтыс болған жері = [[Красноярск]], [[Ресей]] |Азаматтығы = {{байрақ|Ресей}} |Ұлты = |Мансабы = [[прозаик]] |Шығармашылық жылдары= |Бағыты = [[романтика]] |Жанры = |Шығармалардың тілі = [[орыс тілі]] |Дебюті = «Қарындас күнделігі» |Марапаттары = |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Анна Джейн''' ( '''Анна Николаевна Потапкина''') - 14 қаңтар1988 жылы, [[Красноярск]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] - 1 ақпан 2023 жыл, [[Красноярск]], [[Ресей|Ресей Федерациясы]]. Өздерінің көптеген жасөспірімдерге арналған [[махаббат]] [[Роман|романдары]] арқылы танымал орыс [[Жазушы|жазушысы]]. Сонымен қатар, ол 2023 және 2024 жылдары Ресейдегі ең көп басылған көркем әдебиет авторы. <ref>https://www.rsl.ru/photo/!_ORS/7-RKP/1%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B5%202023/11.1.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207232122/https://www.rsl.ru/photo/!_ORS/7-RKP/1%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B5%202023/11.1.pdf |date=2023-12-07 }}</ref><ref>''Анастасия Кейзерова.'' Самый издаваемый автор последних лет: Кто такая Анна Джейн https://rg.ru/2024/02/17/samyj-izdavaemyj-avtor-poslednih-let-kto-takaia-anna-dzhejn.html</ref><ref>https://www.rbc.ru/technology_and_media/12/02/2025/67ac9a8a9a794759d0560d05</ref> == Өмірбаяны == === Жастық шағы === Анна Потапкина (немесе Анна Джейн) 1988 жылдың 14 қаңтарында Красноярск қаласында дүниеге келген. Ол [[Сібір федералды университеті|Сібір федералды университетінде]] [[филология]] және [[психология]] факультеттерін бітіргені белгілі. Редактор және балалар психологы болып жұмыс істеген. Кішкентай кезінен жазушы болуды армандап, 2010 жылдан бастап өз шығармаларын интернет алаңдарында жариялай бастады. === Шығармашылық қызметі === 2014 жылы оның хоббиі кәсіби қызметке айналды, өйткені оның шығармасын бір оқырманы АСТ баспасына жіберіп, баспамен ынтымақтастық ұсынысы түсті. 2015-2017 жылдары Анна Джейннің кітаптары «Звезда Рунета» сериясында шықты, ол әлеуметтік желілерде танымал авторлар үшін арналған болатын. 2017 жылы АСТ баспасы Анна үшін «Анна Джейн. Ең үздік кітаптар» атты жеке сериясын шығарды. 2023 жылдың ақпанында оның өлімінен кейін баспа 16 кітапты «Джейн Анна: "Махаббат әлемі» сериясында қайта басып шығарды. Осылайша, Анна ең көп кітап шығарған авторлар қатарына енді. 2024 жылы оның кітаптарының жалпы тиражы 2,2 миллион дананы құрады.<ref>https://www.rsl.ru/photo/!_ORS/7-RKP/3statistics/2024/knigi/god/11.1_2024_god.pdf </ref> === Өлімі === Анна Джейн 2023 жылдың 1 ақпанында қайтыс болды. Оның өлімін әлеуметтік желілерді басқаруға көмектескен көмекшісі хабарлады. Өлім себебі айталмағынмен, бірақ жақындары денсаулыққа байланысты екенін айтты. Жазушының қабірі Красноярск қаласындағы жаңа «Бадалык» [[Зират|зиратында]], 92 секторда орналасқан. == Кітаптары == === '''Циклдері''' === ==== '''Музыкальный приворот''' ==== * 2013 — ''Музыкальный приворот'' * 2014 — ''Музыкальный приворот. Новое отражение'' * 2017 — ''Музыкальный приворот. На волнах оригами'' * 2017 — ''Музыкальный приворот. На крыльях'' * 2018 — ''Я хочу тебя'' (қосымша) * 2018 — ''Red Lords. Странные кумиры'' (қосымша) * 2019 — ''Мы же семья'' (қосымша) * 2020 — ''Его фанатка'' (қосымша) ==== Мой идеальный смерч ==== * 2014 — ''Мой идеальный смерч'' * 2014 — ''Мой идеальный смерч. Часть 2. Игра с огнем'' * 2015 — ''Мой идеальный смерч. Часть 3. За руку с ветром'' ==== '''Северная Корона''' ==== * 2012 — ''Северная корона. По звёздам'' * 2012 — ''Северная корона. Против ветра'' ==== '''Мы — искры''' ==== * 2013 — ''Белые искры снега'' * 2017 — ''Красные искры света'' * 2019 — ''Волшебные искры солнца'' * Аяқталмаған — ''Горящие искры сердца'' ==== '''Притворись моей парой''' ==== * 2018 — ''#ЛюбовьНенависть'' * 2019 — ''#НенавистьЛюбовь'' * 2019 — ''Восхитительная ведьма'' * 2020 — ''Влюблённая ведьм'' ==== Небесная музыка ==== * 2018 — ''Небесная музыка. Луна'' * 2019 — ''Небесная музыка. Солнце'' === Басқа авторлармен кітаптары === * 2011 — ''Отстань от моей мечты'' (Екатериной Васинамен бірге) * 2015 — ''Нет, детка, это — фантастика!'' (Анна Селина псевдонимімен) === Жеке кітаптар === * 2016 — ''Кошмарных снов, любимая'' * 2019 — ''Поклонник'' * ''На подмостках волшебства'' === Әңгімелер === * ''Дневник Сестры'' * ''Школьные вампиры'' * ''Остается только любить'' * ''Недописанное'' * ''Их королевское величество'' * ''Моя утерянная звезда'' == Марапаттар == === '''Лауреат''' === * 2020 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Young adult, ''Восхитительная ведьма'') * 2020 — Rock&Book (Ең жақсы әйелдік дыбыстау, ''Восхитительная ведьма'') * 2019 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Young adult, ''Поклонник'') * 2019 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Махаббат романы, ''#НенавистьЛюбовь'') * 2019 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Суперфинал, ''Поклонник'') * 2019 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Суперфинал, ''#НенавистьЛюбовь'') * 2018 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Young adult, ''#МЛюбовьНенависть'') * 2018 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Махаббат романы, ''Небесная музыка. Луна'') * 2017 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Жан түршігерлік оқиғалар, ''Кошмарных снов, любимая'') == Сілтемелер == * ''Лада Гильмуллина.'' В чем феномен покойной Анны Джейн и почему её книги раскупают охотнее, чем сочинения Булгакова и Достоевского.<ref>https://www.novochag.ru/family_and_children/istorii-lyudey/v-chem-fenomen-anny-djein-i-pochemu-eeknigi-raskupayut-ohotnee-chem-sochineniya-bulgakova-i-dostoevskogo/ </ref> ''novochag.ru''. * ''Екатерина Иосифова.'' Самая издаваемая писательница России: кто такая Анна Джейн, которая написала более 50 романов и умерла в 35 лет.<ref>https://mel.fm/zhizn/razbor/4639870-samaya-izdavayemaya-pisatelnitsa-rossii-kto-takaya-anna-dzheyn-kotoraya-napisala-boleye-50-romanov-i </ref> ''mel.fm''. == Дереккөздер == gzuw3i3q2fzo22h5d1n8ut7k4ohr8hf 3648566 3648535 2026-08-28T07:14:40Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] ([[User talk:АРАЙЛЫМ|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3598686 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2025}} {{Жазушы |Есімі = Анна Джейн |Шынайы есімі = |Суреті = |Ені = |Суреттің аты = |Туған кездегі есімі = Анна Николаевна Потапкина |Лақап аты = |Туған күні = 14.01.1988 |Туған жері = [[Красноярск]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = 1.02.2023 |Қайтыс болған жері = [[Красноярск]], [[Ресей]] |Азаматтығы = {{байрақ|Ресей}} |Ұлты = |Мансабы = [[прозаик]] |Шығармашылық жылдары= |Бағыты = [[романтика]] |Жанры = |Шығармалардың тілі = [[орыс тілі]] |Дебюті = «Қарындас күнделігі» |Марапаттары = |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Анна Джейн''' (Туылған есімі '''Анна Николаевна Потапкина''') - 14 қаңтар1988 жылы, [[Красноярск]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] - 1 ақпан 2023 жыл, [[Красноярск]], [[Ресей|Ресей Федерациясы]]. Өздерінің көптеген жасөспірімдерге арналған [[махаббат]] [[Роман|романдары]] арқылы танымал орыс [[Жазушы|жазушысы]]. Сонымен қатар, ол 2023 және 2024 жылдары Ресейдегі ең көп басылған көркем әдебиет авторы. <ref>https://www.rsl.ru/photo/!_ORS/7-RKP/1%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B5%202023/11.1.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207232122/https://www.rsl.ru/photo/!_ORS/7-RKP/1%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B5%202023/11.1.pdf |date=2023-12-07 }}</ref><ref>''Анастасия Кейзерова.'' Самый издаваемый автор последних лет: Кто такая Анна Джейн https://rg.ru/2024/02/17/samyj-izdavaemyj-avtor-poslednih-let-kto-takaia-anna-dzhejn.html</ref><ref>https://www.rbc.ru/technology_and_media/12/02/2025/67ac9a8a9a794759d0560d05</ref> == Өмірбаяны == === Жастық шағы === Анна Потапкина (немесе Анна Джейн) 1988 жылдың 14 қаңтарында Красноярск қаласында дүниеге келген. Ол [[Сібір федералды университеті|Сібір федералды университетінде]] [[филология]] және [[психология]] факультеттерін бітіргені белгілі. Редактор және балалар психологы болып жұмыс істеген. Кішкентай кезінен жазушы болуды армандап, 2010 жылдан бастап өз шығармаларын интернет алаңдарында жариялай бастады. === Шығармашылық қызметі === 2014 жылы оның хоббиі кәсіби қызметке айналды, өйткені оның шығармасын бір оқырманы АСТ баспасына жіберіп, баспамен ынтымақтастық ұсынысы түсті. 2015-2017 жылдары Анна Джейннің кітаптары «Звезда Рунета» сериясында шықты, ол әлеуметтік желілерде танымал авторлар үшін арналған болатын. 2017 жылы АСТ баспасы Анна үшін «Анна Джейн. Ең үздік кітаптар» атты жеке сериясын шығарды. 2023 жылдың ақпанында оның өлімінен кейін баспа 16 кітапты «Джейн Анна: махаббат әлемі» сериясында қайта басып шығарды. Осылайша, Анна ең көп кітап шығарған авторлар қатарына енді. 2024 жылы оның кітаптарының жалпы тиражы 2,2 миллион дананы құрады.<ref>https://www.rsl.ru/photo/!_ORS/7-RKP/3statistics/2024/knigi/god/11.1_2024_god.pdf </ref> === Өлімі === Анна Джейн 2023 жылдың 1 ақпанында қайтыс болды. Оның өлімін әлеуметтік желілерді басқаруға көмектескен көмекшісі хабарлады. Өлім себебі айталмағынмен, бірақ жақындары денсаулыққа байланысты екенін айтты. Жазушының қабірі Красноярск қаласындағы жаңа «Бадалык» [[Зират|зиратында]], 92 секторда орналасқан. == Кітаптары == === '''Циклдері''' === ==== '''Музыкальный приворот''' ==== * 2013 — ''Музыкальный приворот'' * 2014 — ''Музыкальный приворот. Новое отражение'' * 2017 — ''Музыкальный приворот. На волнах оригами'' * 2017 — ''Музыкальный приворот. На крыльях'' * 2018 — ''Я хочу тебя'' (қосымша) * 2018 — ''Red Lords. Странные кумиры'' (қосымша) * 2019 — ''Мы же семья'' (қосымша) * 2020 — ''Его фанатка'' (қосымша) ==== Мой идеальный смерч ==== * 2014 — ''Мой идеальный смерч'' * 2014 — ''Мой идеальный смерч. Часть 2. Игра с огнем'' * 2015 — ''Мой идеальный смерч. Часть 3. За руку с ветром'' ==== '''Северная Корона''' ==== * 2012 — ''Северная корона. По звёздам'' * 2012 — ''Северная корона. Против ветра'' ==== '''Мы — искры''' ==== * 2013 — ''Белые искры снега'' * 2017 — ''Красные искры света'' * 2019 — ''Волшебные искры солнца'' * Аяқталмаған — ''Горящие искры сердца'' ==== '''Притворись моей парой''' ==== * 2018 — ''#ЛюбовьНенависть'' * 2019 — ''#НенавистьЛюбовь'' * 2019 — ''Восхитительная ведьма'' * 2020 — ''Влюблённая ведьм'' ==== Небесная музыка ==== * 2018 — ''Небесная музыка. Луна'' * 2019 — ''Небесная музыка. Солнце'' === Басқа авторлармен кітаптары === * 2011 — ''Отстань от моей мечты'' (Екатериной Васинамен бірге) * 2015 — ''Нет, детка, это — фантастика!'' (Анна Селина псевдонимімен) === Жеке кітаптар === * 2016 — ''Кошмарных снов, любимая'' * 2019 — ''Поклонник'' * ''На подмостках волшебства'' === Әңгімелер === * ''Дневник Сестры'' * ''Школьные вампиры'' * ''Остается только любить'' * ''Недописанное'' * ''Их королевское величество'' * ''Моя утерянная звезда'' == Марапаттар == === '''Лауреат''' === * 2020 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Young adult, ''Восхитительная ведьма'') * 2020 — Rock&Book (Ең жақсы әйелдік дыбыстау, ''Восхитительная ведьма'') * 2019 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Young adult, ''Поклонник'') * 2019 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Махаббат романы, ''#НенавистьЛюбовь'') * 2019 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Суперфинал, ''Поклонник'') * 2019 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Суперфинал, ''#НенавистьЛюбовь'') * 2018 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Young adult, ''#МЛюбовьНенависть'') * 2018 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Махаббат романы, ''Небесная музыка. Луна'') * 2017 — Лайвлиб оқырмандарының таңдауы (Жан түршігерлік оқиғалар, ''Кошмарных снов, любимая'') == Сілтемелер == * ''Лада Гильмуллина.'' В чем феномен покойной Анны Джейн и почему её книги раскупают охотнее, чем сочинения Булгакова и Достоевского.<ref>https://www.novochag.ru/family_and_children/istorii-lyudey/v-chem-fenomen-anny-djein-i-pochemu-eeknigi-raskupayut-ohotnee-chem-sochineniya-bulgakova-i-dostoevskogo/ </ref> ''novochag.ru''. * ''Екатерина Иосифова.'' Самая издаваемая писательница России: кто такая Анна Джейн, которая написала более 50 романов и умерла в 35 лет.<ref>https://mel.fm/zhizn/razbor/4639870-samaya-izdavayemaya-pisatelnitsa-rossii-kto-takaya-anna-dzheyn-kotoraya-napisala-boleye-50-romanov-i </ref> ''mel.fm''. == Дереккөздер == h4jg6lqik5k1750j5qp8yu8tk5m1zcm Тілектес Серікбайұлы Адамбеков 0 754265 3648356 3648299 2026-08-27T13:16:55Z Casserium 68287 /* */ 3648356 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Тілектес Серікбайұлы Адамбеков | Шынайы есімі = | Суреті = Tilektes Adambekov (2023-04-04).png | Сурет ені = | Атауы = Адамбеков, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің VIII сайланым]] депутаты | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Президент_2 = | Премьер_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің VII сайланым]] депутаты | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 14 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_3 = 19 қаңтар 2023 | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Туған күні = 1.1.1989 | Туған жері = [[Ақтоғай (Қарағанды облысы)|Ақтоғай]], {{туғанжері|Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы){{!}}Ақтоғай ауданы|Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы)}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = саясаткер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Tilektes Adambekov | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Құрмет ордені}} }} }} '''Тілектес Серікбайұлы Адамбеков''' ([[1 қаңтар]] [[1989 жыл|1989]], [[Ақтоғай (Қарағанды облысы)|Ақтоғай]], [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)|Ақтоғай ауданы]], [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — қазақстандық саясаткер, 2026 жылдан бергі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. Бұрын Адамбеков [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]]нің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] (2021–2023) және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII]] (2023–2026) сайланымдарының депутаты. == Өмірбаяны == 1989 жылы 1 қаңтарда [[Қарағанды облысы]], [[Ақтоғай (Қарағанды облысы)|Ақтоғай]] ауылында дүниеге келген. [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] ішіндегі Қояншытағай руынан шыққан.<ref>Қояншы-Дәулет-Таңай (Қояншытағай) шежіресі / Жалпы редакциясын басқарған Н. О. Дулатбеков. — Қарағанды: «Болашақ-Баспа» РББ, 2008. — 293 б.</ref> «[[Болашақ стипендиясы|Болашақ]]» халықаралық бағдарламасы бойынша Тунсзи университетінде ([[Шаңхай]], Қытай) «Телекоммуникация» саласында білім алған. [[Назарбаев Университеті|Назарбаев Университетінің]] Жоғары мемлекеттік саясат мектебін бітіріп, мемлекеттік басқару магистрі дәрежесін алды. Президенттік жастар кадрлық резервінің финалисті (2019). 2008 жылы АҚШ, [[Монтана|Монтана штатындағы]] Wyndham Worldmark менеджері лауазымында болды. 2012–2015 жылдары [[Алматы]] қаласында «SHEBERBUILD LD» ЖШС инвестиция тарту және дамыту жөніндегі Қытайдағы өкілі болып істеді. 2015–2016 жылдары Алматы қаласында «Жібек жолы» Қазақстан-Қытай ынтымақтастық орталығы» ЖШС бас директоры қызметін атқарды. 2016 жылғы қарашадан 2017 жылғы сәуірге дейін Астана қаласында «Astana Innovations» АҚ инвестициялар және серіктестік жөніндегі басқарушы директоры ретінде жұмыс істеді. 2017 жылғы мамырдан қыркүйекке дейін — «Astana Invest» Қалалық инвестициялық даму орталығы» ЖШС бас директорының инвесторларға қызмет көрсету орталығы жөніндегі орынбасары, сол жылы қыркүйек айынан бастап басқарма төрағасының кеңесшісі қызметіне ауыстырылды. 2017–2019 жылдары [[Астана|Нұр-Сұлтан]] қаласында Cascadia Consumer Electronics Corp. LLC филиалының Еуразиядағы бас өкілі болды. 2018 жылғы қаңтардан 2020 жылғы ақпанға дейін ол Eurasia Blockchain Fintech Group Limited жеке компаниясының бас директоры болып істеді. 2020 жылғы ақпан–тамыз айлары аралығында «[[Қазпошта]]» АҚ ІТ-инфрақұрылымы бойынша атқарушы директор қызметін атқарды.<ref>{{Cite web |url=https://sayasat.kz/post/tilektes_adambekov_jana_adam|title=Тілектес Адамбеков. Білім алу — ең жақсы инвестиция|publisher=SAYASAT.kz|date=2023-12-02|accessdate=2025-03-01}}</ref> 2020–2021 жылдары олНұр-Сұлтан қаласында Eurasia Blockchain Fintech Group Limited бас директоры болып жұмыс істеді<ref>{{Cite web |url=https://kaz.inform.kz/person/tilektes-serikbaiuly-adambekov-1739637433/|title=ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты|publisher=«ҚазАқпарат» халықаралық ақпарат агенттігі|accessdate=2025-03-01}}</ref>. 2021–2023 жылдары ол «[[Нұр Отан]]» партиясының партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VII сайланым]] депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі болды.<ref>{{Cite web |url=https://kz.otyrar.kz/2021/01/nur-otan-partiяsynan-mazhilis-depwtattarynyn-tizimi-zhariяlandy/|title=«Nur Otan» партиясынан Мәжіліс депутаттарының тізімі жарияланды|publisher=«OTYRAR» Шымкенттің ақпарат порталы|date=2021-01-13|accessdate=2025-03-01}}</ref> 2023 жылғы наурыздан бастап ол «[[Аманат (партия)|Аманат]]» партиясының партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VIII сайланым]] депутаты болды.<ref>{{Cite web |url=https://alatauaraiy.kz/2023/03/amanat-partiyasynan-maezhiliske-baratyn-depwtattar-tizimi-zhariyalandy/|title=«Аманат» партиясынан Мәжіліске баратын депутаттар тізімі жарияланды|publisher=«Алатау арайы» Алматы облыстық қоғамдық-саяси газеті|date=2023-03-28|accessdate=2025-03-01}}</ref>, Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі болды.<ref>{{Cite web |url=https://massaget.kz/news/jana-saylangan-deputattar-kanday-komitetterge-mushe-eken-80628/|title=Жаңа сайланған депутаттар қандай комитеттерге мүше екені белгілі болды|publisher=MASSAGET.kz|date=2023-03-29|accessdate=2025-03-01}}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Әбдікешов [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 28 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. == Марапаттары == * [[Қазақстан президенті]]нің 2022 жылғы 14 наурыздағы Жарлығымен [[Құрмет ордені]]мен марапатталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Адамбеков, Тілектес Серікбайұлы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] fejz4mqntp90xiie5wkugi46iod8110 Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов 0 755073 3648582 3504016 2026-08-28T07:18:50Z Nurken 111493 3648582 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов | Шынайы есімі = | Суреті = Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ақкенженов, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 19 наурыз 2025 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика вице-министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 21 маусым 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 19 наурыз 2025 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] | Туған күні = 12.05.1979 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Азаматтығы = | Партиясы = | Білімі = «Әділет» жоғары құқық мектебі </br>«Астана» университеті | Мамандығы = заңгер-құқықтанушы, мұнай-газ ісі | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов''' ([[12 мамыр]] [[1979 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер, 2025 жылғы наурыздан бергі [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстан Энергетика министрі]]. == Білімі == Ақкенженов «Әділет» жоғары құқық мектебін заңгер-құқықтанушы мамандығы бойынша, «Астана» университетін мұнай-газ ісі мамандығы бойынша тәмамдаған.<ref name="inb">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/erlan-kudajbergenuly-akkenzhenov |title=Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов |language=kk |work=inbusiness.kz|accessdate=2025-03-19}}</ref> == Еңбек жолы == Ақкенденов еңбек жолын 2002 жылы «ҚазМұнайГаз» сауда үйі» ЖШС бас маманы ретінде бастаған. 2003 жылы ол «ҚазМұнайГаз» сауда үйі» ЖШС бас менеджері, 2004 жылы «ҚазМұнайГаз» сауда үйі» ЖШС мұнай және мұнай өнімдерін экспорттау департаментінің директоры қызметтерін атқарды. 2004-2006 жылы ол «Chevron Texaco Global Trading «Қылыш» бағдараламасы бойынша шикі мұнай трейдері болса, 2006 жылы «KazMunaiGaz Singapore» директоры бола тұрды. 2006 жылдан 2008 жылға дейін Ақкенженов «Қазмұнайгаз» сауда үйі» АҚ мұнай және мұнай өнімдерін экспорттау департаментінің директоры болды да, 2008 жылдан 2010 жылға дейін «Қазақойл Ақтөбе» ЖШС коммерциялық директоры болған. 2011 жылы ол «ҚазМұнайГаз Өнімдері» АҚ Бас директорының кеңесшісі болды. Одан кейін, 2012 жылға дейін ол «ҚазМұнайГаз қайта өңдеу және Маркетинг» АҚ мұнай және мұнай өнімдерін экспорттау департаментінің директоры еді. 2013-2014 жылы Ақкенженов «Rompetrol Bulgaria» Бас директордың орынбасары, Бас директоры болды. 2014 жылы «KMG International (Rompetrol)» Мұнай және мұнай өнімдері трейдингі жөніндегі бас директоры қызметін атқарды. 2015 жылы ол «KMG International (Rompetrol)» Бөлшек сауда жөніндегі бас директоры еді. 2015 жылдан 2016 жылға дейін ол «KMG International (Rompetrol)» Бас директорының кеңесшісі болды. 2016-2020 жылы Мұнай және мұнай өнімдерін өңдеу және тасымалдаумен байланысты жеке құрылымдарда жұмыс істеді.<ref name="inb" /> 2022 жылғы шілдеден 2023 жылғы маусымға дейін «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ мұнай өнімдері маркетингі басқармасының бастығы болып қызмет етті. 2023 жылғы маусымнан 2025 жылғы наурызға дейін Энергетика вице-министрі болды.<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/erlan-akkenzhenov-kr-energetika-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-215918 |title=Ерлан Ақкенженов ҚР энергетика вице-министрі болып тағайындалды |language=kk |work=Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate=2025-03-19}}</ref> 2025 жылғы 19 наурызда Президент Жарлығымен Энергетика министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ek-akkenzhenovti-tagayyndau-turaly-1923120 |title=Е.Қ. Ақкенженовті тағайындау туралы |language=kk |work=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|accessdate=2025-03-19}}</ref> == Өз өмірі == Ақкенженов үйленген.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32961625 |title=Аккенженов Ерлан Кудайбергенович (персональная справка) |language=ru |work=online.zakon.kz|accessdate=2025-03-19}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Ақкенженов, Ерлан Құдайбергенұлы}} [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]] 5tifgwq1svbf1oun48u1b5rmwkjwro7 Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек 0 760436 3648631 3639590 2026-08-28T08:18:15Z Casserium 68287 3648631 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек | Суреті = Karibekk.png | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Аманат (партия)|Аманат партиясының]] 3-атқарушы хатшысы | Ту_2 = Logo of the Amanat political party.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 17 шілде 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 14 маусым 2026 | тақырыпша1_2 = Төрағасы | мәтін1_2 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | Ізашары_2 = [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] | Ізбасары_2 = ''партия тарады'' | Туған күні = 12.09.1990 | Туған жері = [[Ұзақбай Сыздықбаев ауылы|Жаңаарық]], {{Туғанжері|Сарысу ауданы|Сарысу ауданында}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = бір ұлы бар | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (–2026)<br>[[Әділет (партия)|Әділет]] (2026–) | Білімі = [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] | Мамандығы = саясаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек''' ([[12 қыркүйек]] [[1990 жыл]], [[Ұзақбай Сыздықбаев ауылы|Жаңаарық]], [[Сарысу ауданы]], [[Жамбыл облысы]]) — Қазақстанның мемлекет және қоғам қайраткері, саясаттанушы, 2026 жылдан бастап [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. 2023–2026 жылдары [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясының соңғы атқарушы хатшысы. == Өмірбаяны == Дәулет Кәрібек 1990 жылы 12 қыркүйекте дүниеге келген. [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін]] «Саясаттану» мамандығы бойынша бітірген, РhD докторы. 2009 жылдан 2020 жылға дейінгі аралықта [[Жастар рухы|«Жас Отан»]] жастар қанатында әртүрлі лауазымдар атқарды: 2009-2010 жылдары Астана қаласы Алматы ауданындағы «Жас Отан» төрағасының бірінші орынбасары, 2010-2012 жылдары Астана қалалық жастар мәслихатының депутаты, 2012-2014 жылдары Әділет министрлігі Сот сараптамасы орталығының инспекторы, 2014-2015 жылдары «Жас Отан» хатшылығының сарапшысы, ұйымдық-аумақтық жұмыс бөлімінің облыстық кураторы, 2017-2018 жылдары «Жас Отан» хатшылығының басшысы, 2018-2019 жылдары «Жас Отанның» атқарушы хатшысы, 2019-2020 жылдары «Жас Отанның» төрағасы болды.<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=39013225 Карибек Даулет Жамаубайулы (персональная справка)]</ref> 2015 жылы ҚР Президенттігіне кандидат [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә. Назарбаевтың]] республикалық қоғамдық штабында, 2016 жылы «Nur Otan» партиясының республикалық сайлауалды штабында қызмет етіп, 2019 жылы «Jas Otan» жастар қанатын басқарғанда ҚР Президенттігіне кандидат [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қ.К. Тоқаевтың]] республикалық штабының «Team Qazaqstan» жастар қанатына жетекшілік етті. 2020-2021 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы әкімдігінің Жастар саясаты мәселелері басқармасының басшысы болды. 2021 жылдың қаңтар айынан бастап «Nur Otan» партиясы Нұр-Сұлтан қалалық филиалы төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарды. 2021 жылдың сәуір айынан бастап Жамбыл облысы әкімінің орынбасары лауазымында істеді. 2022 жылдың наурыз айынан бастап «AMANAT» партиясының Хатшысы қызметін атқарды. 2023 жылғы ҚР Парламент Мәжілісінің сайлауында «AMANAT» партиясының партиялық тізімі бойынша депутаттыққа кандидат ретінде ұсынылды. 2023 жылғы 17 шілде күні «AMANAT» партиясының Төрағасы [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошановтың]] қаулысымен «AMANAT» партиясының Атқарушы хатшысы болып тағайындалды.<ref>[https://amanatpartiasy.kz/news/news-detail/301861?lang=kz Дәулет Кәрібек «AMANAT» партиясының Атқарушы хатшысы болып тағайындалды]</ref> Бұл қызметті партия 2026 жылғы 14 маусымда таратылғанға дейін атқарды. 2020 жылдан бастап қазірге дейін — Президенттік жастар кадр резервінің мүшесі. 2019-2022 жылдары «Nur Otan» партиясының саяси кеңесі бюросының мүшесі болды.<ref>[https://www.inform.kz/ru/darhan-kydyrali-i-daulet-karibek-voshli-v-byuro-politsoveta-nur-otan_a3558379 Дархан Кыдырали и Даулет Карибек вошли в Бюро Политсовета «Nur Otan»]</ref><ref>[https://ria.ru/20220201/sostav-1770406855.html Казахстанская партия "Нур Отан" обновила состав бюро политсовета]</ref> 2026 жылы «Аманат» партиясы таратылғаннан кейін [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясы төрағасының жобалар жөніндегі штаттан тыс кеңесшісі болды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202607220038 ЦИК зарегистрировала партийный список партии "Әділет"]</ref> 2026 жылғы 27 тамызда «Әділет» партиясының партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]]дың [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]] болып сайланды.<ref>[https://alash.kz/kz/article/110-deputat-adilet-partiiasy-quryltaiga-otken-deputattar-tizimin-jariialady.html 110 депутат: «Әділет» партиясы Құрылтайға өткен депутаттар тізімін жариялады]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] 6g8lgv1yfnbi0cij0zo9w4frzlkeoc1 3648632 3648631 2026-08-28T08:18:37Z Casserium 68287 «[[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары|Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3648632 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек | Суреті = Karibekk.png | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Аманат (партия)|Аманат партиясының]] 3-атқарушы хатшысы | Ту_2 = Logo of the Amanat political party.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 17 шілде 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 14 маусым 2026 | тақырыпша1_2 = Төрағасы | мәтін1_2 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | Ізашары_2 = [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] | Ізбасары_2 = ''партия тарады'' | Туған күні = 12.09.1990 | Туған жері = [[Ұзақбай Сыздықбаев ауылы|Жаңаарық]], {{Туғанжері|Сарысу ауданы|Сарысу ауданында}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = бір ұлы бар | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (–2026)<br>[[Әділет (партия)|Әділет]] (2026–) | Білімі = [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] | Мамандығы = саясаттанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек''' ([[12 қыркүйек]] [[1990 жыл]], [[Ұзақбай Сыздықбаев ауылы|Жаңаарық]], [[Сарысу ауданы]], [[Жамбыл облысы]]) — Қазақстанның мемлекет және қоғам қайраткері, саясаттанушы, 2026 жылдан бастап [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. 2023–2026 жылдары [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясының соңғы атқарушы хатшысы. == Өмірбаяны == Дәулет Кәрібек 1990 жылы 12 қыркүйекте дүниеге келген. [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін]] «Саясаттану» мамандығы бойынша бітірген, РhD докторы. 2009 жылдан 2020 жылға дейінгі аралықта [[Жастар рухы|«Жас Отан»]] жастар қанатында әртүрлі лауазымдар атқарды: 2009-2010 жылдары Астана қаласы Алматы ауданындағы «Жас Отан» төрағасының бірінші орынбасары, 2010-2012 жылдары Астана қалалық жастар мәслихатының депутаты, 2012-2014 жылдары Әділет министрлігі Сот сараптамасы орталығының инспекторы, 2014-2015 жылдары «Жас Отан» хатшылығының сарапшысы, ұйымдық-аумақтық жұмыс бөлімінің облыстық кураторы, 2017-2018 жылдары «Жас Отан» хатшылығының басшысы, 2018-2019 жылдары «Жас Отанның» атқарушы хатшысы, 2019-2020 жылдары «Жас Отанның» төрағасы болды.<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=39013225 Карибек Даулет Жамаубайулы (персональная справка)]</ref> 2015 жылы ҚР Президенттігіне кандидат [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә. Назарбаевтың]] республикалық қоғамдық штабында, 2016 жылы «Nur Otan» партиясының республикалық сайлауалды штабында қызмет етіп, 2019 жылы «Jas Otan» жастар қанатын басқарғанда ҚР Президенттігіне кандидат [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қ.К. Тоқаевтың]] республикалық штабының «Team Qazaqstan» жастар қанатына жетекшілік етті. 2020-2021 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы әкімдігінің Жастар саясаты мәселелері басқармасының басшысы болды. 2021 жылдың қаңтар айынан бастап «Nur Otan» партиясы Нұр-Сұлтан қалалық филиалы төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарды. 2021 жылдың сәуір айынан бастап Жамбыл облысы әкімінің орынбасары лауазымында істеді. 2022 жылдың наурыз айынан бастап «AMANAT» партиясының Хатшысы қызметін атқарды. 2023 жылғы ҚР Парламент Мәжілісінің сайлауында «AMANAT» партиясының партиялық тізімі бойынша депутаттыққа кандидат ретінде ұсынылды. 2023 жылғы 17 шілде күні «AMANAT» партиясының Төрағасы [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошановтың]] қаулысымен «AMANAT» партиясының Атқарушы хатшысы болып тағайындалды.<ref>[https://amanatpartiasy.kz/news/news-detail/301861?lang=kz Дәулет Кәрібек «AMANAT» партиясының Атқарушы хатшысы болып тағайындалды]</ref> Бұл қызметті партия 2026 жылғы 14 маусымда таратылғанға дейін атқарды. 2020 жылдан бастап қазірге дейін — Президенттік жастар кадр резервінің мүшесі. 2019-2022 жылдары «Nur Otan» партиясының саяси кеңесі бюросының мүшесі болды.<ref>[https://www.inform.kz/ru/darhan-kydyrali-i-daulet-karibek-voshli-v-byuro-politsoveta-nur-otan_a3558379 Дархан Кыдырали и Даулет Карибек вошли в Бюро Политсовета «Nur Otan»]</ref><ref>[https://ria.ru/20220201/sostav-1770406855.html Казахстанская партия "Нур Отан" обновила состав бюро политсовета]</ref> 2026 жылы «Аманат» партиясы таратылғаннан кейін [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясы төрағасының жобалар жөніндегі штаттан тыс кеңесшісі болды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202607220038 ЦИК зарегистрировала партийный список партии "Әділет"]</ref> 2026 жылғы 27 тамызда «Әділет» партиясының партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]]дың [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]] болып сайланды.<ref>[https://alash.kz/kz/article/110-deputat-adilet-partiiasy-quryltaiga-otken-deputattar-tizimin-jariialady.html 110 депутат: «Әділет» партиясы Құрылтайға өткен депутаттар тізімін жариялады]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] 69pl7ohoko1l3lruieqckhpxanzmi8g Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева 0 761395 3648633 3614407 2026-08-28T08:20:41Z Casserium 68287 3648633 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева | Шынайы есімі = | Суреті = Rauşan Qajybaeva meeting Vladimir Putin (from video).png | Сурет ені = | Атауы = Қажыбаева, 2026 жылы Путинмен кездесуде | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|Президент телерадиокешенінің]] директоры | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = ТелерадиокомплексПрезидентаРК.png | Басқара бастады = 26 тамыз 2019 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = |Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Ерлан Халижанұлы Бекхожин|Ерлан Бекхожин]] | Ізбасары = | Туған күні = 3.10.1978 | Туған жері = [[Есіл (қала)|Есіл]], [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2010–2026)<br>[[Әділет (партия)|Әділет]] (2026 жылдан бастап)<ref>[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> | Білімі = [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилёв атындағы Еуразия университеті]] (1999) | Мамандығы = журналист | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Парасат ордені}} }} }} '''Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева''' ([[3 қазан]] [[1978 жыл]], [[Есіл (қала)|Есіл]] қаласы) — қазақстандық журналист және медиа менеджері, 2019 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|Президент телерадиокешенінің]] директоры. 2008–2016 жылдары Парламент Сенатының, Үкіметтің, Қорғаныс министрлігінің және «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының баспасөз хатшысы болған. == Өмірбаяны == Раушан Қажыбаева 1978 жылғы 3 қазанда бұрынғы [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысының]] [[Есіл (қала)|Есіл]] қаласында дүниеге келген. 1999 жылы [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилёв атындағы Еуразия университетін]] журналист мамандығы бойынша тәмамдаған. 2021 жылы Швейцариядағы халықаралық бизнес мектебінде адам ресурстарын басқару бойынша Advanced Studies магистрі дәрежесін алған. Еңбек жолын 1999 жылы [[КТК (телеарна)|КТК]] арнасының [[Астана]]дағы корреспонденттік бекетінде репортёр болып бастаған. Кейін 2007 жылға дейін [[Qazaqstan (телеарна)|Қазақстан]] арнасының ақпараттық-сараптамалық бағдарламалар дирекциясы директорының орынбасары, орыс редакциясының бас редакторы болып жұмыс істеген.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201404090020 Кадровые перестановки]</ref> 2007–2008 жылдары Парламент Сенатының төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] кеңесшісі, 2008–2012 жылдары Сенаттың баспасөз хатшысы болды. 2012–2014 жылдары Премьер-министр [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметовтің]] баспасөз қызметінің басшысы және баспасөз хатшысы, 2014 жылы Қорғаныс министрлігінің Бұқаралық ақпарат құралдарымен жұмыс департаментінің басшысы болып қызмет атқарды. 2014–2016 жылдары [[Қазақстан темір жолы]]ның Қоғаммен байланыс департаментінің директоры, 2016–2019 жылдары Премьер-министрдің бірінші орынбасары және 2019 жылы Премьер-министр болған [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Маминнің]] кеңесшісі болды. 2019 жылғы 26 тамызда [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|Президент телерадиокешенінің]] бас директоры болып тағайындалды.<ref>[https://baq.kz/prezident-teleradiokesheni_132673/ Президент телерадиокешенінің бас директоры тағайындалды]</ref> 2023 жылғы қыркүйектен бастап Президент телерадиокешенінің директоры болып қызмет атқарады. 2022 жылдан бастап телерадиокешен Қажыбаеваның басшылығымен өз телеарнасы, радиосы және халықаралық ақпарат агенттігі бар ірі медиа компанияға айналды. 2026 жылғы ақпанда Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы мамырда жаңадан құрылған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясына қосылып, партияның саяси кеңесіне мүше болып сайланды.<ref>[https://www.inform.kz/ru/aybek-dadebay-vozglavil-partiyu-adlet-42d8046b Айбек Дадебай возглавил партию «Әділет»]</ref> 2026 жылы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының атынан I шақырылымдағы Құрылтай депутаттығына кандидат болды.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> == Отбасы == Тұрмыста, 3 баласы бар. Қажыбаева бұқаралық ақпарат құралдарының мәліметі бойынша кәсіпкер Гаджи Гаджиевке тұрмысқа шыққан (немесе азаматтық некеде).<ref>[https://inbusiness.kz/ru/last/raushan-kazhibaeva-podast-v-sud-za-klevetu-ob-areste-ee-supruga Раушан Кажибаева подаст в суд за клевету об аресте ее супруга]</ref> Гаджи Шапиевич 1974 жылы [[Дағыстан]]ның Буйнакск қаласында туғанымен, балалық шағын [[Жаркент]] қаласында өткізген.<ref>[https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5075694-gadzhi-gadzhiev-sport-kuznitsa-patriotov.html Гаджи Гаджиев: Спорт - кузница патриотов]</ref> Гаджиев 2024 жылдан бастап Қазақстан ауыр атлетика федерациясын басқарады, 2025 жылдан бастап ол — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық Олимпиадалық комитеті|Ұлттық олимпиада комитетінің]] жалпы мәселелер жөніндегі вице-президенті.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34184544 Гаджиев Гаджи Шапиевич (персональная справка)]</ref> == Марапаттары == 8 медальмен, оның ішінде «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2009) марапатталған. «Құрмет» және «Парасат» (2024) орденінің иегері. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері]] 7s6x3524dgqicsqx86uvossfxwtkjkz Асқарбек Маратұлы Ертаев 0 761554 3648571 3644329 2026-08-28T07:16:33Z Nurken 111493 3648571 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Асқарбек Маратұлы Ертаев | Суреті = Official portrait of Asqarbek Ertaev, 2025 (cropped).jpg | Атауы = Ресми портреті, 2025 | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Басқара бастады = 27 қаңтар 2026 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің бірінші орынбасары | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 9 маусым 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 27 қаңтар 2026 | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_2 = [[Ақмәди Әділұлы Сарбасов|Ақмәди Сарбасов]] | Ізбасары_2 = [[Ербол Жоракелдіұлы Тұяқбаев|Ербол Тұяқбаев]] | тақырыпша1_2 = Министрі | мәтін1_2 = [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің орынбасары | Ту_3 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 9 тамыз 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 9 маусым 2025 | Премьер_3 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_3 = [[Назгүл Ерікқызы Сағындықова|Назгүл Сағындықова]] | Ізбасары_3 = [[Виктория Вильгельмовна Шегай|Виктория Шегай]] | тақырыпша1_3 = Министрі | мәтін1_3 = [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Көші-қон комитеті]]нің 2-төрағасы | Ту_4 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 10 шілде 2023 | Басқаруын аяқтады_4 = 9 тамыз 2024 | Премьер_4 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}})<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары_4 = [[Әсет Бағдатұлы Шонов|Әсет Шонов]] | Ізашары_4 = [[Ербол Жолдасбекұлы Нұрғалиев|Ербол Нұрғалиев]]<br>[[Ерболат Махамбетұлы Әбілхатин|Ерболат Әбілхатин]] ({{м.а.}}) | Туған күні = 1977 | Туған жері = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{Unbulleted list|[[Қазақ-Орыс халықаралық университеті|Ақтөбе «НҰР» менеджмент, бизнес және құқық институты]]|[[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]}} | Сайты = }} '''Асқарбек Маратұлы Ертаев''' ([[1977 жыл]], [[Ақтөбе]]) — қазақстандық саясаткер, 2026 жылғы қаңтардан [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]. Асқарбек Ертаев 2024–2026 жылы [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің]] орынбасары және бірінші орынбасар қызметін атқарды. == Өмірбаяны == Асқарбек Ертаев 1977 жылы [[Ақтөбе]] қаласында дүниеге келді. [[Қазақ-Орыс халықаралық университеті|Ақтөбе «НҰР» менеджмент, бизнес және құқық институты]]н және [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]н аяқтаған. Еңбек жолын 1997 жылы [[Ақтөбе облысы]]ның [[Мұғалжар ауданы]]ндағы әкімдік аппаратының өнеркәсіп, көлік, байланыс, құрылыс және коммуналдық шаруашылық мәселелері жөніндегі II санаттағы маман болып бастады. 2000 жылы [[Қазақстан Халық банкі]], Көмірбанк, Наурыз Банк Қазақстан, [[БТА Банкі]], [[Темірбанк]] банктерінде 2014 жылға дейін еңбек етті. Бұдан кейін Асқарбек Ертаев [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]]нде қызмет етті. 2014–2015 жылдары Мемлекеттік басқару жүйесін дамыту департаментінің мемлекеттік басқаруды дамыту саясаты басқармасының бас сарапшысы, 2018 жылға дейін сол департаментте басшылық лауазымдарда қызмет атқарды, 2017 жылы департамент директорының орынбасары, 2018–2021 жылдары Стратегиялық талдау және даму департаментінің директоры болып тағайындалды. 2021–2022 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесінің]] Талдау бөлімінің сектор меңгерушісі; 2022–2023 жылдары [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесі]]<nowiki/>нің экономикалық бөлім меңгерушісі; 2023 жылғы ақпан–шілде айларында [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]] экономикалық бөлім меңгерушісі болды. 2023 жылғы шілдеде [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]], [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенованың]] бұйрығымен [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті|Көші-қон комитетінің]] төрағасы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/askarbek-ertaev-kr-enbek-zhane-halykty-aleumettik-korgau-ministrligi-koshi-kon-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-1065431 |title= Асқарбек Ертаев ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Көші-қон комитетінің төрағасы болып тағайындалды |date=2023-07-10|lang=kk|work=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate= 2025-06-29}}</ref> 2024 жылғы тамызда атқарып отырған лауазымынан босатылып, [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]] қаулысымен [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің орынбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/askarbek-ertaev-kr-enbek-zhane-halykty-aleumettik-korgau-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-97147 |title= Асқарбек Ертаев ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі болып тағайындалды |date=2024-08-09|lang=kk|work=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate= 2025-06-29}}</ref> 2025 жылғы маусымда [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің бірінші орынбасарына дейін көтерілді.<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/askarbek-ertaev-kr-enbek-zhane-halykty-aleumettik-korgau-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-951249 |title= Асқарбек Ертаев ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі болып тағайындалды |date=2025-06-09|lang=kk|work=[[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-Министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate= 2025-06-29}}</ref> 2026 жылғы 27 қаңтарда президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Асқарбек Маратұлы Ертаевты [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] қызметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/am-ertaevty-tagayyndau-turaly-2705843 |title=А.М. Ертаевты тағайындау туралы |date=2026-01-27 |lang=kk |work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-01-27}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Ертаев, Асқарбек Маратұлы}} [[Санат:Ақтөбе мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Қазақстан еңбек министрлері]] h7mrjdpaokwjdl0qd34f613hig3hc4m Қазақстан Парламентінің комитет төрағалары 0 762947 3648683 3623650 2026-08-28T10:42:36Z Casserium 68287 /* Тағы қараңыз */ 3648683 wikitext text/x-wiki Бұл мақалада [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]] мен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілісінің]] тұрақты комитеттерін басқарған төрағалар тізімі көрсетілген. == Сенат комитеттері == === Аграрлық мәселелер, табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту комитеті === Комитет 2007 жылы құрылған.<ref name="adlet07">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/J070000003_ О реорганизации постоянных комитетов и образовании нового постоянного комитета Сената Парламента Республики Казахстан]</ref> # [[Қайрат Қыдырбайұлы Ищанов|Қайрат Ищанов]] (2007—2008)<ref name="nom07">[https://nomad.su/?a=2-200710080433 Политическая система: реформы, выборы, кадры]</ref> # [[Евгений Иосифович Аман|Евгений Аман]] (2008—2009)<ref name="zak08">[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=30365583 В сенате РК избраны председатели постоянных комитетов]</ref> # [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев|Болат Жылқышиев]] (2010—2013)<ref>[https://www.inform.kz/ru/predsedatelem-komiteta-senata-po-agrarnym-voprosam-i-ohrane-okruzhayuschey-sredy-izbran-b-zhylkyshiev_a2249538 Председателем комитета Сената по аграрным вопросам и охране окружающей среды избран Б. Жылкышиев]</ref> # [[Сергей Витальевич Кулагин|Сергей Кулагин]] (2013—2014)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/s-kulagin-senat-komitetinin-toragasy-bolyp-saylandy_a2586370/ С. Кулагин Сенат комитетінің төрағасы болып сайланды]</ref> # [[Сергей Викторович Плотников|Сергей Плотников]] (2014—2017)<ref>[https://senate.parlam.kz/ru-RU/senate/sovet?id=379 Плотников Сергей Викторович]</ref> # [[Жеңіс Мирасұлы Нұрғалиев|Жеңіс Нұрғалиев]] (2017—2019)<ref name="krsv">[https://kz.kursiv.media/2017-09-04/dariga-nazarbaeva-izbrana-predsedatelem-komiteta-senata-po/ Дарига Назарбаева избрана председателем Комитета Сената по международным отношениям]</ref> # [[Әли Әбдікәрімұлы Бектаев|Әли Бектаев]] (2019—2026)<ref name="egem19">[https://egemen.kz/article/207886-maghan-senim-bildirip-qoldau-korsetkenderinhiz-ushin-rakhmet-dnazarbaeva Маған сенім білдіріп қолдау көрсеткендеріңіз үшін рахмет - Д.Назарбаева]</ref> === Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитеті === Комитет 2000 жылы құрылған. # [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] (2000—2001)<ref>[https://nomad.su/?a=19-200404010026 Утверждена новая структура Администрации Президента Казахстана]</ref> # [[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] (2001—2007)<ref name="nomad" /> # [[Ахан Құсайынұлы Бижанов|Ахан Бижанов]] (2007—2017)<ref name="nom07" /> # [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2017—2019)<ref name="krsv" /> # [[Мұрат Бақтиярұлы]] (2019—2022)<ref name="egem19" /> # [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2022 қаңтар — маусым)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/beybit-isabaev-aleumettik-madeni-damu-zhane-gylym-komitetinin-toragasy-lauazymyna-saylandy_a3888342/ Бейбіт Исабаев Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетінің төрағасы лауазымына сайланды]</ref> # [[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев|Нариман Төреғалиев]] (2022 маусым — желтоқсан)<ref>[https://baq.kz/senat-komitetinin-toragasy-saylandy-281499/ Сенат комитетінің төрағасы сайланды]</ref> # [[Нұртөре Байтілесұлы Жүсіп|Нұртөре Жүсіп]] (2022—2026)<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/senattyn-aleumettik-madeni-damu-zhane-gylym-komitetinin-toragasy-bolyp-nurtore-zhusip-sajlandy Сенаттың Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетінің Төрағасы болып Нұртөре Жүсіп сайланды]</ref> === Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитеті === # [[Зинаида Леонтьевна Федотова|Зинаида Федотова]] (1996—1999)<ref name="nomad">[https://nomad.su/?a=2-200508030222 Выборы в Сенат: лотерея для избранных. Часть 2]</ref> # [[Ермек Жианшаұлы Жұмабаев|Ермек Жұмабаев]] (1999—2008)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1194343456 ЖУМАБАЕВ Ермек Жианшинович]</ref> # [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]] (2008—2012)<ref name="zak08" /> # [[Серік Байсейітұлы Ақылбай|Серік Ақылбай]] (2012—2017)<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31112849 Серик Акылбай избран главой комитета по законодательству сената]</ref> # [[Георгий Владимирович Ким|Георгий Ким]] (2017—2019)<ref name="krsv" /> # [[Владимир Васильевич Волков|Владимир Волков]] (2019—2023)<ref name="egem19" /> # [[Андрей Иванович Лукин|Андрей Лукин]] (2023 қаңтар — қыркүйек)<ref name="baq23">[https://baq.kz/senat-komitetterinin-toragalary-saylandy-296348/ Сенат комитеттерінің төрағалары сайланды]</ref> # [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] (2023—2026)<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/n-rlan-beknazarov-konstitutsiyaly-za-nama-zh-nindegi-senat-komitetin-bas-arady- Нұрлан Бекназаров конституциялық заңнама жөніндегі сенат комитетін басқарады]</ref> === Қаржы және бюджет комитеті === # [[Дәулет Хамитұлы Сембаев|Дәулет Сембаев]] (1996—1997)<ref name="nomad" /> # [[Гүлжан Жанпейісқызы Қарақұсова|Гүлжан Қарақұсова]] (1997—2001)<ref>[https://el.kz/content-4336_3599/ Гүлжан Жанпейісқызы Қарағұсова]</ref> # [[Мүсірәлі Смайылұлы Өтебаев|Мүсірәлі Өтебаев]] (2002—2008)<ref name="nomad" /> # [[Қайрат Қыдырбайұлы Ищанов|Қайрат Ищанов]] (2008—2011)<ref name="zak08" /> # [[Рашит Сайранұлы Ахметов|Рашит Ахметов]] (2011—2017)<ref name="zak11">[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31090907 Сменились председатели комитетов сената Казахстана]</ref> # [[Ольга Валентиновна Перепечина|Ольга Перепечина]] (2017—2022)<ref name="krsv" /> # [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов|Серікбай Тұрымов]] (2022—2023)<ref>[https://nege.kz/news/serikbai_trumov_zhana_kizmetke_sailandi_20220127105458 Серікбай Трұмов жаңа қызметке сайланды]</ref> # [[Сұлтанбек Алмасбекұлы Мәкежанов|Сұлтанбек Мәкежанов]] (2023—2026)<ref name="baq23" /> === Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитеті === # [[Жабайхан Мүбәрәкұлы Әбділдин|Жабайхан Әбділдин]] (1996—2005)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1076792323 АБДИЛЬДИН Жабайхан Мубаракович]</ref> # [[Ахан Құсайынұлы Бижанов|Ахан Бижанов]] (2005—2007)<ref name="nomad05">[https://nomad.su/?a=3-200512020047 Спикером сената вновь избран Нуртай Абыкаев]</ref> # [[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] (2007—2011)<ref name="nom07" /> # [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (2011—2016)<ref name="zak11" /> # [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] (2016—2019)<ref>[https://sputnik.kz/20160916/172655.html Дариға Назарбаева сенаттың қорғаныс жөніндегі комитет басшысы болып сайланды]</ref> # [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] (2019—2023)<ref>[https://baq.kz/mukhtar-qul-mukhammed_17452/ Мұхтар Құл-Мұхаммед Сенатта комитет төрағасы болып сайланды]</ref> # [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (2023 қаңтар — қыркүйек)<ref name="baq23" /> # [[Андрей Иванович Лукин|Андрей Лукин]] (2023—2026)<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32191105 Об избрании председателя постоянного Комитета по международным отношениям, обороне и безопасности Сената Парламента Республики Казахстан]</ref> === Экономикалық саясат, инновациялық даму және кәсіпкерлік комитеті === # [[Өмірзақ Озғанбайұлы Озғанбаев|Өмірзақ Озғанбаев]] (1996—1999)<ref>[https://e-history.kz/ru/news/show/4517 Первые депутаты первого созыва]</ref> # [[Леонид Николаевич Бурлаков|Леонид Бурлаков]] (1999—2005) # [[Иоган Давидович Меркель|Иоган Меркель]] (2005—2007)<ref name="nomad05" /> # [[Нұрлығайым Шалданқызы Жолдасбаева|Нұрлығайым Жолдасбаева]] (2007—2011)<ref>[https://www.inform.kz/ru/ushla-iz-zhizni-eks-senator-dzholdasbaeva-nurlygaim-chaldanovna_a2591194 Ушла из жизни экс-сенатор Джолдасбаева Нурлыгаим Чалдановна]</ref> # [[Талғатбек Жәмшитұлы Абайділдин|Талғатбек Абайділдин]] (2011—2017)<ref name="zak11" /> # [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2017—2019)<ref name="krsv" /> # [[Серік Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Серік Жақсыбеков]] (2019—2020)<ref name="egem19" /> # [[Дәурен Зекенұлы Әділбеков|Дәурен Әділбеков]] (2020—2023)<ref>[https://senate.parlam.kz/ru-RU/blog/32/biography Адильбеков Даурен Зекенович]</ref> # [[Сүйіндік Тасеменұлы Алдашев|Сүйіндік Алдашев]] (2023—2026)<ref name="baq23" /> == Мәжіліс комитеттері == === Аграрлық мәселелер комитеті === # [[Михаил Васильевич Трошихин|Михаил Трошихин]] (1996—1999) # [[Еркін Аманоллаұлы Рамазанов|Еркін Рамазанов]] (1999—2004) # [[Ромин Ризаұлы Мәдинов|Ромин Мәдинов]] (2004—2016)<ref name="nomad04">[https://nomad.su/?a=19-200411050019 Новый Мажилис выбрал председателей комитетов]</ref><ref name="zakon07" /><ref name="inform12" /> # [[Сапархан Кесікбайұлы Омаров|Сапархан Омаров]] (2016—2019)<ref name="zakon16">[https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4782486-izbrany-glavy-komitetov-mazhilisa.html Избраны главы комитетов мажилиса]</ref> # [[Берік Серікұлы Оспанов|Берік Оспанов]] (2019—2021)<ref>[https://egemen.kz/article/183963-madgilistinh-agrarlyq-maseleler-komitetine-dganha-toragha-saylandy Мәжілістің Аграрлық мәселелер комитетіне жаңа төраға сайланды]</ref> # [[Ерлан Хайланұлы Барлыбаев|Ерлан Барлыбаев]] (2021—2023)<ref name="baq21">[https://abai.kz/post/127143 Мәжілісте комитет төрағалары сайланды]</ref> # [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] (2023—2026)<ref name="el23">[https://el.kz/mazhilistin-komitet-toragalary-saylandy_69507/ Мәжілістің комитет төрағалары сайланды]</ref> === Әлеуметтік-мәдени даму комитеті === # [[Өмірбек Арысланұлы Жолдасбеков|Өмірбек Жолдасбеков]] (1996—1999) # [[Зәуре Жүсіпқызы Қадырова|Зәуре Қадырова]] (1999—2007)<ref name="nomad04" /> # [[Жақсылық Ақмырзаұлы Досқалиев|Жақсылық Досқалиев]] (2007—2008)<ref name="zakon07">[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30120852 Избраны председатели постоянных комитетов мажилиса]</ref> # [[Динар Жүсіпәліқызы Нүкетаева|Динар Нүкетаева]] (2008—2011)<ref>[https://nomad.su/?a=19-200812040029 Кадровые перестановки]</ref> # [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] (2012—2014)<ref name="inform12">[https://www.inform.kz/ru/predsedatelyami-komitetov-mazhilisa-parlamenta-rk-izbrany-r-madinov-d-nazarbaeva-g-karagusova-m-ashimbaev-a-milyutin-r-mukashev-s-aimbetov_a2434918 Председателями комитетов Мажилиса Парламента РК избраны Р.Мадинов, Д.Назарбаева, Г.Карагусова, М.Ашимбаев, А.Милютин, Р.Мукашев, С. Аимбетов]</ref> # [[Гүлнар Мұстақымқызы Ықсанова|Гүлнар Ықсанова]] (2014—2019)<ref>[https://www.inform.kz/ru/gul-nar-iksanova-izbrana-glavoy-komiteta-po-social-no-kul-turnomu-razvitiyu-mazhilisa_a2644951 Гульнар Иксанова избрана главой комитета по социально-культурному развитию Мажилиса]</ref><ref name="zakon16" /> # [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]] (2019—2020)<ref>[https://baq.kz/gulshara-abdikalykova-komitet_149613/ Гүлшара Әбдіқалықова комитет төрағасы болып сайланды]</ref> # [[Бейбіт Баймағамбетұлы Мамраев|Бейбіт Мамраев]] (2020—2021)<ref>[https://egemen.kz/article/226942-parlament-madgilisinde-komitet-toraghasy-saylandy Парламент Мәжілісінде комитет төрағасы сайланды]</ref> # [[Жәмилә Нүсіпжанқызы Нұрманбетова|Жәмилә Нұрманбетова]] (2021—2023)<ref name="baq21" /> # [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов|Асхат Аймағамбетов]] (2023—2026)<ref name="el23" /> === Заңнама және сот-құқықтық реформа комитеті === # [[Роза Сақтағанқызы Қуанышбаева|Роза Қуанышбаева]] (1996—1999) # [[Сергей Михайлович Жалыбин|Сергей Жалыбин]] (1999—2007)<ref name="nomad04" /> # [[Серік Нұртайұлы Баймағанбетов|Серік Баймағанбетов]] (2007—2009)<ref name="zakon07" /> # [[Рахмет Желдібайұлы Мұқашев|Рахмет Мұқашев]] (2009—2016)<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=30401332 Назначен председатель комитета мажилиса по законодательству и судебно-правовой реформе]</ref><ref name="inform12" /> # [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров|Нұрлан Әбдіров]] (2016—2020)<ref name="zakon16" /> # [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] (2020—2021)<ref>[https://baq.kz/anat-musin-za-nama-zh-ne-sot-y-ty-reforma-komiteti-t-ra-asy-bolyp-saylandy-_231861/ Қанат Мусин Заңнама және сот-құқықтық реформа комитеті төрағасы болып сайланды]</ref><ref name="baq21" /> # [[Арман Төлешұлы Қожахметов|Арман Қожахметов]] (2021—2023)<ref>[https://abai.kz/index.php/post/135051 Мәжіліс: Комитет төрағасы сайланды]</ref> # [[Снежанна Валерьевна Имашева|Снежанна Имашева]] (2023—2026)<ref name="el23" /> === Қаржы және бюджет комитеті === # [[Қаратай Тұрысов]] (1996—2004)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1091414264 ТУРЫСОВ Каратай]</ref> # [[Виктор Николаевич Веснин|Виктор Веснин]] (2004)<ref>[https://nomad.su/?a=19-200409030116&ysclid=mr09qc8rir201951541 Кадровые перестановки. Виктор Веснин избран председателем бюджетного комитета Мажилиса. Казбек Ашляев вошел в совет директоров "Альянс Банка"]</ref> # [[Кенжеғали Әбенұлы Сағадиев|Кенжеғали Сағадиев]] (2004—2007)<ref name="nomad04" /> # [[Гүлжан Жанпейісқызы Қарақұсова|Гүлжан Қарақұсова]] (2007—2021)<ref name="zakon07" /><ref name="inform12" /><ref name="zakon16" /> # [[Марат Әпсеметұлы Құсайынов|Марат Құсайынов]] (2021—2023)<ref name="baq21" /> # [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (2023—2024)<ref name="el23" /> # [[Татьяна Михайловна Савельева|Татьяна Савельева]] (2024—2026)<ref>[https://baq.kz/mazhilistegi-takievtin-ornyna-zhana-toraga-saylandy-323725/ Мәжілістегі Тәкиевтің орнына жаңа төраға сайланды]</ref> === Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитеті === # [[Әбіш Кекілбайұлы]] (1996 қаңтар — қазан) # [[Шәріп Омарұлы Омаров|Шәріп Омаров]] (1996—2004) # [[Серік Әбдірахманұлы Әбдірахманов|Серік Әбдірахманов]] (2004—2007)<ref name="nomad04" /> # [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2007—2009)<ref name="zakon07" /> # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (2009—2012)<ref>[https://nomad.su/?a=19-200909100338 Кадровые перестановки]</ref> # [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] (2012—2018)<ref name="inform12" /><ref name="zakon16" /> # [[Мұхтар Тілдәбекұлы Ерман|Мұхтар Ерман]] (2018—2021)<ref>[https://aigak.kz/2018/02/14/mhtar-erman-aupszdk-komitetn-traas-bolp-taayndald/ Мұхтар Ерман Мәжіліс комитетінің төрағасы болып сайланды]</ref> # [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2021—2026)<ref name="baq21" /> === Экология мәселелері және табиғат пайдалану комитеті === # [[Әшімжан Сүлейменұлы Ахметов|Әшімжан Ахметов]] (1996—1999) # [[Дәулет Болатұлы Тұрлыханов|Дәулет Тұрлыханов]] (1999—2000) # [[Тито Уахапұлы Сыздықов|Тито Сыздықов]] (2000—2004) # [[Ерлан Зайроллаұлы Нығматулин|Ерлан Нығматулин]] (2004—2011)<ref name="nomad04" /><ref name="zakon07" /> # [[Александр Александрович Милютин|Александр Милютин]] (2012—2016)<ref name="inform12" /> # [[Глеб Анатольевич Щегельский|Глеб Щегельский]] (2016—2020)<ref name="zakon16" /> # [[Александр Александрович Милютин|Александр Милютин]] (2021—2023)<ref name="baq21" /> # [[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин|Еділ Жаңбыршин]] (2023—2026)<ref name="el23" /> === Экономикалық реформа және өңірлік даму комитеті === Комитет 1999 жылы құрылған. # [[Иван Федорович Чиркалин|Иван Чиркалин]] (1999—2004) # [[Вера Николаевна Сухорукова|Вера Сухорукова]] (2004—2007)<ref name="nomad04" /> # [[Владимир Яковлевич Бобров|Владимир Бобров]] (2007—2010)<ref name="zakon07" /> # [[Сейітсұлтан Сүлейменұлы Айымбетов|Сейітсұлтан Айымбетов]] (2010—2016)<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30809862 На должность председателя комитета по экономической реформе и региональному развитию Мажилиса избран С.Аимбетов]</ref><ref name="inform12" /> # [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] (2016 наурыз — мамыр)<ref name="zakon16" /> # [[Нұртай Салихұлы Сабильянов|Нұртай Сабильянов]] (2016—2021)<ref>[https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4815836-izbran-predsedatelem-komiteta-po.html Избран председатель комитета по экономической реформе и региональному развитию Мажилиса]</ref> # [[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] (2021—2023)<ref name="baq21" /> # [[Нұртай Салихұлы Сабильянов|Нұртай Сабильянов]] (2023—2026)<ref name="el23" /> == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Құрылтайының комитет төрағалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саясаты бойынша тізімдер]] ddv1ajfy3h69f2ooxs8o2avlbqsf961 Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json 10 764845 3648466 3647803 2026-08-27T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3648466 json application/json { "articles": 244922, "pages": 670718, "edits": 3644743, "users": 181238, "activeusers": 385, "admins": 15, "files": 8771 } nhsyx4edv283vi1k5op4tbj9ruuqmro No Kings наразылықтары (2025) 0 766533 3648488 3512068 2026-08-28T03:51:28Z TheNomadEditor 120280 /* Дереккөздер */ 3648488 wikitext text/x-wiki {{Азаматтық қақтығыс |тақырып = No Kings |бөлім = |сурет = Locations Of No Kings Protests.png |сурет атауы = АҚШ-тағы наразылықтар картасы |дата = 18 қазан 2025 |орын = {{Байрақ|АҚШ}} |себеп = [[Дональд Трамптың екінші президенттігі]] |нәтиже = |өзгерістер = |қарсылас1 = |қарсылас2 = |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = |командир2 = |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''No Kings («Патшаларға жол жоқ») наразылықтары''' — 2025 жылғы 18 қазанда [[Дональд Трамп]]тың [[Дональд Трамптың екінші президенттігі|екінші президенттік мерзіміндегі]] саясаты мен әрекеттеріне қарсы негізінен АҚШ-та өткен [[наразылық]] шерулерінің сериясы. 2025 жылғы маусымдағы No Kings наразылықтарынан кейін басталған бұл шерулер ел бойынша шамамен 2700 жерде (мысалы, [[Вашингтон]], [[Чикаго]] және [[Нью-Йорк]] қалаларында) өтті. Ұйымдастырушылардың есебі бойынша, наразылықтарға шамамен 7 миллион адам қатысқан, бұл АҚШ халқының шамамен 2 пайызын құрайды. Тәуелсіз The Xylom ұйымының бағалауы бойынша, қатысушылар саны 4,4–6,1 миллион адам аралығында болған.<ref>{{Cite web|url=https://www.gelliottmorris.com/p/second-no-kings-day-protests-likely|title=Second "No Kings Day" protests the largest single-day political protest ever*, with 4.4-6.1 million participants|lang=en|author=Morris|first=G. Elliott|website=www.gelliottmorris.com|access-date=2025-10-20|archive-date=2025-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020023546/https://www.gelliottmorris.com/p/second-no-kings-day-protests-likely|url-status=live}}</ref> Осы бағалауларға сәйкес, бұл акция АҚШ тарихындағы ең ірі бір күндік наразылық болып саналады. == Алғышарттар мен ұйымдастырушылар == 2025 жылғы 18 қазандағы наразылықтар маусым айындағы No Kings қозғалысынан, 4 шілдедегі Free America Weekend және 17 шілдедегі Good Trouble Lives On акцияларынан кейін өтті. Қазан айындағы наразылықтарды ұйымдастыру үшін шамамен 200 ұйым бірлесіп жұмыс істеді. Олардың қатарында [[Indivisible]], [[Америкалық азаматтық бостандықтар одағы]] (ACLU), [[Американың демократиялық социалистері]], [[Америкалық мұғалімдер федерациясы]], [[Common Defense]], [[Адам құқықтары кампаниясы]], [[Америкалық отбасын жоспарлау федерациясы]], [[Аутистердің өзін-өзі қорғау желісі]] (ASAN), Адам құқықтарын қорғаушы сайлаушылар лигасы, MoveOn, Public Citizen, United We Dream және Working Families Power<ref>{{Cite news|title=US cities to resist Trump's crackdown on dissent with No Kings protests: 'We will not be bullied'|author=Leingang|first=Rachel|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/oct/17/no-kings-protests-trump-dissent|website=The Guardian|date=2025-10-17|access-date=2025-10-17|lang=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2025/10/15/no-kings-protests-trump-oct-18-turnout/86627101007/|title='No Kings' protests could draw historic turnout in pushback against Trump, organizers say|lang=en-US|author=Wire|first=Sarah D.|website=USA TODAY|access-date=2025-10-17}}</ref> ұйымдары бар. Сондай-ақ [[Үшінші акт қозғалысы]], [[Социализм мен азаттық партиясы]], [[Америкалық байланыс қызметкерлері]], [[Діннен азат болу қоры]], [[Нью-Йорк азаматтық бостандықтар одағы]], [[Әйелдер сайлаушылары лигасы]], [[Америкалық мемлекеттік қызметшілер федерациясы]] және басқа ұйымдар қатысты.<ref>{{Cite web|url=https://www.splinter.com/the-trump-administration-is-terrified-of-no-kings-protests|title=The Trump Administration Is Terrified of No Kings Protests|lang=en-US|website=Splinter|access-date=2025-10-19|archive-date=2025-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020190216/https://www.splinter.com/the-trump-administration-is-terrified-of-no-kings-protests|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Popli |first=Nik |date=2025-10-17 |title='No Kings' Organizers Predict Peaceful Gathering of Millions Amid Fears of Law Enforcement Crackdown |url=https://time.com/7326346/no-kings-protest-violence-oct-18/ |access-date=2025-10-19 |magazine=[[Time (magazine)]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/10/17/protest-organizers-concerned-hopeful-no-kings-rallies/86671786007/|title='No Kings' organizers concerned about protests. But 'courage is contagious.'|lang=en-US|author=Frank|first=BrieAnna J.|website=USA TODAY|access-date=2025-10-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fox5ny.com/news/nyc-no-kings-protest-live-coverage-map-street-safety-long-island-trump|title=Live NYC 'No Kings' protests: Updates, street closures, map|lang=en-US|author=Scalia|first=Briana|website=FOX 5 NY|date=2025-10-18|access-date=2025-10-19}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Dickinson |first=Tim |date=2025-09-08 |title=No Kings Unveils a Big New Trump Protest, and the Stakes Couldn't Be Higher |url=https://www.rollingstone.com/politics/politics-features/trump-no-kings-2-protest-october-ice-military-1235423204/ |access-date=2025-10-07 |magazine=[[Rolling Stone]] |language=en-US |archive-date=2025-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927174611/https://www.rollingstone.com/politics/politics-features/trump-no-kings-2-protest-october-ice-military-1235423204/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.govexec.com/workforce/2025/10/many-federal-employees-bring-9-months-frustrations-no-kings-protest/408904/|title=Many federal employees bring 9 months of frustrations to 'No Kings' protest|lang=en|author=Newhouse|first=Sean Michael|website=Government Executive|date=2025-10-19|access-date=2025-10-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://badgerherald.com/news/wisconsin/2025/10/16/league-of-women-voters-prepares-educates-ahead-of-no-kings-protests/|title=League of Women Voters prepares, educates ahead of No Kings Protests|author=McDonnell|first=Declan|website=[[The Badger Herald]]|access-date=2025-10-19 |lang=en}}</ref> АҚШ-тан тыс жерлерде наразылықтарды «[[Шетелдегі демократтар]]<nowiki/>» ұйымы ұйымдастырды. Ұлыбританияда шерулерді «Трампты тоқтату» коалициясын қоса алғанда, бірнеше түрлі топтар өткізді.<ref>{{Cite web|url=http://www.euronews.com/2025/10/18/no-kings-protests-against-trump-held-across-europe-in-solidarity-with-us-citizens|title='No Kings' solidarity protests against Trump held across Europe|lang=en|website=[[euronews]]|date=2025-10-18|access-date=2025-10-19|archive-date=2025-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20251019223620/https://www.euronews.com/2025/10/18/no-kings-protests-against-trump-held-across-europe-in-solidarity-with-us-citizens|url-status=live}}</ref> ''[[USA Today]]'' басылымының мәліметінше, ұйымдастырушылар «митингілердің бейбіт түрде өтуінде табанды болған»<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/10/17/protest-organizers-concerned-hopeful-no-kings-rallies/86671786007/|title='No Kings' organizers concerned about protests. But 'courage is contagious.'|lang=en-US|author=Frank|first=BrieAnna J.|website=USA TODAY|access-date=2025-10-17}}</ref> және наразылықтар басталар алдында қауіпсіздік бойынша виртуалды дайындықтар өткізген.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/no-kings-protests-trump-immigration-first-amendment-f04e7a4728c10b694f540bcef0646370|title='No Kings' protests return as Trump ramps up authoritarian practices, organizers say|lang=en|website=[[AP News]]|date=2025-10-17|access-date=2025-10-17|archive-date=2025-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251017161410/https://apnews.com/article/no-kings-protests-trump-immigration-first-amendment-f04e7a4728c10b694f540bcef0646370|url-status=live}}</ref> == Наразылықтардың барысы == === АҚШ-тан тыс жерлерде === Көптеген іс-шаралар АҚШ-та өткеніне қарамастан, олардың кейбірі Батыс Еуропа мен Канадада жоспарланды. [[Барселона]], [[Мадрид]], [[Лондон]], [[Берлин]], [[Дублин]], [[Париж]] және басқа да қалаларда халықтың үлкен топтары жиналды. Ұйымдастырушылар қатысушылардан сары түсті киім киюді сұрады. === Алабама === [[Алабама|Алабамада]] 12-ге жуық іс-шара жоспарланған болатын. Шерулер Атенс, Бирмингем, Дейдвилл, Дотан, Фэрхоуп, Хантсвилл, Гантерсвилл, Мобил, Оксфорд, Финикс-Сити және Таскалуса қалаларында өтті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2025 жылдағы АҚШ]] 82ty5kgvl9kx1hjn69hd3z93cceyxvc 3648489 3648488 2026-08-28T03:53:29Z TheNomadEditor 120280 /* Наразылықтардың барысы */ 3648489 wikitext text/x-wiki {{Азаматтық қақтығыс |тақырып = No Kings |бөлім = |сурет = Locations Of No Kings Protests.png |сурет атауы = АҚШ-тағы наразылықтар картасы |дата = 18 қазан 2025 |орын = {{Байрақ|АҚШ}} |себеп = [[Дональд Трамптың екінші президенттігі]] |нәтиже = |өзгерістер = |қарсылас1 = |қарсылас2 = |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = |командир2 = |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''No Kings («Патшаларға жол жоқ») наразылықтары''' — 2025 жылғы 18 қазанда [[Дональд Трамп]]тың [[Дональд Трамптың екінші президенттігі|екінші президенттік мерзіміндегі]] саясаты мен әрекеттеріне қарсы негізінен АҚШ-та өткен [[наразылық]] шерулерінің сериясы. 2025 жылғы маусымдағы No Kings наразылықтарынан кейін басталған бұл шерулер ел бойынша шамамен 2700 жерде (мысалы, [[Вашингтон]], [[Чикаго]] және [[Нью-Йорк]] қалаларында) өтті. Ұйымдастырушылардың есебі бойынша, наразылықтарға шамамен 7 миллион адам қатысқан, бұл АҚШ халқының шамамен 2 пайызын құрайды. Тәуелсіз The Xylom ұйымының бағалауы бойынша, қатысушылар саны 4,4–6,1 миллион адам аралығында болған.<ref>{{Cite web|url=https://www.gelliottmorris.com/p/second-no-kings-day-protests-likely|title=Second "No Kings Day" protests the largest single-day political protest ever*, with 4.4-6.1 million participants|lang=en|author=Morris|first=G. Elliott|website=www.gelliottmorris.com|access-date=2025-10-20|archive-date=2025-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020023546/https://www.gelliottmorris.com/p/second-no-kings-day-protests-likely|url-status=live}}</ref> Осы бағалауларға сәйкес, бұл акция АҚШ тарихындағы ең ірі бір күндік наразылық болып саналады. == Алғышарттар мен ұйымдастырушылар == 2025 жылғы 18 қазандағы наразылықтар маусым айындағы No Kings қозғалысынан, 4 шілдедегі Free America Weekend және 17 шілдедегі Good Trouble Lives On акцияларынан кейін өтті. Қазан айындағы наразылықтарды ұйымдастыру үшін шамамен 200 ұйым бірлесіп жұмыс істеді. Олардың қатарында [[Indivisible]], [[Америкалық азаматтық бостандықтар одағы]] (ACLU), [[Американың демократиялық социалистері]], [[Америкалық мұғалімдер федерациясы]], [[Common Defense]], [[Адам құқықтары кампаниясы]], [[Америкалық отбасын жоспарлау федерациясы]], [[Аутистердің өзін-өзі қорғау желісі]] (ASAN), Адам құқықтарын қорғаушы сайлаушылар лигасы, MoveOn, Public Citizen, United We Dream және Working Families Power<ref>{{Cite news|title=US cities to resist Trump's crackdown on dissent with No Kings protests: 'We will not be bullied'|author=Leingang|first=Rachel|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/oct/17/no-kings-protests-trump-dissent|website=The Guardian|date=2025-10-17|access-date=2025-10-17|lang=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2025/10/15/no-kings-protests-trump-oct-18-turnout/86627101007/|title='No Kings' protests could draw historic turnout in pushback against Trump, organizers say|lang=en-US|author=Wire|first=Sarah D.|website=USA TODAY|access-date=2025-10-17}}</ref> ұйымдары бар. Сондай-ақ [[Үшінші акт қозғалысы]], [[Социализм мен азаттық партиясы]], [[Америкалық байланыс қызметкерлері]], [[Діннен азат болу қоры]], [[Нью-Йорк азаматтық бостандықтар одағы]], [[Әйелдер сайлаушылары лигасы]], [[Америкалық мемлекеттік қызметшілер федерациясы]] және басқа ұйымдар қатысты.<ref>{{Cite web|url=https://www.splinter.com/the-trump-administration-is-terrified-of-no-kings-protests|title=The Trump Administration Is Terrified of No Kings Protests|lang=en-US|website=Splinter|access-date=2025-10-19|archive-date=2025-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020190216/https://www.splinter.com/the-trump-administration-is-terrified-of-no-kings-protests|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Popli |first=Nik |date=2025-10-17 |title='No Kings' Organizers Predict Peaceful Gathering of Millions Amid Fears of Law Enforcement Crackdown |url=https://time.com/7326346/no-kings-protest-violence-oct-18/ |access-date=2025-10-19 |magazine=[[Time (magazine)]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/10/17/protest-organizers-concerned-hopeful-no-kings-rallies/86671786007/|title='No Kings' organizers concerned about protests. But 'courage is contagious.'|lang=en-US|author=Frank|first=BrieAnna J.|website=USA TODAY|access-date=2025-10-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fox5ny.com/news/nyc-no-kings-protest-live-coverage-map-street-safety-long-island-trump|title=Live NYC 'No Kings' protests: Updates, street closures, map|lang=en-US|author=Scalia|first=Briana|website=FOX 5 NY|date=2025-10-18|access-date=2025-10-19}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Dickinson |first=Tim |date=2025-09-08 |title=No Kings Unveils a Big New Trump Protest, and the Stakes Couldn't Be Higher |url=https://www.rollingstone.com/politics/politics-features/trump-no-kings-2-protest-october-ice-military-1235423204/ |access-date=2025-10-07 |magazine=[[Rolling Stone]] |language=en-US |archive-date=2025-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927174611/https://www.rollingstone.com/politics/politics-features/trump-no-kings-2-protest-october-ice-military-1235423204/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.govexec.com/workforce/2025/10/many-federal-employees-bring-9-months-frustrations-no-kings-protest/408904/|title=Many federal employees bring 9 months of frustrations to 'No Kings' protest|lang=en|author=Newhouse|first=Sean Michael|website=Government Executive|date=2025-10-19|access-date=2025-10-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://badgerherald.com/news/wisconsin/2025/10/16/league-of-women-voters-prepares-educates-ahead-of-no-kings-protests/|title=League of Women Voters prepares, educates ahead of No Kings Protests|author=McDonnell|first=Declan|website=[[The Badger Herald]]|access-date=2025-10-19 |lang=en}}</ref> АҚШ-тан тыс жерлерде наразылықтарды «[[Шетелдегі демократтар]]<nowiki/>» ұйымы ұйымдастырды. Ұлыбританияда шерулерді «Трампты тоқтату» коалициясын қоса алғанда, бірнеше түрлі топтар өткізді.<ref>{{Cite web|url=http://www.euronews.com/2025/10/18/no-kings-protests-against-trump-held-across-europe-in-solidarity-with-us-citizens|title='No Kings' solidarity protests against Trump held across Europe|lang=en|website=[[euronews]]|date=2025-10-18|access-date=2025-10-19|archive-date=2025-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20251019223620/https://www.euronews.com/2025/10/18/no-kings-protests-against-trump-held-across-europe-in-solidarity-with-us-citizens|url-status=live}}</ref> ''[[USA Today]]'' басылымының мәліметінше, ұйымдастырушылар «митингілердің бейбіт түрде өтуінде табанды болған»<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/10/17/protest-organizers-concerned-hopeful-no-kings-rallies/86671786007/|title='No Kings' organizers concerned about protests. But 'courage is contagious.'|lang=en-US|author=Frank|first=BrieAnna J.|website=USA TODAY|access-date=2025-10-17}}</ref> және наразылықтар басталар алдында қауіпсіздік бойынша виртуалды дайындықтар өткізген.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/no-kings-protests-trump-immigration-first-amendment-f04e7a4728c10b694f540bcef0646370|title='No Kings' protests return as Trump ramps up authoritarian practices, organizers say|lang=en|website=[[AP News]]|date=2025-10-17|access-date=2025-10-17|archive-date=2025-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251017161410/https://apnews.com/article/no-kings-protests-trump-immigration-first-amendment-f04e7a4728c10b694f540bcef0646370|url-status=live}}</ref> == Наразылықтардың барысы == === АҚШ-тан тыс жерлерде === Көптеген іс-шаралар АҚШ-та өткеніне қарамастан, олардың кейбірі Батыс Еуропа мен Канадада жоспарланды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/canada/montreal/no-kings-no-tyrants-pro-democracy-protest-held-in-montreal-9.6944063|title=Montrealers show up to support democracy at 'No Tyrants' protest|author=Olivier|first=Annabelle|website=CBC News|date=2025-10-18|accessdate=2025-10-18 |lang=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Protesters Oppose Trump Policies in 'No Kings' Events Across US|author=Paula Mijares Torres|first=Maria|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-10-18/protesters-oppose-trump-policies-in-no-kings-events-across-us|publisher=[[Bloomberg News]]|date=2025-10-18|accessdate=2025-10-18 |lang=en}}</ref> [[Барселона]], [[Мадрид]], [[Лондон]],<ref>{{Cite news|title=Crowds start to gather for anti-Trump 'No Kings' rallies|author=Brooks|first=Brad|url=https://www.reuters.com/world/us/no-kings-rallies-expected-draw-millions-across-us-protest-against-trump-2025-10-18/|publisher=[[Reuters]]|date=2025-10-18|accessdate=2025-10-18 |lang=en}}</ref> [[Берлин]], [[Дублин]], [[Париж]] және басқа да қалаларда халықтың үлкен топтары жиналды. Ұйымдастырушылар қатысушылардан сары түсті киім киюді сұрады.<ref>{{Cite news|title=No Kings: what to know about the anti-Trump protests attracting millions|author=Leingang|first=Rachel|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/oct/17/no-kings-protests-millions-trump|website=The Guardian|date=2025-10-17|accessdate=2025-10-17|lang=en|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news-journalonline.com/story/news/2025/10/17/no-kings-protest-why-wear-yellow-october-18/86746590007/|title=Why are 'No Kings' organizers asking protesters to wear yellow Saturday?|lang=en-US|author=|first=|website=Daytona Beach News-Journal Online|accessdate=2025-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251018064813/https://www.news-journalonline.com/story/news/2025/10/17/no-kings-protest-why-wear-yellow-october-18/86746590007/|archivedate=2025-10-18}}</ref> === Алабама === [[Алабама]]да 12-ге жуық іс-шара жоспарланған болатын. Шерулер Атенс, Бирмингем, Дейдвилл, Дотан, Фэрхоуп, Хантсвилл, Гантерсвилл, Мобил, Оксфорд, Финикс-Сити және Таскалуса қалаларында өтті.<ref>{{Cite web|url=https://www.montgomeryadvertiser.com/story/news/2025/09/30/12-alabama-cities-join-oct-18-no-kings-rallies-heres-when-where/86436245007/|title=Second 'No Kings' protests planned nationwide on Oct. 18. These 12 events are set for Alabama|lang=en-US|author=Lindahl|first=Jennifer|website=Montgomery Advertiser|accessdate=2025-10-07|archivedate=2025-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251007100945/https://www.montgomeryadvertiser.com/story/news/2025/09/30/12-alabama-cities-join-oct-18-no-kings-rallies-heres-when-where/86436245007/|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2025 жылдағы АҚШ]] sl9d5z8aam5f2rf6tawoleotmcgorau Төлепбек Балабекұлы Жантай 0 768365 3648399 3635135 2026-08-27T15:24:21Z RaiymbekZh 170385 3648399 wikitext text/x-wiki {{Otheruses|Жантаев}}{{Тұлға | Есімі = Төлепбек Балабекұлы Жантай | Туған күні = 1875 | Қайтыс болған күні = 14.06.1938 | Туған жері = [[Алғабас (Қорғалжын ауданы)|№3 ауыл]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Омбы облысы|Омбы облысында}}, [[РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Мамандығы = | Партиясы = [[Алаш орда]] | Балалары = 8, соның ішінде [[Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев|Бәйбек]] | Жұбайы = Бағине Қанапияқызы |Азаматтығы={{Байрақ|Ресей империясы}}; {{Байрақ|Алаш автономиясы}}; {{Байрақ|КСРО}}|Марапаттары=}} [[Сурет:Tolepbek Zhantayev wife.jpg|нобай|оңға|Төлепбек әйелі Бағине Қанапияқызы, 1937 жыл]] '''Жантай Төлепбек Балабекұлы''' ([[1875 жыл]], [[Алғабас (Қорғалжын ауданы)|№3 ауыл]], [[Ресей империясы]] – [[14 маусым]] [[1938 жыл|1938]], [[Омбы облысы]]) — [[Қазақтар|қазақтың]] қоғам қайраткері, қазіргі [[Қорғалжын ауданы]]ның тұңғыш болысы. == Өмірбаяны == Жантай 1875 жылы Ақмола облысының №3 ауылында дүниеге келген. Руы — [[Арғын]], [[Темеш (Арғын)|Темеш]]. 1917 жылы [[Екінші жалпықазақ съезі]]не қатысты. 1918 жылдан бастап 1930 жылға дейін ол — [[Сабынды ауданы|Сабынды ауданының]] басқарушысы. 1930 жылы 23 желтоқсан күні Ақмола облысы бойынша НКВД жұмыскерлерімен ұсталды. 1931 жылы 11 сәуір күні [[Түзеу колониясы|ИТЛ]]-да 3 жылға сотталады. 1938 жылғы 20 мамырда ол [[Омбы облысы]]ның [[НКВД]] жұмыскерлерімен ұстады. 10 маусымда ол РКФСР-дың ҚК 58-10-бабы бойынша өлім жазасына кесілген. 14 маусымда Бекмағамбет (Бекіш) Құсайыновпен бірге атылған. Халықтың есінде соңғы сөздерінің арқасында қалды: {{Quote|text=Елге қызмет ету – менің соңғы абыройым.|sign=<small>''Т. Жантай''</small>|source=[https://bilim-all.kz/quote/19511]}} Кейіннен 1957 жылғы 19 маусымда ақталды.<ref>[https://bessmertnybarak.ru/books/person/799192/ Жантаев Төлепбек]</ref><ref>[https://kazgazeta.kz/news/70132 Омбы облысының өлтір-құрбандары]</ref> == Естелік == Сабынды ауылында Жантаев Төлепбек атындағы көше бар. == Тағы қараңыз == * [[Жұмабек Шәбденамұлы Жантаев]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Жантаев, Төлепбек Балабекұлы}} [[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]] [[Санат:КСРО-да қайтыс болғандар]] [[Санат:РКФСР-да бұйрықпен атылғандар]] [[Санат:Алаш Орда қайраткерлері]] [[Санат:Алаш қозғалысы мүшелері]] [[Санат:Қорғалжын ауданында туғандар]] [[Санат:Алғабаста туғандар]] [[Санат:Қайтыс болғаннан кейін КСРО-да ақталғандар]] [[Санат:Қайтыс болғаннан соң ақталғандар]] j3mmu5eivbalijzeae1c8mzxxoxkqyb Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы 0 769902 3648495 3643742 2026-08-28T05:04:10Z Ұлан Тұрсынбек 172747 3648495 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы |Шынайы есімі = |Суреті = Фото шығармашылық кеш.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 08.12.1974 |Туған жері = [[Абай облысы]], {{туғанжері|Аягөз ауданы|Аягөз ауданында}}, [[Тарбағатай ауылдық округі]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|КСРО}}<br> {{байрақ|Қазақ КСР}} (1974-1991)<br> {{Байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = [[әдебиеттану]] саласындағы іргелі зерттеулер, [[қазақ әдебиеті]] мен шетел [[әдебиет]]інің өзекті мәселелері |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Филология]] [[ғылым]]дарының кандидаты ([[ғылым кандидаты]]) |Ғылыми атағы = [[доцент]] |Альма-матер = [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Тұрсынбек Кәкішев]],[[Рымғали Нұрғалиұлы Нұрғали]], [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]] |Атақты шәкірттері = [[Ринат Рифхатұлы Зайыт]],[[Еркебұлан Әбілханұлы Қайназар]], [[Иран-Ғайып Күзембаев]], [[Мейірбек Сұлтанхан]] |Несімен белгілі = [[айтыс]] [[ақын]]ы, жазба [[ақын]], [[ғалым]] |Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |{{Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі}} |{{Мәдениет қайраткері}} }} }} '''Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы''' ([[8 желтоқсан]] [[1974 жыл|1974]], [[Абай облысы]] (бұрынғы [[Семей облысы (Қазақстан)]]), [[Аягөз ауданы]], [[Тарбағатай (ауыл)]]ы) — [[ақын]], [[айтыс]]кер, [[әдебиеттану]]шы [[ғалым]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі, [[Айтыс ақындары мен жыршы-термешілер одағы]]ның мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі. Лев Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]] филология факультетінің деканы, [[филология]] [[ғылым]]дарының кандидаты, [[доцент]]. == Өмірбаяны == [[1974 жыл]]ы [[8 желтоқсан]]да [[Абай облысы]] (бұрынғы [[Семей облысы (Қазақстан)]]), [[Аягөз ауданы]],[[Тарбағатай ауылдық округі]]нде дүниеге келген. Найман тайпасының [[Қаракерей]] руы, оның ішінде Мұрын тармағының еліміздің шығыс өлкесіне аса танымал Малтүгел атасынан шыққан. 1982–1992 жылдары Тарбағатай орта мектебінде (бұрынғы «Октябрь» орта мектебі) оқыған. Атасы Дүйсенғазы Қасымов (ел арасында Дүкімән деген атпен танымал) жас күнінде бірқатар [[айтыс]]тарға түскен, ел аузында жазба [[өлең]]дері сақталған сол өңірге белгілі ақын болған. Атасынан дарыған [[ақын]]дық қасиетті ұстана білген Серікзат мектепте оқып жүрген кезінде аудандық, облыстық айтыстарға қатысып өз өнерін шыңдады. Өлеңдері облыстық, республикалық басылымдарда жарық көрді. [[1992 жыл]]ы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің [[филология]] факультетіне оқуға түсіп, [[1997 жыл]]ы «[[қазақ тілі]] мен [[әдебиет]]і пәнінің оқытушысы» ([[бакалавр дәрежесі]]) біліктілігі бойынша тәмамдады. Студент кезінен [[Алматы]]да өткен қалалық, республикалық студенттер айтысына қатысып ел қошеметіне бөленді. 1997-1999 жылдары осы [[университет]]те оқуын жалғастырып, [[филология]] [[магистр]]і дәрежесін алды. ҚазҰУ-дың әскери кафедрасын тәмамдаған. [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]нің запастағы [[офицер]]і (аға [[лейтенант]]). [[Филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Тұрсынбек Кәкішев]]тің жетекшілігімен «Дулат және Абай» тақырыбында магистрлік диссертация (1997) қорғады. Студент кезінде «Атамұра» газетінде, [[НТК (телеарна)]]сының «Жаңалықтар» бағдарламасында қосымша [[тілші]] болып жұмыс істеп, [[журналистика]] саласынан [[тәжірибе]] жинады. Алғашқы еңбек жолын [[1999 жыл]]ы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] [[Студент]]тер клубының директорының орынбасары болып бастады.   [[2001 жыл]]ы желтоқсанда [[Астана]] қаласына қоныс аударып, [[2002 жыл]]ы [[ақпан]]да [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің [[Қазақ тілі білімі]] [[кафедра]]сына оқытушы болып жұмысқа орналасты. Сол жылы [[қыркүйек]]те қазақ және шетел әдебиеті [[кафедра]]сына ассисент-оқытушы болып ауысты. [[2006 жыл]]ы [[қаңтар]]да [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, [[филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Рымғали Нұрғалиұлы Нұрғали]]дың жетекшілігімен «[[Ғабдиман Игенсартов]]тың әдеби мұрасы» тақырыбында [[кандидаттық диссертация]] қорғады. [[2009 жыл]]ы «[[Поэзия]]дағы [[Дулат Бабатайұлы]] мен [[Шортанбай Қанайұлы]] дәстүрі» тақырыбында [[докторлық диссертация]] тақырыбы бекітіліп, сол бағытты ғылыми ізденісін жалғастырды. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, [[филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]]тың жетекшілігіндегі [[ғылым]]и жобаларды орындауға, [[монография]]лар мен [[оқулық]]тар жазуға атсалысты. <ref> https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1840</ref> ==Еңбек өтілі== [[1999 жыл]] - [[2001 жыл]] - [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] Студенттер клубының директорының орынбасары, директоры; [[2001 жыл]] - [[2002 жыл]] - [[Өмірбек Арысланұлы Жолдасбеков]] атындағы [[Студент]]тер [[сарай]]ы директорының орынбасары; [[2002 жыл]] - ([[ақпан]]-[[қыркүйек]]) [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің [[қазақ тілі білімі]] [[кафедра]]сының [[оқыту]]шысы; [[2002 жыл]] - [[2004 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ]] және шетел [[әдебиет]]і [[кафедра]]сының аға [[оқыту]]шысы; [[2004 жыл]] - [[2006 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ әдебиеті]] [[кафедра]]сының аға [[оқыту]]шысы; [[2006 жыл]] - [[2011 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[тарих]]-[[филология]] (кейіннен [[филология]]) [[факультет]]і [[декан]]ының орынбасары; [[2011 жыл]] - [[2019 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ әдебиеті]] [[кафедра]]сының [[доцент]]і; [[2019 жыл]] - [[2020 жыл]] [[Қазақстан (корпорация)]] РТРК АҚ эфирлік [[саясат]] дирекциясының шеф-[[редактор]]ы; 2020 жыл - 2024 жыл [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің Телерадио және [[қоғам]]мен [[байланыс]] [[кафедра]]сының меңгерушісі; [[2024 жыл]]дың [[мамыр]] айынан бастап [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[филология]] [[факультет]]інің [[декан]]ы.<ref>Серікзат Дүйсенғазы жаңа қызметке тағайындалды https://aikyn.kz/267659/serikzat-duyseng-azy-zhan-a-k-yzmetke-tag-ayyndaldy</ref> ==Қоғамдық қызметі== * [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі; * [[Айтыс ақындары мен жыршы-термешілер одағы]] төрағасының орынбасары; * [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі * Республикалық [[Қазақстан Авторлары Қоғамы]]ның (ҚазАҚ) мүшесі; * [[Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы]]ның мүшесі; * [[Халық]]аралық [[жазушы]]лар одағының мүшесі («Бейбітшілік әлемі» халықаралық творчестволық бірлестігі); * [[Әділет (партия)]]сының Астана қалалық филиалы саяси кеңесінің мүшесі; * [[Астана]] [[қала]]сы [[Қоғам]]дық кеңесінің мүшесі ([[2025 жыл]]ы [[наурыз]] айынан); * [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]ндегі «Топжарған» жас [[ақын]]дар [[клуб]]ының жетекшісі; * [[Астана]] қаласындағы №9 «Зерде» мамандандырылған [[лицей]]і [[қамқоршылық]] кеңесінің мүшесі; * Әлихан Мақсұт атындағы дарынды [[бала]]ларды қолдау [[қор]]ының [[құрылтайшы]]сы әрі басшысы. ==Кітаптары== *[https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%20%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%20%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%20%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B&operator=AND Халық поэзиясы және Ғабдиман Игенсартов мұрасы] ([[Астана]], «Елорда», [[2007 жыл]]) * [https://library.enu.kz/MegaViewer/App/Viewer Шетел әдебиетінің тарихы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Астана]], ЕҰУ, [[2010 жыл]]) * [https://nabrk.kz/bookView/view/?brId=1592997&simple=true&green=1#operator=AND Шетел әдебиетінің тарихы] ([[Астана]], ЕҰУ, [[2018 жыл]]) * [https://library.enu.kz/MegaViewer/App/Viewer Шетел әдебиетінің тарихы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Алматы]], «Эверо», [[2017 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%20%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%20%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D1%82&operator=AND Қарашығымда көшкен бұлт] ([[Алматы]], «Мерей», [[2014 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%20%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&operator=AND Мезгіл суреттері] ([[Астана]], «Фолиант», [[2021 жыл]]) * [https://semeylib.kz/?page_id=28437&lang=ru Қоңыр өмір] ([[Астана]], «Фолиант», [[2024 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC%20%D3%99%D0%BD%D1%96&operator=AND&catalog=1 Көктем әні] ([[Алматы]], «Атамұра», [[2025 жыл]]) ==Марапаттары== * [[2014 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі]]нің [[Мәдениет саласының үздігі]] төсбелгісімен; * [[2014 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің «Л. Гумилев» медалімен; * [[2015 жыл]] – [[Ресей]] Жаратылыстану академиясының «Ғылым және білімге еңбек сіңірген қызметкер» атағымен; * [[2016 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]нің [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]мен; * [[2016 жыл]] - [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]]мен; * [[2018 жыл]] - [[Астанаға 20 жыл медалі]]мен; * [[2020 жыл]] - [[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі]]мен; * [[2020 жыл]] - [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]на 25 жыл медалімен; * [[2020 жыл]] - [[Құрмет ордені]]мен; * [[2021 жыл]] - [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі]]мен; * [[2024 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің «Күлтегін» медалімен; * [[2025 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі]]нің «Ахмет Байтұрсынұлы» төсбелгісімен; * [[2025 жыл]] - [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] атағымен; * [[2026 жыл]] - ТҮРКСОЙ-дың ([[Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы]]) «Түркі дүниесінің мәдениетін дамытуға қосқан үлесі» үшін медалімен марапатталды. == Ата-анасы == Әкесі: Мақсұт Дүйсенғазин (1943), Анасы: Сажида Ақбаева (1945-2023) == Отбасы == Үйленген. Жұбайы: Тасболат Айнұр Қазтайқызы (1982); Балалары: қыздары - Аружан Мақсұтова (2004), Айару Мақсұт (2015), ұлдары - Әлихан Мақсұт (2006-2023), Әлімхан Мақсұт (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Айтыс ақындары]] [[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары]] ftkfp8mv9h39w9bwepbmvzjsnzp9bcf 3648496 3648495 2026-08-28T05:08:12Z Ұлан Тұрсынбек 172747 3648496 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы |Шынайы есімі = |Суреті = Фото шығармашылық кеш.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 08.12.1974 |Туған жері = [[Абай облысы]], {{туғанжері|Аягөз ауданы|Аягөз ауданында}}, [[Тарбағатай ауылдық округі]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|КСРО}}<br> {{байрақ|Қазақ КСР}} (1974-1991)<br> {{Байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = [[әдебиеттану]] саласындағы іргелі зерттеулер, [[қазақ әдебиеті]] мен шетел [[әдебиет]]інің өзекті мәселелері |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Филология]] [[ғылым]]дарының кандидаты ([[ғылым кандидаты]]) |Ғылыми атағы = [[доцент]] |Альма-матер = [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Тұрсынбек Кәкішев]],[[Рымғали Нұрғалиұлы Нұрғали]], [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]] |Атақты шәкірттері = [[Ринат Рифхатұлы Зайыт]],[[Еркебұлан Әбілханұлы Қайназар]], [[Иран-Ғайып Күзембаев]], [[Мейірбек Сұлтанхан]] |Несімен белгілі = [[айтыс]] [[ақын]]ы, жазба [[ақын]], [[ғалым]] |Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |{{Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі}} |{{Мәдениет қайраткері}} }} }} '''Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы''' ([[8 желтоқсан]] [[1974 жыл|1974]], [[Абай облысы]] (бұрынғы [[Семей облысы (Қазақстан)]]), [[Аягөз ауданы]], [[Тарбағатай (ауыл)]]ы) — [[ақын]], [[айтыс]]кер, [[әдебиеттану]]шы [[ғалым]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі, [[Айтыс ақындары мен жыршы-термешілер одағы]]ның мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі. Лев Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]] филология факультетінің деканы, [[филология]] [[ғылым]]дарының кандидаты, [[доцент]]. == Өмірбаяны == [[1974 жыл]]ы [[8 желтоқсан]]да [[Абай облысы]] (бұрынғы [[Семей облысы (Қазақстан)]]), [[Аягөз ауданы]],[[Тарбағатай ауылдық округі]]нде дүниеге келген. Найман тайпасының [[Қаракерей]] руы, оның ішінде Мұрын тармағының еліміздің шығыс өлкесіне аса танымал Малтүгел атасынан шыққан. 1982–1992 жылдары Тарбағатай орта мектебінде (бұрынғы «Октябрь» орта мектебі) оқыған. Атасы Дүйсенғазы Қасымов (ел арасында Дүкімән деген атпен танымал) жас күнінде бірқатар [[айтыс]]тарға түскен, ел аузында жазба [[өлең]]дері сақталған сол өңірге белгілі ақын болған. Атасынан дарыған [[ақын]]дық қасиетті ұстана білген Серікзат мектепте оқып жүрген кезінде аудандық, облыстық айтыстарға қатысып өз өнерін шыңдады. Өлеңдері облыстық, республикалық басылымдарда жарық көрді. [[1992 жыл]]ы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің [[филология]] факультетіне оқуға түсіп, [[1997 жыл]]ы «[[қазақ тілі]] мен [[әдебиет]]і пәнінің оқытушысы» ([[бакалавр дәрежесі]]) біліктілігі бойынша тәмамдады. Студент кезінен [[Алматы]]да өткен қалалық, республикалық студенттер айтысына қатысып ел қошеметіне бөленді. 1997-1999 жылдары осы [[университет]]те оқуын жалғастырып, [[филология]] [[магистр]]і дәрежесін алды. ҚазҰУ-дың әскери кафедрасын тәмамдаған. [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]нің запастағы [[офицер]]і (аға лейтенант). [[Филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Тұрсынбек Кәкішев]]тің жетекшілігімен «Дулат және Абай» тақырыбында магистрлік диссертация (1997) қорғады. Студент кезінде «Атамұра» газетінде, [[НТК (телеарна)]]сының «Жаңалықтар» бағдарламасында қосымша [[тілші]] болып жұмыс істеп, [[журналистика]] саласынан [[тәжірибе]] жинады. Алғашқы еңбек жолын [[1999 жыл]]ы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] [[Студент]]тер клубының директорының орынбасары болып бастады.   [[2001 жыл]]ы желтоқсанда [[Астана]] қаласына қоныс аударып, [[2002 жыл]]ы [[ақпан]]да [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің [[Қазақ тілі білімі]] [[кафедра]]сына оқытушы болып жұмысқа орналасты. Сол жылы [[қыркүйек]]те қазақ және шетел әдебиеті [[кафедра]]сына ассисент-оқытушы болып ауысты. [[2006 жыл]]ы [[қаңтар]]да [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, [[филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Рымғали Нұрғалиұлы Нұрғали]]дың жетекшілігімен «[[Ғабдиман Игенсартов]]тың әдеби мұрасы» тақырыбында [[кандидаттық диссертация]] қорғады. [[2009 жыл]]ы «[[Поэзия]]дағы [[Дулат Бабатайұлы]] мен [[Шортанбай Қанайұлы]] дәстүрі» тақырыбында [[докторлық диссертация]] тақырыбы бекітіліп, сол бағытты ғылыми ізденісін жалғастырды. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, [[филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]]тың жетекшілігіндегі [[ғылым]]и жобаларды орындауға, [[монография]]лар мен [[оқулық]]тар жазуға атсалысты. <ref> https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1840</ref> ==Еңбек өтілі== [[1999 жыл]] - [[2001 жыл]] - [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] Студенттер клубының директорының орынбасары, директоры; [[2001 жыл]] - [[2002 жыл]] - [[Өмірбек Арысланұлы Жолдасбеков]] атындағы [[Студент]]тер [[сарай]]ы директорының орынбасары; [[2002 жыл]] - ([[ақпан]]-[[қыркүйек]]) [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің [[қазақ тілі білімі]] [[кафедра]]сының [[оқыту]]шысы; [[2002 жыл]] - [[2004 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ]] және шетел [[әдебиет]]і [[кафедра]]сының аға [[оқыту]]шысы; [[2004 жыл]] - [[2006 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ әдебиеті]] [[кафедра]]сының аға [[оқыту]]шысы; [[2006 жыл]] - [[2011 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[тарих]]-[[филология]] (кейіннен [[филология]]) [[факультет]]і [[декан]]ының орынбасары; [[2011 жыл]] - [[2019 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ әдебиеті]] [[кафедра]]сының [[доцент]]і; [[2019 жыл]] - [[2020 жыл]] [[Қазақстан (корпорация)]] РТРК АҚ эфирлік [[саясат]] дирекциясының шеф-[[редактор]]ы; 2020 жыл - 2024 жыл [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің Телерадио және [[қоғам]]мен [[байланыс]] [[кафедра]]сының меңгерушісі; [[2024 жыл]]дың [[мамыр]] айынан бастап [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[филология]] [[факультет]]інің [[декан]]ы.<ref>Серікзат Дүйсенғазы жаңа қызметке тағайындалды https://aikyn.kz/267659/serikzat-duyseng-azy-zhan-a-k-yzmetke-tag-ayyndaldy</ref> ==Қоғамдық қызметі== * [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі; * [[Айтыс ақындары мен жыршы-термешілер одағы]] төрағасының орынбасары; * [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі * Республикалық [[Қазақстан Авторлары Қоғамы]]ның (ҚазАҚ) мүшесі; * [[Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы]]ның мүшесі; * [[Халық]]аралық [[жазушы]]лар одағының мүшесі («Бейбітшілік әлемі» халықаралық творчестволық бірлестігі); * [[Әділет (партия)]]сының Астана қалалық филиалы саяси кеңесінің мүшесі; * [[Астана]] [[қала]]сы [[Қоғам]]дық кеңесінің мүшесі ([[2025 жыл]]ы [[наурыз]] айынан); * [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]ндегі «Топжарған» жас [[ақын]]дар [[клуб]]ының жетекшісі; * [[Астана]] қаласындағы №9 «Зерде» мамандандырылған [[лицей]]і [[қамқоршылық]] кеңесінің мүшесі; * Әлихан Мақсұт атындағы дарынды [[бала]]ларды қолдау [[қор]]ының [[құрылтайшы]]сы әрі басшысы. ==Кітаптары== *[https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%20%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%20%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%20%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B&operator=AND Халық поэзиясы және Ғабдиман Игенсартов мұрасы] ([[Астана]], «Елорда», [[2007 жыл]]) * [https://library.enu.kz/MegaViewer/App/Viewer Шетел әдебиетінің тарихы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Астана]], ЕҰУ, [[2010 жыл]]) * [https://nabrk.kz/bookView/view/?brId=1592997&simple=true&green=1#operator=AND Шетел әдебиетінің тарихы] ([[Астана]], ЕҰУ, [[2018 жыл]]) * [https://library.enu.kz/MegaViewer/App/Viewer Шетел әдебиетінің тарихы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Алматы]], «Эверо», [[2017 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%20%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%20%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D1%82&operator=AND Қарашығымда көшкен бұлт] ([[Алматы]], «Мерей», [[2014 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%20%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&operator=AND Мезгіл суреттері] ([[Астана]], «Фолиант», [[2021 жыл]]) * [https://semeylib.kz/?page_id=28437&lang=ru Қоңыр өмір] ([[Астана]], «Фолиант», [[2024 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC%20%D3%99%D0%BD%D1%96&operator=AND&catalog=1 Көктем әні] ([[Алматы]], «Атамұра», [[2025 жыл]]) ==Марапаттары== * [[2014 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі]]нің [[Мәдениет саласының үздігі]] төсбелгісімен; * [[2014 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің «Л. Гумилев» медалімен; * [[2015 жыл]] – [[Ресей]] Жаратылыстану академиясының «Ғылым және білімге еңбек сіңірген қызметкер» атағымен; * [[2016 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]нің [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]мен; * [[2016 жыл]] - [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]]мен; * [[2018 жыл]] - [[Астанаға 20 жыл медалі]]мен; * [[2020 жыл]] - [[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі]]мен; * [[2020 жыл]] - [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]на 25 жыл медалімен; * [[2020 жыл]] - [[Құрмет ордені]]мен; * [[2021 жыл]] - [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі]]мен; * [[2024 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің «Күлтегін» медалімен; * [[2025 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі]]нің «Ахмет Байтұрсынұлы» төсбелгісімен; * [[2025 жыл]] - [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] атағымен; * [[2026 жыл]] - ТҮРКСОЙ-дың ([[Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы]]) «Түркі дүниесінің мәдениетін дамытуға қосқан үлесі» үшін медалімен марапатталды. == Ата-анасы == Әкесі: Мақсұт Дүйсенғазин (1943), Анасы: Сажида Ақбаева (1945-2023) == Отбасы == Үйленген. Жұбайы: Тасболат Айнұр Қазтайқызы (1982); Балалары: қыздары - Аружан Мақсұтова (2004), Айару Мақсұт (2015), ұлдары - Әлихан Мақсұт (2006-2023), Әлімхан Мақсұт (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Айтыс ақындары]] [[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары]] s8i1w4oro5xaoxb95mllioz03crptrs Амангелді Әбзалиев 0 770814 3648511 3647616 2026-08-28T06:22:36Z АРАЙЛЫМ 184244 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3648511 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Infobox person | name = Әбзалиев Амангелді | birth_date = 8 наурыз 1939 ж | birth_place = Жосалы ауылы, Қармақшы ауданы | death_date = 15 қазан 2021 | death_place = Қызылорда қаласы | occupation = Қоғам қайраткері }} '''Әбзалиев Амангелді''' (8 наурыз [[1939 жыл]],(Қызылорда облысы) Қармақшы ауданы [[Жосалы ауылдық округі |Жосалы ауылы]] – 15 қазан 2021 жыл, Қызылорда қаласы) – қоғам қайраткері, шаруашылық және өндіріс саласының ұйымдастырушысы. == Өмірбаяны == Ташкент темір жол көлігі электрмеханика техникумын (1959), Мәскеу темір жол көлігі инженерлерінің Бүкілодақтық сырттай институтын (1969), КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын (1984) бітірген. Еңбек жолын Жосалы станциясында жолшы болып бастаған. Кейін Диірментөбе станциясында бригадир қызметін атқарды. «Қызылордасельстрой» тресінің №2 Қармақшы жылжымалы механикаландырылған колоннасында аға экономист, жоспарлау бөлімінің басшысы, бас инженер болып жұмыс істеді. Әр жылдары Қызылорда облыстық атқару комитеті төрағасының көмекшісі, облыстық партия комитетінің құрылыс бөлімінде нұсқаушы, Қазалы аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметтерін атқарды. Сондай-ақ облыстық жергілікті өнеркәсіп басқармасының басшысы, өнеркәсіп және көлік бөлімінің меңгерушісі (1969–1985), Қызылорда қалалық атқару комитетінің төрағасы (1985–1989), облыстық сауда басқармасы бастығының бірінші орынбасары (1989–1991) болды. 1991–2002 жылдары «Қызылордамұнайөнім» облыстық бірлестігінің бас директоры қызметін атқарып, өңірдің отын-энергетика және сауда саласының дамуына үлес қосты. == Марапаттары мен атақтары == * [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен еңбегі үшін» медалі]] (2012) * Қызылорда қаласының құрметті азаматы == Әдебиеттер == * СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023 * Қызылорда облысы: энциклопедиялық анықтамалық / Жалпы ред. Қ. С. Есмағамбетов. – Алматы: «Арыс», 2015. – 231-б. * Қызылорда қаласының құрметті азаматтары: анықтамалық жинақ. – Қызылорда, 2018. – 97-б. 421q9lh9gz9it6bxyz7a4vhwiqvh4ia 3648567 3648511 2026-08-28T07:14:54Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] ([[User talk:АРАЙЛЫМ|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3530387 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Infobox person | name = Әбзалиев Амангелді | birth_date = 8 наурыз 1939 | birth_place = Жосалы ауылы, Қармақшы ауданы | death_date = 15 қазан 2021 | death_place = Қызылорда қаласы | occupation = Қоғам қайраткері }} '''Әбзалиев Амангелді''' (8 наурыз [[1939 жыл]], Қармақшы ауданы [[Жосалы ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жосалы ауылы]] – 15 қазан 2021 жыл, Қызылорда қаласы) – қоғам қайраткері, шаруашылық және өндіріс саласының ұйымдастырушысы. == Өмірбаяны == Ташкент темір жол көлігі электрмеханика техникумын (1959), Мәскеу темір жол көлігі инженерлерінің Бүкілодақтық сырттай институтын (1969), КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын (1984) бітірген. Еңбек жолын Жосалы станциясында жолшы болып бастаған. Кейін Диірментөбе станциясында бригадир қызметін атқарды. «Қызылордасельстрой» тресінің №2 Қармақшы жылжымалы механикаландырылған колоннасында аға экономист, жоспарлау бөлімінің басшысы, бас инженер болып жұмыс істеді. Әр жылдары Қызылорда облыстық атқару комитеті төрағасының көмекшісі, облыстық партия комитетінің құрылыс бөлімінде нұсқаушы, Қазалы аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметтерін атқарды. Сондай-ақ облыстық жергілікті өнеркәсіп басқармасының басшысы, өнеркәсіп және көлік бөлімінің меңгерушісі (1969–1985), Қызылорда қалалық атқару комитетінің төрағасы (1985–1989), облыстық сауда басқармасы бастығының бірінші орынбасары (1989–1991) болды. 1991–2002 жылдары «Қызылордамұнайөнім» облыстық бірлестігінің бас директоры қызметін атқарып, өңірдің отын-энергетика және сауда саласының дамуына үлес қосты. == Марапаттары мен атақтары == * [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен еңбегі үшін» медалі]] (2012) * Қызылорда қаласының құрметті азаматы == Әдебиеттер == * СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023 * Қызылорда облысы: энциклопедиялық анықтамалық / Жалпы ред. Қ. С. Есмағамбетов. – Алматы: «Арыс», 2015. – 231-б. * Қызылорда қаласының құрметті азаматтары: анықтамалық жинақ. – Қызылорда, 2018. – 97-б. 29lwxgmohwgyou8vcgrhti5by8an1d0 Қазақстан Құрылтайы 0 774054 3648661 3647588 2026-08-28T10:14:36Z Nurken 111493 төраға, орынб 3648661 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Басшының партиясы1 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні1 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] | Басшының партиясы2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні2 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | Басшының партиясы3 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Сайлану күні3 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] | Басшының партиясы4 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні4 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan 2026.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }} | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылған Құрылтайдың тұңғыш сайлауы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өтті. Парламенттің қазіргі сайланымы — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]]. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> === Бірінші сайланым (2026–) === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы}} {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Құрылтайдың бірінші құрамын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызда өтті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> Сайлауға қатысқан 7 партияның 5-еуі бес пайыздық межені еңсере алды: «Әділет», «Ауыл», «Respublica», «Ақ жол» және Жалпыұлттық социал-демократиялық партия. «Әділет» партиясы Құрылтайдағы 145 мандаттың 110-ын жеңіп алып, басымдыққа ие болды.<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> Құрылтайдың ең алғашқы сессиясы 2026 жылғы 28 тамызға шақырылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/birinshi-shakyrylymdagy-kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2672825 Бірінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Құрылтайының бірінші сессиясын шақыру туралы]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Депутаттар тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] o1u4f2blntzt6lx2027c8nrphjmn16p 3648666 3648661 2026-08-28T10:19:33Z Casserium 68287 3648666 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Басшының партиясы1 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні1 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] | Басшының партиясы2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні2 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | Басшының партиясы3 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Сайлану күні3 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] | Басшының партиясы4 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні4 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan 2026.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }} | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылған Құрылтайдың тұңғыш сайлауы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өтті. Парламенттің қазіргі сайланымы — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]]. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> === Бірінші сайланым (2026–) === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы}} {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Құрылтайдың бірінші құрамын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызда өтті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> Сайлауға қатысқан 7 партияның 5-еуі бес пайыздық межені еңсере алды: «Әділет», «Ауыл», «Respublica», «Ақ жол» және Жалпыұлттық социал-демократиялық партия. «Әділет» партиясы Құрылтайдағы 145 мандаттың 110-ын жеңіп алып, басымдыққа ие болды.<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Құрылтай төрағалығына [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Кандидатураны 144 депутат қолдап, Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды.<ref>[https://egemen.kz/news/aybek-dadebay-quryltay-toragasy-bolyp-saylandy Айбек Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Депутаттар тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] 3zo170swn0r628p7x3xl2t7bdsh1g1x 3648685 3648666 2026-08-28T10:44:21Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ 3648685 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Басшының партиясы1 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні1 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] | Басшының партиясы2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні2 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | Басшының партиясы3 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Сайлану күні3 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] | Басшының партиясы4 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні4 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan 2026.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }} | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылған Құрылтайдың тұңғыш сайлауы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өтті. Парламенттің қазіргі сайланымы — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]]. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> === Бірінші сайланым (2026–) === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы}} {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Құрылтайдың бірінші құрамын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызда өтті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> Сайлауға қатысқан 7 партияның 5-еуі бес пайыздық межені еңсере алды: «Әділет», «Ауыл», «Respublica», «Ақ жол» және Жалпыұлттық социал-демократиялық партия. «Әділет» партиясы Құрылтайдағы 145 мандаттың 110-ын жеңіп алып, басымдыққа ие болды.<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Құрылтай төрағалығына [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Кандидатураны 144 депутат қолдап, Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды.<ref>[https://egemen.kz/news/aybek-dadebay-quryltay-toragasy-bolyp-saylandy Айбек Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Депутаттар тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == {{толық мақала|Қазақстан Құрылтайының комитет төрағалары}} Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] pv7q32agmslmo5apvcexv6lxcwcx4ka Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет 4 775564 3648483 3647859 2026-08-28T03:06:11Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3648483 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 33293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 100940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 397031] |- |2 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 87872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 148466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 365679] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 11561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 33981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 105833] |- |4 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30475] |- |5 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29206] |- |6 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8649] |- |7 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 253971] |- |8 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 82615] |- |9 |[[Нан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 87] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 3416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 5026] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 83198] |- |11 |[[Шешендік сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 8024] |- |12 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10257] |- |13 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35296] |- |14 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9776] |- |15 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 12009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 12682] |- |16 |[[Пазырық мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5173] |- |17 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 7864] |- |18 |[[Қазақ-ноғай қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3539] |- |19 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17731] |- |20 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23274] |- |21 |[[Болат Оралұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3378] |- |22 |[[Әділ Өтеғұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2656] |- |23 |[[:Сурет:Oxford City FC crest.svg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2528] |- |24 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8463] |- |25 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18919] |- |26 |[[Жақ (анатомия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 2546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 3475] |- |27 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 3017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 8043] |- |28 |[[Зират]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 49] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 2535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 3201] |- |29 |[[Джон Фицджеральд Кеннеди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 2504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 3047] |- |30 |[[Нұрсұлтан (ханбике)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2548] |- |31 |[[Шорья]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2455] |- |32 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21515] |- |33 |[[Михаил Станиславович Шайдоров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 43] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 2476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 5002] |- |34 |[[Стоматит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 2665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 5668] |- |35 |[[Ламин Ямаль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 72] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 2527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 3500] |- |36 |[[Дина Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 3378] |- |37 |[[Заһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2480] |- |38 |[[Рүстем Оразбайұлы Есдәулетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2557] |- |39 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35665] |- |40 |[[Жын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 3854] |- |41 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 22485] |- |42 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 3616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9873] |- |43 |[[Бүйрек тастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2358] |- |44 |[[Құшайри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2230] |- |45 |[[Әлем халықтарының ертегілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2370] |- |46 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11404] |- |47 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30256] |- |48 |[[Саида Шавкатқызы Мирзиёева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2378] |- |49 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13435] |- |50 |[[Айша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 2280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 4440] |- |51 |[[Қатысушы талқылауы:Kasthack]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2130] |- |52 |[[Ұйғырлар мен дүнгендердің Қытайдан Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 2141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 4320] |- |53 |[[Sәlem Entertainment]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=S%D3%99lem_Entertainment 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 2406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=S%D3%99lem_Entertainment 3633] |- |54 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14738] |- |55 |[[Тораңғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 2365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 3847] |- |56 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6191] |- |57 |[[Мәскеу мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2779] |- |58 |[[Ибн әл-Қаийм әл-Джәузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2302] |- |59 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28418] |- |60 |[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 12998] |- |61 |[[Қазақ хандарының шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5908] |- |62 |[[Бала ауруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2370] |- |63 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23876] |- |64 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 74402] |- |65 |[[Қазақтың дәстүрлі үй кәсіпшілігі мен қолөнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2697] |- |66 |[[Шұрат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 1996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 2326] |- |67 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45676] |- |68 |[[Бақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 2011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 3410] |- |69 |[[Канибадам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2150] |- |70 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16937] |- |71 |[[Ай (қазақ дәстүрінде)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 2195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 5100] |- |72 |[[Тарық ибн Зияд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 1963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 2061] |- |73 |[[Уоррен Гардинг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 1969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 2243] |- |74 |[[Щучинск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2872] |- |75 |[[Әйнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2761] |- |76 |[[Қытай халықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2543] |- |77 |[[Асқар Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7499] |- |78 |[[BTS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BTS 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 2303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BTS 3229] |- |79 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17949] |- |80 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58123] |- |81 |[[Абайдың Жидебайдағы мұражай-үйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 1947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 2793] |- |82 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 47638] |- |83 |[[Виктория (Британдық Колумбия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1948] |- |84 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40887] |- |85 |[[Ислам негіздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2663] |- |86 |[[Шұғыла (журнал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1930] |- |87 |[[Жаңасемей ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 55] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3062] |- |88 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25186] |- |89 |[[Есінеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 2139] |- |90 |[[Комако Кимура]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1840] |- |91 |[[Құс өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1984] |- |92 |[[Нақыл сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 2013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5592] |- |93 |[[Араб мемлекеттері Лигасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2985] |- |94 |[[Маржан Тасова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1867] |- |95 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 115679] |- |96 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 68] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 7754] |- |97 |[[Ажырасу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 55] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2857] |- |98 |[[Бірлік (Мойынқұм ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 2008] |- |99 |[[Пиноккио]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1808] |- |100 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 11070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22673] |- |101 |[[Ребус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 1777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 2184] |- |102 |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2682] |- |103 |[[Азаматтық тәрбие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1874] |- |104 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 25865] |- |105 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 4980] |- |106 |[[Коростышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1734] |- |107 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27755] |- |108 |[[Қарадың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1720] |- |109 |[[Райнгау-Таунус (аудан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1710] |- |110 |[[Икер Касильяс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1990] |- |111 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10203] |- |112 |[[Наманған облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1784] |- |113 |[[Түзуші ұлпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 3182] |- |114 |[[Энтеровирусты инфекция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 2518] |- |115 |[[Қарақалпақ мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1969] |- |116 |[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4235] |- |117 |[[Иммунды жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 3426] |- |118 |[[Халифа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 2417] |- |119 |[[Кванхе гун ван]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1803] |- |120 |[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4360] |- |121 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36051] |- |122 |[[Дирлеванг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1615] |- |123 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23631] |- |124 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7168] |- |125 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23551] |- |126 |[[Футболдан әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5465] |- |127 |[[Павел Яковлевич Зальцман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1619] |- |128 |[[Dream League Soccer 2021]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Dream_League_Soccer_2021 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Dream_League_Soccer_2021 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Dream_League_Soccer_2021 1666] |- |129 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 22914] |- |130 |[[Ұлы тоқырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 3000] |- |131 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9399] |- |132 |[[Данил Голубенко]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2002] |- |133 |[[Мұхаммед Мохбер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1645] |- |134 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7759] |- |135 |[[Кропивницкий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1615] |- |136 |[[Хулиан Альварес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1680] |- |137 |[[Қатысушы:Tvoilubimyibakhthar]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1684] |- |138 |[[Жалғас Жұмағұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2183] |- |139 |[[Сайфуддин Азизи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1568] |- |140 |[[Көлемі бойынша ең ірі көлдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4966] |- |141 |[[:Санат:Алматы облысында туғандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1739] |- |142 |[[Ноғай Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1777] |- |143 |[[Капонир]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1543] |- |144 |[[Супер келіншек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1852] |- |145 |[[Күрен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1551] |- |146 |[[Mellstroy]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Mellstroy 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mellstroy 1629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Mellstroy 1956] |- |147 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 58118] |- |148 |[[Үйде жалғыз қалғанда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 3714] |- |149 |[[Аустрия жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1623] |- |150 |[[Волчанск (Украина)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1514] |- |151 |[[Жанна Исақызы Керімтаева-Сатыбалдиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1578] |- |152 |[[Үлкен Арлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1638] |- |153 |[[Түрік әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2811] |- |154 |[[Үндістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2497] |- |155 |[[Адуын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1615] |- |156 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25865] |- |157 |[[Кеңірдек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 3607] |- |158 |[[Алатау (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 4665] |- |159 |[[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 54] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4003] |- |160 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 22877] |- |161 |[[Алматы энергетика және байланыс университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2777] |- |162 |[[Сауран ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3919] |- |163 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28395] |- |164 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11240] |- |165 |[[Абайдың этнографиялық лексикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1491] |- |166 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5897] |- |167 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10582] |- |168 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 10156] |- |169 |[[Неолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 11829] |- |170 |[[Терек шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1589] |- |171 |[[Ларри Финк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1530] |- |172 |[[Бронх демікпесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 5038] |- |173 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11282] |- |174 |[[Құран ғылымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1386] |- |175 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17788] |- |176 |[[Арсланбек Сұлтанбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1547] |- |177 |[[Мырза Ғұләм Ахмед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1529] |- |178 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4699] |- |179 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9725] |- |180 |[[Қазақстан кенттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2007] |- |181 |[[Ер Төстік және Айдаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2042] |- |182 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6981] |- |183 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22246] |- |184 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12076] |- |185 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15481] |- |186 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 126193] |- |187 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 62496] |- |188 |[[:Санат:Жылқы тұқымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1350] |- |189 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 27944] |- |190 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 4612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29001] |- |191 |[[Ванесса Кирби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1338] |- |192 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18765] |- |193 |[[Түркістан легионы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2450] |- |194 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8645] |- |195 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 27091] |- |196 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 61546] |- |197 |[[Профессор Мориарти]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1294] |- |198 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8655] |- |199 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24738] |- |200 |[[Кристалдық тор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 4390] |- |201 |[[Лиам Макдональд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1268] |- |202 |[[Захабийа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1247] |- |203 |[[Қабір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 2154] |- |204 |[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2581] |- |205 |[[Ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1493] |- |206 |[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1982] |- |207 |[[Жіктік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10237] |- |208 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15801] |- |209 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2962] |- |210 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 120034] |- |211 |[[Кеген (ауыл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1739] |- |212 |[[Турбина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1398] |- |213 |[[Пісте]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1502] |- |214 |[[Ирина Ерофеева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1268] |- |215 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34456] |- |216 |[[Қазақтың антропологиялық типі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1375] |- |217 |[[Сәтті Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3263] |- |218 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12507] |- |219 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12220] |- |220 |[[:Санат:Чадтағы футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1171] |- |221 |[[Қыз ұзату кәделері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3100] |- |222 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12735] |- |223 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17749] |- |224 |[[Индиго]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 1427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 2475] |- |225 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12447] |- |226 |[[Галлон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1200] |- |227 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19067] |- |228 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 30599] |- |229 |[[Аляска штатының қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1491] |- |230 |[[Сырдария облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1397] |- |231 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8567] |- |232 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11942] |- |233 |[[Элен Каррер д’Анкосс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1136] |- |234 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35565] |- |235 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 6036] |- |236 |[[Тив (халық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1164] |- |237 |[[Дезире Дуэ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1228] |- |238 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27642] |- |239 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4895] |- |240 |[[Шымыр батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1396] |- |241 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9479] |- |242 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 37386] |- |243 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 45161] |- |244 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3852] |- |245 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4942] |- |246 |[[Берік Мәжитұлы Имашев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1472] |- |247 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 4500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 108474] |- |248 |[[Катар әмірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1128] |- |249 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 22581] |- |250 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12014] |- |251 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 7953] |- |252 |[[Ху Цзиньтао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1238] |- |253 |[[Елена Александровна Пак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1048] |- |254 |[[Тәубә сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2099] |- |255 |[[Көкбас (балық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1178] |- |256 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10314] |- |257 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 2584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15542] |- |258 |[[Тасбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 95] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7077] |- |259 |[[Давид Мамиевич Дегтярев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1087] |- |260 |[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2627] |- |261 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5031] |- |262 |[[Желдірме (ән жанры)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1056] |- |263 |[[Алтынсарин ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1282] |- |264 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4509] |- |265 |[[Мизан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2001] |- |266 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8768] |- |267 |[[Александр Станиславович Сырский]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1110] |- |268 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7680] |- |269 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 6002] |- |270 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 37933] |- |271 |[[Ракапоши]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 1020] |- |272 |[[Дәуіт ұста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1315] |- |273 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49309] |- |274 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4346] |- |275 |[[Жігіттің сөзі. Қанды жол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1059] |- |276 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 20454] |- |277 |[[Ежелгі грек философиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3234] |- |278 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 64879] |- |279 |[[Мал атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4097] |- |280 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 20289] |- |281 |[[Химия оқу пәні және ғылыми сала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1185] |- |282 |[[Голямо-Асеново (Хасково облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 966] |- |283 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53483] |- |284 |[[Мақсат Мәлікұлы Толықбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2170] |- |285 |[[Ақ бата, тілек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 1925] |- |286 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33341] |- |287 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23514] |- |288 |[[Бейметалдар атомы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 981] |- |289 |[[Намаз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 58] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 2498] |- |290 |[[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1685] |- |291 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8947] |- |292 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13425] |- |293 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7628] |- |294 |[[Накхер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 934] |- |295 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 10457] |- |296 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 4683] |- |297 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27447] |- |298 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9770] |- |299 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9558] |- |300 |[[Худжанд (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 962] |- |301 |[[Темір алмасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1136] |- |302 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6734] |- |303 |[[Төлепберген Тұрсынұлы Байсақалов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1211] |- |304 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15758] |- |305 |[[Хакан Чалханоглу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 971] |- |306 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12107] |- |307 |[[Цирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 2560] |- |308 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 83540] |- |309 |[[Күміс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 3520] |- |310 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15347] |- |311 |[[Шариф]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 1052] |- |312 |[[:Сурет:Maradona 1986 Arg-Eng.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |- |313 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76507] |- |314 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29677] |- |315 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 13166] |- |316 |[[Бас сүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 5557] |- |317 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25738] |- |318 |[[Түсті металлургия өнеркәсібі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1824] |- |319 |[[Кухня (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1072] |- |320 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24352] |- |321 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 5964] |- |322 |[[Омония (футбол клубы, Никосия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 913] |- |323 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 15560] |- |324 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8989] |- |325 |[[Қызықты биология. Жануарлар әлемі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 904] |- |326 |[[2GIS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2GIS 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2GIS 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2GIS 1610] |- |327 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 11929] |- |328 |[[Қазақстан Президентінің Резиденциясы (Алматы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 1033] |- |329 |[[Бохтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 968] |- |330 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9354] |- |331 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10000] |- |332 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13040] |- |333 |[[Аққыстау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 1433] |- |334 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14279] |- |335 |[[Малдың инвазиялық аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2030] |- |336 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4488] |- |337 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28241] |- |338 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7534] |- |339 |[[Ябалак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 868] |- |340 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 12636] |- |341 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7881] |- |342 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20778] |- |343 |[[Арал ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3529] |- |344 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6245] |- |345 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33470] |- |346 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 49596] |- |347 |[[Староконстантинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 883] |- |348 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18555] |- |349 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11423] |- |350 |[[Құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 8614] |- |351 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9226] |- |352 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4938] |- |353 |[[Ақ болып кетті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 1006] |- |354 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10728] |- |355 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11251] |- |356 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 22880] |- |357 |[[Орта ғасыр кезеңінің антропологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 905] |- |358 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27150] |- |359 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5723] |- |360 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25713] |- |361 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11411] |- |362 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22268] |- |363 |[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4315] |- |364 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12616] |- |365 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5063] |- |366 |[[Ортохантавирус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 946] |- |367 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 17031] |- |368 |[[Қазақ ұлттық киімдер тігуге пайдаланған маталар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 950] |- |369 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63753] |- |370 |[[Ағайын-туыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 1274] |- |371 |[[Ақтабан шұбырынды жырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1043] |- |372 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16487] |- |373 |[[Сарыарқа (метро бекеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 902] |- |374 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 98990] |- |375 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 5346] |- |376 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1965] |- |377 |[[Лионель Месси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 4175] |- |378 |[[Испан тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1697] |- |379 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16730] |- |380 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15021] |- |381 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5394] |- |382 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39624] |- |383 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 36398] |- |384 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31782] |- |385 |[[Көрімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2411] |- |386 |[[Дүйсен Шопанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 759] |- |387 |[[Сабын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2078] |- |388 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 11933] |- |389 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71673] |- |390 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14776] |- |391 |[[Без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 4477] |- |392 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7039] |- |393 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34547] |- |394 |[[Жүктілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 4124] |- |395 |[[Астана күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1754] |- |396 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4545] |- |397 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9192] |- |398 |[[Виктор Орбан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 1211] |- |399 |[[Гүлбахрам Байбосынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3032] |- |400 |[[Хасар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 970] |- |401 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7555] |- |402 |[[Рахат Мұхтарұлы Әлиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 91] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1904] |- |403 |[[Діл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 1923] |- |404 |[[Чарли Кирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 1094] |- |405 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8927] |- |406 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 29141] |- |407 |[[Ақпан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 2520] |- |408 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17577] |- |409 |[[Арыс қалалық әкімдігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1204] |- |410 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7396] |- |411 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21515] |- |412 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9651] |- |413 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11937] |- |414 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15529] |- |415 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5774] |- |416 |[[Шу аңғары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 813] |- |417 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19407] |- |418 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10391] |- |419 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7403] |- |420 |[[Қатысушы:Дана Нұрболқызы/зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 725] |- |421 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8956] |- |422 |[[Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2341] |- |423 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58223] |- |424 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2859] |- |425 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 6000] |- |426 |[[Әкімшілік жауапкершілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2049] |- |427 |[[Азамат Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2420] |- |428 |[[Ташкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 4287] |- |429 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28006] |- |430 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8043] |- |431 |[[Гүлназ Жоланова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1306] |- |432 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 54028] |- |433 |[[Білім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 98] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 4026] |- |434 |[[Ғылыми еңбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 832] |- |435 |[[Кеңірдек тыныстылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 793] |- |436 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18532] |- |437 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3738] |- |438 |[[Құрылтай сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 667] |- |439 |[[Шиеленіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 966] |- |440 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 2034] |- |441 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13533] |- |442 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8063] |- |443 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8088] |- |444 |[[Нұрсұлтан мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 980] |- |445 |[[Мандам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 942] |- |446 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10367] |- |447 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7186] |- |448 |[[Маймыл шешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 864] |- |449 |[[Абай облысындағы өрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 1050] |- |450 |[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1329] |- |451 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8696] |- |452 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19011] |- |453 |[[Енога]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 652] |- |454 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 27806] |- |455 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18909] |- |456 |[[Азық-түлік қауіпсіздігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1157] |- |457 |[[Шолпан Иманбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1268] |- |458 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8035] |- |459 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11587] |- |460 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9596] |- |461 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12645] |- |462 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3545] |- |463 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4497] |- |464 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14123] |- |465 |[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3089] |- |466 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7982] |- |467 |[[Киста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 70] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 2705] |- |468 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 8794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9130] |- |469 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15049] |- |470 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2633] |- |471 |[[Лана Паррия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 663] |- |472 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 32717] |- |473 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11102] |- |474 |[[Әзімхан Тішәнұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 637] |- |475 |[[Шаһрихан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 696] |- |476 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6488] |- |477 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3422] |- |478 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26671] |- |479 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20474] |- |480 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12507] |- |481 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26773] |- |482 |[[Лофельден]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 624] |- |483 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 7979] |- |484 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10702] |- |485 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18873] |- |486 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13215] |- |487 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8129] |- |488 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8919] |- |489 |[[Ат қою рәсімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2752] |- |490 |[[Халықаралық Алматы әуежайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1548] |- |491 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18110] |- |492 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11014] |- |493 |[[Алматы-2]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 800] |- |494 |[[Әуе компаниялары кодтары-T]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 673] |- |495 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9004] |- |496 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10107] |- |497 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4160] |- |498 |[[Астана медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 66] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1353] |- |499 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8105] |- |500 |[[Намаз уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 6047] |- |501 |[[Хасен Рүстемұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 989] |- |502 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15950] |- |503 |[[Қоскөпір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 630] |- |504 |[[Абд әл-Қадыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 657] |- |505 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 3997] |- |506 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31673] |- |507 |[[Бұғы мүйізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 885] |- |508 |[[Сорпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 1013] |- |509 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12758] |- |510 |[[Ел]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB 1580] |- |511 |[[Қызыл (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 769] |- |512 |[[Йошинори Осуми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 631] |- |513 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22100] |- |514 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14364] |- |515 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13430] |- |516 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 22996] |- |517 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8858] |- |518 |[[Ертегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 6238] |- |519 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12164] |- |520 |[[Мара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 603] |- |521 |[[Сәтбаев (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2564] |- |522 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6397] |- |523 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 64604] |- |524 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 91] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6849] |- |525 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5334] |- |526 |[[Кока-кола]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 1962] |- |527 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6040] |- |528 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7837] |- |529 |[[Айсай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 593] |- |530 |[[Түстер психологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2829] |- |531 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 11865] |- |532 |[[Оливер Три]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1239] |- |533 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9112] |- |534 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10977] |- |535 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4787] |- |536 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12180] |- |537 |[[Chanel]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Chanel 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Chanel 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Chanel 3511] |- |538 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6668] |- |539 |[[Ақтаудағы ұшақ апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1001] |- |540 |[[Тілашар тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2632] |- |541 |[[Әлжаппар Мұсаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 592] |- |542 |[[Фармакология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2192] |- |543 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7451] |- |544 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13819] |- |545 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8405] |- |546 |[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3071] |- |547 |[[:Сурет:Photo of massacre victims in Turkey.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 543] |- |548 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 10181] |- |549 |[[Самұрық құсы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 79] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 2986] |- |550 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53432] |- |551 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9685] |- |552 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27880] |- |553 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13045] |- |554 |[[Қазақстан халық партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3482] |- |555 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16132] |- |556 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8934] |- |557 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17350] |- |558 |[[Ипанема]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 571] |- |559 |[[Аргентина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2998] |- |560 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40273] |- |561 |[[Қауын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2215] |- |562 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4330] |- |563 |[[Отандастар қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 938] |- |564 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5426] |- |565 |[[Ұйымның қаржы қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 788] |- |566 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11615] |- |567 |[[Дарын (мектептер желісі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 1263] |- |568 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11558] |- |569 |[[Иландыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 640] |- |570 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15400] |- |571 |[[Үйлену тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2754] |- |572 |[[Әмір Темір мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 839] |- |573 |[[Байтақ (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2362] |- |574 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6390] |- |575 |[[Әділхан Құрманғалиұлы Макин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 702] |- |576 |[[Ұшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 3851] |- |577 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14175] |- |578 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9872] |- |579 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14838] |- |580 |[[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 6671] |- |581 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13646] |- |582 |[[Зеренді (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 751] |- |583 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14918] |- |584 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8574] |- |585 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23743] |- |586 |[[Қатын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 43] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 1487] |- |587 |[[Марат Бақытжанұлы Бекетаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 651] |- |588 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18035] |- |589 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11350] |- |590 |[[Жұмыс уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3157] |- |591 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 24130] |- |592 |[[Берш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 617] |- |593 |[[Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1685] |- |594 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29025] |- |595 |[[:Санат:Алматы тұлғалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 625] |- |596 |[[Ұлттық құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1993] |- |597 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6522] |- |598 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14036] |- |599 |[[Нархоз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1864] |- |600 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4539] |- |601 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4616] |- |602 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11385] |- |603 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7211] |- |604 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18812] |- |605 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13428] |- |606 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3572] |- |607 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3866] |- |608 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6796] |- |609 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5945] |- |610 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6325] |- |611 |[[Әбен Сатыбалдиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 691] |- |612 |[[Видео ойын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 984] |- |613 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7026] |- |614 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16901] |- |615 |[[Korzinka]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Korzinka 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Korzinka 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Korzinka 546] |- |616 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11093] |- |617 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19829] |- |618 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 1858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29219] |- |619 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7878] |- |620 |[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2181] |- |621 |[[Ананас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 1174] |- |622 |[[Метис]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 857] |- |623 |[[Спарта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 2153] |- |624 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10816] |- |625 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9648] |- |626 |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2798] |- |627 |[[Василий Владимирович Бартольд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1231] |- |628 |[[ZaQ (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4129] |- |629 |[[Қазіргі қазақ мәдениетінің типтері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 909] |- |630 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6808] |- |631 |[[Шегіргүл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 806] |- |632 |[[Бакса]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 504] |- |633 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12780] |- |634 |[[Қайран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 667] |- |635 |[[Құтайба ибн Муслим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 911] |- |636 |[[Қырғызстан президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1354] |- |637 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5606] |- |638 |[[Әйтеке би кенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 62] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1419] |- |639 |[[Имишли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 504] |- |640 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17428] |- |641 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20064] |- |642 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31519] |- |643 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28262] |- |644 |[[Килиан Мбаппе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 3420] |- |645 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5169] |- |646 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4949] |- |647 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38596] |- |648 |[[Қарақалпақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4546] |- |649 |[[Жұмыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 1280] |- |650 |[[Асқа бата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 1421] |- |651 |[[Бесік тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 3908] |- |652 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9317] |- |653 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 56410] |- |654 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21291] |- |655 |[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2156] |- |656 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24582] |- |657 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2697] |- |658 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11195] |- |659 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37444] |- |660 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4854] |- |661 |[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4537] |- |662 |[[Мыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 6892] |- |663 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5802] |- |664 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10295] |- |665 |[[Райымбек ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2748] |- |666 |[[Психология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10192] |- |667 |[[Орел и Решка (телебағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 592] |- |668 |[[Көлсай көлдері ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 3617] |- |669 |[[Ғибрат Азубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1289] |- |670 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12881] |- |671 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16640] |- |672 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7931] |- |673 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14129] |- |674 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5150] |- |675 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4364] |- |676 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6862] |- |677 |[[Қылмыстық іс жүргізу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1497] |- |678 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19891] |- |679 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11849] |- |680 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 29981] |- |681 |[[Айя Шалқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 1293] |- |682 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23154] |- |683 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5950] |- |684 |[[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6885] |- |685 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 3588] |- |686 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7512] |- |687 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4627] |- |688 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5963] |- |689 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8219] |- |690 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6459] |- |691 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58313] |- |692 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16581] |- |693 |[[Қонақжайлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3503] |- |694 |[[Дербент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 808] |- |695 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13302] |- |696 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3077] |- |697 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8238] |- |698 |[[Сервер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 1538] |- |699 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6211] |- |700 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6783] |- |701 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 28968] |- |702 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5495] |- |703 |[[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1389] |- |704 |[[Төлепберген Төлебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 499] |- |705 |[[Кіші Диқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 565] |- |706 |[[Қазақстан қазақтарының бас әрпі бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 641] |- |707 |[[Котлет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 625] |- |708 |[[Ою-өрнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 6079] |- |709 |[[Алматыдағы ең биік ғимараттардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1234] |- |710 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4190] |- |711 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15285] |- |712 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 22390] |- |713 |[[Умань]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 500] |- |714 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26960] |- |715 |[[Майя өркениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2252] |- |716 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31847] |- |717 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19712] |- |718 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9284] |- |719 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15756] |- |720 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 59103] |- |721 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9905] |- |722 |[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1651] |- |723 |[[Төремұрат Тайлыбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 889] |- |724 |[[Бұлшық ет дистрофиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 992] |- |725 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15494] |- |726 |[[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6204] |- |727 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11814] |- |728 |[[Айлант]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 806] |- |729 |[[Рахман қайнары (шипажай)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 2713] |- |730 |[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1735] |- |731 |[[Багдати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 463] |- |732 |[[Ттокпокки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 696] |- |733 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5602] |- |734 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 59808] |- |735 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4530] |- |736 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10903] |- |737 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6823] |- |738 |[[Айналма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 548] |- |739 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6174] |- |740 |[[Құда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 1903] |- |741 |[[Саумал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1412] |- |742 |[[Сүмбіле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2059] |- |743 |[[Кердері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2870] |- |744 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 2886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106455] |- |745 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3146] |- |746 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4150] |- |747 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 6763] |- |748 |[[Салтанат (би ансамблі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 717] |- |749 |[[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 49] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 1645] |- |750 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5720] |- |751 |[[Ингуш ұлттық әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 490] |- |752 |[[Исраил Сапарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2991] |- |753 |[[Асар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 1827] |- |754 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8950] |- |755 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13547] |- |756 |[[Шилі (Жангелді ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1270] |- |757 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16020] |- |758 |[[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2449] |- |759 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28343] |- |760 |[[Төле би ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2974] |- |761 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11084] |- |762 |[[Нарынбай Жанжігітұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 540] |- |763 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 16918] |- |764 |[[Дастарқан жаю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 1094] |- |765 |[[Үйрек балапаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 687] |- |766 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6623] |- |767 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7413] |- |768 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10450] |- |769 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7616] |- |770 |[[Үлгі:Қазақстанның үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 456] |- |771 |[[Қазақстандағы уақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 1724] |- |772 |[[Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6184] |- |773 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 25219] |- |774 |[[Коллекциялау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 546] |- |775 |[[Абылай хан резиденциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1105] |- |776 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31648] |- |777 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5798] |- |778 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15718] |- |779 |[[Қарасай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3453] |- |780 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4930] |- |781 |[[:Санат:Алфавит бойынша әндер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2117] |- |782 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15835] |- |783 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6007] |- |784 |[[Дидактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4012] |- |785 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7184] |- |786 |[[Нұртас Исабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 55] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 627] |- |787 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6406] |- |788 |[[Үлгі:Алматыдағы университеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1397] |- |789 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16523] |- |790 |[[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 994] |- |791 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2859] |- |792 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1264] |- |793 |[[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3120] |- |794 |[[Тоқа Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1938] |- |795 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10385] |- |796 |[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 810] |- |797 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 12978] |- |798 |[[Этнос]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 3730] |- |799 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 1770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14716] |- |800 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10336] |- |801 |[[Алматы технологиялық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 962] |- |802 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8084] |- |803 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16670] |- |804 |[[Моңғолоид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1221] |- |805 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2159] |- |806 |[[Қазақстандағы дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 3102] |- |807 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10297] |- |808 |[[Әдеби жанрлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 54] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6561] |- |809 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5551] |- |810 |[[Қазақ халық аңыздары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10601] |- |811 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4147] |- |812 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12540] |- |813 |[[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2901] |- |814 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 16887] |- |815 |[[Қияттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2436] |- |816 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4153] |- |817 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5014] |- |818 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39133] |- |819 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15286] |- |820 |[[Қазақ асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 84] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1183] |- |821 |[[Қазақстан қонақ үйлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1087] |- |822 |[[Баланы шомылдыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 3730] |- |823 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 34840] |- |824 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26420] |- |825 |[[Тәсбих]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 1176] |- |826 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5767] |- |827 |[[Плеврит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 1112] |- |828 |[[Бершадь]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 430] |- |829 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22090] |- |830 |[[Қазақстанның ежелгі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5016] |- |831 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5065] |- |832 |[[Сығандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2077] |- |833 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 27965] |- |834 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43038] |- |835 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4047] |- |836 |[[Қарбыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 1919] |- |837 |[[Баян-Өлгий Аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 484] |- |838 |[[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 892] |- |839 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 8920] |- |840 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8676] |- |841 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8289] |- |842 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18398] |- |843 |[[Жоқтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2867] |- |844 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10159] |- |845 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5687] |- |846 |[[Һ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%BA 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%BA 3200] |- |847 |[[Марат Қабиденұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 602] |- |848 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5635] |- |849 |[[Саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 5156] |- |850 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7538] |- |851 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7545] |- |852 |[[Түрік руна жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5047] |- |853 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6489] |- |854 |[[Бостері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 420] |- |855 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5638] |- |856 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15704] |- |857 |[[InDrive]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=InDrive 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=InDrive 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=InDrive 853] |- |858 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19216] |- |859 |[[Сона]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1792] |- |860 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9280] |- |861 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6556] |- |862 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11739] |- |863 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5533] |- |864 |[[Есет Берікұлы Байкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 463] |- |865 |[[Дүниетаным]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 2206] |- |866 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4598] |- |867 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23204] |- |868 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 9026] |- |869 |[[Сөйлеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 1780] |- |870 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4054] |- |871 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10272] |- |872 |[[Әл-Матуриди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 786] |- |873 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3722] |- |874 |[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2001] |- |875 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4975] |- |876 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24836] |- |877 |[[Қоянды (тау, Ақмола облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 390] |- |878 |[[Жасыбай (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 66] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2356] |- |879 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2100] |- |880 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9233] |- |881 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16111] |- |882 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18776] |- |883 |[[Білезікті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 395] |- |884 |[[Гейтепе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 395] |- |885 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9040] |- |886 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16640] |- |887 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6031] |- |888 |[[Талдықорған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 5670] |- |889 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24816] |- |890 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5177] |- |891 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7279] |- |892 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7807] |- |893 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4505] |- |894 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 13764] |- |895 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7928] |- |896 |[[Досыбай Айтбайұлы Шерімқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 770] |- |897 |[[Құрбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3116] |- |898 |[[Қазақтың сленг сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1177] |- |899 |[[Қазақстанның ең үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2333] |- |900 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12297] |- |901 |[[Бейнеу ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2776] |- |902 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8062] |- |903 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5549] |- |904 |[[Средногорово (Стара Загора облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 371] |- |905 |[[Байдарка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 429] |- |906 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6337] |- |907 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5544] |- |908 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5129] |- |909 |[[Үлгі:Қош келдіңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 548] |- |910 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6650] |- |911 |[[Нәтай Әзімханұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 765] |- |912 |[[Жер учаскелерін беру нормалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 553] |- |913 |[[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 70] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 464] |- |914 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29149] |- |915 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3964] |- |916 |[[Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 421] |- |917 |[[Шынығу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 562] |- |918 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4288] |- |919 |[[Юсуф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1877] |- |920 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22368] |- |921 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9117] |- |922 |[[Булан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 478] |- |923 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5720] |- |924 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11213] |- |925 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4848] |- |926 |[[Қапшағай су қоймасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2517] |- |927 |[[IC 544]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IC_544 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IC_544 2153] |- |928 |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 1569] |- |929 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3806] |- |930 |[[Тауық еті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 717] |- |931 |[[Ойыншықтар хикаясы 5]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 792] |- |932 |[[:Сурет:Bandeira Betim.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |- |933 |[[Бесағаш (Жамбыл облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 501] |- |934 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11712] |- |935 |[[Қазақстан олимпиадалық бассейндері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 422] |- |936 |[[Жайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 2823] |- |937 |[[Іш өту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 5014] |- |938 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8197] |- |939 |[[Ұлттық саябақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7205] |- |940 |[[Ерте токсикоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 4443] |- |941 |[[Шыбыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 1042] |- |942 |[[Меркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 1430] |- |943 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4543] |- |944 |[[Сингапур]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 87] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 3484] |- |945 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8105] |- |946 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5530] |- |947 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9096] |- |948 |[[Grok]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Grok 117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Grok 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Grok 1397] |- |949 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31748] |- |950 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4358] |- |951 |[[Рәбия сұлтан бегім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 4072] |- |952 |[[Шыбын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2220] |- |953 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2541] |- |954 |[[Өскенбай Қалманбетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 785] |- |955 |[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2895] |- |956 |[[Хөвсгөл аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 429] |- |957 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 4058] |- |958 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40811] |- |959 |[[Ойраттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2428] |- |960 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9873] |- |961 |[[Айдар (шаш)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3622] |- |962 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47400] |- |963 |[[Сана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3335] |- |964 |[[:Сурет:FCB.jpeg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 365] |- |965 |[[Деле Алли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 451] |- |966 |[[Айбек Айдарұлы Барыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1234] |- |967 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4954] |- |968 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17808] |- |969 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5532] |- |970 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10728] |- |971 |[[Іштің түйілуі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 3858] |- |972 |[[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 70] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1197] |- |973 |[[URL]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=URL 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=URL 2523] |- |974 |[[Дональд Трамп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 3127] |- |975 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 18774] |- |976 |[[Қаламқас қорғаныс дамбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 351] |- |977 |[[Майки Мэдисон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 385] |- |978 |[[Мамандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3756] |- |979 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3074] |- |980 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 8084] |- |981 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5811] |- |982 |[[Ашыған көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 688] |- |983 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3769] |- |984 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5278] |- |985 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4529] |- |986 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17997] |- |987 |[[Ғаббас Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 489] |- |988 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4646] |- |989 |[[Қайыңды (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3486] |- |990 |[[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5177] |- |991 |[[Respublica]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Respublica 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Respublica 2342] |- |992 |[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 98] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1414] |- |993 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 5430] |- |994 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7116] |- |995 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5550] |- |996 |[[Егемен Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3547] |- |997 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8002] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} jzlkr6v7pblschneo893bzk5vd99p0t Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар/2026 10 775723 3648491 3645817 2026-08-28T04:10:37Z Nurken 111493 /* */ 3648491 wikitext text/x-wiki * [[7 шілде]] — [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] '''[[Ресей Олимпиада комитеті]]не''' қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. * [[22 маусым]] — '''[[Венесуэла]]дағы''' жер сілкінуі себебінен 1450-ден астам адам қайтыс болды. * [[22 маусым]] — [[Ұлыбритания премьер-министрі]] '''[[Кир Стармер]]''' жуырдағы отставкасын жариялады. * [[11 маусым]] — [[Солтүстік Америка]]да '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]''' басталды. * [[31 мамыр]] — [[Будапешт]]тің [[Ференц Пушкаш (стадион, 2019)|Пушкаш стадионы]]нда франциялық [[Пари Сен-Жермен]] футбол клубы '''[[УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26|2026 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасы]]ның''' чемпионы атанды. * [[29 мамыр]] — [[ресей]]лік дрон [[НАТО]] мен [[Еуропа одағы]] мүше-мемлекетінің әуе шекарасын бұзып өтіп, [[Румыния]] аумағындағы көпқабатты үйге құлады. * [[23 мамыр]] — [[Канн кинофестивалі 2026|Канн кинофестивалі]]нің '''«[[Алтын пальма бұтағы]]н»''' режиссер [[Кристиан Мунджиу]]дың «[[Фьорд (фильм)|Фьорд]]» фильмі иеленді, ал [[Гран-при (Канн кинофестивалі)|Гран-при]] жүлдесі [[Андрей Петрович Звягинцев|Андрей Звягинцев]]тің «[[Минотавр (фильм, 2026)|Минотавр]]» туындысына бұйырды. * [[16 мамыр]] — [[Болгария]]лық әнші [[Дара (әнші)|Дара]] '''[[Eurovision ән байқауы 2026|Eurovision 2026 ән байқауында]]''' «[[Bangaranga]]» әнімен жеңіске жетті. * [[10 мамыр]] — Аустрияның [[Вена]] қаласында [[Eurovision ән байқауы]]ның '''[[Eurovision ән байқауы 2026|70-мерейтойлық шығарылымы]]''' басталды. * [[20 сәуір]] — 83 жасында қазақ ақыны, драматургі мен саяси қайраткері '''[[Мұхтар Шаханов]]''' қайтыс болды. * [[12 сәуір]] — [[Мажарстан]]дағы '''[[Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)|парламент сайлауы нәтижесінде]]''' [[Петер Мадияр]]дың партиясы жеңіп, 16 жыл бойы билік құрған [[Виктор Орбан]] премьер-министрліктен кетпек. * [[1 сәуір]] — '''«[[Артемида II]]»''' миссиясының аясында [[НАСА|NASA]] төрт ғарышкері бар басқарылатын ғарыш кемесін [[Ай (серік)|Айды]] айналып өтуге ұшырды. * [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' 86 жасында қайтыс болды. * [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды. * [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды. * [[8 наурыз]] — үшінші [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы '''[[Моджтаба Хаменеи]]''' сайланды. * [[28 ақпан]] — [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ пен Израильдің әскери операциясы]] нәтижесінде билікте 1989 жылдан бері болған [[Иран жоғарғы көсемі]] '''[[Әли Хаменеи]]''' қайтыс болды. * [[14 ақпан]] — [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]нда қазақстандық '''[[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]]''' алтын жүлдегері және осылайша мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпионы атанды. * [[14 қаңтар]] — [[Тайланд]]тың Сихио ауданында '''[[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)|жолаушылар пойызына кран құлап]]''', отыз екі адам қаза тапты. * [[3 қаңтар]] — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Венесуэла]]ға бірқатар '''[[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы|әуе шабуылдарын жасап]]''', президент [[Николас Мадуро]]ны тұтқындады. * [[1 қаңтар]] — [[Болгария]] валютасы ретінде [[еуро]]ны қабылдап, '''[[еуроаймақ]]тың''' 21-мүшесі болды. * [[1 қаңтар]] — [[Швейцария]]дағы [[Кран-Монтана]] қонақ үйіндегі өрттен кемінде 40 адам көз жұмды. * [[1 қаңтар]] — '''[[Зохран Мамдани]]''' [[Нью-Йорк]]тің тұңғыш мұсылман және тұңғыш азиялық [[Нью-Йорк мэрі|мэрі]] атанды. <noinclude>[[Санат:Уикипедия:Жаңалықтар]]</noinclude> 21bug08qce8ro9ohghh44vp1snsttzd 3648509 3648491 2026-08-28T06:22:33Z Nurken 111493 3648509 wikitext text/x-wiki * [[16 шілде]] — [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]ның кабинеті таратылғаннан кейін Украина қорғаныс министрі '''[[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоровтың]]''' отставкасы жаппай наразылық акцияларын тудырды; жаңа [[Украина премьер-министрі]] болып '''[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]''' тағайындалды. * [[7 шілде]] — [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] '''[[Ресей Олимпиада комитеті]]не''' қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. * [[22 маусым]] — '''[[Венесуэла]]дағы''' жер сілкінуі себебінен 1450-ден астам адам қайтыс болды. * [[22 маусым]] — [[Ұлыбритания премьер-министрі]] '''[[Кир Стармер]]''' жуырдағы отставкасын жариялады. * [[11 маусым]] — [[Солтүстік Америка]]да '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]''' басталды. * [[31 мамыр]] — [[Будапешт]]тің [[Ференц Пушкаш (стадион, 2019)|Пушкаш стадионы]]нда франциялық [[Пари Сен-Жермен]] футбол клубы '''[[УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26|2026 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасы]]ның''' чемпионы атанды. * [[29 мамыр]] — [[ресей]]лік дрон [[НАТО]] мен [[Еуропа одағы]] мүше-мемлекетінің әуе шекарасын бұзып өтіп, [[Румыния]] аумағындағы көпқабатты үйге құлады. * [[23 мамыр]] — [[Канн кинофестивалі 2026|Канн кинофестивалі]]нің '''«[[Алтын пальма бұтағы]]н»''' режиссер [[Кристиан Мунджиу]]дың «[[Фьорд (фильм)|Фьорд]]» фильмі иеленді, ал [[Гран-при (Канн кинофестивалі)|Гран-при]] жүлдесі [[Андрей Петрович Звягинцев|Андрей Звягинцев]]тің «[[Минотавр (фильм, 2026)|Минотавр]]» туындысына бұйырды. * [[16 мамыр]] — [[Болгария]]лық әнші [[Дара (әнші)|Дара]] '''[[Eurovision ән байқауы 2026|Eurovision 2026 ән байқауында]]''' «[[Bangaranga]]» әнімен жеңіске жетті. * [[10 мамыр]] — Аустрияның [[Вена]] қаласында [[Eurovision ән байқауы]]ның '''[[Eurovision ән байқауы 2026|70-мерейтойлық шығарылымы]]''' басталды. * [[20 сәуір]] — 83 жасында қазақ ақыны, драматургі мен саяси қайраткері '''[[Мұхтар Шаханов]]''' қайтыс болды. * [[12 сәуір]] — [[Мажарстан]]дағы '''[[Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)|парламент сайлауы нәтижесінде]]''' [[Петер Мадияр]]дың партиясы жеңіп, 16 жыл бойы билік құрған [[Виктор Орбан]] премьер-министрліктен кетпек. * [[1 сәуір]] — '''«[[Артемида II]]»''' миссиясының аясында [[НАСА|NASA]] төрт ғарышкері бар басқарылатын ғарыш кемесін [[Ай (серік)|Айды]] айналып өтуге ұшырды. * [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' 86 жасында қайтыс болды. * [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды. * [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды. * [[8 наурыз]] — үшінші [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы '''[[Моджтаба Хаменеи]]''' сайланды. * [[28 ақпан]] — [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ пен Израильдің әскери операциясы]] нәтижесінде билікте 1989 жылдан бері болған [[Иран жоғарғы көсемі]] '''[[Әли Хаменеи]]''' қайтыс болды. * [[14 ақпан]] — [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]нда қазақстандық '''[[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]]''' алтын жүлдегері және осылайша мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпионы атанды. * [[14 қаңтар]] — [[Тайланд]]тың Сихио ауданында '''[[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)|жолаушылар пойызына кран құлап]]''', отыз екі адам қаза тапты. * [[3 қаңтар]] — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Венесуэла]]ға бірқатар '''[[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы|әуе шабуылдарын жасап]]''', президент [[Николас Мадуро]]ны тұтқындады. * [[1 қаңтар]] — [[Болгария]] валютасы ретінде [[еуро]]ны қабылдап, '''[[еуроаймақ]]тың''' 21-мүшесі болды. * [[1 қаңтар]] — [[Швейцария]]дағы [[Кран-Монтана]] қонақ үйіндегі өрттен кемінде 40 адам көз жұмды. * [[1 қаңтар]] — '''[[Зохран Мамдани]]''' [[Нью-Йорк]]тің тұңғыш мұсылман және тұңғыш азиялық [[Нью-Йорк мэрі|мэрі]] атанды. <noinclude>[[Санат:Уикипедия:Жаңалықтар]]</noinclude> 20alwvghyt1fzygtt9ue6kxx7848ypg Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала 4 780876 3648390 3647678 2026-08-27T15:00:19Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3648390 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-08-26'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="952" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 952] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="801" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 801] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="304" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 304] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="133" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 133] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Ләйла Ахметова]] | data-sort-value="133" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 133] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="118" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 118] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="112" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 112] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Кенесары көшесі (Астана)]] | data-sort-value="105" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 105] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 97] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 93] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 88] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 88] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 87] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 83] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Эоцен кезеңі]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 79] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 78] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 78] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 77] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 74] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 71] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Горгона Медуза]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D1%83%D0%B7%D0%B0 71] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 69] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 66] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Құнанша]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 66] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 63] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 61] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 60] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Мұхтарбай Өтелбаев]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 59] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 58] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 55] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Созақ]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 53] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 52] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 52] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 51] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 49] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 48] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 48] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 47] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Маман Қалқабайұлы]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 45] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Бақытөмір Шалғынбай]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 44] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 44] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 44] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 44] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 43] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[КешYOU]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 43] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 43] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 43] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Алматы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 42] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 40] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Лубана]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 40] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 39] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 39] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Джанни Боникон]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B8_%D0%91%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BD 39] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 38] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 38] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 37] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 36] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 36] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 35] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 35] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 35] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 34] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Арғын]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 34] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 33] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 33] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 33] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 32] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 32] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 31] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 31] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Наймандар]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 31] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Әт-Тәкуир сүресі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 31] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Салауат]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 30] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 30] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 30] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Нидермодерн]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BD 29] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Жаныс]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 28] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 28] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 28] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 27] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 27] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Бижамал Далабайқызы Кемалова]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 27] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 27] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Қаш (фильм, 2022)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 26] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Астана]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 26] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 26] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 26] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Молдабай балуан]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD 25] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Сая Оразғалиева]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 25] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 25] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Кек алушылар: Финал]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 25] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Қазақстан халқы тілдері күні]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 25] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 25] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 24] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Дина Қайымқызы Мұхамедхан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Кәде]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%B4%D0%B5 24] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 24] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 24] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 24] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 24] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 23] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Албан руы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 23] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Тана мырза кесенесі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 23] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 23] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Ресей]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 23] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 23] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 23] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 23] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 23] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 22] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Ботбай]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 22] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Чан Йан Бэнг]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D0%BD_%D0%99%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D1%8D%D0%BD%D0%B3 22] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 22] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Құралбек Сәдібайұлы Құлажанов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 21] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Қожа]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 21] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Бөгенбай батыр ескерткіші]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 21] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 21] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 21] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Қытай]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 21] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Қатысушы талқылауы:1nter pares]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A1nter_pares 21] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Ақ жол (партия)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 21] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Қ]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 21] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 21] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 20] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Артур Ермекұлы Ластаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%82%D1%83%D1%80_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9B%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 20] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 20] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Іш өту]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 20] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Шежіре]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 20] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Шымкент]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 20] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна/Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%96%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0%2F%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 20] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 19] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 19] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 19] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Адай]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 19] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 19] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Табын]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 19] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Жаппас]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 19] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Ауыл (партия)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 19] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 19] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Отқа май құю]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 19] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Ысты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Айғазы Әмірланұлы Құсайынов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 19] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 18] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 18] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 18] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 18] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Тараз]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 18] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Шөл]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BB 18] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 18] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Телефон]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD 18] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Ұлытау ауданы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 18] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 18] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 18] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Кенен Әзірбаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 17] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 17] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Өрмекші-адам (фильм, 2002)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 17] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[9]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=9 17] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Сақтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Теңiз деңгейiнен биіктігі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3i%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D0%B9i%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 17] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 17] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Тобықты]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 17] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Үсен Қарасайұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Ағыбай Қоңырбайұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 17] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Мен сәлем жазамын...]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD... 17] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 17] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Сауран ауданы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 16] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Жасуша]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 16] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Қош бол, Гүлсары! (фильм)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%2C_%D0%93%D2%AF%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%21_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 16] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Қаракесек (Әлімұлы)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 16] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Қазақстан вице-президенті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Саясат Нұрбек]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Еуразия ұлттық университеті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Ерен еңбегі үшін медалі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 16] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Сауд Арабиясы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[ALT Университеті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 16] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 16] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 16] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Сиқым]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 16] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Келінжан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 16] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Семей]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 15] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 15] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 15] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 15] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Құлсары би Тінекейұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Арқар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 15] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[BINOM School]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BINOM_School 15] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Дін философиясы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 15] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Мәулид]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 15] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Қараағаш (Жетісу облысы)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 15] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[:Сурет:Н.Рахымжанов, Жетіқоңыр Жиделі және Жайылма, Бірінші кітап.pdf|Сурет:Н.Рахымжанов, Жетіқоңыр Жиделі және Жайылма, Бірінші кітап.pdf]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D0%9D.%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%2C_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%2C_%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF.pdf 15] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Ерке Есмахан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Надежда Давыдовна Тоқаева]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Сайт]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 15] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Төртқара]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 15] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 15] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 15] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 15] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Дженнифер Коннелли]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%84%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B8 14] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Төре]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 14] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Әлихан Асханұлы Смайылов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 14] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Суан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Саятшы жабдықтары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%82%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Саты (Алматы облысы)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 14] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Жоңғар хандығы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Сырдария]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Қазақ жүздері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Аустралия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Торғай (Қостанай облысы)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 14] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Мамания мектебі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 14] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 14] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Ою-өрнек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Келес ауданы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 14] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Асық ойындары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Қазақстан теңгесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 14] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 14] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Жақайым]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 14] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 14] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Аумағы бойынша шөлдер тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%88%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Жер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Ұлттық құрылтай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Қызыл кітап]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 14] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Маңғыстау ауданы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 14] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Қымыз]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 13] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Еуропа өзендері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Жансая Ғалымжанқызы Мусина]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%8F_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B0 13] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Көпен Әмірбек]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 13] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Еуропа]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 13] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Қазақстан Ұлттық банкі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 13] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Аша Матай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Африка]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 13] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Жайық]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 13] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Жамбыл облысындағы оқ-дәрі қоймасындағы өрт пен жарылыс]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B-%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81 13] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Конституция]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 13] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 13] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Кек алушылар: Қиямет күні]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 13] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Алматы метросы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Мұқадес Есламғалиұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 13] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Ерболат Беделхан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Бүйі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 13] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 13] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Сауыр таулары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Есенқұл Маманұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 12] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Грузия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 12] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Жаһанша Досмұхамедов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Нұрсұлтан мешіті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Дулат]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 12] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 12] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 12] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Maxi Чай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Шерзат Болаттың өлімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Адыраспан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[:Санат:Алфавит бойынша әндер|Санат:Алфавит бойынша әндер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Жаңәліп]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 12] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Отбасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Сөз таптары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Шахмат]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 12] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 12] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Бөржігін]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD 12] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 12] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 12] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Қазақстан Жоғарғы Соты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Бекет Мырзағұлұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 12] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 12] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Жеңіс Ермағанбетқызы Ысқақова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Конъюнктивит]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 12] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 12] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 12] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Түркия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Медицина]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 12] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Ғылым]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 12] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Жайын]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 12] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Тарақты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 12] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Еркектің жыныстық мүшесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[:Санат:Атырау облысы аудандары|Санат:Атырау облысы аудандары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Ермұхамед Мәулен]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Ұйғырлар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 12] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[SCAT]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 12] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Үшбұрыш]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88 12] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Қуандық Рахым]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 12] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 12] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 12] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Қазақстан газеттері тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[АИВ/ЖИТС]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 11] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 11] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 11] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Солтүстік Қазақстан университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Он екі мүше]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5 11] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Білім]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 11] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Алшын]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 11] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Ебіней Арыстанұлы Бөкетов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B1%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 11] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 11] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 11] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Тәжікстан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Минет]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 11] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Әзілхан Нұршайықов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Мұғалім]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BC 11] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Биология]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Домбыра]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 11] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Есім хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Криштиану Роналду]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 11] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Торғай облысы (Қазақстан)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Рауан Кенжеханұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[URL]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 11] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Пало Альто]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%BE_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%BE 11] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Қазақстан елтаңбасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Бейсенбілік (бағыштау)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 11] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Сілеусін]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%BD 11] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Анвар Ахмаджонович Солиев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Жәнтекей]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 11] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Әлмерек абыз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 11] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Таз руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Ұйқы безі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 11] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Атынды ата]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D0%B0 11] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Жаужүрек мың бала]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 11] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 11] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Шымбұлақ]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 11] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 11] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Заттыбек Көпбосынұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Дос-Мұқасан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Қарақытай мемлекеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Асылбек Райханұлы Боранбай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Библия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Қазақстан халық партиясы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Әпке (драма)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Ыбрайым Есенқұлұлы Маманов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Араб мемлекеттері Лигасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Үндістан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Қазақстан елшілерінің тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282019%29 10] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Құлсары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Балқадиша әні]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 10] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Ерзат Дулат]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 10] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Кетқода]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B4%D0%B0 10] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Жоңғар шапқыншылығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Жапония]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Warner Bros. Animation]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Warner_Bros._Animation 10] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Сүтқоректілер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Көлсай көлдері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Сырға салу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 10] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 10] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Батыр Баян (поэма)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 10] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Chance Vought F4U Corsair]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Chance_Vought_F4U_Corsair 10] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Құран]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Асқар Сүлейменов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Төреғали Төреəліұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Өсімдіктер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Бәйдібек ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Серік Керімбекұлы Қонақбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Құдалық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%95%D1%80%D1%96_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D1%8B 10] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Андас]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81 10] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Түйелер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Үшқайық ауылдық округі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 10] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Адам ата]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 10] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Дін]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 10] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[:Санат:Ресей өзендері|Санат:Ресей өзендері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Менің атым Қожа (фильм)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Асхат Сергеевич Ниязов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Болат Жамитұлы Өтемұратов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Саят Темірболатұлы Исембаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Линдон Бэйнс Джонсон]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%91%D1%8D%D0%B9%D0%BD%D1%81_%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 10] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Тобыш]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 10] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 10] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Сығанақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Қарақия ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Сәтті Жұлдыз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 10] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Қатысушы талқылауы:Жадыра Абибуллаевна]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%96%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 10] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Стас Александрович Покатилов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Аида Ғалымқызы Балаева]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Сүйінбай Аронұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Лухья]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%83%D1%85%D1%8C%D1%8F 10] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[2026 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Жезқазған]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Сөз табы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 10] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[ZaQ (Ninety One)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 10] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[1915 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1915_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Украина]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 10] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Барақ батыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Апай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BF%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Білім инновациялық лицейлері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Балықшы рулары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%88%D1%8B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Тарих]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 10] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 10] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 10] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Қасқыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Портал:Музыка]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%9C%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Қазақстан телеарналары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Айдаһар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Қоғабай Сәрсекеев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 9] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Қарақалпақтар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%282011%29 9] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Қатысушы:EPIC]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 9] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Өмірзая (роман)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Соғдылар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Ғани Меңтайұлы Карин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Тұмау]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%83 9] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Қазақстандағы референдум (2026)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 9] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Дәрілік өсімдіктер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Ойыншықтар хикаясы 5]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 9] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Саңырауқұлақтар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Адам тісі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Оралды секс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 9] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Темір Базарбайұлы Қырықбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Қызылқоға ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Ерке сылқым (күй)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 9] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Төрт түлік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Қостанай облысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Орхан (Османлы сұлтаны)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Еңбекшіқазақ ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Жақып Қажманұлы Асанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Жәнібек хан (Алтын Орда)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Сыпатай батыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Шақшам]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D0%BC 9] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Елік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Психология]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Зайсан (көл)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%BD_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 9] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Шекті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Байұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Макаров тапаншасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Есірткілер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Әбілхан Қастеев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Керей хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Халық қаһарманы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Бейнеу ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Қостанай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Долли Партон]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B8_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BD 9] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Қызға қырық үйден тыйым]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 9] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Есекжем]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 9] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Нияз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7 9] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Қазақстан құстары тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Шымыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Тоқтар Серіков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Досқан Қалиұлы Жолжақсынов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Есіл ауданы (Астана)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Қайып хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Құлшығаш]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 9] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Есет Көкіұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Еңбек Қызыл Туы ордені]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%A2%D1%83%D1%8B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 9] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Мұрат Бекей]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Үстеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Алаша хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[:Санат:Шымкентте туғандар|Санат:Шымкентте туғандар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 9] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[29]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=29 9] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Жошы хан кесенесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Грузия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Қарасақал]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB 9] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Қазақстан банктерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Қыркүйек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Непал]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 9] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Тоқтамыс хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Ағылшын әліпбиі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 9] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Үлгі:Еуропа елдері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Жатыр мойны эрозиясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Еріншектер Елі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 9] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Әлия Мақсұтқызы Жүсіпова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Оқу бағдарламасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%83_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 9] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Құқық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Алма]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 9] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Сүндет той]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 9] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Сүре]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 9] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Қазақстан демографиясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Ұзынағаш (Алматы облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Ділдә Алшынбайқызы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99_%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 9] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Оңтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Орал]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Ұрыс хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Канада]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 9] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Ислам]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 9] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 9] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Respublica]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 9] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Инвестиция]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Бағаналы (ру)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 8] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Ырысбек Мәуіт]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 8] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 8] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Қошқармүйіз (ою-өрнек)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 8] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[GALANZ bottlers]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=GALANZ_bottlers 8] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 8] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Шахмұрат Мүтәліп]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 8] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Ертіс]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 8] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 8] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 8] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Баскетбол]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 8] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Өскемен]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Уикипедия:Уикидің негізгі синтаксисі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Ақжайық ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Жолбарыс хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Долана]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Бейнеу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83 8] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 8] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[16]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=16 8] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Қазақ ұлттық өнер университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[15]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15 8] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Мажарстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Экология]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Ән-Ниса сүресі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Ақсақ құлан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Мәңгілік бала бейне]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 8] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Бату хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Дүние жүзінің саяси картасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Тигр]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B3%D1%80 8] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Сахабалар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Тараз мемлекеттік педагогикалық университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Ер Тарғын]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 8] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Ә (кирил)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98_%28%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%29 8] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Анар Мұратқызы Фазылжанова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A4%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 8] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Баян-Өлгей аймағы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 8] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Ордабасы құрылтайы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Рәбия сұлтан бегім]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 8] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Қармақшы ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Данил Голубенко]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 8] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Атырау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Марғұлан Қалиұлы Сейсембаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Көкпар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Метафора]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 8] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[:Санат:Басты санат|Санат:Басты санат]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82 8] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Индер ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[:Санат:АҚШ дыбыс жазу актрисалары|Санат:АҚШ дыбыс жазу актрисалары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Беріш]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Жау тылындағы бала]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Шолпан Маратқызы Қадырова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Митоз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 8] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Қан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Дмитрий Михайлович Малахов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Сарайшық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Найман хандығы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Шапағат медалі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 8] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Сүйінші]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 8] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Ай (қазақ дәстүрінде)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 8] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Созақ ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Веном: Соңғы би]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC%3A_%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 8] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Мақат ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Шиқан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Кенан Имирзалыоғлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BE%D2%93%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Емшек]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 8] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Жәңгір-Керей хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Гауһартас (фильм)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Ларингит]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B8%D1%82 8] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Алаш автономиясы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[:Санат:Франция өзендері|Санат:Франция өзендері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Майқы би]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 8] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Мемлекеттік ту]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 8] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Жусан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Тышқандар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 8] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Мемлекет]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 8] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Құрлық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Жәндіктер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Қара құрдым]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BC 8] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Сын есім]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 8] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Логистика]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Танымал қазақтардың тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Борсық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Байтақ (партия)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Жыл күндерінің тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұлан Бас қолбасшылығы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 8] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Амандасу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%83 8] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 8] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Борщ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%89 8] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Тарышы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 8] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Неке қияр]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D1%80 8] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Жыландар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 8] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[ДНҚ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 8] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 8] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Серік Жұманғалиұлы Сәпиев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Ханзада Жумонг (телехикая)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 8] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[10]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=10 8] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Мұстафа Өзтүрiк]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 8] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Қылша]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D1%88%D0%B0 8] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Абдолла Қарсақбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Төртуыл]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 8] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Ілияс Есенберлин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Арыс]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 8] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Уақ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 8] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Yenlik]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Yenlik 8] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[12]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=12 8] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Жүсіпбек Елебеков]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Асқар Әбдіғалымұлы Наймантаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Құндылық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Едіге би Төлебайұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Бозжыра шатқалы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Уикимедиа қоры]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} tqmmkm0om567i04sqlkewpze4m1i8k0 Қатысушы:Эльмира Ералиева 2 781251 3648352 3615137 2026-08-27T13:10:20Z Эльмира Ералиева 179349 үлгі 3648352 wikitext text/x-wiki = Қазақ тіліндегі цифрлық контент = Цифрлық [[контент]](digital content)-бұл [[интернет]]те немесе электронды құрылғыларда([[компютер]][[смартфон]],[[планшет]])сақталатын,таратылатын және қолданылатын ақпараттың барлық түрі.Ол цифрлық форматта болғандықтан,оны кез-келген уақытта өзгертуге,көшіруге және бөлісуге болады. ==Цифрлық контентке жататындар: == #Мәтіндік ақпарат: Мақалалар,электронды кітаптар,блог жазбалары. #Визуалды контент: Фотосуреттер,инфографикалар,суреттер. #Бейнематериалдар: YouTube видеолары,фильмдер,тікелей эфирлер. #[[Аудиоконтент]]: Подкасттар,музыка,аудиокітаптар. #Интерактивті контент: Ойындар,қосымшалар,онлайн курстар. '''Қазір цифрландыру дәуірі'''.Алдымызда тұрған мақсат-тілімізді цифрлық кеңістікте өркендету. Жасанды интеллектіні барлық салаға енгізу арқылы ел дамуына жол ашамыз.Жасанды интеллект өзегі-тіл, сондықтан ауқымды тіл моделін жасау-мемлекеттің кезек күттірмейтін қажеттілігі Орталық қолжетімді халықаралық ауқымды тіл модельдерін (LLM) қазақ тіліне бейімдеу жұмысы қарқынды дамып жатыр.Тіл - бүкіл жүйені біріктіретін басты құрал болуға тиіс.Қазақ тілі заманауи цифрлық жүйелерге енгізілген. Цифрлық дәуірдің талабы - ұлттық контентті дамыту. == Дереккөздер: == 1.[https://www.statistic.ernur.kz/ Ақпараттық портал- ERNUR.KZ] 2.[http://www.anatili.kazgazeta.kz/ ''Ana tili'' Ұлт газеті ] 3.[https://kostanaytany.kz/ ''Қостанай таңы'' газеті] [[Санат: Тіл|*]] r0mg8a212ivwfl6pda45590dqia6zf4 3648354 3648352 2026-08-27T13:13:31Z Эльмира Ералиева 179349 үлгі 3648354 wikitext text/x-wiki = Қазақ тіліндегі цифрлық контент = Цифрлық контент(digital content)-бұл [[интернет]]те немесе электронды құрылғыларда(компютер[[смартфон]],[[планшет]])сақталатын,таратылатын және қолданылатын ақпараттың барлық түрі.Ол цифрлық форматта болғандықтан,оны кез-келген уақытта өзгертуге,көшіруге және бөлісуге болады. ==Цифрлық контентке жататындар: == #Мәтіндік ақпарат: Мақалалар,электронды кітаптар,блог жазбалары. #Визуалды контент: Фотосуреттер,инфографикалар,суреттер. #Бейнематериалдар: YouTube видеолары,фильмдер,тікелей эфирлер. #Аудиоконтент: Подкасттар,музыка,аудиокітаптар. #Интерактивті контент: Ойындар,қосымшалар,онлайн курстар. '''Қазір цифрландыру дәуірі'''.Алдымызда тұрған мақсат-тілімізді цифрлық кеңістікте өркендету. Жасанды интеллектіні барлық салаға енгізу арқылы ел дамуына жол ашамыз.Жасанды интеллект өзегі-тіл, сондықтан ауқымды тіл моделін жасау-мемлекеттің кезек күттірмейтін қажеттілігі Орталық қолжетімді халықаралық ауқымды тіл модельдерін (LLM) қазақ тіліне бейімдеу жұмысы қарқынды дамып жатыр.Тіл - бүкіл жүйені біріктіретін басты құрал болуға тиіс.Қазақ тілі заманауи цифрлық жүйелерге енгізілген. Цифрлық дәуірдің талабы - ұлттық контентті дамыту. == Дереккөздер: == 1.[https://www.statistic.ernur.kz/ Ақпараттық портал- ERNUR.KZ] 2.[http://www.anatili.kazgazeta.kz/ ''Ana tili'' Ұлт газеті ] 3.[https://kostanaytany.kz/ ''Қостанай таңы'' газеті] [[Санат: Тіл|*]] ff8pe4ntyj720h130lhfzsb91q6po1a 3648492 3648354 2026-08-28T04:38:58Z Эльмира Ералиева 179349 санат қою 3648492 wikitext text/x-wiki = Қазақ тіліндегі цифрлық контент = Цифрлық контент(digital content)-бұл [[интернет]]те немесе электронды құрылғыларда(компютер[[смартфон]],[[планшет]])сақталатын,таратылатын және қолданылатын ақпараттың барлық түрі.Ол цифрлық форматта болғандықтан,оны кез-келген уақытта өзгертуге,көшіруге және бөлісуге болады. ==Цифрлық контентке жататындар: == #Мәтіндік ақпарат: Мақалалар,электронды кітаптар,блог жазбалары. #Визуалды контент: Фотосуреттер,инфографикалар,суреттер. #Бейнематериалдар: YouTube видеолары,фильмдер,тікелей эфирлер. #Аудиоконтент: Подкасттар,музыка,аудиокітаптар. #Интерактивті контент: Ойындар,қосымшалар,онлайн курстар. '''Қазір цифрландыру дәуірі'''.Алдымызда тұрған мақсат-тілімізді цифрлық кеңістікте өркендету. Жасанды интеллектіні барлық салаға енгізу арқылы ел дамуына жол ашамыз.Жасанды интеллект өзегі-тіл, сондықтан ауқымды тіл моделін жасау-мемлекеттің кезек күттірмейтін қажеттілігі Орталық қолжетімді халықаралық ауқымды тіл модельдерін (LLM) қазақ тіліне бейімдеу жұмысы қарқынды дамып жатыр.Тіл - бүкіл жүйені біріктіретін басты құрал болуға тиіс.Қазақ тілі заманауи цифрлық жүйелерге енгізілген. Цифрлық дәуірдің талабы - ұлттық контентті дамыту. == Дереккөздер: == 1.[https://www.statistic.ernur.kz/ Ақпараттық портал- ERNUR.KZ] 2.[http://www.anatili.kazgazeta.kz/ ''Ana tili'' Ұлт газеті ] 3.[https://kostanaytany.kz/ ''Қостанай таңы'' газеті] [[Санат: Тіл|*]] [[Санат:Тіл білімі]] awljy9y75jgg0ge2mer4pcpwowbro6h Астана қаласы мектептерінің тізімі 0 781718 3648327 3642906 2026-08-27T12:00:51Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648327 wikitext text/x-wiki 2026 жылғы дерек бойынша Астанада орналасқан мектептер тізімі.<ref>https://findh.org/939-spisok-obshheobrazovatelnyih-shkol-v-kazahstane.html?region=astana</ref><ref>https://egov.kz/cms/ru/articles/2Fspisok_wkol_rk</ref><ref>https://astana-bilim.kz/katalog_shkol?lang=ru</ref><ref>https://astana-bilim.kz/katalog_shkol?lang=ru</ref><ref>https://sakura-nursultan.e-orda.kz/ru/school-registr?map=0&_csrf-frontend=sMkcIBTj96L-AC-a7KTIxiJPXWYSAb51458oM3GbSxL-jW9nRKmGxJRrVu3Y6qawEysFJ11U2yDT0mlbINgJIg%3D%3D&SchoolSearch%5Bsearchtext%5D=&page=NaN</ref><ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/747403?lang=kk</ref><ref>https://digitalbusiness.kz/2026-06-15/zolotaya-parta-kto-vladeet-samimi-dorogimi-chastnimi-shkolami-kazahstana-i-skolko-oni-zarabativayut/</ref> == Алматы ауданы<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983329?lang=kk</ref> == {| class="wikitable collapsible sortable" ! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы |- | [https://astana22.edupage.org/? № 22 мектеп-гимназия]|| Ж.Жирентаев, 16|| '''1992'''<ref>http://astana-school22.blogspot.com/2013/03/22.html</ref>|| орыс|| || Абылайхан даңғ., 16/1, 18, 20а, 20б, 24, 26, 26/1, 28, 32/1, 32/2, 36, 36 а, М.Жұмабаев көшесі, 1, 2, 3, 3/1, 5, 5/1, 6, 7/1, 9, 9/1, 9/2, 10,11, (12, 14, 14/1 ЕНУ жатақханасы), 12 а, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 16/4, 18, 18/1; Жирентаев көшесі 9, 10, 13, 14, 15, 15/1, 16/1, 19, 19/1, 19/2, 20/1, 21,22, 22/1; Петров көшесі 17, 19, 19/1, 21/2, 21/3, 23, 23/1, 23/2, 26, 28/1, 30/1, 31/1, 32, 32/1, 32/2, 34; Кажымұқан көшесі 22, 26, 28, 13/1; Күйші Дина көшесі, 31. (қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 48 МЛ-ге). . Күйші Дина көшесі 22, 22/1, 23, 23/1, 23/2, 24, 25, 25/1, 25/2, 26, 28, 28/1, 30, 30/1; Б.Майлин көшесі, 23, 29, 29/1, 30, 31, Ж.Жирентаев көшесі, 2, 4, 4/1. (қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 51 МГ-ге) |- | [https://28-school.edu.kz/?lang=ru № 28 мектеп-лицей]|| А.Петров, 8 || || қазақ, орыс|| || Қажымұқан көшесі: 2, 4, Тәуелсіздік даңғылы: 4/1, 4/3, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 16, 21, 21/2, 21/4, 21/5, 21/6, 21/9, Петров көшесі: 1, 1/1, 2, 2/1, 3, 4, 5, 5/2, 5/3, 7, 7/1, 10, 10/1, 12, 12/1, 12/2, 12/3, 14, 14/1, 14/2, 14/3, Күйші Дина көшесі: 1, 1/1, 3/1, 5, 5/1, 7, Еренқабырға көшесі: 10, 14/1, 14/2, 14/3, 14/5, 14/6, 16/1, «Энергетик» т.а.,. Амман көшесі: 21, 21а, 21б, 21/1, 21/2, 21/3, 21/4 |- | [https://29.astana-bilim.kz/?lang=kz № 29 орта мектеп]|| Жилой массив Железнодорожный, М. Горький, 22|| || қазақ, орыс|| || «Теміржолшылар» т.а.. |- | [https://sh30astana.edu.kz/ru/about/about № 30 мектеп-гимназия]|| А.Петров, 11|| '''1978''' || қазақ, орыс|| || Петров көшесі: 9, 13, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 18/1, 20, 22. Қажымұқан көшесі: 6, 6/1, 8/1, 10/1, . К. Сәтпаев көшесі: 1, 1/1, 3, 3/1, 5, 7, 7/1, 9, 9/1, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 11/5, 11Б |- | [https://32.astana-bilim.kz/ № 32 мектеп-гимназия]|| Абылайхан даңғылы, 25/3|| 1988|| қазақ, орыс|| || Абылай хан даңғылы: 17, 17/1, 19, 19/1, 19/2, 19/3, 23, 25, 25/1, 25/2, 27/1, 27/4, 29/1, 29/2, 33, І. Жансүгіров көшесі: 4/1, 4/3, 4/4, 6/1, 6/2, 8/3, Күйші Дина көшесі: 35, 37, 39, 39/1, Манас көшесі: 3/1, 6, 6/1, 8, 9, 11/1, 11/2, 11/3, 13, 13/1, 13/2 |- | [https://37mektep-ns.edu.kz/?page_id=10276&lang=kk Сырбай Мәуленов атындағы № 37 мектеп-лицей]|| Күйші Дина 44/3|| 1993, 2017 жылы қосымша құрылыс|| қазақ, орыс|| || Күйші Дина көшесі: 36, 36/1, 36/2, 38, 40, 40/1, 42, 42/2, 44, 44А, 44/1, 44/2, 46, 46/1, 46/2, 46/3,. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 28, 30, 30/1, 32, 36/2, 36/3,. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 5, 7, 7/1, 9, 11/2, 11/3, 17, 19,. Абылай хан даңғылы: 37, 39, 39/1, 41, 41/1, 41/2, 43/1, 45А |- | № 38 мектеп-лицей || Мусрепова 8/2|| 01.01.1999|| қазақ|| || Ғ. Мүсірепов көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/2, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 10, 10/2, 10/3, 12, 14, 14/1, Абылай хан даңғылы: 47, 55, 57, 57/1, 57/2, 59, 59/1, 59А, Ғ. Мұстафин көшесі: 1, 1/3, 1/2, 3, 3/1, 3/2, 3/3, 5, 5/1, 7/1, 7/2, 9, Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 38, 40, 42, 44, 46, VIP қалашығы, VIP елді мекені . (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ЖББМ-ке);. Ғ. Мүсірепов көшесі: 1, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 7/3, 9,. Абылай хан даңғылы: 49, 49/1, 49/2, 49/3, 51,. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 6, 6А, 8, 8А, 8/1, 8/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 37 МЛ) |- | Ахмет Байтұрсынұлы атындағы № 48 мектеп-лицей || Жирентаев, 15/2|| 03.01.2003|| қазақ|| || Жирентаев көшесі: 9, 10, 13, 13/1, 14, 15/1, 16/1, 19, 19/1, 19/3, 20/1, 21, 22, 22/1, Қажымұқан көшесі: 13/1, 18, 18/2, 22, 26, 28 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 22 МГ);. Қажымұқан көшесі: 12, 12Б, 12В, 14, 14/1, 16, Қ. Сәтпаев көшесі: 4, 4/1, 4/2, 6, 6/1, 8, 10 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 30 МГ). |- | Райымбек батыр атындағы № 50 Қазғарыш» мектеп-лицей || ул. Куйши Дина, 6|| || қазақ|| || Б. Майлин көшесі: 3, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 8, 9, 11/1, 13, 14 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 92 МЛ-де);. Тәуелсіздік даңғылы: 20, 22, 23, 23/1, 24А, 24Б, 25, 25-блок 1, 26, 26/1, 28, Күйші Дина көшесі: 2/1, 2/2, 4, 4а, 4/1, 4/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 28 МЛ-де);. Қ. Сәтпаев көшесі: 13, 13/3, 15, 17, 17/1, 17/2. Күйші Дина көшесі: 8, 8/1, 8/2, 11/1, 12, 12/1, 12/2, 13, 15. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 30 МГ-да). |- | Мұстафа Шоқай атындағы № 51 мектеп-гимназия || Қараөткел, Аманат, 5|| 2005<ref>https://bilimdinews.kz/?p=271822</ref>|| қазақ|| || Аманат көшесі 4, 6, 8, 9, 9/1, 10, 11, 12, 14, 18, 20, 22, 24, 28, 30, 30/1, 32, 34, 36. Күншуақ көшесі 1, 2, 3, 4, 5/1, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14. Алтыбақан көшесі 1,5, 7, 9, 10, 10/1, 12, 19, 19/1. Ойтуған көшесі 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 17/1, 17/2, 18, 19. Шашу көшесі 1, 2а, 2б, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14. Ошақты көшесі 5, 7а, 10, 11, 12, 14, 16, 17, 18, 19, 19/1, 19а, 20, 21, 23, 24, 24а, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 38, 40, 42, 44. Рудаки көшесі 2, 4, 6а, 10, 10а, 12, 14, 16, 18, 20, 22. Манатау көшесі 2а, 3, 3/1, 4, 5, 5/2, 6, 7, 8, 9, 11/1, 12, 13, 13/1, 15 ,17, 19, 21, 21/1, 23, 25, 27, 27а, 29. Сырымбет көшесі 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 24, 26/2, 27, 28, 29, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 41. Қызылқұм таркөшесі 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12. Бағаналы көшесі 2, 3, 5, 6, 6а, 7, 8, 9, 10, 11, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 23, 25, 26, 29, 30, 31, 32, 34, 35, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44. Көкпар таркөшесі 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22. Б.Момышұлы көшесі 16, 18, 18/1, 18/2, 20, 23, 23/2, 25, 27, 27а. М.Жұмабаев көшесі 17/1, 17/2, 17/3, 19/1, 21/1, 21/2, 21/4. Талғар көшесі 3, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 9, 11 ,13,15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 29, 31. Қ.Сәтпаев көшесі 16/1, 16/3, 18, 19, 19/1, 20, 20/1, 20/2, 21, 23, 23/1, 23/2, 25, 29/1; Б. Майлин көшесі 20/1, 20/2, 20/3, 21, 23, 23/1, 23/2, 25, 29, 29/1, 31. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 53 МЛ-де);. Ж.Жирентаев көшесі, 2, 4, 4/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 22 МГ-да). |- | Бейімбет Майлин атындағы № 52 мектеп-гимназия || Бурабай, 38|| 01.01.2006|| қазақ|| || Қобыланды батыр көшесі: 7, 7А, 7Б, 7В, 7Г, 7Д, 7Е, 7К, 7Л, 7М, 7Н, 4, 8, 10, 12, 16, 18, 20, 24, 26, 28, 30, 32, 34, 34/1, Дегерес таркөшесі: 1, 3, 5, 6, 7/1, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, Дегелен таркөшесі: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, Ақарыс көшесі: 1, 3, 4, 5, 5/1, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 26, 27, 29, 30, 34, 35, 36, 38, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46/1, 47, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 61/1, Бекарыс көшесі: 1/1, 2, 4, 5, 5/1, 8, 9/1, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 21/1, 22, 23, 24, 27, 28, 29, 30, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 41/1, 42, 43, 44, 46, 48, 50, 54, Жанарыс көшесі: 1, 2, 3, 6, 7, 7А, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 18, 24, 25, 27, 28, 30, 32, 34, 36, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 46/1, 47, 49, 51/1, . Бұқтырма көшесі: 1, 2, 3, 4, 7, 9, 10, 11, 11/1, 12, 14, 15, 15/1, 16, 17, 17/1, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27/1, 28, 28/1, 29, 29/1, 30, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 39, 40, 40а, 41,42, 43, 45, 46, 48, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 68, 70, 72, 76/1. Ертіс көшесі: 2, 3/1, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 11а, 11/1, 12, 12/1, 12/2, 13, 13/1, 14, 15, 16, 16/1, 17/1, 18, 18/2, 20, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 41, 41/1, 42, 43, 44, 46, 47, 48, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 70. Жайық көшесі: 1, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, 12,13,14,14/1,16, 16/1, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 25, 26, 27, 28, 31, 33, 35, 37, 37/1. Бурабай көшесі: 1, 2, 2а, 3, 4, 5, 6, 7, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30, 31, 32, 37, 37/1, 39, 41, 42, 43, 45, 46, 48, 52/1, 54, 56. Ыргыз көшесі: 1, 5, 7, 9, 11, 12, 14, 16, 19, 21, 21/1, 23. Есіл көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34/2, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 52а, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 58/1, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72,73, 74, 75, 76,77, 78. Жаркент көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46. ул.Шу: 1, 3, 5, 7, 9, 11, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 29, 31, 33, 39, 47, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 63а, 67, 69, 71, 73, 75. Ғ.Мұстафин көшесі: 2, 6, 6/1, 8, 10, 10а, 14, 18, 20, 26, 26б, 32, 32/1, 34, 36, 42, 54, 56, 60/1, 62, 64, 66а. Сілеті көшесі: 3, 4, 4а, 5, 6, 6/1, 7, 8, 9, 12,14, 15, 16, 18, 20, 22, 24, 28. Қозыбасы көшесі: 1, 3, 9, 13, 15, 19, 21, 23, 25, 27, 29. Ұ.Субханбердин көшесі: 14,18. Хантау көшесі: 2, 8, 10, 10а. Ш.Құдайбердіұлы даңғылы, 58. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 63 МГ-да) |- | Бауыржан Момышұлы атындағы № 53 мектеп-лицей || Жилой массив Юго-Восток (правая сторона) . Қаркабат, 17|| 01.01.2006|| қазақ, орыс|| || Талғар көшесі 1,2,3-19 (тақ), Көкпар (барлығы), Зеренді 1-41 (барлығы), Көкорай 1-22 (барлығы), 23-41 (тақ), Қалба 2, 10-20 (тақ), Жанкент 71-157 (тақ), 96-204 (жұп), Құндызды 1-14 (барлығы), Қарқабат 1, 1/1, 3, 7, 9, 11, 13, 13/1, 17, Жайдарман таркөшесі 2-12, 12а (тақ), 3, Ақберен 1,3,5,7, Нұрлы 1-14 (барлығы), Келес таркөшесі (1-19 тақ), Ақсу-Аюлы 1-40 (барлығы), Қосалқа, Кемел 2-18 (жұп), Аксұңқар 2-19 (барлығы), Балқантау 110-126 (жұп), 180-нен жұп, 187-213 (тақ), Ақыртас 25-35 (тақ), Б.Момышұлы 4, 4/1, 6/1, 6/2, 6/3, 8/1, 10, 10/1, 10/2,12,14 (жұп), Қ.Сәтпаев көшесі 22-26/11 (жұп), 31, Берен көшесі 1-22; Шырайлы таркөшесі 1-13; Сайрам таркөшесі 1, 3, 7, 9, 11 (барлығы); Кеген көшесі 1-12; Мерей таркөшесі, 2-12 (жұп); Керуен таркөшесі; Жаңаөзен таркөшесі 2-12, Аршын көшесі, 1-14, 14 а, 14 б; Қ.Сәтпаев көшесі, 33 |- | [https://63.astana-bilim.kz/pasport?lang=kz № 63 мектеп-гимназия]|| жилой масив «Юго- Восток»                   (левая сторона) Лепсі 38|| 2010|| қазақ, орыс|| || Есіл, Шу, Лепсі, Іле, Еділ, Қошқарбаев көшесі, 68, 72, 80, 80/1, Астана- Қарағанды тасжолы, 23, 23/2 («Денсаулық Бақыт» ТК) |- | [https://cdn1.kdt.kz/files/sites/1383501720745699/files/%D0%9C%D0%95%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%9F%20%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%9E%D0%A0%D0%A2%D0%AB/%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B.pdf?_t=1740043936 № 64 мектеп-лицей]|| ул.Г.Мусрепова 15|| 01.01.2010|| қазақ|| || Қ. Рысқұлбеков көшесі: 16, 16А, 16/1, 16/2, 16/3. Ғ. Мұстафин көшесі: 21, 21/1, 21/2, 21/3, 21/4, 21/5, 21/6, 21/7, 13/1, 15/1, 15/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 63 МГ-да);. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 17 (1/17), 17 (2/17), 17 (3/17), 17 (2/10), 17 (4/10), 17/3, 17/4, 17/5, 17/6, 19/1, 19/2, 19/3. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 27, 27/1, 27/2, 27/3, 29, 29А, 31/1. Манас көшесі: 20, 20/1, 20/2, 22/1, 22/2, . Махтумқұлы көшесі: 3, 3/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 114 ЖББМ-те);. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 23, 25/1, 25/2, 25/3, 25/4, 29/1, 31, 31/1, 33. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 37 МЛ-де). |- | [https://70.astana-bilim.kz/mektep-tolkujaty?lang=kz № 70 мектеп-лицей]|| жилой массив Юго-Восток /правая сторона/, Майқайын 1|| 01.01.2012|| қазақ|| || Тәуелсіздік даңғылы: 31/2, 31/3, 31/4, 33, 33/1, 34/1, 34/2, 34/8, 34/9, 34/10, 39, 43, 43/3, 44/5, 45/1, 47а, 47/2, 47/3, 47/4, 49/1, 49/2, 49/4, 49/5, Б. Момышұлы даңғылы: 2/6, 2/7, 2/8, 2/9, 2/10, «Ақбұлақ» т.а.: 2, 3, 4, А. Тоқпанов көшесі: 8, 8/1, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 8/6, Балталы көшесі: 14-20/1, Арқат таркөшесі: 7/1, Тарлан таркөшесі: 1-19, Шертер көшесі: 1-18, Майқайын көшесі: 1-18. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 92 МЛ-де);. Б. Момышұлы даңғылы: 7, 9, 11, 13/1, 13/2, 13/3, 13А, 15А, 15/2, 15/3, 17, 17/2, 19, 19/1, 19/2, Тәуелсіздік даңғылы: 38/2. Жайдарман таркөшесі: 1, Арғанаты көшесі: 33-51 (тақ сандар), Балбырауын көшесі: барлық үйлер. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 53 МЛ-де) |- | № 92 мектеп-лицей<ref>https://92ml.edu.kz/o-shkole</ref>|| Дауылпаз 1/1|| 2021 || қазақ, орыс|| || Б. Момышұлы даңғылы: 2, 2А, 2Б, 2В, 2/4А, 2/4Б, Амман көшесі: 2, 2А, 2Б, 4, 6, Дауылпаз көшесі: 7/2, Ақыртас көшесі: 1-21, Балталы көшесі: 2-12, Дауылпаз көшесі: 2-14. Шарль де Голль көшесі: 11, Романтиктер көшесі: 27. Тәуелсіздік даңғылы: 40, 40/3А, 40/4, 40/6, 40/7, 40/8. Балқантау көшесі: 72/1, 74, 76, 78, 80, 84, 86, 88, 90, 90/1, 90/2, 96, 98, 100, 102, 106, 109, 163, 161, 159, 183, 181А, 179, 175, 169, 167, 165, 95, 97, 99, 10/1, 103, 105, 107, 109, 111, 113, 115, 117, 119, 121, 125, 127, 131, 133, 139, 141, 143, 145, 146, 147, Арғанаты көшесі: 1-19, 21, 23, 29, 31. Таскескен көшесі: 1-30, 32, 38, 40, 42, 46, 48, 50, 54, 56, 58, 60, 62, 64, 66, 68, 70, 72, 74, 76, 78, 80, 84. Айнакөл көшесі: 103-163, Кеңгір көшесі: 1-19, 21, 23, 25. Қарасаз көшесі: 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, А.Тоқпанов көшесі, 20, 22 |- | [https://114-astana.edu.kz/ № 114 жалпы білім беретін мектеп]|| Ілияс Жансүгірұлы көшесі, 1|| 2025|| || || Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 2, 2А, 2Б, 2В, 2/1, 2/2, 2/4, 2/6, 2/7, 3, 4, 4/3, 4/4, 5, 12, 14, 18, 20, 22, 24, 24/1, Манас көшесі: 23/1, 23/5, 23/7, Абылай хан даңғылы: 2, 3, 3/1, 4, 4/2, 5/1, 5/2, 5/3, 5А, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 6/5, 6/7, 9, 9/1, 9/2, 10, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 12, 12/1, 12/2, 12/3, 14, 14/1, 14/2;. Орыс тілінде оқытатын сыныптар:. Манас көшесі: 20, 20/1, 20/2, 21, 22/1, 22/2, Қ. Рысқұлбеков көшесі: 27, 27/1, 27/2, 27/3, 29, 29А, 31/1, Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 17/3, 17/4, 17/6, 17-блок 1/10, 17-блок 1/17, 17-блок 2/17, 17-блок 3/17, 17-блок 4/10, 19/1, 19/2, 19/3, Қажымұқан көшесі: 13Б, 15 |- | № 116 жалпы білім беретін мектеп || Юго-Восток (оң жақ), Мұқан Төлебаев көшесі, 3|| 2025|| || || Айнакөл көшесі: 1/1, 2, 3, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16, 19, 21А, 22А, 23, 27, 28, 29, 29А, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 39, 41, 42/1, 46, 47, 48, 50, 54, 54А, 56, 56/1, 58, 58/1, 60, 63, 65, 67, 69, 71, 73, 75, 77, 79, 81, 83, 85, 87, 89, 91, 93, 95А, 97, 101, 103/1, Арқайым көшесі: 1, 7А, 11, М. Төлебаев көшесі: 4, 5, 5А, 5Б, Орхон көшесі: 2, 2А, 6/1, 8, 8А, 10, 12, 16, 29, 36, 37, 39, 41, 43, 44, 45, 46, 48, 49А, 55, 57, 57/2, 63, 65, 67, 69, 71, 73, Шаттық таркөшесі: 1, 1А, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 20, 20/1, Қызылкөл таркөшесі: 1, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16, 17, 18, 18/1, Теміртау таркөшесі: 1А, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 18/1, 19, Қызан таркөшесі: 1, 2, 3, 4, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, Сұлутөбе көшесі: 1, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27А, 29, 31, 33, 35, 37, 39, 41, 43, 45, Жалаңтөс көшесі: 2, 4, 6, 10, 10/1, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 22/1, Арал таркөшесі: 2, 3, 4, 4А, 5, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, Б. Момышұлы даңғылы: 22/2, 22/4, 22/5, 22/6, 22/7, 22/8, 22/9, 22/12, 24/18, 24/4, 24/5, 28/4, 28/5, 28/7, 28/8, 28/10, 28/12А, 28/15, 28/17, Майдақоңыр көшесі: 2, 4, 6, 8, 10, 12, 16, 18, 20, 20/2, 22, 22А, 24, 24А, 26, 30, 32, 34, 36, 54, 54/1, 56, 58, Бозторғай көшесі: 6, 8, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 24, Ер Тарғын көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 8/1, 9, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 22, 23, 24, 25/1, 26, 27, 28, 29, 30, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 40, 41, 42, 43, 44, 46, 48, 49, 50, 51, Ер Көкше көшесі: 1, 3, 5, 11, 13, 17, 19, 21, 23, 29, 31, 33, 33/1, 39, 43, 45, 47, 49, Ер Қосай көшесі: 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 16/1, 22, 24, 26, 34, 36, 40, 42, 44, 46, 48, 50, 52, Р. Қошқарбаев даңғылы: 39, 41, 43, 43/2, 45, 45А, 45Б, 45/1, 54А, 56, 56/1, 60, Қордай көшесі: 2, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 20, 22, 23, 24, 25, 25/1, 26, 27, 28, 29, 31, 32, 33, 34, 35, 36/1, 39а, 40, 41, 43, 44, 45, 46, 49, 51, 52, 53, 54, 57, 58а, 59, 61, 63, 63/1, 65, 67, 69, 70, 71, 71/1, 71/2, 72, 73, 75, 77, 79, Отыкен көшесі: 1, 5, 7, 9, 11, 15, 16, 17, 19, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 36, 44, Құмкент көшесі: 3-58, 60, 62/1, 66, Сартай таркөшесі: 1-16, Сарыағаш таркөшесі: 1, 3, 5, 6, 7, 9, 10, 17, 19, Сарқан көшесі: 2-54, Түлкібас көшесі: 1-58/1, Мойынты көшесі: 1-56, Баянтау көшесі: 1-49, Алмалы өткелі: 3, 5, 7, Бөрілі көшесі: 2-52, Енесай көшесі: 2-16, Ө. Жәнібек көшесі: 42, 45, Жанкент көшесі: 3-86, Масаты көшесі: 1-59, Бесбалық көшесі: 7-18, Ақкөл өткелі: 1-12, Қаратал көшесі: 1-34, Ақшатау өткелі: 1-11/1, Таскескен көшесі: 33-130, Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы көшесі: 2-17, Шабыт таркөшесі: 4-6, М. Жұмабаева көшесі: 29/2-34/7А, Балқантау көшесі: 8-93, Бесшалқар көшесі: 2А-18, Обаган көшесі: 4-30, Коныраулы көшесі: 3-9, Абылай хан даңғылы: 52-64 |- |'''[https://nurorda.edu.kz/ Школа-лицей «NURORDA»]''' |Улица Касыма Аманжолова, 34 Юго-Восток (правая сторона) ж/м, |2007 | | |Жеке меншік |- |'''[https://spectrum.edu.kz/ru Spectrum International School]''' |Проспект Ракымжан Кошкарбаев, 11 Юго-Восток (правая сторона) ж/м |2008 | | |Жеке меншік |- |'''[https://riviera.edu.kz/ Riviera International School]''' |Проспект Бауыржан Момышулы, 1/1 | | | |Жеке меншік |- |[https://flagmanschool.edu.kz/ Физико-Технический Лицей Flagman Флагман] |Проспект Шакарим Кудайбердыулы, 22/1, | | | |Жеке меншік |- |[https://miras-astana.kz/ Мирас Международная частная школа] |Улица Куйши Дина, 34 |1999 | | |Жеке меншік |- |[https://bluesail.edu.kz/ Blue sail Astana] |просп. Абылай Хана, 28/1 |1992<ref>https://bluesail.edu.kz/</ref> | | |Жеке меншік |} == Байқоңыр ауданы<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983315?lang=kk</ref> == {| class="wikitable collapsible sortable" ! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы |- | [http://astana4mg.edu.kz/biz-turaly/mektep-tolk-zhaty.html Жамбыл Жабаев атындағы № 4 мектеп-гимназия]|| Ш.Айманова 3 || 1907, 1919 қайта ашылу кеңес өкіметі, 1958 жңағимарат, 2003 жылы 700 орындық қосымша ғимарат салынды<ref>https://astana4mg.edu.kz/biz-turaly/mektep-shezhiresi.html</ref>|| қазақ|| Қазақ-татар медресесі, 1940 жылы Жамбыл атында | С. Торайғыров көшесі: 1, 2, 3, 3/1, 4, 4А, 4/2, 4/3, 4/4, 4/6, 4/6А, 4/6Б, 4/7, 4/8, 7/1, 7/2, 7/5, 7/6, 7/7, 36, 93А, 93Б. С. Сейфуллин көшесі: 33, 35, 40, 41, Республика даңғылы: 34/2, Қарағанды көшесі: 21, 21А, 21Б, 23, 25/3, 36, 36/1, 38. С. Рахымов көшесі: 91, Ш. Айманов көшесі: 1/1, 1/2, 1/3. Ж. Аймауытов көшесі: 4/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 3 МГ-де);. Ж. Аймауытов көшесі: 3/1, 3/4, 3/5, 3/6, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 7/3, 7/4, 7/5, 7/6, 8/2, 8/4, 8/5, 9, 9/1, 9/2, 9/3, 9/4, 9/6, 9/8, 9/9, 9/10, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 10/5, 12/1, 12/2, 12/2А, 12/3, 12/4, 12/5, 33, 49Б, С. Рахымов көшесі: 115А, 115Б, 117А, 17/1, 123, Қарағанды көшесі: 51, 51/1, 51/2, 53, 55,. А. Жангелдин көшесі: 25, 27, 27/1, 27/2, 27/3, 27/5, 27/6, 27/7, 27/8, 27А, 27Б, 40/1, 40/2, 40/3, 40/4, 40/4А, 40/5, 40/7, 40/7А, 40/7Б, 40/8, 25/1, 29/1, 29/2, 29/3, 29/4, 29/5, 41А, 23/3, 30Б, 31/3А, 31/4, 31/5, 31/6, Ш. Айманов көшесі: 5/1, 5/2, 5/3, 5/3К2, 5/6, 5/7, 5/8, 10/1, 10/2, 10/3, 12/2, 12/2А, 12/3, 12/4А, 12/6А, 12/7, 12/5, 12/6, 12/8, 12/8А, 12/8Б, 12/9, 12/10, 12/11, 14/3, 14/4, 14/5, 14/7, 14/11, 14/10, 14/8А, 14/8Б, 14/1, 14/2, 49Б, Республика даңғылы: 38, 40,. Бөгенбай батыр даңғылы: 60/5, 60/6, С. Жүнісов көшесі: 18, 20, 20А, 20А/2, 20Б, 22, 22/2, 28, 29, 30, 31, 31А, 32, 32Б/2, 32Б/3, 33, 33А, 33Б, 34, 34Б, 35, 36, 37, 37А, 39, 41, 42, 43, 43А, 45, 47, 49, 44, 44/3, 44Б, 46В, 46В/2, 45А, 46/1, 46/2, 48/1, 48/2, 50, 52, 54, 56Б, 58Б, 60А, 60Б, 60В. Ш. Уәлиханов көшесі: 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2,. С. Торайғыров көшесі: 6/2, 6/3, 6/4, 10/1, 10/2, 11/4. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 7 МГ-де). |- | [https://5.astana-bilim.kz/ № 5 гимназия]|| Ж. Тархана, 16|| '''''1965''''' || қазақ, орыс|| || Кравцов көшесі: 3, 3/1, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 9,. Пушкин көшесі: 1, 2, 2/1, 3/1, 4, 6, 6/1, 7, 9,. А.Жұбанов көшесі: 1, 3, 3/1, 3/2, 4, 5, 6, 9, . Брусиловский көшесі: 1/2, 1/3, 2, 3/1, 3/2, 3/3, 4. Макаренко таркөшесі: 4, 6, 8, 10, Янушкевич көшесі: 1, 1/2, Иманов көшесі: 44, 50/1, Жәнібек Тархан көшесі: 17 |- | № 8 мектеп-лицей || улица Сәкен Сейфуллин,50|| 2017 жылы жабылды?<ref>https://informburo.kz/novosti/v-astane-shkoly-8-zakryli-a-detey-otpravili-po-drugim-uchebnym-zavedeniyam.html</ref>|| қазақ|| || Жангелдин көшесі: 33А-48/5, Әлімжанов көшесі: 45-77,. Қарағанды көшесі: 58/4-137, Толстой көшесі: 1-32, Асанқайғы көшесі: 75/1-146, Уәлиханов көшесі: 22/2-28/6,. С. Жүнісов көшесі: 72-110А, Лермонтов көшесі: 1-28, Абыралы таркөшесі, Жиенқұлов көшесі, Биші Қайың таркөшесі. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 7 МГ-де);. Тараз көшесі: 14-20/7, Абай көшесі: 50, 63, 65/2, 65/3, 67, 67/1, 67/2, 69/1, 69/2, 71/1, 73/2, 73/4,. А. Сембинов көшесі: 7, 8/3, 8/4, 8/5, 9, 9/1, 12/1-26/1. С. Сейфуллин көшесі: 44/2-61/1А, Күлтөбе таркөшесі: барлық үйлер, Ж. Омаров көшесі: 123-192, Сырдария көшесі: 18-84, Садовая көшесі, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ЖББМ) |- | [https://10mektep-ns.edu.kz/mektep-tarihy/ Жұмабек Тәшенов атындағы № 10 мектеп-гимназия]|| улица Мәлік Ғабдуллин,7|| || қазақ, орыс|| || Республика даңғылы: 2/1, 2/2, 2/3, 2/4, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 6, 6/1, 6/2, 8, 10, 10/1, 16, 16/1, 18А, 18Б, 18В, Иманов көшесі: 6, 10, 10/1, 10А, 12, Бараев көшесі: 1, 3, 5, 9, 9/1, 13, Ғабдуллин көшесі: 1, 3, 3/1, 4, 4/1, 5, 6, 6/1, 6А, 6Б, 8Б, 9/1, 9/3, 10А, 10Б, 10/2, 10/3, 11, 12, 12/1, 12/2, 12Б,. Иманбаев көшесі: 1, 3, 5, 5Б, 9В, М. Мәметова көшесі: 11, 13, Ғұмар Қараш көшесі: 36, 38, Рамазан көшесі: 33 |- | № 12 орта мектеп || Жилой массив Өндіріс улица Қамысты,7|| || қазақ, орыс|| || Көксенгір көшесі: 1, 1А, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 16А, 18, 2, 20, 20А, 21А, 22, 23, 29, 3, 30, 31, 32, 32А, 32Б, 33, 37, 37Б, 40, 40А, 44, 46, 47, 47/1, 49, 5, 50, 6, 61А, 9, 9/2, 5/3, 3/2, 1/1, 1/2, 11, 4, 41, 41А, Ойыл көшесі: 1А, 2, 2А, 3, 5, 6, 9, 9А, 10А, 11, 12, 13, 13/1, 14, 15, 16, 17, 19, 24/А, 25А,. Махат көшесі: 1, 6, 9, 13, 22, 28, 34, 38, 38А,. Шет көшесі: 3, 3/1, 1, 12, Айнатас көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 13, 14, 15, Сандықтас таркөшесі: 2, 4, 5, 7,. Чехоев көшесі: 1, 2, 2/1, 3, 4, 6, 7, 8, 10, 10А, 10Б, 11, 13, 13А, 14А, 15, 15А, 19, 21, 26, 35, 36, 37, 39, Ырыс таркөшесі: 2, 3, 4, 5, 5А, 6, 6А, 9, 10, 14, 15А, 16, 17, 19, 23, 25, 26, 31, 31А, Дунаевский көшесі: 4, 5, 6, 7, 8, 8/1, 12, 14, 16, 18, 20, Жолымбет көшесі: 3, 4, 6, 8, 10, 10/1, 12, 13, 19,. Мұрадели көшесі: 1, 1/1, 1А, 6, 8, 9, 10, 11, 13, 12, 14,. Бестөбе көшесі: 1, 4, 5, 6, 7, 8, 13, 15, 18, 20, 24, 28, 28А,. Қамысты көшесі: 2, 3, 6, 7, 8, 10, 14, 15, 19, 20, 21, 26, 31/2, 37, 39, 38, 40/1, 40/2, 40/3, 45/2, 45/3, 47, 56, 58, 59, 62, 66, 69, 70, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 83, 84, 85, 86, 87, 89, 89Б, 89В, 89Г, 93, 95, 101, 103, 110, Қайрақты таркөшесі: 1, 2, 3, 4, Хачатурян көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, Аққайың таркөшесі: 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 12, 22. Балтақөл тұйығы: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 12, 12А, 24 |- | Төлеген Айбергенов атындағы № 16 орта мектеп || Кенесары,81|| 1979<ref>https://egemen.kz/article/374873-aqyn-tolegen-aybergenov-atyndaghy-mektepke-45-dgyl</ref>|| қазақ, орыс|| || ул. Пушкина 15, 15б, 25, 25/1, 25/3, 31/1, . ул.Янушкевича 9/2, 9/3, 9/4, 10, 14/1. Абай даңғылы, 92/1, 92/2, 92/3, 96; ул.А.Жубанова, 14/1, 14/2, 14/5, 16/1, 17/1, 17/2, 17/3, 17/4, 17/5, 17/6, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, 19/5, 21, 21а, 22/2, 23, 24, 25, 25/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 31/1, 54а. . ул.Брусиловского 12/1, 12/2, 12/3, 12/4, 12/5, 12/5к2, 12/5к3, 12/5к4, 12/6, 13/1, 13/2, 13/3,13/4, 13/5, 13/6, 14/1, 14/2, 14/3, 15/1, 15/2, 15/3а, 15/4, 15/5, 15/7, 18, 18/1, 20, 22, 22а, 26, 28. ул.Циолковского 1, 1/1, 3. пер.Циолковского 4, 6, 6/2, 8, 10, 10/3, 45. ул.Бейсекбаева 11, 14, 14/2, 19, 21, 21/1. ул.Кенесары 83/1, 85, 85/1, 85/3, 85/4, 87, 87/1, 87/2, 87/3, 87/4, 87/5, 87/6, 87/7, 89а, 89/1, 89/2, 89/3к3, 89/5, 89/6, 93; ул.Сембинова, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 20, 24, 24/1, 26, 26/1. ул.С.Сейфуллина, 54/2, 54/3, 54/5, 54/4, 54/6, 56, 56/1, 56/2, 56/3, 56/4, 56/5, 56/7, 56а, 56/8, 56/9, 65, 65/1, 67, 69, 69/1, 69/2. ул.Егемен Казақстан, 6/1, 6/3, 6/4, 6/5, 8/1, 8/3, 8/4, 11, 12, 13. пр. Абая, 74а, 74/3, 74/4, 74/10, 76, 78, 80/1, 80/2, 87/1, 87/2, 88/1, 88/2, 92/1, 92/2, 92/3, 95, 95/1, 95/2, 96, 98б, 101, 101/1, 101/2. пер.Изобильный 1, 2-1, 2/2, 3, 4, 4-1, 5, 5/2, 6, 6/2, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, ул. Громовой 2, 5, 7, 9, 11; пер.Волгоградский 1,3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20. пер.Одесский 1, 2/4, 3, 4 к2, 4 к4, 5, 6/1, 6/2, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 19/1. пер.Севастопольский 4, 6, 8, 9, 9/1, 10, 12, 14, 16, 17, 18, 19, 20, 22, 24/1, 30, 32, 34, 34/3, 36, 36/3, 40; пер.Минский 19, 21а, 21/1, 23, 32.. пер.Чайковский, 1,1а, 1б, 2, 3, 5, 7, 9, 11,13, 19, 21, 23, 25. пер.Лихачева, 56а, 58а, 60а, |- | [https://astana21.edupage.org/? № 21 орта мектеп]|| улица Кошке Кеменгерулы,4|| 1992<ref>https://edu-kz.com/mektep/shkola-21-v-astane</ref>|| орыс|| || Өндіріс көшесі: 1-27, 27-85, 27/1, 25/1, Бейнеу тұйығы. Теректі тұйығы, Сарыадыр тұйығы, Ақбидай көшесі: 11, 13, 14, 15, 29-47, Қ. Кеменгерұлы көшесі: 18/1, 1-44, 17, 17/1, 17/2, 18, 21, 24, Суриков көшесі, Ақсу-Жабағалы көшесі, Сарытүбек көшесі: 1-33, Мұнайшылар көшесі: 21, 23-39, Матросов көшесі, Бектау көшесі, Көкшетау таркөшесі, Қостанай таркөшесі, Малахов көшесі: 23, 23А, 25, 25А, 27, 33, 35, 35А, 37, 39, 39А. (орыс тілінде оқытатын 4 сыныптан бастап № 49 ОМ-те). |- | № 23 орта мектеп || Жилой массив Өндіріс улица Тайбурыл,17|| '''01.01.1966'''<ref>https://sakura-nursultan.e-orda.kz/ru/school-registr/view?id=000000031</ref>|| қазақ, орыс|| || Ағадыр көшесі: 38Б-52/1, Сарықұм көшесі: 4-18А, Ақсенгір көшесі: 1-15, Өндіріс көшесі: 1/2-4/1, Ақпан таркөшесі, Ақпан тұйығы, Қарағайлы таркөшесі,. Кеншалғын көшесі, Сартүбек көшесі, Үшқоңыр көшесі,. Семенов-Тяньшанский көшесі, Ақжелкен көшесі,. Кербұлақ таркөшесі, Шаған таркөшесі |- | [https://27.astana-bilim.kz/history?lang=kz № 27 мектеп-лицей]|| Таха Хусейн 5/1|| 1984|| қазақ, орыс|| || Тәшенов өткелі: 4, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 7, 8, 8/1, 8/2, 8/3, 9, 10. Таха Хусейн көшесі: 1, 2/1, 3, 3/1, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 4/5, 4/6, 4/7, 4/8, 4/9, 4/10, Тәшенов көшесі: 2, 2А, 2/1, 2/2, 2/3, 6, 7/1, 8, 8А, 8/1, 9/2, 9/3, 10, 10/1, 11/1, 11/2, 12, 12/1, 12/2, 13, 13/1, 13/2, 14, 15, 17, 17/1, 17А, 19, 23, 23/1. Мақын таркөшесі, Астрахан таркөшесі, Балқаш таркөшесі,. Ақкент таркөшесі, Есіл таркөшесі, Кравцов көшесі: 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 10/5, 10/6, 12/1, 12/2, 12/4, 14/1.. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 54 МЛ-де):. А. Бараев көшесі: 2, 2/1, 6, 6/1, 8/1, 10, 10/1, 10/2, 10/4, 10/5, 10/6, 12, 14, 14/1, Кравцов көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4/1, 6,. Таха Хусейн көшесі: 13, 13/1, 15, 15/1, 15/2, 15/3, 15А, 15/4 |- | [https://www.31mektep.edu.kz/ru/o-shkole1 № 31 мектеп-гимназия]|| Кенесары, 49|| 1976<ref>https://www.31mektep.edu.kz/ru/o-shkole1</ref>|| қазақ, орыс|| || Абай даңғылы: 28, 30, 32, 34, 40А, 41, 42А, 43, 44А, 45/1, 45/2, 46А, 49, 51, 51/2, 53/1, 57/1, 59, 59/1, 61, Отырар көшесі: 2, 2/1, 3, 4/1, 4/2, 4/3, 7, 8/2, 9, 10, 11, Республика даңғылы: 26, 26/1, 28, 30, Луи Пастер көшесі: 69, 73, 91, 93, 95, Кенесары көшесі: 42, 42/1, 44, 45, 46, 47, 50, 51, 54, 57/1, 61, 61/1, 63, Ж. Омаров көшесі: 10, 100, Уәлиханов көшесі: 9, 9/1, 9/2, 13, 15, 19, Иманбаева көшесі: 9, 11, Иманов көшесі: 7, 9, 11, Баянауыл көшесі: 1, 71, Тараз көшесі: 9, 10/3, 11/1, Ғабдуллин көшесі: 16, 17/1, 18, 19, 19/1 |- | [https://34.astana-bilim.kz/mektepturli?lang=kz № 34 орта мектеп]|| Жилой массив Өндіріс улица Тайбурыл,23|| 2002|| қазақ|| || Тайбурыл көшесі 9а, 1, 7а, 7б, 13, 13/1, 13а, 15, 15/1, 16, 25, 28, 28а, 24, 30, 34, 34б, 36, 38а,38б, Ағадыр, Игілік, Майтөбе, Ашхабад, Ташкентская, Т.Шонанұлы, ул.Мұнайшылар, Жаңажол, Көк тамыр, Ақсай, Гоголь, Құрманғазы көшесі. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 23 ОМ-те). |- | № 49 орта мектеп || Жилой массив Өндіріс Переулок Сарыадыр,3|| '''2005''' <ref>https://www.instagram.com/tv/CfGh9HMIPO3/</ref>|| қазақ|| || Саржайлау көшесі: 1-54, Саржайлау тұйығы: 1-12, Тоқтаров көшесі: 1-69, Жетісай көшесі, Крылов көшесі: 1-10, Өзен көшесі: 1-33, Сүгіралы көшесі: 1-30, Үстірт көшесі: 1-14, Қатаркөл көшесі: 1-14, Қатаркөл тұйығы: 1-14, Қ. Кеменгерұлы көшесі: 45-142, Қ. Кеменгерұлы тұйығы: 13-76, Теңіз тұйығы: 1-17, Шиелі көшесі: 1-36. Сусамыр көшесі: 1-60, Ақкөл көшесі: 1-20, Шыңғырлау көшесі: 1-20, Ынтымақ көшесі: 1-15, Жезкиік көшесі: 1-20. Қызылжар көшесі: 1-23, Төңкеріс көшесі: 1-33, Шортанды көшесі: 1-25, Киелісай көшесі: 1-20, Қамқалы көшесі: 1-22 (39-разъезд), Найзатас көшесі, Шардара көшесі: 1-25, 34-59. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 21 ОМ-де) |- | [https://54sl.edu.kz/kz/ Ақселеу Сейдімбек атындағы   № 54 мектеп-лицей]|| Ш.Иманбаев, 4|| || қазақ|| || Ж. Тархан көшесі: 1/7, 1/8, 1/9, А. Бараев көшесі: 18, 18/1, 18/2, 21, 25, Рамазан көшесі: 67, 70А, 72, 74, 774А, 78, 82А, 84Б, С. Рахымов көшесі: 4, 22. Ш. Уәлиханов көшесі: 1, 3, 3/1, 4/4, 4/5, 4/6, 5, Тараз көшесі: 1/2, 1/3, 1/4, 1/5, Ғұмар Қараш көшесі: 68, 76, 78, 80, 82, 84, 87, 87/1, 91, 93, 95, 97, 99, Ағыбай батыр көшесі: 88, 92, 94, Иманбаев көшесі: 2, 5, 5Б, 7, 7Б, 7Г, 8, 8/1, 8/3. Ғабдуллин көшесі: 12, 12Б, 12/1, 12/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 10 МГ-де);. Иманбаева көшесі: 10, 10А, Иманов көшесі: 16, 17, 18, 18Д, 18/1, 18/2, 26. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 31 МГ-де);. Ш. Уәлиханов көшесі: 5, С. Рахымов көшесі: 36. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ОМ-те);. Кравцов көшесі: 1, 1/1, 1/2, Ж. Тархан көшесі: 2/6, 10, Асанқайғы көшесі: 1/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 5 гимназияда) |- | № 55 орта мектеп || Ж.Досмұхамедұлы 2|| || қазақ, орыс|| || Алтынқұм көшесі, Қыранқия таркөшесі: 1-11, Анар көшесі. Қарақұм көшесі, Шағыл көшесі, Әл-Фараби даңғылы: 11, 13/1, 17, 18, 18В, 19, 22, 25А, 26/6, 27/1, 28А, 30/1В, 35/1, 35/2, 47/1, 49, 49/3, 49/5, 53/2, 60, 64/1, 64/4, 68/1,. Сәдуақасов көшесі: 1, 1В, 2, 3, 4, 5, 6, 9, 10, 12, 13, 13А, 13Б, 14, 16, 17А, 18, 19, Ж. Досмұхамедұлы көшесі: 1Б, 4, 6, 8, 10, 12, Вячеслав көшесі, Сарысу көшесі, Ақжол көшесі, Жетіген көшесі: 35/1А, Угольный таркөшесі: 12А. 497 км: 1, 2, 3, 4 |- | [https://abai87mg.edu.kz/ru Абай Құнанбаев атындағы № 87 мектеп-гимназия]|| улица Амангелді Иманов,37|| 2019<ref>https://kazpravda.kz/n/askar-mamin-otkryl-shkolu-gimnaziyu-no87-imeni-abaya-kunanbaeva-v-nur-sultane/</ref>|| қазақ|| || Кенесары көшесі: 64, 70, 74, 80, 82, Жұбанов көшесі: 10, 10А, 11/3, 11/4, 13/2, 13/3, 13/4, 15/1, Б. Бейсекбаев көшесі: 2, 8/1, 8/2, 8/4, 8/5, 10/1, 10/3, 10/4, 12/1, 12/2,. Брусиловский көшесі: 5, 6, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 10/1, 10/3, 10/4, 11/1, Макаренко таркөшесі: 1, 4, 6, 8, 10, Мирный таркөшесі, Фестивальный таркөшесі, Дубинин таркөшесі,. Киевский таркөшесі, Төрткүл таркөшесі, Мырзашөл таркөшесі, Радищев таркөшесі, Ломоносов таркөшесі, . Чичерин таркөшесі, Кенесары көшесі: 64, 74, 80, 82, 84. Иманов көшесі: 41, 42, 44, 50/1,. Янушкевич көшесі: 3, 5, 7/2, 7/3, 8, 8/1, 8/2, . Ж. Тархан көшесі: 9, Пушкин көшесі: 13. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ОМ-де) |- | № 119 орта мектеп || Аманкелді Иманов көшесі, 27а|| 2025<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/968167</ref>|| || || Кенесары көшесі: 52, 54, 56, 56/1, 56/3, 56/4, 56/5, 56/6, 56/7, 56/8, 56/8А, 56/9, 58, 62, 65, 67/1, 67/2, 67/3, 67/5А, 69, 69А, 73, 73А, 77, 77А, Луи Пастер көшесі: 91, 93, 95, 97, 99, 101, 101А, 115, 117А, 119, 119/1, 121, 123, А. Әлімжанов көшесі: 13, 15, 15-1, 17, Отырар көшесі: 12/2, 14/2, 14/3, 14/9, 15/6, 15/8А, 15/8, 15/10, 15/11, 15/12, 15/13, 15/14, 16/4, 16/8, 16/9, 16/10, 18, Сырдария көшесі: 11, 12, 13, 13А, 14, Б. Бейсекбаев көшесі: 1, 3, 9, 9/3,. Асанқайғы көшесі: 1, 2, 2А, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 12, 16, 18, 20/2, 22, 24, 26, 34, 70А, А. Иманов көшесі: 2/1, 2/2, 2/3, 26, 28/3, 28/5, 28/6, 30/2, 30/3, 30/4, 30/5, 30/6, 30/9, 30/10, 30/11, 30/12, 32, 32/1, 32/2, 34, 36, Иманов таркөшесі: 3, 5, 7, 9, 11, 13, 16А, 17, 19, 21, 23, 25, 26, 27, 29, Ж. Тархан көшесі: 3/2, 3/3, 3/4, 3/5, 3/6, 3/7, 3/8, 3/9, 5, 5А, 5/1, 7, 7/1. А. Сембинов көшесі: 1/1, 1/4, 1/5, 1/6, 1/7, 1/8, 2/1, 2/2, 2/3, 3/1, 3/3, 3/5, 3/6, 5/1, 5/2, 5/4, 7, 10/1, 10/4, Кулибин таркөшесі: 1, 1А, 1Б, 3, 5, 5/1, 5/2, 7, Училищный таркөшесі: 3, 7, В. Перов таркөшесі: 2, 3, 4, 4А, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 17, 19, Сейхун таркөшесі: 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 29, 31, 35, 37, 41, Егемен Қазақстан көшесі: 1, 1А, 2/2, 2/3, 2/4, 2/5, 2/7, 2/7А, 2/8, 3, 3/3, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 5, 5/7, 5/9, 5/10, 5/11, Гастелло таркөшесі: 2А, 3, 4, 7, 8, 9, 9А, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 15Б, 16, 17, 19, 21, 23. Ғұмар Қараш көшесі: 88, 90, 94, 94/2, . Баянауыл көшесі: 85А, 85/1, 87, 87А, 88А, 92, 94, 95А, 96, 97А, 98, 99, 99А, 101, 102, 104, 106, 113, 115, 117,. Тараз көшесі: 2, 2/1, 2/2, 2/3, 3/4, 3/7, 5/1, 5/2, 5/2Б, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 5/6, 6, 8/1, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 9, 10/1, 10/2, 10/2А, 10/3, 11/1, Мұхамед-Хайдар Дулати көшесі: 74, 76, 78, 78/1, 80, 82, 84, 86, 98, 100, 102, 104, 106, 108, 111, 113, 119, 121, 123, Ш. Уәлиханов көшесі: 8/2, 8/3, 8/4, 10, 10/1, 12, Абай даңғылы: 52/2, 52/4, 54/1, 54/3А, 54/4, 66, 66/1, 66/2 |} == Сарыарқа ауданы<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983284?lang=kk</ref> == {| class="wikitable collapsible sortable" ! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !Қызмет ету аймағы |- | Талғат Бигелдинов атындағы № 1 мектеп-лицей || Желтоксан, 9 || 1874, 2008<ref>https://www.instagram.com/sh_1_astana_/?hl=ru#:~:text=%D0%9F%D1%83%D1%82%D1%8C%20%D0%B2%20150%20%D0%BB%D0%B5%D1%82%3A%20%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5,%D0%B8%D0%BC%D1%8F%20%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20(2023)%20%E2%9C%A8</ref><ref>https://newtimes.kz/eksklyuziv/182408-ot-prikhodskogo-uchilishcha-do-litseia-150-letniaia-istoriia-shkoly-v-astane</ref> 1989 жаңа екі ғимарат ескі ғимарт орнына салынды | орыс||1874 Бірінші приходское училище, 1992 математика-экономика лицейі №1 |мкр.Самал: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, Республика даңғылы: 1, 1/1, 3, 3/1, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 9, 9/1, 9/2, 11, 13, 21, 23, 23/1, Ә.Мәмбетов көшесі: 2, 2/1, 4, 6, 8, 8/1, 8/2, 8/3, 10, 12, 16, 20, Желтоқсан көшесі: 1, 2, 2/1, 2/2, 2/3, 3, 3/1, 6, 7, 8, Бұхарбай батыр көшесі: 21, 24, 25, А.Иманов көшесі: 1, 2, 4, Ағыбай батыр көшесі: 1, 2, 2/1, 3, 4, 5, М.Әуезов көшесі: 1, 2, 4, Ғұмар Қараш көшесі: 3 '''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар  № 10 МГ-да);''' Жеңіс даңғылы: 2, 4, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 8/1, 10, Кенесары көшесі: 16, 17/1, 19, 21, 22, 23, 24, 27, 29, 30, 43, Бейбітшілік көшесі: 1, 3, 5 '''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 56 МЛ-де)''' |- | [https://2schoolastana.edu.kz/kz/ Ғафу Қайырбеков атындағы № 2 мектеп-гимназия]|| Сейфуллина, д. 19 || 01.01.1966<ref>https://sakura-nursultan.e-orda.kz/kz/school-registr/view?id=000000007</ref>|| қазақ, орыс|| |Абай көшесі: 27, Бейбітшілік көшесі: 23, 27, 29, 31, Жангелдин көшесі: 7, 8/1, 10, 11, 12, 14, 16, 20, 22, Желтоқсан көшесі: 12, 12А, 14, 15, 17, 18, 20/1, 22/1, 22/2, 23, 24/1, 26, 27, 27/1, 28, 29, 30, 30/1, 30/2, 33, 35 Жеңіс даңғылы: 16, 18а, 20, 23, 24, 24/1, 25, 26, 26а, 27/1, 28, Сейфуллин көшесі: 13/1, 22, 23, 24, 25, 26/1 Ж.Омарова көшесі: 53 |- | [https://mektep3-bilim.edu.kz/ru/shkola/o-nas.html № 3 мектеп-гимназия]|| Республики, 35 || 01.01.1941|| қазақ, орыс|| |Республика даңғылы: 25, 27, 29, 33, 34/2, 37, 39, 41/1, 43а, Абай даңғылы: 35, 37, Ж.Омаров көшесі: 64, Сейфуллин көшесі: 27/2, 29, 33, 34а, 34б, 35, М.Әуезов көшесі: 12/1, 15, 15/1, 16, 16/1, 17, 19, 21, 22, 24, 25, 26, 27, 28, Жангелдин көшесі: 21, 26, 30, 32, А.Мәмбетов көшесі: 5, 5/1, 30, Бейбітшілік көшесі: 16/1, 20, 20а, 22, 24, 26, 28, Кенесары көшесі: 43 |- | [https://gim6ast.edu.kz/kz/about № 6 гимназия]|| Бөгенбай даңғылы, 47/1 || || орыс||1990 жыл средней школы №7 1991 год - средняя школа №7 реорганизована в школу-гимназию №7 2001 Акмолинская школа-гимназия №7 переименована в "Гимназию №6" 2007 №6 переименована в "Гимназию №6 имени Юрия Гурова 2008 год - произошло обрушение здания гимназии №6 им. Ю.Гурова по адресу Ауэзова 31 Коллектив учащихся и учеников был переведен в здание бывшего лицея №9 по адресу Сарыарка 20. |Жеңіс даңғылы: 34, Желтоқсан көшесі: 37, 37/1, 38/1, 40, 47, 49, 49/1, М.Әуезов көшесі: 29, 32, 32/1, 35, Бейбітшілік көшесі: 30, 32, 33, 34, 34/1, 35, 36, Республика даңғылы: 47, 49, Бөгенбай батыр даңғылы: 37, 39, 43/1, 43/2, 48, 50, 50/1, 52, Ы. Дүкенұлы көшесі: 1, 1а, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 13 '''(қазақ тілінде оқытатын 3-11 сыныптар № 62 МЛ-де);''' Желтоқсан көшесі: 32, 32/1, 32/2, 32/3, 32/4, Бөгенбай батыр даңғылы: 36, 36а ('''қазақ тілінде оқытатын 3-11 сыныптар № 2 МГ-да)''' |- | Ғали Орманов атындағы № 7 мектеп-гимназия || Бөгенбай Батыр даңғылы, 57 || 1990<ref>https://bilimland.kz/ru/directories/item/1625{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| қазақ, орыс|| |Республика даңғылы: 46, 48, 48/1, Бөгенбай батыр даңғылы: 53, 54, 54а, 55, 55/1, 56, 59, 61, 61а, 63, 65, 67, 67/1, 77/4, 81, Ш. Айманов көшесі: 9, 11, 16, 16/1, 18, 20, 22/1, Ы. Дүкенұлы көшесі: 15/1, 15/2, 16, 16/1, 17, 21, 21/1, 26, 28, 28/1, 30, 31/5, 32/1, 34, 34/1, 36, 37/1, 37/2, 37/3, 38, 38/1, Ш. Уәлиханов көшесі: 27, 27/1 '''Орыс тілінде оқытатын сыныптар:''' Ж. Аймауытов көшесі: 8/2, 8/4, 9, 9/1, 9/2, 9/3, 9/4, 9/6, 10/1, 10/2, 10/3, 7/3, 7/4, 7/5, 8/5, 9/8, 9/9, 10/4, 10/5, 12/1, 12/2, 12/3, 12/4, С. Рақымов көшесі: 109, 110, 111, 113, 113а, 113б, 115, 115/а, 115б, 117, 117а, 119, 119а, 123, А. Жангелдин көшесі: 25, 27, 27а, 27/3, 29, 29/1, 29/3, 29/4, 29/5, 29/6, 31, 31/1, 31/2, 31/3, 31/4, 31/5, 93, 93/1, 27, 27/1, 27/2, 27/3, 27/4, 27/6, 27/5, 27/7, 27/8 Павлов көшесі: 21, 29, 31, 33, 34, 35, 35/1, 35/2, 37, 38, 38а, 40, 42, С.Жүнісов көшесі: 7, 7/1, 16а, 20а, 22/2, 19а, 27, 29, 30, 30б, 32, 32а, 32/1б, 33, 34, 34б, 35, 36, 37, 41, 43, 43а, 44, 45а, 46а, 46/1, 47, 48/1, 49, 50, 52, 54, 58б, 60 б, 7д (барлық үйлер) |- | [https://zerde.edu.kz/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ № 9 Зерде мамандандырылған мектебі]|| Сарыарка, 20 || 2005 || қазақ, орыс|| | |- | Өзбекәлі Жәнібеков атындағы № 11 мектеп-лицей || Абая, 6 || || қазақ, орыс|| |Сарыарқа даңғылы: 11, 14, 16, 18, Кенесары көшесі: 1, 9, 13, 17/1, Күмісбеков көшесі: 1, 2, 4, Абай даңғылы: 8, 10, 10/1, 10/2, 18, Бигелдинов көшесі: 5, 7, 8, 9, 9а, 9/1, 10, 11, Айпара көшесі: 16, 17, Талшын көшесі: 13 |- | № 12 балабақша-бастауыш мектеп кешені || Қамысты, 7 || || || | |- | [https://13.astana-bilim.kz/pasport?lang=ru № 13 орта мектеп]|| «Промышленный, Шалкөде 5 || 1982|| || | |- | [https://14.astana-bilim.kz/ № 14 мектеп-гимназия]|| Московская, 23 || 1974<ref>[https://bilimland.kz/ru/directories/item/1638#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%E2%84%96,%D0%AF%D0%B7%D1%8B%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%B8%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9. https://bilimland.kz/ru/directories/item/1638#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%E2%84%96,%D0%AF%D0%B7%D1%8B%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%B8%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9.]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| қазақ, орыс|| |Ә.Молдағұлова көшесі: 4а-24/1, Жеңіс даңғылы: 50, 52, 54, 56, 57, 59, 61, 63, 65, 67, 69, 71, 71/1, 71/2, 73, 75, 75/1, 75/2, 77, 79/1, Карауыл көшесі, Хмельницкий көшесі, Затаевич көшесі, Мыңарал көшесі (барлық үйлер), Майқұтов көшесі, Маралды көшесі, Найзақара көшесі (барлық үйлер), Берел көшесі: 11/4-тен бастап соңына дейін, Бекетай көшесі: 7/2-ден бастап соңына дейін, Потанин көшесі (барлық үйлер), Керегетас көшесі, Дальний таркөшесі, Сеченов көшесі, Сарыбұлақ көшесі: 15а, 36, 38, 40, 42, 44, 44/3, 46, 48, 50, Мәскеу көшесі: 13/1, 13/3, 15/1, 15/2, 15/3, 15/4, 15/5, 17/1, 21/4, 27, 29, 31 |- | [https://astana-lizei15.edu.kz/ru/istoriya-shkoly/ № 15 мектеп-лицей]|| Сарыарка, 48/1, немес Сарыарка 20 | 1956, жаңа ғимарат 1963<ref>https://www.instagram.com/school15.astana/</ref> | қазақ, орыс|| средней школы имени А. Матросова |Мәскеу көшесі: 24, 26/1, 30/1, 32, А.Ділманов көшесі: 22/1, Сарыарқа даңғылы: 46, 48, 48/2, 48/3, 50, Бестерек көшесі: 3, 3а, 18, 21, 32, Жеңіс даңғылы: 37, 37/1, 39, 39/1, 41, 41/1, 41/2, 43/1, 43/2, 43/3, 43/4, 45, 45/1, 45/2, 45/3, 49, 49/1, 51/1, 51/2, 51/3, 51/4, 55, Бөгенбай батыр даңғылы: 31, 33, 35 |- | [https://18.astana-bilim.kz/historia?lang=ru № 18 орта мектеп]|| Бөгенбай Батыр, 17 || '''1981''' || қазақ, орыс|| |Мәскеу көшесі: 4, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 12/1, 12/2, 13, 14/3, 16/2, 16/3, 18, 18/1, 18/2, 18/2а, 18/3, 20, 20/1, 20/2 Сарыбұлақ көшесі: 4а, 6, 8, 10, 12, 13, 14, 16, 18, 20, 22, 24, 26, 28, 28а, 30, 34, Берел көшесі: 1-31, Бекетай көшесі: 1/4-6/4, Разинның 1-ші және 2-ші таркөшелері, Загородный таркөшесі, Шидерты таркөшесі, Домбыралы көшесі, С.Разин көшесі, Бестерек көшесі Жамбыл көшесі: 31, 32, 34, 34а, 36, 36а, 36в, 36/1, 38, 40, 40/1, 42, 44, 45, 45а, 46, 48, 55, 57, 59, 58, 69, 71, 75/1, 75/2, 77, 79, 81-2/1, 83, Сарыарқа даңғылы: 32, 35, 35/1, 35/2, 35/3, 36/1, 38, 42, 39, 41, 43, Бөгенбай батыр даңғылы: 3в, 4, 6/1, 6/2, 6/3, 6/6, 7, 7/1, 21, 21а, 23/1, 24/1, 24/2, 28, 30, 32, 32/1, 34, А.Жангелдин көшесі: 1а, 3, Щорс көшесі: барлық үйлер. |- | № 19 орта мектеп || Тамшалы, 32 ??? || || қазақ, орыс|| |Герцен көшесі, Беляков көшесі, Күршім көшесі, Әулие ата көшесі: 1-64/1, /2, /3, 65-81, Шубин көшесі, Дулатов көшесі: 176, 177, 178, 180, 182, 184, Атакент көшесі, Карбышева көшесі: 1-28/1, Жалаулы көшесі,Ойжайлау көшесі: 1-20, Кентау көшесі, Ақшағыл көшесі, Ынталы көшесі, Кеншілер көшесі, Тасқұдық көшесі, Ұялы көшесі, Жосалы көшесі, Жерұйық көшесі: 1-13б, Жуков көшесі: 1-20, 49-77, Придорожный көшесі, Шілікті көшесі, Төлебаев көшесі, Бесшатыр көшесі, Тамшалы көшесі, Жароков көшесі, Медеу көшесі: 46-65, 46-111/1, Оқжетпес көшесі (Герценге, Шубинге дейін), Елек өткелі: 1, 1/3, 2/1, 6, 6/1, 8, 10, 12, 12/1, 12/2, 13, 14, 14а, 15, 16, 17, 17/1, 18, 19, 19а, 19/1, 25, Р.Дүйсенбаев көшесі: 2-72, 22-ші көше: 2, 49-шы көше: 3-14, Күршім өткелі: 3-13, Ш.Бөкеева көшесі: 11-42/1б Көктөрек көшесі: 1-41, Орда көшесі: 1-17/1 |- | [https://20mektep.ucoz.com/index/0-2 '''Ш.Айманов''' '''атындағы''' № 20 орта мектеп]|| Қарталы, 62 || 1960<ref>https://20mektep.ucoz.com/index/0-2</ref>|| қазақ, орыс|| |Чехов таркөшесі, А.Чехов көшесі: 2-57, Мұзтау көшесі Ш.Бейсекова көшесі: 7/1-13/9, С.Қожахметов көшесі, Ақан сері көшесі: 1-10, Алқатерек таркөшесі, М.Жәлел көшесі (жұп сандар) '''(қазақ тілінде оқытатын 11 сыныптар № 58 МГ-да);''' М.Дулатов көшесі (тақ сандар), Оғыланды көшесі, Абат-Байтақ көшесі, Оқжетпес көшесі: 2-86, К.Байсейітова көшесі: 33-90, Қарталы көшесі: 25-86, Құрақты өткелі: 3-22, Суворов көшесі: 22-44 '''(қазақ тілінде оқытатын сыныптар № 61 МЛ);''' В.Бартольд көшесі, Шыршық таркөшесі, Қашаған көшесі, Сүмбе таркөшесі: 2-24, Тайсойған көшесі, Қоянды таркөшесі, Орда көшесі (тақ сандар) Қырыққыз таркөшесі, Қырат таркөшесі, Қараой таркөшесі, Мартылоги көшесі '''(қазақ тілінде оқытатын сыныптар № 19 ЖББМ-де).''' |- | valign="top" |'''[https://25.astana-bilim.kz/about?lang=ru № 25 жалпы білім беретін мектеп]''' |Ы.Алтынсарин 9 (улице Тимирязева, 17.) |'''1965''' |қазақ, орыс |'''Средняя школа № 25 имени Победы''' | valign="top" |Жеңіс даңғылы: 66, 70, 72, Біржан сал көшесі: 2, 6 ,8, Ә. Молдағұлова көшесі: 27а, 29, 29а, 29б, 29г, 33, 37, 37/1, 39, Бейбітшілік көшесі: 75, 77, 77а, 79, Алтынемел көшесі: 1, 3, 5, 7, 8, Ы.Алтынсарин көшесі: 6, 6/1, 7, 7/2, 8, 10, 14, И.Құтпанұлы: 3-32,33, 33/1, І.Есенберлин көшесі: 11, 11/1, 12, 13, 13/1, 14, 15, 15/1, 16,16/1, 18, 19, 20, 20/1, 21, 21/2, 22, 23, 23/1, 24, 26, 27/1, 28, 29, 30, 32, 38; Гете көшесі: 10, 22/1. ('''қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 46 МЛ-де'''): Бейбітшілік көшесі, 60, 62, 62а, 64, 64а, Есенберлин көшесі, 30, 32, 38, Республика даңғылы, 72, 74, 76, 76/1, 77, 78, 79, 81, Ә.Молдағұлова көшесі, 33, 37, 37/1, 39 |- | valign="top" |'''[https://www.26astana-mektep.edu.kz/kz/o-shkole#:~:text=%D0%92%202016%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%83%20%D0%93%D0%A3%20%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81,%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F%20%D0%BF%D0%BE%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%B8%2C%2024. № 26 мектеп-гимназия]''' |Конституция 24 |2016 жаңа мәртебе <ref>https://www.inform.kz/ru/aset-isekeshev-otkryl-novuyu-stolichnuyu-shkolu-na-meste-avariynoy_a2943919</ref> |қазақ, орыс | | valign="top" |Конституция көшесі: 18, 20, 20/2, 22, Қарасай батыр көшесі: 20, 22, 22/1, 22а, 22б, 22в, 22г, 24/1, 24/2, 26, 26/2, 29, 31. К.Байсейітова көшесі: 2, 4. Қарталы көшесі: 3а, 3/1, 5/1, |- | [https://34.astana-bilim.kz/mektepturli?lang=kz № 34 орта мектеп]|| Тайбурыл, 23 || 2002 || || | |- | [https://35.astana-bilim.kz/about?lang=kz Нәзір Төреқұлов атындағы № 35 мектеп-лицей]|| Абая 9/1 || 1991|| қазақ, орыс|| |Абай даңғылы: 1, 1/1, 1/2, 3, 3/3, 3/4, 3/5, 5, 5/1, 9, 11, 11/1, 15/1, 18, 21; К.Күмісбеков көшесі: 3а, 6, 6/1, 7, 7/1, 8, Сейфуллин көшесі: 1, 2, 2в, 2/2, 3, 4, 4/1, 4/2, 5, 6, 6/1, 7,  8, 9, 9/1, 10, 11, 12, 13/1, 14, 14/2, 14/3, 14/4, 18, 18/1, 18/2, 18/4, 18/5, 20, 23, Челюскинцев көшесі: 71, 73, 73а,75, 77, 79, 83/2, 84, 90, 94;  Ж.Омаров көшесі: 16, 18, 19а, 20, 20 б, 22, 24, 25, 27, 47А, Талшын көшесі: 14, 18, 41, 41а, Сарыарқа даңғылы: 15, 17, 19,  22/1, 24, 26/1, 28, Жеңіс даңғылы: 17, 17а, 17б, 17в, 19, 21, 23, 25, 27/1, 31, Ә.Жангелдин көшесі: 4, 6; К.Күмісбеков көшесі: 3а, 6, 6/1, 7, 7/1, 9, 9/1, 9/2;   |- | [https://36mektep.edu.kz/# № 36 орта мектеп]|| Қарасай батыр, 7 || 1936 || орыс||В 1936 году в Акмолинске построено двухэтажное здание школы, получившее номер 30, который она носила до 1958 года. В 1958 году школе присвоили №63, В 1977 году школе дали №107, В 1997 году она получила №36. В 1968 году к школе пристроили помещение, её площадь увеличилась вдвое.<ref>https://bilimland.kz/ru/directories/item/1682{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |Қарасай батыр көшесі: 2в, 6, 15, 16, 25, 25/1, Конституция көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 10, 10/1, 10/2, 10/3, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 16, 24/1, 26/1, Бұланты көшесі: 3, 4, 5, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, М.Дулатов көшесі:  2, 2а, 4, 4а, 6, 14, 18/2, 18а, 20, 22, 22/2, 24, 24/2; Жартас көшесі: 1, 2, 3/4, 7;  Ш.Бейсекова көшесі: 15/2, 15/2а, 15/3, 15/4, 15/5, 15/6, 15/7, 15/8, 15/9, 17/1, Гагарин көшесі,  Баркытбел таркөшесі, 28, С.Мұхамеджанов көшесі: 1-43, Абат-байтақ көшесі: 2-10/1, Ұланбел көшесі: 1-7, Есенберлин көшесі: 1, 2а, 3, 4, 5, 6, 7, 8, Біржан сал көшесі: 1, 1/1, 3, 3/1, 3/2, ул.Гете 1, 1/1а, 3, 4, 4 а, А.Диваев көшесі, К.Байсейітова көшесі: 3, Ақбұғы көшесі 1-8/1, Үшқара (барлық үйлер), Шынтас таркөшесі, 8а ('''қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 61 МЛ-де''') |- |''<u>[https://39.edu.kz/ № 39 кешкі (ауысымды) мектеп]</u>'' |''<u>Ә.Молдағұлқызы, 22</u>'' |2000? |''<u>қазақ, орыс</u>'' |2000 жылы «№ 1 кешкі мектеп»КМҚК «№ 39 кешкі (ауысымды) мектеп» КММ болып қайта құрылды. | |- | [https://40.astana-bilim.kz/all?lang=kz Әлкей Марғұлан атындағы № 40 мектеп-лицей]|| Көктал кенті, Д.Бабатайұлы, 24 || 1997|| қазақ||«Ишим Астана» АҚ ''№ 1 толық емес орта мектеп'' ''1997 жылдан'' «Көктал орта мектебі» 1998 бастап |Ж.м. Көктал 1 мекенжайлары: Актау көшесі: 1-13, Көкжиек көшесі: 1-6, Байқоныр көшесі: 1-58, Өркен көшесі: 1-18, Жетісу көшесі: 1-19, Болашақ көшесі: 13-120, Күлтұма көшесі: 1-29, Таңжарық көшесі: 1-30, Жаңақоныс көшесі: 1-70, 70а, Ақтубек таркөшесі: 1-11 Мойнақ көшесі: 1-14, Жаркөл көшесі: 1-28, Нұра көшесі: 1-7, Сүйінбай ақын көшесі: 1-70, Жұмбақтас көшесі: 1-8, Шымбұлақ көшесі: 1-10, Көктөбе көшесі: 1-7, Келешек көшесі: 1-10, Береке көшесі: 1-10, Талас көшесі: 1-13, Тайтөбе көшесі: 1-19, Гагарин көшесі: 1-9 Бидайық көшесі: 1-14, Жаяу Мұса көшесі: 1-47, Шортанбай ақын көшесі: 1-26, Естай көшесі: 1-48, Базарлық көшесі: 1-18, Ақтолқын көшесі: 1-12, Бастаңғы көшесі: 1-8, Бақтыбай ақын көшесі: 1-4/1, Көкжиек көшесі: 1-18, Аққорған көшесі: 1-10, Кербез, Перне көшелері, Абайдың 150 жылдығы көшесі: 1-22/1, Басықара, Мөңкеұлы, Сұлама көшелері, Изенді, Сонар көшелері, Ақыт Үрімжіұлы, Сырғалы, Күршім көшелері, Бәсіре, Батығай көшелері, Майлыкожа ақын, Шөже ақын көшелері, Найзақоңыр, Сәйгүлік көшелері, С-191, С-192 көшелері, Школьная, Новая көшелері, Алмалық көшесі, Нарын көшесі: 14-28, Сұлукөл көшесі: 15-35, Еңлік-Кебек, Ақ қайың көшелері, Нұрбесік, Ардагерлер көшелері: 15-38, Дайрабай таркөшесі, Сұлукөл көшесі: 8, 14, 14/1, Шұғыла көшесі: 3, 3/1, 4, 4/1, 5, 6, 7, 8/1, 9, 10, 14а, 17, 18б Титов көшесі: 4/1, 15-29, Қайыңды көшесі: 20-46 '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 41 ЖББМ)''' |- | № 41 орта мектеп || Көктал кенті, Ардагерлер, 1а || 05.01.1970|| орыс|| |Ардагерлер көшесі: 1-12, 12а-31, 32-38, Ақтау көшесі: 1, 3, 4, 5, 7, Д. Бабатайұлы көшесі: 1-29, Аққорған көшесі, Новостройка көшесі, Сұлукөл көшесі: 3, 5, 7, 7/1, 7/2, 9, 11, 13, Шыңғыстау көшесі: 1-17, Болашақ көшесі: 1, 1в, 2, 2/2, 2а, 3-11, 13-120, Шұғыла көшесі: 1/1, 1/2, 2/1, 2/2, 2, 3, 3/2, 4/1, 4/2, 5, 6/1, 6/2, 7, 7/1, 7/2, 9/3, 9/4, 10/1, 10/2, 11-13/2, Көкжиек көшесі: 1/1, 1/2, 3/2, 5/3, 5/4, 5/5, 2/6, 2/7, 2/8, Титов көшесі: 2, 2а, 3-14, Қайыңды көшесі: 1-14а, 16, 18, 18/1, 18/2, Алмалық көшесі: 2, 3, 4, Нарын көшесі: 1-12, 14-18, 12-1 көшесі: 4, 6, 8, 10, 12, '''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар''' '''№ 40 МЛ)''' |- | [https://komplex46.edu.kz/# № 46 балабақша-мектеп-гимназия кешені]|| А. Молдағұлов, 35 || 1994 || орыс||Немецкий гуманитарный образовательный комплекс |Бейбітшілік көшесі, 60, 62, 62а, 64, 64а, Есенберлин көшесі, 30, 32, 38, Республика даңғылы, 72, 74, 76, 76/1, 77, 78, 79, 81, Ә.Молдағұлова көшесі, 33, 37, 37/1, 39 '''(қазақ тілінде оқытатын 5-11 сыныптар''' '''№ 25 ЖББМ-ке)''' |- | № 47 балабақша-мектеп-гимназия кешені || С.Сейфуллин, 21 || 1996 <ref>https://astanakids.kz/catalog/astana/gosudarstvennye-detskie-sady/42-gkkp-kgu-kompleks-detskiy-sad-shkola-gimnaziya-47</ref>|| орыс|| | Қазақстан Республикасы және Орта Азиядағы украин тілі мен әдебиетін оқытатын жалғыз оқу орны.<ref>http://www.kompleks-47.edu.kz/kz/biz-turaly.html</ref> |- | Қошке Кемеңгерұлы атындағы № 49 орта мектеп || Өндіріс, Сарыадыр, 3. || 2005<ref>https://www.instagram.com/reel/CfGh9HMIPO3/</ref>|| || | |- | [https://sh56.edu.kz/ru Шәкәрім атындағы № 56 мектеп-лицей]|| Челюскинцев 29/1, Улица Тарас Шевченко 3?<ref>https://sh56.edu.kz/ru</ref>|| 2006<ref>https://www.sh56.edu.kz/ru/o-nas-292216</ref>|| қазақ|| |Кенесары көшесі: 4, 4а, 4б, 6, 8, Шығанақ көшесі: 1, 1/1, 3, Т.Шевченко көшесі: 4, 8, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 10/2, 10/4, Сарыарқа даңғылы: 1, 1А, 1Б, 3, 5, 5/1, 7/9,  Челюскинцев көшесі: 1, 5, Косыгин көшесі: 14, Тұран даңғылы: 3, 3в, 3д, 3/1, 3/2, 3/3, 3/4, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 5/6, 5/7, 5/8, 5/9 «Газ аппаратурасы» т.а. үйлері, '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 11 МЛ);''' Сарыарқа даңғылы: 8, 8/1, Жеңіс даңғылы: 1, 3, 5, 5/1 '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар №1 МЛ).''' |- | [https://58bilim.edu.kz/mektep-tarikhi/ Ілияс Жансүгіров атындағы№ 58 мектеп-гимназия]|| Акан сері, 22 || '''2007-2008'''|| қазақ|| |Талапкерская көшесі, Атбасарская көшесі, Рауан таркөшесі, Қарталы көшесі: 5, 6, 8, 21/1, 95-150 А.Чехов көшесі: 56-68а, Сүмбе таркөшесі: 15-36б М.Жалел көшесі: 47, 73-85, Ақан сері көшесі: 16, 18, 24, 24/1, 32, 40/8, 47/1, 59/1, К.Байсейітова көшесі: 92-126, Жарсуат таркөшесі, Маралсой таркөшесі, Коғалы таркөшесі, Желдірме таркөшесі, Асаукөк таркөшесі, Д.Карбышев көшесі: 8/2, Фахд бен Абдулл Азиз көшесі, С.Мұхамеджанов көшесі: 44-110, Ш.Бейсекова көшесі: 3/1-5/10, Шақпақ көшесі (барлық үйлер) ('''орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 20 ЖББМ'''); Н.Тілендиев даңғылы: 16/1 '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 18 ЖББМ);''' |- | № 60 мектеп-лицей || Кубрина, 21/1 || 2008 <ref>[https://bilimland.kz/ru/directories/item/1737#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%2D%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%20%E2%84%96,%D0%A1%D1%82%D0%BE%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%20%E2%80%93%20%D1%81%D1%82%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%C2%BB. https://bilimland.kz/ru/directories/item/1737#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%2D%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%20%E2%84%96,%D0%A1%D1%82%D0%BE%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%20%E2%80%93%20%D1%81%D1%82%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%C2%BB.]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| қазақ, орыс|| |Кубрин көшесі: 2/1, 20/1, 22/1, 23/1, Боталы көшесі: 26, 26/1, 26/2, 26/3, 26/4, 26а, 26б, Абай таркөшесі: 2, 3, 4, 5/1, 5а, Абай даңғылы: 4а, Сарыарқа даңғылы: 29, 29/1, 31, 31/2, Күмісбеков көшесі: 9, 9/1, 9/2, 9а, 11, 12/2, 12/5, Б.Соқпақбаев көшесі: 1, 3, 4, 5, 6, Щорс көшесі: 12/2 |- | [https://61astana-bilim.edu.kz/%d0%b1%d1%96%d0%b7-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ Қаныш Сәтбаев атындағы № 61 орта мектеп]|| Қарталы улица Конституция,33?? | '''2008''' || қазақ|| |Қызылсу көшесі: 33-51, Аспара көшесі, Медеу көшесі: 10/1-31/3, 32-65, Өрнек көшесі, Қарталы көшесі: 1/1, 9а, 11, 13, 15/1, 17, 17/1, 18, 18/1, 19а, 22, 24, 26, 28, 30, 32, 8 март көшесі, Конституция көшесі: 21, 23, 25, 27, Ш.Бөкеева көшесі: 1-38/9, 40, Қазығұрт көшесі, Саққорған көшесі, Құрақты көшесі: 1-12, Карталинский таркөшесі, Суворов көшесі: 12, 14, 16 '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 26 МГ);''' К.Байсейітова көшесі: 7, 8, 10, 10/1, 11, 13/1-27/1 '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 36 ЖББМ);''' М.Дулатов көшесі: 54-64, Жидебай көшесі, Юбилейная көшесі, Жалын көшесі: 28-51, Медеу 32-65, Қарталы 9а, 11, 13, 15/1, 17, 17/1, 19а, 22, 24, 26, 28, 30, 32 '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 20 ЖББМ).''' |- | [https://licei62.edu.kz/ru/o-shkole/nasha-istoriya № 62 мектеп-лицей]|| Московская, 41 || 23.01.2009 || қазақ, орыс|| |М.Әуезов көшесі: 38/1, 39, 41/1, 41, 42, 42а, 43/1, 44, 45, 45/1, 47, 48, 50, 52а, 54, 55, 55/2, 56, 57, 57а, 57/1, 57/2, 57/3, 59, Бейбітшілік көшесі: 40, 42, 42а, 44, 44а, 45, 47, 48, 49/1, 50, 52, 54, 55, 56, 58, 61, 63, 65, 67, 69, 71 (59-жатақхана), Республика даңғылы: 55, 57, 61, 71, 71/1, Ә.Молдағұлова көшесі: 30, 32, 34, 36, Желтоқсан көшесі: 48/1, Мәскеу көшесі: 38а, 38/1, Шеркала таркөшесі: 1-12/2, академик Скрябин бульвары: 6, Орлықөл көшесі: 15/2 |- |'''[https://65.astana-bilim.kz/ Мағжан Жұмабаев атындағы № 65 мектеп-гимназия]''' |улица Шәймерден Қосшығұлұлы,18/1 |2010 |қазақ, орыс | |Б.Соқпақбаев көшесі: 14, 14/1, 14/2, 14/3, 14/4, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 16/4, 18, 18/1, 18/2, 18/3, Ш.Қосшығұлұлы көшесі: 14, 16, 18, 1-ші Алматы көшесі (барлық үйлер), Е.Серкебаев көшесі: 3/1-12/7, С-303 көше: 2-2/5, Н.Тілендиев даңғылы, 1/2 |- | [https://67gymnasium.edu.kz/kz/o-shkole Ілияс Есенберлин атындағы № 67 гимназия]|| 188, 23/1 улица Шәймерден Қосшығұлұлы,23/1 || '''''2011''''' || қазақ|| |Б.Соқпақбаев көшесі: 20, 20/1, 20/2, 20/3, 20/4, 20/5, 21, 21/1, 23, 23/1, 23/2, 23/3, 25, 25/1, 25/2, 27, 27/1, Ш.Қосшығұлұлы көшесі: 20, 20/1, 21, 21/1, 22, 22а, 22б, 22/1, 22/2, 23, 23/2, 24а, 24/1, 24/2, 24/3, 24/4, 25, 25/1 '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 65 МГ);''' Е.Серкебаев көшесі: 33, 33/1, 33/2, 33/3, 33/4 '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 80 МГ)''' |- | [https://68gymnaziya.edu.kz/ Міржақып Дулатұлы атындағы № 68 мектеп-гимназия]|| Көктал, Құсмұрын, 2 || 01.01.2011|| қазақ|| |Ақмола көшесі: 1-57, Ақтөбе 1-12, Ақсуат 1-21, Арқалық 1-66, Айыртау 1-4, Балқаш, Жезді 1-15, Зайсан 1-36, Құланөтпес 1-14, Кима 1-7, Қарасу 1-30, Қайнар 1-41, Кендала, Мойылды 1-30, Мыңжылқы 1-4, Моншақты 1-39, Тастық 1-22, Сарыөзен 1-27, Саумалкөл 1-4, 10, Сарыағаш, Ұлытау 1/1-29/1, Актөбе, Ақсу, Ақсуат, Арқалық, Айыртау, Балқаш, Жезді, Зайсан, Құланөтпес, Кима, Қарасу, Қайнар, Кендала, Мойылды, Мыңжылқы, Моншақты, Тастық, Сарыөзен, Саумалкөл, Сарыағаш, Ұлытау '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар №41 ЖББМ).''' |- | [https://school80astana.edu.kz/ru Сәкен Сейфуллин атындағы № 80 мектеп-гимназия]|| 188, 17/2, улица Шәймерден Қосшығұлұлы,17/2 || || қазақ, орыс|| |Ш.Қосшығұлұлы көшесі 3/1, 3/2, 4, 6, 6/1, 7, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 10/2, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 13/1, 13/2, 13/4, 13/5, 13/6, 17, 17/1, 17/3, 19, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, Жамбыл көшесі 8, 8/1, 8/2, 10, 15а, Е.Серкебаев көшесі 19/1, 21, 21а, 25, 31, Е-882 көшесі 3а, 5, 7, 15, 15а, Б.Соқпақбаев көшесі 10. |- | valign="top" |'''№ 105 жалпы білім беретін мектеп''' |Құсмұрын 2 |2024 | | |Ұлытау көшесі 44, 50, 50а, 50б, 50/1, 50/2, 50/3, 50/4, 50/5, 51, 52, Қызбел көшесі, Бостандық көшесі, Ордабасы көшесі, Жарқайың көшесі, Ордабасы көшесі, Маятас көшесі, Баршын-Ұлытау көшесі, Наурыз-Ұлытау көшесі, Ақсу көшесі, Тарбағатай көшесі, Шаңтөбе көшесі, Торғай көшесі, Наурыз көшесі 54, Айдарлы көшесі, Шаңтөбе көшесі 11, 11/1, Тлендиев даңғылы 36, 38, 40, 42, 44, 44/1, 44а, 44/2, 46, 48, 50, 50/1, 50/2, 52, 52/2 '''(орыс тілінде оқытатын 6-11 сыныптар № 41 ЖББМ-те).''' |- | valign="top" |'''[https://106mektep.edu.kz/ № 106 жалпы білім беретін мектеп]''' |Бейбарыс Сұлтан, 15 |2024 | | |Қараменде би Шақаұлы көшесі 1, 3, 3/1, 3/2, 7, 7/1, 7/2, 7/3, 9, 9/1, 11/1, 64, Бейбарыс Сұлтан көшесі 5, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 7, 9, 11, 12/1, 12/2, 12/3, 13, 13/1, 14, 23, 25, 25/1, 25а, 25/2, 25/3, 25/4, 27, 31, Е.Серкебаев көшесі 41, 43, 45, 47, Тлендиев даңғылы 15/1, 15/2, 15/3, 15/4, Ч.Айтматов көшесі 77, 77/1, 77/2, 77/3, 77/4, 77/6, 77/7, 77/8, 77/9, 77/10, 77/11, 79, 79/1, Жайылма көшесі, Ж.Сейдалин көшесі, Бозбиік көшесі, Ақбөкен көшесі, Қызылкеніш көшесі, Сүйінбай ақын көшесі, "Мирный дом" тұрғын үй кешені, «Зеленая роща 1» СТ, «Зеленая роща 2» СТ, «Полянка» ПК, А.Тұрлыбаев көшесі 1-39, 150 жыл Абай көшесі 23-66, Арықты көшесі 4-28, Ж.Ақпаев көшесі 2-34, Қаражорға көшесі 1-13, Дәулеткерей көшесі 7, 8, 10, 11, 13, 15. |- | valign="top" |[https://bilnurqyz.edupage.org/ Лицей-интернат "Білім-инновация" для одаренных девочек] |Бердібек Соқпақбаев (ул 187) көшесі, 17 |2003<ref>https://bilnurqyz.edu.kz/ru/ru-about-us/</ref> |қазақ, орыс |Казахско-турецкий лицей-интернат для девочек. ГУ «Казахско-турецкий лицей-интернат для одарённых девочек» города Астана | |- | valign="top" |[https://urbancollege.edu.kz/ Urban School] |ул. Даулеткерей, 1 |колледж?? | | | |} == Сарайшық ауданы<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983291?lang=kk</ref> == {| class="wikitable collapsible sortable" ! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы |- | № 13 жалпы білім беретін мектеп || Жилой массив Промышленный улица Шалкөде,5|| 1962 <ref>https://bilimland.kz/ru/directories/item/1637 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260528091025/https://bilimland.kz/ru/directories/item/1637 |date=2026-05-28 }}</ref>|| қазақ, орыс|| || Шарбақты көшесі, 1-46, Көкарал көшесі, 1-44а, Бәйшешек көшесі, 1-80, Көкжелек көшесі, 1-52, Қапал батыр көшесі, 1-12, Балуан Шолақ көшесі, Шалқоде көшесі, 1, 2, 2/1, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, «Айсу» қонақ үйі, Атамұра көшесі, 1-36, Серікбаева көшесі, 1-17, М.Шоқай көшесі, 1-51, Бастөбе көшесі, 1-39, Маркова көшесі, 1-28, Игішева көшесі, 1-37 («Шебсклад»), А-123 көшесі, 7-үй, (7-11 қазақ тілінде оқытатын сыныптар № 57 ОМ-те) |- | [https://42.astana-bilim.kz/the_histony_of_the_scool?lang=kz № 42 жалпы білім беретін мектеп]||ЖМ Күйгенжар Жанатұрмыс 6/2 | 1992, жаңа ғимарат 2012|| қазақ|| || «Күйгенжар» т.а., |- | № 43 мектеп-қосымша білім беру орталығы || ЖМ «Мичурино», Алаколь, 18|| || қазақ, орыс|| 2000 дейін Мичуринская '''средняя школа'''<ref>https://bilimland.kz/ru/directories/item/1697 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260528091025/https://bilimland.kz/ru/directories/item/1697 |date=2026-05-28 }}</ref>|| «Мичурино» т.а. |- | [https://44.astana-bilim.kz/passpoutschool?lang=ru Рақымжан Қошқарбаев атындағы № 44 жалпы білім беретін мектеп]||ж/м: Интернациональный, Нурлыжол 8 | 1972, пристройка 2024|| қазақ, орыс|| || «Интернациональный» т.а. |- | [https://57-astana.edu.kz/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d0%b0%d1%80%d0%b8%d1%85%d1%8b/ Мәшһүр Жүсіп атындағы № 57 жалпы білім беретін мектеп]|| Промышленный, Шарбакты 46|| 2007|| қазақ|| || Атамұра көшесі, 1-36, Шалқоде көшесі, 1, 1/2, 2, 2б, 2/1, 9, Серікбаева көшесі, 1-17, М.Шоқай көшесі, 1-51, 105, 107, Бастөбе көшесі, 1-39, Маркова көшесі, 1-28, Игішева көшесі, 2-16/3 («Шебсклад», «Силикатчик»), Құлагер көшесі, 12/6, М.Толебаева көшесі, 25, Сарын көшесі, 1-82, Н.Ахметбеков көшесі, 1-48, Масаты көшесі, 1-62, Тайқазан көшесі, 1-60, Бұлбұл көшесі, 1-35, Сүтбұлақ көшесі, 1-10, А-98 көшесі, Мәшһүр Жүсіп көшесі, 13, 15, Бозінген көшесі, Енесай көшесі, Шалкөде көшесі, 1, 2, 2б, 3, А-123 көшесі, 7, 8 (ТК «Nur Ali Apartments»), А-91 көшесі, 17, А.Бөлекбаев көшесі, 22, Қордай көшесі, 97, 99, 100, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №13 ОМ-те), |- | [https://www.72bilim-ns.edu.kz/ru/o-nas/passport-school.html № 72 мектеп-лицей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260528091025/https://www.72bilim-ns.edu.kz/ru/o-nas/passport-school.html |date=2026-05-28 }}|| А.Байтұрсынов, 25|| 2014|| қазақ, орыс|| || А. Байтұрсынұлы көшесі, 2, 12, 12/1, 17, 17/1, 17/2, 19, 23 блок А, 23 блок Б, 23/1 блок В, 23/2 блок Г, 27, 29а, 29б, 29/2, 31, 31а, Қ. Қуанышбаев көшесі, 14, 15, 15 блок А, 15 блок Б, Қ. Аманжолов көшесі, 32, 32/1, Р. Қошқарбаев көшесі, 13, 15. 26а, 26б, 28, 32 блок К, 32 блок Л, 32/2 блок Е, 32/3 блок И, 32/4 блок Д, 34, 36, С. Нұрмағамбетов көшесі, 29, 31, 31а |- | [https://73.astana-bilim.kz/mekteptolkyzhaty?lang=kz № 73 мектеп-лицей]|| А191, 2|| 2014<ref>https://www.inform.kz/ru/1-sentyabrya-v-astane-otkroyutsya-4-novye-shkoly_a2687163</ref>|| қазақ|| || Ж. Нәжімеденов көшесі, 12, 14, 14/1, 16, 16а, 16б, 16е, 20, К. Аманжолов көшесі, 20, 22, 22а, 24,, Ш. Қалдаяқов көшесі, 12, 15, 15/1, 17, 19, 19/1, 21, 21/1, 21/2, Депутаттық қалашық (К. Бекхожин, А. Байжанбаев, Ү. Құлымбетов, Аманжолов, Б. Қарашаұлы, М. Сағдиев, Қ. Оразалин, А.-23, А-24, Б. Әшімов, Қ. Мырзабеков көшелері), (орыс тілінде оқытатын сыныптар №113 ОМ-те);, Тәуелсіздік даңғылы, 56, 56/1, 56/2, 56/3, 58, Райымбек батыр көшесі, 2, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 91 МГ-ға) |- | Мұқағали Мақатаев атындағы № 74 мектеп-гимназия || Т. Жүргенов 29|| 01.09.2014|| қазақ|| || Қошқарбаев көшесі, 23, 25, 27, 27/1, 27/2, 29, 31, 37, 40, 40/1, 42, 44, 46, 46/1, 46/2, 48, 50, 50/1, 54а, 56, Қордай көшесі, 79, 79а, К. Әзірбаев көшесі, 2, 4, 4/1, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 6/5, 8, 10, 12, 47, Т. Жүргенов көшесі, 34, Айнакөл көшесі, 62, 62/1, 66 , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ОМ-те);, К. Әзірбаев көшесі, 37/1, А. Бөлекпаев көшесі, 9, 9/1, 13, 14, 15, 16, Т. Жүргенов көшесі, 27, 27/1, Байтұрсынұлы көшесі, 39, 39/1, 39/2, 39/3, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №83 МГ-да) |- | [https://83.astana-bilim.kz/about_school?lang=kz Ыбырай Алтынсарин атындағы № 83 мектеп-гимназия]|| А.Байтұрсынов, 35|| ''2016'' || қазақ, орыс|| || Байтұрсынұлы көшесі, 33, 33/1, 37, М. Жұмабаев көшесі, 39, К. Әзірбаев көшесі, 14, 14/1, 16, 20, А. Бөлекпаев көшесі, 1, 3, 4, 8, 10, 10/1, 12, Қошқарбаев көшесі, 40, 40/1 |- | Мұхтар Әуезов атындағы № 86 мектеп-гимназия || Аманжол Бөлекбай 20|| 2018?<ref>https://enbek.kz/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B5/260696</ref>|| қазақ|| || Х. Доспанова көшесі: 1, 1/1, 2, 2/1, 2/2, 2/3, Т. Жүргенов көшесі: 26 (1, 2, 3-блоктар), 28, 28/1, 30, 32, А. Бөлекпаев көшесі: 17, 19, А. Байтұрсынұлы көшесі: 41 (1, 2, 3-блоктар), 43, 43 (1-блок), 43/2, 43/3, 43/4, А-75 көшесі: 2 (1, 2, 3, 4-блоктар) , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 83 МГ-да);, Қошқарбаев көшесі: 60, Орхон көшесі: 16, Қордай көшесі: 74, 76, 81, 82, 82а, 83, 85, 87, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ОМ-те);, А. Байтұрсынұлы көшесі: 14, 14а, 14/1, 14/2, 14/3, 16, 16/3, 18, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 113 ОМ-те). |- | № 91 мектеп-гимназия || Храпатый, 10|| 2021<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/262086?lang=ru</ref>|| қазақ, орыс|| || Ш. Қалдаяқов көшесі 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 4/2, 6,, А. Тыныбаев көшесі 2, 4, 5, 6, 6/1, 7, А-32 көшесі 1, 1/1, 3, 5, Панфилов көшесі 1, 1/2, 2, 3/1, 5, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, А. Храпатый көшесі 3, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 9, 11, 11/1, 12, 13, 14, 15, 15/1, 17, 17/1, 19, 21, 21/1, 21/2, 23, 25, 25/1, 25/2 |- | [https://93ml.edu.kz/ № 93 мектеп-лицей]|| Ж. Нәжімиденов, 24|| '''2022''' || қазақ|| || Ш.Қалдаяқов көшесі: 23, 23а, 23/1, 23/2, 24, 25, 25а, 26, 26/1, 28, 44, С.Нұрмағамбетов көшесі: 19, 21, 21/1, 23, 23/1, 25, 25/1, 27, 27/1, Райымбек батыр көшесі: 54, 54/1, А.Байтұрсынұлы көшесі: 4/1, 6, 8, 10/2, 10/3, Ж.Нәжімеденов көшесі: 5/1, 6, 26/1, 28, 28/1, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 113 ОМ-те): |- | [https://astana98mektep.edu.kz/ru/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ № 98 мектеп-лицей]|| Ж.Нәжмиденов көшесі, 8|| 2018, 2024 | || || Ж. Нәжімеденов көшесі: 2, 4, 4/1, 10, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4; Ш. Қалдаяқов көшесі:,1, 3, 11, 13, Қ. Аманжолов көшесі, 26/1, 26/2, Қ. Қуанышбаев көшесі, 9/1, 9/2, 9/3, 11а. |- | № 102 жалпы білім беретін мектеп || Ахмет Байтұрсынұлы көшесі, 7|| 2024|| || || А.Байтұрсынұлы көшесі, 1, 3, 5, 9, Р.Қошқарбаев көшесі, 2, 8, 10, 10/1, Қ. Аманжолов көшесі, 28, 28/1, 28/2, Қ. Қуанышбаев көшесі, 11б, 11/1, 11/2, 11/3 |- | [https://www.102mektep.edu.kz/about-us/index.php № 112 жалпы білім беретін мектеп]|| А 102 көшесі, 39|| 2024 || || || А-108 көшесі: 20, 22, 24, 26, 28, 30, 32, 34, А-130 көшесі: 1, 5, А-105 көшесі: 11, 20, 20/1, 20/2, А-102 көшесі: 4/5, 23, 27, 29, С.Шаймерденов көшесі: 4/2, , М.Төлебаев көшесі: 1, Қапал көшесі: 1/1, «Ақбидай» т.а. А-431 көшесі: 21 |- | № 113 Жайлы жалпы білім беретін мектеп || Шәмші Қалдаяқов көшесі, 38|| 2025|| || || Ш.Калдаяқов көшесі: 27/4, 29, 34, 40, 40/1, 40/2, 44, 51, 55а, 58, 58/1, 58/2, 59а, 60а, 60б, 61, Ж.Нәжімеденов көшесі: 7, 7а, 13, 13/1, 13/2, 15, 17, 19, 27, 29, 29/1, 29/2, 29/3, 31, 33, 34, 34а, 34/1, 34/2, 37, 39, 39/1, 44, 44а, 52а, 54/1, 62, 62 к1, 62 к2, 62 к3, 64, Т.Жүргенов көшесі: 3, 4, 5, 6, 10, 12, 14, 18, 18/2, 19, С.Шаймерденов көшесі: 4/3, А-29 көшесі: 1, 4, 6, 11, 29а, А-42 көшесі: 15, 17, 19, 21, 23, А-52 көшесі: 8, 8/1, Қ.Ахмедияров көшесі: 3, 12, 14, 16, 20, 22, 34, 23-16 көше: 2/2, 2/3, 2/4, 2/7, 2/8, 2/9, 2/11, 2/12, 2/13, 8, 12, 16, Ә.Қайдаров көшесі: 1, 3, 8, А-39 көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, С.Мауленов көшесі: 2, 3, 5, 7, 8, 10, 11, 13, 15, 17, 19, 18, 20, 20/1, 21, 27, 29, 31, 33, 37, О.Бөкей көшесі: 5, 10, Ұ.Қараманов көшесі: 2, 6, 20, Райымбек батыр көшесі: 31, 33, 41, 49, 51, 55, 57, 74, 76, 80, 80/1, 82, 82/1, 84, 86, 88, 94, 96, 98, ТК: «Zurich», «Florence», «Феникс», М.Жұмабаев көшесі, 38, «А-City» ТК, ул.М.Тынышбайұлы, 10, Орыс сыныптары: Райымбек батыр көшесі: 54, 54/1, Ш.Калдаяқов көшесі: 24, 26, 26/1, 28, А.Байтұрсынұлы көшесі: 14, 14/1, 14/2, 14/3, 16, 16/1, 16/3, 18, 20, 20/2, 20а, 36, 36а, 40, 67, С.Шаймерденов көшесі: 1, 8б, 8 |- | [https://baitursynov.binom.edu.kz/ «А.Байтұрсынұлы атындағы Binom school»]|| Промышленный, Ахмет Байтұрсынұлы көшесі, 49а | || || || А-91 көшесі: 12, 14, 16, А.Байтұрсынұлы көшесі: 20, 20а, 20/2,22, 30, 30/1, 32, 32/1, 32/2, 32/3, 32/4, 36, 36а, 38, 40, 47, 49, 49/1, 51, 53, 53/1, 61, 67, М.Тынышбайұлы көшесі: 2, 5, 6, А-92 көшесі: уч. 3, 5, С.Шаймерденов көшесі: 1, 2, 3, 5, 8, 8б, М.Тынышбайұлы көшесі: 2, 5, Малая, Веселая көшелері, , Bilim 1 - ул. Байтурсынова 30, Bilim 2 - ул. Байтурсынова 30/1, Birlik – Байтурсынова, Bailyq - Байтурсынова , Dauletti Qalashyq - Байтурсынова |- |[https://www.haileybury.kz/kz/astana Haileybury Astana] |Улица Ивана Панфилова, 4 |2011 | | |жеке меншік |} == Есіл ауданы<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983308?lang=kk</ref> == {| class="wikitable collapsible sortable" ! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы |- | [https://www.24mektep.edu.kz/kz/mektep-turaly-794156 Жүсіпбек Аймауытов атындағы № 24 орта мектеп]|| Пригородный, улица Арнасай,127|| || қазақ, орыс|| || Пригородный т.а., «Авиатор» саяжай қоғамы, «Garden Village» коттедж кенті, , Е-761 көшесі, 4а, 4б, 4в, 4г., Е-699 көшесі, 8, 8/1, Арнасай көшесі, 5а, 5б, Сарытоғай көшесі, 3а |- | № 59 мектеп-лицей || Сауран 5/1|| жаңа корпус қосымша 2023<ref>https://kazpravda.kz/n/chetyre-shkoly-otkryli-v-astane/</ref> || қазақ, орыс|| || Сауран көшесі5, 5а, 5б, 5г, 5д, 7, 7а, 7б, 7г, 9, 9а, 9б, 10б, 10в, 12/1, 12/2, 14; Октябрьдің 70-жылдығы көшесі 1а, 3, 6а, 6/1, 8/1, 72, 74, 77; Қабанбай батыр даңғылы, 40, 42, Алматы көшесі, 2, Керей-Жәнібек хандар көшесі, 9, 11, Ақмешіт көшесі, 1, 5, 5а, 7, 7а, 7б, 7/1 |- | [https://ibschool66.edu.kz/kz/mektep-tarihy-25105451 Дінмұхамед Қонаев № 66 мектеп-лицей]|| Д.Конаев 33/1|| 2011 || қазақ|| || Сарайшық көшесі, 2, 4, 5, 5а, 5б, 5в, 5г, 5е, 5д, 5/1, 6, 7, 7а, 7б, 7/1, 7/2, 7/3, 8, 9, 11, 11/1, 34; Қонаев көшесі, 29, Арай көшесі, 35/1, 35а, 35б; , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 17 МГ-да);, Сарайшық көшесі, 36, 38, 40, , Қонаев көшесі, 12, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 14а, 14б, 14д, 14г, 35, 35/1, Достық көшесі 13, 13/1, 13/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 99 МЛ-де) |- | [https://75shg-bilim.edu.kz/ № 75 мектеп-гимназия]|| Орынбор 28/1|| '''2014'''<ref>https://75shg-bilim.edu.kz/news/novaja-75-a-shkola</ref>|| қазақ, орыс|| || Керей-Жәнібек хандар көшесі, 28, 30, Мәнгілік ел даңғылы, 28, А.Бөкейхан көшесі, 14, 14а, 14б, 14в;, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: , Керей-Жанибек хандар көшесі, 22,, Түркестан көшесі, 8, 8/1, 8/2, 10, 14, 14а, 14/1, 14/2, 16/4, 16/5, Мәңгілік Ел даңғ., 19, 19/2, 21, 23, 23/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 29/2, 31, 33/2, 35, 35/1, Е-116 көше, 2., А.Бөкейхан көшесі, 2, 6, 8, 10, 10/1, Керей-Жәнібек хандар көшесі, 15, Мәңгілік ел даңғылы, 17, 22, 24, 26, 26а, 26б. |- | [https://www.school-lyceum76.edu.kz/kz № 76 мектеп-лицей]|| Түркістан, 10/1|| 2014<ref>https://www.inform.kz/ru/1-sentyabrya-v-astane-otkroyutsya-4-novye-shkoly_a2687163</ref>|| қазақ|| || Керей-Жанибек хандар көшесі, 22,, Түркестан көшесі, 8, 8/1, 8/2, 10, 14, 14а, 14/1, 14/2, 16/4, 16/5, Мәңгілік Ел даңғылы, 19, 19/2, 21, 23, 23/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 29/2, 31, 33/2, 35, 35/1, Е-116 көше, 2, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №75 МГ-да). |- | [https://77.astana-bilim.kz/m_tolkujat?lang=kz Фариза Оңғарсынова атындағы № 77 мектеп-гимназия]|| Мәңгілік ел, 22/1 || 2015|| қазақ|| || А.Бөкейхан көшесі, 2, 6, 8, 10, 10/1, Керей-Жәнібек хандар көшесі, 15, Мәңгілік ел даңғылы, 17, 22, 24, 26, 26а, 26б, , (орыс тілінде оқытатын сыныптар №75 МГ-да);, Түркістан көшесі, 4, 4а, 4/1, Алматы көшесі,11, 13, Түркістан көшесі, 2 (блок 1, 2, 3), Сығанақ көшесі, 62, 62/3,64, 64/1 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 99 ОМ). |- | № 82 «Дарын» мамандандырылған мектеп-лицей || Түркістан, 32/1|| 2015<ref>https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4761974-v-astane-otkryt-specializirovannyjj.html</ref>|| қазақ|| || Қазақ тілінде оқытатын бастауыш сыныптар:, Бұқар жырау көшесі, 36, 36а, 36б, 36/1, Ұлы Дала даңғылы, 65/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар «Қадыр Мырза әлі атындағы Binom school);, Жошы хан көшесі, 6, Ұлы Дала даңғылы, 57, 59, 61, 63, 65, 65/1 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 95 МЛ). |- | [https://sh84.edu.kz/ru Шейх Халифа бен Заид әл-Нахаян атындағы № 84 мектеп-лицей]|| Хусейн бен Талал, 7/1|| || қазақ, орыс|| || Мәңгілік ел даңғылы, 37, 37/1, 37/1 блок 1, 39, 41, 41/2, 41/3, 41/4, 41/5, 42, 45 блок H, блок J, блок G, 47 блок D, блок E, блок F, 48, 49 блок А, блок В, блок С, , Бөкейхан көшесі, 28, 30. Түркістан, 18, 18/1, 20, 20/1, 28, 28/1, 28а, 28/2, 30, 30/1, 32, Бухар жырау көшесі, 19, 28, 28а, 28б, 30, 30/1, Ұлы дала даңғылы, 41, 41а, 41б, 41в, 41/2, 41/4, 41/3, 45, 45/1, 47, 47/1, Г.Алиева көшесі, 2, 4, |- | [https://85astana-mektep.edu.kz/ Шейх Тәмим бен Хамад әл-Тәни атындағы № 85 мектеп-лицей]|| Қабанбай батыр 56/1   || 2018|| қазақ, орыс|| || Ұлы Дала даңғылы: 31, 31/1, 33, 33/1, 35, 37, 39, Қабанбай батыр даңғылы: 49, 49А, 51, 56, 56А, 56Б, Тұран даңғылы: 54, 56, 56/1, 58, 60, Бұқар жырау көшесі: 20, 20А, 20Б, 24, 26, 26/2, Г. Әлиев көшесі: 1, 3 |- | [https://www.88-mektep.edu.kz/kz/informaciya-o-shkole-167847 Қадыр Мырза Әлі атындағы № 88 мектеп-лицей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260528092528/https://www.88-mektep.edu.kz/kz/informaciya-o-shkole-167847 |date=2026-05-28 }}|| 31 көше '''Е-321 көшесі, 18 ғимарат'''; | 2019|| қазақ, орыс|| || Е-321 көшесі: 22, Е-314 көшесі: 20/1, 22, Таунхаус «Ferdinand», «Gold Land» ТК, Коттеджді кент «Family Village», «Forest Park Village», «Family Town», «Vela village» ТК, Қабанбай батыр даңғылы, 57, 57/2, 59, 59/1, 59/2, 59/3, 59А, 59Б, 75а, Тұран даңғылы, 72, 72 к1, 72 к2, 83/1,89/3, ДО «Черемушки» (Солнечная, Рябиновая, Столичная көшелері), Маймекен көшесі: 2, 4, 6, 6/1, «Яссауи» ТК (Қабанбай батыр көшесі, 63), Е-103 көшесі, 1, 1/1, 3, 3/1, 3/2, 5, Әл Фараби даңғылы, 76 |- | [https://89.astana-bilim.kz/news?lang=ru Дулат Бабатайұлы атындағы № 89 мектеп-лицей]|| Сауран, 5/1 '''Сауран 11.''' | '''2020''' <ref>https://89.astana-bilim.kz/news?lang=ru</ref>|| қазақ, орыс|| || Керей-Жәнібек хандар көшесі: 12/1, 14А, 14Б, 14В, 14/2А, 14/2В, 14/2С, 14/2Е, 14/2F, 14/2Д, 16,, Сауран көшесі: 13, 15, 15/3, 15/4, 18, 18/1, 20, Ақмешіт көшесі: 9, 9/1, 9/2, 11, 13, 13/1, 13/2, 13/3, 17, Қабанбай батыр даңғылы: 46, 46А, 46Б, 46/1, 48, 48/1, 48А, 48Б, 48/5, 48/7, 48/9, Орынбор көшесі: 1 (блок А, блок Б) |- | [https://95school.edu.kz/index.php/ru/ № 95 мектеп-лицей]|| Ұлы-Дала, 73/1|| || қазақ, орыс|| || Е-871 көшесі: 1, 1/1, 1/2, 3, «Арнау» ТК: 1, 2, 3, 5, 6, 14, Е-871 көшесі: 1, 1/1, 1/2, 3, 4, Ұлы Дала даңғылы: 73, 75, Әл-Фараби даңғылы: 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 24, Аңырақай көшесі: 1А, Е-767 көшесі: 11,, Е-669 көшесі: 13, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:, Әл-Фараби даңғылы: 17, 17/1, Ұлы Дала даңғылы: 17, 17/1, 57, 59, 61, 63, 65, 65/1, 65/2, 67, 69, 71, , Қ. Қайсенов көшесі: 2, Жошы хан көшесі: 6 |- | [https://96mektep-astana.edu.kz/ru/glavnaya/ № 96 мектеп-гимназия]|| Г.Алиев, 10|| 2023 <ref>https://www.zakon.kz/obshestvo/6446939-kak-vyglyadit-shkola-postroennaya-na-izyatye-u-korruptsionerov-dengi.html</ref>|| || || Ұлы Дала даңғылы: 54, 56, 56/1, 56/2, 58, 58/1, Қабанбай батыр даңғылы: 58А, 58А к1, 58Б, 58Б к1, 58Б к2, 58Б к3, 58Б к4, 58Б к5, 58Б к6, 58Б к7, 60А/8, 60А/9, 60А/10, 60А/13, 60А/12, 60А/11, 60А/15, 60А/16, 60А/14, 60А/20, 60А/19, 60А/18, 60А/17, 60А/2, 60А/1, 60А, 60А/6, 60А/5, 60А/4, 60А/3, 60/10, 60/11, 60/12, 60/13, 60/16, 60/15, 60/14, 60, 60/1, 60/2, 60/3, 60/4, 60/5, 60/6, 60/7, 60/8, 60/9, 60/17, 60/18, 60/19, 60/20, 64, Т. Рысқұлов көшесі: 1, 1Б, 1Д, 1/1, 3, 5, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 9, 9а, Г. Алиев көшесі: 10, 10/1, Түркістан көшесі: 34, 34А, 34Б, 34/1, Мәңгілік Ел даңғылы: 50, 51, 51/1, 51/2, 51/3, 51/4, 51/5, 51/6, 52 (блок В1, В2, В3), 53, 54, 54/1, 54/2, 56, 59, 61, Ә. Бөкейхан көшесі: 32, 38, 40, 42, 42/1, Тұран даңғылы: 83/1, Ақмешіт көшесі: 19А, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, 19/6, 19/7, 19/8, 19/9, 19/10, 19/11, 19Б |- | № 99 орта мектеп || Қабанбай батыр даңғылы, 38а|| 01.09.2024<ref>https://liter.kz/pervogo-sentiabria-v-astane-otkrylis-novye-komfortnye-shkoly-1725188582/</ref>|| || || Қабанбай батыр даңғылы: 19 (блок D), 29, 29/1 (блок А, Б), 29/2, 29/4, 34/1, 38/1, 38/2, 38/3, Сығанақ көшесі: 21, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 33, 35, 35А, 37, 39, 39/1, 41, 48, 48А, 54, 54/1, 58, 58/1, Сауран көшесі: 2, 3, 3/1, 4, 6, Достық көшесі: 1, 1А, 1/2, 5, 5/1, 5/2, 8, 8Б, 8/4, 10, 12, 12/1, Тұран даңғылы: 32/2, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:Түркістан көшесі: 4, 4А, 4/1, Алматы көшесі: 11, 13, Түркістан көшесі: 2 (блок 1, 2, 3), Сығанақ көшесі: 62, 62/3, 64, 64/1 |- | № 103 орта мектеп || Мәңгілік Ел даңғылы, 70|| 2024|| || || Е 495 көшесі: 8, Хусейн бен Талал көшесі: 28, 30, 52, Е 496 көшесі: 4, 7, 8, 9, 10, 10/1, 10/2, Мәңгілік Ел даңғылы: 68 блок А1, блок А3, блок В1, блок С1, 72, 72/1, 76, 86, «Аман», «Talmas» ТК |- | № 104 орта мектеп || Жошы хан көшесі, 16|| 2024|| || || Мәңгілік Ел даңғылы: 36, 38, 40, 40А, 40/2,, Қаратөбе көшесі: 1, 3, 5, 6, 6/1, 6/1А, 7/2, 8, 10/1, 14/3, 16, 17, 18, 18/1, 19, 20Б, 21, Ақниет көшесі: 2, 2/1, 4/2, 5, 6, 8, 9, 10, Жиделі көшесі: 3 кв1, 5/1, 6, 7/1, 9Б, 9/1, 9/3, 11/2, 12, 15/1, 17, 18, 20, 20/1, 20/2, 22, 23/1, 23/2, 23/3, 24, 25, 25/1, 26, 27, 27/1, Ақселеу көшесі: 2, 4, 6, 8, 8/2, 8/3, 8/4, 9/1, 11, 15, Үшқопыр көшесі: 1, 1А, 1В, 2, 2/2, 3, 3Б, 3Г, 4, 5, 6, 7/1, 13А, 16, 36, Аққұм көшесі: 1Б, 1Д, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 17А, 17/2, 17/3, 19, 20А, 21, 23, 25, 25/1, 25/2, 25/3, , Орынбор көшесі: 13, 22, Ұшқыштар көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 15/1, Орал көшесі: 1/1, 2, 3, 3А, 3Б, 4, 5,, Бағбан көшесі: 1, 2, 8/1, Керей-Жәнібек хандар көшесі: 1Д, 40, 42, 42/1, 44, 44/1, 44/2, 44/3, 44/4, 46, Ұлы Дала даңғылы: 51, 53, 53/1, 55, 55/1, 55/2, Әлихан Бөкейхан көшесі: 3Б, 11, 11А, 11/1, 13, 15, 15/1, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 17, 17/1, 18, 19, 20, 21, 21/1, 21/2, 21/4, 21А, 21/3, 21/5, 24, 35, Жошы хан көшесі: 1, 1/1, 1/2, 7, 7/1, 7/2, 12, 12/3, 13, 14/1, 16/1, 17, 20, 23, 27, Бұқар жырау көшесі: 12/3, 23, 25/1 (блок 1, блок 2), 27, 32, 34, 34/2, 44-ші көше: 2А/2 |- | Жайлы № 107 орта мектеп || Қасым Қайсенов көшесі, 4/1|| 2024<ref>https://www.inform.kz/ru/desyat-komfortnih-shkol-otkrili-v-astane-b60912</ref>|| || || Әл-Фараби даңғылы: 13, 15, 15/1, 17, 17/1, Ұлы Дала даңғылы: 57, 59, 61, 63, 65, 65/1, 65/2, 67, 69, 71, Қ. Қайсенов көшесі: 2, 4, 6, Бұқар жырау көшесі: 40, 42., (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 95 МЛ). |- | Средняя школа № 108 || Е 117 көшесі, 40а|| 2024<ref>https://ru.elordainfo.kz/index.php/novosti-stolicy-ru/komfortnaya-shkola-otkrylas-v-rayone-stolichnogo-zhk-ba-ystan</ref>|| || || Е-117 көшесі: 33, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 45, Е-767 көшесі: 11, Е-669 көшесі: 13, 13А, Аңырақай көшесі: 1А, Е-779 көшесі: 32, 32/1, «Тельман» т.а. |- | Средняя школа № 109 || Е 669 көшесі, 6|| 2025<ref>https://109school.edu.kz/ru/o-shkole/</ref>|| || || Е-669 көшесі: 4, Е-915 көшесі: 15, 17, 19, 21, Е-509 көшесі: 7, 9, 11, Е-511 көшесі: 38, 40 |- | «Қ.Сәтбаев атындағы Binom school» мектеп-лицейі || Әл-Фараби даңғылы, 40а|| || || || Әл-Фараби даңғылы: 21/1, 23, 25, 27, 27/1, 29, 30, 30/1, 30/3, 30/4, 32, 33, 34, 34/1, 34/2, 34/3, 34/4, 35, 36/2, 38/2, 40/2, 44, 44/1, 46, Ұлы Дала даңғылы: 80, 80/1, 82, 84, 86, 86/1, 88/1 |- | «Қадыр Мырза-әлі атындағы Binom school» мектеп-лицейі || Әл-Фараби даңғылы, 9/5|| || || || Әл-Фараби даңғылы: 1, 3, 3/2, 5, 7, 7/2, 7/3, 9, 9/1, 9/2, 11, 11/1, Керей-Жәнібек хандар көшесі: 50, 50/1, 50/3, Бұқар жырау көшесі: 31, 31/1, 33, 33А, 33/1, 33/2, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:Әл-Фараби даңғылы: 13, 15, 15/1Бұқар жырау көшесі: 36, 36А, 36Б, 36/1, 40, 42, Қ. Қайсенов көшесі: 4, 6, Ұлы Дала даңғылы: 65/2 |- | «Ә.Кекілбаев атындағы Binom school» мектеп-лицейі || Тұрар Рысқұлов көшесі, 20|| 2022<ref>https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/novaya-shkola-binom-na-4000-mest-otkryilas-v-stolitse-487215/</ref>|| || || Фариза Оңғарсынова көшесі: 6, 6/2, 8, 8/1, 8/2, 10, Т. Рысқұлов көшесі: 16, 16А, 16/2, 18, 18/1, 18/4, 18/5, Хусейн бен Талал көшесі: 39, 39/1, 39/2, 41, 41/1, Мәңгілік Ел даңғылы: 56, 58, 60, 62, 62/1, 62/2, 62/3, 62/4, Әлихан Бөкейхан көшесі: 25, 25А, 25Б, 25В, 25Г, 27, 27А, 27/1, 27/2, 27/3, 27/3 (блок К2), 27/4, 29, 29/2, 29Б, 44, 46, 48, 52;, Тұрғын үй кешендері:BI Village Deluxe 3, BI Village Deluxe 4, White Hills, Bi Town, Deluxe Town, Коттеджді қалашықтар: Bi Village Comfort-2, Bi Village Comfort-3, Village Comfort-1,, Bi Village, Bi Village Deluxe-2, Bi Village Deluxe |- |[https://astanaboysbil.edupage.org/ Білім-инновация Астана, лицей-интернат] |Тұрар Рысқұлов көшесі, 14 | | | | |- |'''[https://agis.edu.kz/ Международная частная школа «Astana Garden International School»]''' |Улица Алихан Бокейхан, 34 |2017 | | |жеке меншік |- |'''[https://quantumtech.edu.kz/ Quantum TECH School]''' |Улица Турар Рыскулов, 9/1 |2024 | | |жеке меншік |- |'''[https://le-astana.kz/ Экономический лицей]''' |ЖК Олимп палас, улица Туркестан, 8/3 |1998 | | |жеке меншік |- |[https://isa.nis.edu.kz/ International Steppe School of Astana] |ул. Туркестан, 32/1 |2013 | | |Жеке меншік |- |[https://astana.fizmat.kz/ Республиканская физико-математическая школа] Астана филиалы |Улица Туркестан, 2/1 |'''2016''' | | | |- |[https://horizon.edu.kz/ Horizon School] |ул. Сарайшык, 20/1 | | | | |} == Нұра ауданы<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983303?lang=kk</ref> == {| class="wikitable collapsible sortable" ! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы |- | [https://17-astana-bilim.edu.kz/ Ақан Құрманов атындағы № 17 мектеп-гимназия]|| Қабанбай батыр, 9/1|| '''2002''' <ref>https://17-astana-bilim.edu.kz/kz/akparat-1222949</ref>|| қазақ, орыс|| || «Шұбар» ықшам ауданы: Қ. Ерімбет көшесі: 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14, 15, 17, 19, 27, 29, 31, 37, 39, 41, 43, 45, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 63, С. Мендешев көшесі: 1-63, Х. Досмұхамедұлы көшесі: 2-90, Е. Тайбеков көшесі: 3-96, Алпамыс батыр көшесі: 1-74, Митченко көшесі: 1-46, Н. Оңдасынова көшесі: 1-91, Темірқазық көшесі: 1-85, Қараөткел көшесі: 1-58, 58/1, Ж. Шарденов көшесі: 2-30/1, Айтансық көшесі: 1-12, Күмбел көшесі: 1, 1А-15, Жиембет жырау көшесі: 7-17А, Қарашаш ана көшесі: (барлығы), Арай көшесі: 1, 3, 5, 8А, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 28, 28/1, 29, 29/1, 30, 31/1, 32, 34, 35, 35А, 35Б, 36, 38, 40, 42, 44, 48, 54, К. Тұрсынов көшесі: 4/1, 24А, 24/1-24/3, 30/1-30/3, 35, 37, Атасу көшесі: 3, 9, 11, 12, 13, 15, 17, 22, 23, 23А, Балауса көшесі: 8, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 12, 14 (барлығы), Босаға көшесі: 3-15, Көктем көшесі: 1-16, Толағай көшесі: 1-29, Родниковая көшесі: 1/1, 1, 7, 13, 66, 97, 37, 35, 29, 29/1, 56, 58, 60, 62, 64, Адырна көшесі: 1-25, Космонавттар көшесі: 1-58, Зорге көшесі: 1-7, Мұқанов көшесі: 1-17, Наркескен көшесі: 1, 1/1-27, Көшек батыр көшесі: 7-22, Құлагер көшесі: 1А, 8А, 2А, 12, 13, 14, 15, 19, 54, Құлынды көшесі: 1-18, Қалқаман көшесі: 20А, 6А, 11, 14, 17, 9, 12, 15, 4, 62, 60, 59, Жеке батыр көшесі: 14, 16, 18, 20, 27, 29, 31, 33, 35, 39, 41, 43, 47, 49, 20, 21, Княгинин көшесі: 1-27, Хлудов көшесі: 1-22, Шанин көшесі: 2/7, 15, 19, 21, 25, 27, Меркі көшесі: 1-9, 10, 11, 20, Мақатаев көшесі: 3, 4, 6, 8, 13, 18/1, 21, 23, 25, Маржансу көшесі: 4-30, Тұрғын үй кешендері: «Арай-1», «Арай-2», «Арай-3», «Отырар», Қабанбай батыр даңғылы: 2, 2/1, 2/2, 2/3, 2/4, 2/5, 2/6, 2/7, 4, 4/2, 5/1, 5/3, 6/2, 6/3, 6/5, 6/6, 7/1, 7/2, 7/3, 9, 9/2, 9/3, 9/4, 11, 11/2, 12, 13, 14, 16, 18, 20, 22, 24, 26, Тұран даңғылы: 9, 11, 14, 14/1, 14/2, 14/3, 16/1, 19/1, 22, 22/1, Қ. Мұхамедханов көшесі: 1, 1/1, 1/2 |- | [https://33.edu.kz/%d0%b1%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b-%d0%b1%d0%b5%d1%82/ № 33 жалпы білім беретін мектеп]|| Әміре Қашаубаев көшесі, 28а|| 2025<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/1066274?lang=ru</ref> || || || Көшелер: Айғыржал, Жантай батыр, Қамбар ата, Ойсыл қара, Шопан ата, Есет батыр, Мұхамет-Салық Бабажанов, Салбурын, Ақжайлау, Кейкі батыр, Жайлаукөл, Наурызбай батыр, Ақши, Ботақара, Сырым батыр, Малайсары батыр, Таукент, Мәді көшесі, 12-19 үйлер, Мұрын жырау, Омбы, Бойтұмар,У.Танашев, А.Қастеев, Сыпыра жырау, Шалкиіз жырау, 1-32 үйлер, Жасыбай, Байғозы батыр, Қапшағай, Алтын сақа, Байзақ датқа, Киікті, Ағанас, Ақтамберді жырау, Доспамбет жырау, 12-110 үйлер, Үмбетей жырау, Е-584 көшесі, 108 көше, Е-612 көшесі, Е-614 көшесі, Е-616 көшесі, Е-584 көшесі, Әмір Едіге, Р.Жаманова, У.Халфин, Е-588 көшесі, Н.Хикмет, Е-631 көшесі, Т.Шәмелов, Б.Күлманов, С.Абеев, Г.Байтасов, С.Ерубаев, Н.Байғанин, Бәйтерек, Е-805 көшесі, Е-806 көшесі, Е-807 көшесі, Е-575 көшесі, Е-576 көшесі, Е-816 көшесі, Е-582 көшесі, Ш.Руставели, А.Забикулин, С.Ниязбеков, К.Карбаев, Е-578 көшесі, Х.Есенжанова, Р.Есімжанова, Коттеджді қалашық: «Үркер» |- | № 45 жалпы білім беретін мектеп || Жилой массив Заречное улица Ұшқыштар,8/1|| || қазақ, орыс|| || Қазыбек би көшесі, 35, 35/1, 35/2, 37, 41, 41/1; Төле би көшесі, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 16, 18, 20, 22, 24, 25, 25а, 25/1, 27, 27/1, 35/1, Тұран даңғылы, 57а, 57г, 57/3, 57/4, 57/5, 57/6, 57/7, 59/2 блок В, блок С, 59/3, 65а, 67, 71, Ұлы Дала даңғылы, 25, 27, 27/1, 29, 29/1, 38, 38а, 38/1, 40, Е-54 көше, 5 |- | [https://69.astana-bilim.kz/tarih?lang=kz Кемел Ақышев атындағы № 69 мектеп-гимназия]|| Жилой массив Үркер, Исатай батыр, №141|| 2012-2013|| қазақ, орыс|| || Көшелер: Доспамбет жырау, Бекет ата, Қастек, Кенсай, Қармақшы, Қаракемер, Кумжарган, Белкарагай, Жанқожа батыр, Ақдала, Ақсуйек, Сыпатай батыр, Исатай батыр, Жумабай Шаяхметова, Батыр Баян, Махамбет, Қожаберген жырау, Сырым батыр, Шалкиіз жырау, Үкілі Ыбырай, Латиф Хамиди, Асы, Сексек ата, Қозыкөш, Исатай батыр, Оспан батыр, Миялы, Текес, Мади, Айғыржал, Зеңгі баба, Домбауыл, А.Кашаубаева, Кейкі батыр, Ойсыл қара, Шопан ата, Қамбар ата, Есет батыр, Таукент, Омбы. |- | [https://71.astana-bilim.kz/about_m?lang=kz № 71 мектеп-лицей]|| Проектная 200,  4|| 2013|| қазақ, орыс|| || Ш.Айтматов көшесі, 36, 36/1, 36/2, 36/4, 36/5, 36/6, 36/7; І. Омаров көшесі, 1, 2, 3, 3/1, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 19/1, 21, 21/1; Күлтегін көшесі, 9, 10, 11, 11/1, 11а, 13; Сығанақ көшесі, 1, |- | [https://78astana-bilim.edu.kz/mekteptarihy Смағұл Сәдуақасұлы атындағы № 78 мектеп-гимназия]|| Әзілхан Нұршайықов көшесі (Е 11), 8|| 2014|| қазақ|| || Ә.Нұршайықов көшесі, 6/1, 10, 10 блок1, 10 блок 2, Е-15 көше, 3, 5, 9, 9/1, 9/2, 9а, Ш.Айтматов көшесі, 27, 29, 29а, 31, 31а, 31б, 33, 34, 34/1, Сығанақ көшесі, 2, 2а, 4, 5, 5/2, 6, 12, Е-429 көше, 24, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 110 ЖББМ) |- | [https://79.astana-bilim.kz/ № 79 мектеп-лицей]|| ЖМ «Комсомольский», Мақсұт Нәрікбаев көшесі (Е-246), № 3|| 2015<ref>https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4739503-v-astane-1-sentjabrja-otkrylis-tri.html</ref>|| қазақ, орыс|| || Қ.Мұхамедханов көшесі, 7, 7/1, 9, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 15, 17, 17/1, 19, 21, 21/2, 23, 23а, 25, Е-251 көшесі, 4, 4/1, 4/7, Қорғалжын тас жолы, 4, 4/1, 4/2, 5, 6, 8/1, 8/2, 11, 13/4, 15/1, М.Нәрікбаев көшесі, 4, 5, 6, 6а, 8, 9, 10, 12, 22, Е-489 көшесі, 3 блок 1, 3 блок 2, 4, 5, 6, Әйтеке би көшесі, 15, 16, Домалақ ана көшесі (барлық үйлер), Ақын Сара көшесі, Қарашаш ана көшесі, Баянсұлу көшесі, Тұмар ханым көшесі, Айша бибі көшесі, Ұмай ана көшесі (барлық үйлер), Жұбан ана көшесі (барлық үйлер), Ләйлі-Мәжнүн көшесі (барлық үйлер), Айғаным көшесі (барлық үйлер), Қыз Жібек көшесі (барлық үйлер), Ұлпан таркөшесі, «Қараөткел 1», «Қараөткел 2», «Қараөткел 3» т.а. |- |[https://81aes.edu.kz/ № 81 Astana English School халықаралық мамандандырылған гимназия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260607041806/https://81aes.edu.kz/ |date=2026-06-07 }} |И.Омаров, № 2 ЖМ Батығай |2015<ref>https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4739503-v-astane-1-sentjabrja-otkrylis-tri.html</ref> |қазақ | |жеке меншік? |- | [https://90gimnaziya.edu.kz/ Қайым Мұхамедханов атындағы № 90 гимназия]|| улица Мақсұт Нәрікбаев,3|| 2020 || қазақ|| || Ш.Айтматов көшесі, 42, Қорғалжын тас жолы, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 27а, 27/1, 27/2, 27/3, 28, 30, 31, 31а, 31/1, Е-430 көшесі, 2, 2а, 2/2, 3, 4, Е-435 көшесі, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 41, 45/1, 47, 49/1, Е-247 көшесі, Е-248 көшесі, Е-249 көшесі (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 100 ЖББМ); |- | Тұрсынбек Кәкішұлы атындағы № 94 мектеп-лицей, № 94 мектеп-гимназия || Сарыарка??Ш.Бөекеев 50??? (удалена) || || || || Е-584 к. 4, 6, 8, 10, Әмір Едіге к. 1-53, Роза Жаманова к. 5-12/4, 6/1-7/4. Уали Халфин к. 1-49. Е-588 к. 1г -12. Тұрмағамбет Ізтілеуов к. 6-38. Е-631к. Е-612 к. 12-33. Е-616 к. 1/1 а 26/4. Саттар Ерубаев к. 1-34. Тұяқберді Шамелов к. 1-34. Бақтыгерей Құлманов к. 1-62. Уали Халфин к. 1-49. Саят Абеев к. 17-49. Ғазиз Байтасов к.1-30. Назым Хикмет к. 1-82. Е-208 к. 1-49. Е-614 к. 1-49. Е-208 к. 1-49. Е-202 к. Е-204к. Е-205к. Рабиға Есімжанова к. Жаменке абыз к. Ұзак батыр к. Е-610 к. Нияз би к. Әшірбек Сығай к. Шолпан Жандарбекова к. Е-647к. Е-645 к. Е-646 к. Е-108 к. Е-648к. Е-1 к. Е-582 к. Е-575 к. Е-816к. Сабыр Ниязбеков к. Қайреден Карбаев к. Е-578 к. Е-577 к. Е-576 к. Нұрпейіс Байғанин к. Бәйтерек к. Е-805 к. Е-806 к. Е-807 к.Үмбетей жырау к. |- | [https://gymnasiumast97.kdt.kz/?lang=kz № 97 мектеп-гимназия]|| Тұран даңғылы, 42/1|| 2024<ref>https://orda.kz/tri-novye-shkoly-otkryli-v-astane-v-chem-ih-osobennost-381140/</ref>|| || || Тұран даңғылы, 34а, 34б, 34/1а, 36/1, 38/1, 40/1, 40/2, 42, 44б, 44/2, 46а, 46Б, 46/4, 46/5, 46/6, 46Б/1, 46Б/2 Керей-Жәнібек хандар көшесі, 2, 2/1, 5, 6, 8/1, Қабанбай батыр даңғылы, 43 блок А, блок В, 43в, 43г блок Д, 45/3, 45/3 к1, 45/3 к2, 45/3 к3, 45/3 к2, Орынбор көшесі, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 12 блок 1, 2, 3 |- | [https://100mektep.edu.kz/ № 100 жалпы білім беретін мектеп]|| Е 535 көшесі, 1|| 2025<ref>https://www.inform.kz/ru/v-astane-otkrilas-shestnadtsataya-komfortnaya-shkola-bef763</ref>|| || || Е-535 көшесі, 2, 4, 6, 6/1, Қорғалжын тас жолы, 28, 30, Е-128 көшесі, 1, 7, 7/1, 7/2, 16а, «Onyx Comfort» ТК, Ш.Айтматов көшесі, 37 блок1, 2, 39 блок 1, 2, 38, 40, 40/1, 40/2, 41, 41/1, 41а, 41б, 41/1, 41/2, 41/3, 46, 53, 59, 60, 60/1, 60/2, 62, 62/1, 62/2, Қорғалжын тас жолы, 20/2, 20Б, Е-181 көшесі, 1, 1/1, 1/2, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 20, 20/1, 20/2, 28, 28а, 28б, Е-249 көшесі, 6, 8, 14, 14/1, 14/2, «Западный» саяжайы, І.Омаров көшесі, 23, 23/1, 25, 27, 27/1, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: Ш.Айтматов көшесі, 42, Қорғалжын тас жолы, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 27а, 27/1, 27/2, 27/3, 28, 30, 31, 31а, 31/1, 42/1, Е-430 көшесі, 2, 2а, 2/2, 3, 4, Е-435 көшесі, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 41, 45/1, 47, 49/1, Е-247, Е-248, Е-249 көшелері |- | [https://mektep101.edu.kz/ № 101 жалпы білім беретін мектеп]|| Төле би көшесі, 57а|| 2024<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/press/news/details/812076</ref>|| || || А.Бектұров көшесі, 1, 1а, 1/1, 1/2, 3, 3/1, 3/2, 3/3, Тұран даңғылы, 37/9, 39, 39а, 39/1, 39/2, 39/3,41а, 41/1, 43, 43а, 43б, 43в, 43/1, 43/3, 43/5, 43/6, 37/9, 39, 39а, Төле би көшесі, 48, 48/1, 50, 52, 55, 57, 59; Е-899 көшесі, 1, 1/1, Сығанақ көшесі, 15, 15/1, 17 (б, п, р, с, н, у, л, ф, д, в, г, к, е), 28, 32, Е-67 көшесі, 6, 8. |- | [https://110mektep.edu.kz/ № 110 жалпы білім беретін мектеп]|| Е 17 көшесі, 4|| 2025|| || || Ж.Молдағалиев көшесі, 2, 2/1, 2/2, 3, 4, 4 к1, 4 к2, 5, 6, 6к1, 6к2, 7, 9, Күлтегін көшесі, корпус 1, корпус 2, 1, 2, 4, 5, Сығанақ көшесі, 14, 16, 16/1, 18, М.Мәметова көшесі, 2, 2/1, 8, 10, Е-15 көшесі, 11, 11/1, 13, 13/1, 13/2, 15, 15/1, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: Ш.Айтматов көшесі, 27, 29, 29а, 34/1, Е-15 көшесі, 3, 9, 9а, 9/1, 9/2, Сығанақ көшесі, 2, 2а, 4, 5, 5/2, 6, Ә.Нұршайықов көшесі, 10, 10 блок 1, 10 блок 2 |- | [https://www.111mektep.edu.kz/ № 111 жалпы білім беретін мектеп]|| Төле би көшесі, 32|| 2024|| || || Р.Бағланова көшесі, 2, 4, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, Қазбек би көшесі, 11, 11/1, 11/2, 11а, 11б, 13, 13а, 15, 19, 21, 23, 23/1, Тұран даңғылы, 55, 55е, 55к, 55/4, 55/6, 55/5, 55/7, 55/8, 55/10, 55/11, 55/12, 55/13, 52, 52/1, 52/2, 52/4, 52/5, 52/6, 52/7, 50/2, 50/3, 50/4, 50/5, 57/1, Төле би көшесі, 19а, 28/1, 30, 43; Бұқар жырау көшесі, 57/6 |- | «Ы.Алтынсарин атындағы Binom school» мектеп-лицейі || Төле би көшесі, 42|| 2022<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/419767</ref>|| || || Тұран даңғылы, 45/1, 55/1, 55/2, 55/3, Қазбек би көшесі, 3, 3/1, 3/2, 5а,7, 7а, 7/1, 7/2, 9, 9/1, 9/2, 9/3, Р.Бағланова көшесі, 1, 3, 3/1, Төле би көшесі, 40, 44, 44/1, 44/2, А.Бектұров көшесі, 4, 4в, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 4/6, 7, 9, 11, 11а, 11б, 11/1, 11/2, 17, 17/1, 17/2, 17/3, 19, Төле би көшесі, 46, 51, 53. |- | «А.Бөкейхан атындағы Binom school» мектеп-лицейі || Шапық Шөкин көшесі, 5|| || || || М.Мәметова көшесі, 13, Е-18 көшесі, 1, 5, Ш.Чокин көшесі, 6, 9, Ж.Молдағалиев көшесі, 10, 13, Е-36 көшесі, 2, 2/1, 4, 6, 9, 9/1, 9/2, 11, Е-15 көше, 16, Е-18 көше, 1-үй; Е-35 көше, 13-үй |- | [https://115-astana.edu.kz/ № 115 жалпы білім беретін мектеп]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}|| Күлтегін көшесі, 18 стр|| 2025|| || || С.Асфендияров көшесі, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, Сығанақ көшесі, 11, 13, Анет баба көшесі, 1, 3, 5, 7, 7/1, 7/2, А.Сейдімбек көшесі, 7, 7/1, 7/2, Күлтегін көшесі, 14, 15, 17, 19, 19/1, 21, 23, І.Омаров көшесі, 12в, Қ.Мұхамедханов көшесі, 10, 12, 12/3, 16/2, Әйтеке би көшесі, 3 блок А, 3 блок Б, 5, 7, 9, 11, Е-876 көшесі, 2, 4, 6 |- | [https://shkola117.edu.kz/ № 117 жалпы білім беретін мектеп]|| Е-899 көшесі, 8|| 2025|| || || Қ.Мұхамедханов көшесі, 4 блок А, 4 блок В, 4Б блок А, 4Б блок Н, 4а, 4/1, 4/2, 4/3, 4В, 6, 6а, 6Б, 6/1, 8, Төле би көшесі, 54, 61, 63, 65, Анет баба көшесі, 2, 4, 6, 8, 9, 9/1а, 9/1Б, 9/1в, 9/2, 9/3, 10, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 12, 13, 13/1, 13/2, Әйтеке би көшесі, 14, Е-900 көше, 2, 4, 5, 5/1, 5/2, 5/3, 6, 8, 10; Е-899 көше, 3, 5а, 5/1, 5/1а, 5/3, 10 |- | № 118 жалпы білім беретін мектеп || просп. Улы Дала, 11|| 2026, ожидается|| || || Сығанақ көшесі, 14, 16, 16/1, 18, 22/1, 24, М. Маметова көшесі, 2, 2/1, 8, 10, 12, Е-15 көше, 11, 11/1, 13, 13/1, 13/2, 15, 15/1, Е-36 көше, 5; Ұлы Дала даңғылы, 10 |- |«Дарынды ер балаларға арналған «Білім-инновация» лицей-интернаты» |И.Омаров, 2??? | | | | |- |[https://ib.nis.edu.kz/kk/school/nzm-astana/school-page/154?parent_menu=2&menu=20 Химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі] |Хусейн бен Талал көшесі, 19 |'''''2010''''' | | | |- |[https://ib.nis.edu.kz/kk/school/nzm-astana-nura/school-page/60?parent_menu=2&menu=20 НЗМ Астана-Нұра] |Хусейн бен Талал көшесі, 21 |2008 | | | |- |'''[https://quantum.edu.kz/kk/ Quantum STEM School]''' |Улица Е-899, 2 |2021 | | |жеке меншік |- |'''[https://www.qsi.org/ Международная школа QSI]''' |Улица Умай ана, 8/1​улица Баян сулу, 15 |2005 | | |жеке меншік |- |'''[https://www.alpamys.edu.kz/ Alpamys school]''' |Кабанбай батыр проспект, 49/2 |2018 | | |жеке меншік |- |'''Школа Zialy Urpaq''' |​Улица Дулыга, 21/2 | | | |жеке меншік |- |'''[https://neotechschool.kz/ Neotech Digital School]''' |Улица Илияс Омаров, 10 |2021 | | |жеке меншік |- |[https://harmony.edu.kz/ Harmony School] | Коргалжын, 4А |2001<ref>https://harmony.edu.kz/kz1</ref> | | | |- |[https://montessori-astana.kz/ Центр Монтессори «Жулдыз»] |Коргалжинское шоссе, ЖК «Кульсай», дом 4, ВП 2-3 |2006 | | | |- |[http://notaschool.edu.kz/ Nota School] |ул. Кыз Жибек 65 | | | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мектептері]] [[Санат:Астана мектептері]] q2ja8m4bzcokq0qgs16nxi8dtorl5q4 Қайрат Қапарұлы Айтуғанов 0 782836 3648363 3621686 2026-08-27T13:24:46Z Casserium 68287 3648363 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Қайрат Қапарұлы Айтуғанов | Шынайы есімі = | Суреті = Qairat Aituğanov - Government Press Briefing (2017-04-10, cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Айтуғанов, 2017 жылы | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясының төрағасы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = "Ауыл" партиясның жаңа логотипі.png | Басқара бастады_2 = 23 маусым 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] | Ізбасары_2 = | Туған күні = 12.4.1962 | Туған жері = [[Ленинградское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ленинградское]] ауылы, {{туғанжері|Ақжар ауданы|Ақжар ауданында}}, [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Білімі = [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Целиноград ауыл шаруашылығы институты]] <br>[[Алматы энергетика және байланыс университеті|Алматы энергетика және байланыс институты]] | Ғылыми дәрежесі = экономика ғылымдарының докторы | Мамандығы = агроном ғалым, инженер-экономист | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Қайрат Қапарұлы Айтуғанов''' ([[12 сәуір]] [[1962 жыл]], [[Ленинградское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ленинградское]], [[Ақжар ауданы]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер, агроном ғалым, инженер-экономист, 2026 жылдан бастап [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясының төрағасы және партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның депутаты. Экономика ғылымдарының докторы. == Өмірбаяны == Қайрат Айтуғанов 1962 жылы 12 сәуірде [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Ақжар ауданы]] [[Ленинградское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ленинград]] ауылында дүниеге келген. 1984 жылы [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Целиноград ауыл шаруашылығы институтының]] Көкшетау филиалын, 1990 жылы [[Мәскеу]] қаласында ауыл шаруашылығы экономикасының Бүкілодақтық ғылыми-зерттеу институтын (күндізгі аспирантура), 2000 жылы [[Алматы энергетика және байланыс университеті|Алматы энергетика және байланыс институтын]] тәмамдаған. Мамандығы бойынша біліктілігі — агроном ғалым, инженер-экономист. Экономика ғылымдарының докторы. Еңбек жолын 1979 жылы Көкшетау почтамты тасымалдау цехының операторы болып бастаған. 1984–1985 жылдары — Целиноград ауыл шаруашылық институты Көкшетау филиалының кафедра ассистенті. 1985–1986 жылдары Кеңес Әскері қатарында болды. 1987–1989 жылдары — Көкшетау облысы Зеренді ауданы Қарабұлақ совхозының агрономы, аға агроном-тұқым өсірушісі, бас экономисі. 1989–1990 жылдары Мәскеу қаласында Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы экономикасы ғылыми-зерттеу институты күндізгі аспирантурасының аспиранты болды. 1990–1992 жылдары — Көкшетау облысы Қызылту аудандық агроөнеркәсіптік бірлестігі төрағасының экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, Қызылту аудандық әкімшілігі экономика комитетінің төрағасы. 1992-1996 жылдары — Көкшетау қаласында орналасқан «Тұмар» өндірістік-коммерциялық бірлестігінің коммерциялық директоры, «Ақ-Селеу» ЖШС директоры. 1996-1997 жылдары — Көкшетау облысы әкімі аппараты экономикалық саясат және аумақтық даму бөлімінің меңгерушісі. 1997 жылы — Солтүстік Қазақстан облыстық экономика басқармасы бастығының орынбасары. 1998 жылы — Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі өңірлердің әлеуметтік-экономикалық дамуын талдау бөлімінің бастығы. 1998–2002 жылдары — «Ақмола Электржелілік Тарату Компаниясы» АҚ қаржы-экономикалық департаментінің директоры, қаржы директоры, басқарма төрағасының орынбасары. 2003–2005 жылдары — «Қазақстан Фермерлер одағы» вице-президенті. 2005–2006 жылдары — [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы министрлігі]] департамент директорының орынбасары, департамент директоры, аппарат басшысы. 2006–2007 жылдары — Халықаралық қайта құру және даму банкі (Дүниежүзілік банк) «Ауыл шаруашылығын жекешелендіруден кейінгі қолдау» жобасының жетекшісі. 2007–2011 жылдары — «Оңтүстік» әлеуметтік кәсіпкерлік корпорациясы» Ұлттық компаниясы» АҚ департамент директоры, қаржы директоры, басқарма төрағасының орынбасары, басқарма төрағасының бірінші орынбасары, басқарма төрағасы. 2011–2012 жылдары — [[Қазагро|«ҚазАгро»]] Ұлттық басқарушы холдингі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2012–2013 жылдары — Қарағанды облысы әкімінің орынбасары. 2013–2015 жылдары — «ҚазАгро» Ұлттық басқарушы холдингі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2015–2016 жылдары — «Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясы» РҚК төрағасының орынбасары. 2016–2018 жылдары — Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі, сонымен бірге «ҚазАгро» Ұлттық басқарушы холдингі» директорлар кеңесінің мүшесі, [[Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы|«Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы» КеАҚ]] директорлар кеңесінің төрағасы. 2018–2022 жылдары — «С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті» КЕАҚ басқарма төрағасының орынбасары, басқарма төрағасы. 2020–2026 жылдары [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясы төрағасының орынбасары болса, 2026 жылдан бастап — «Ауыл» партиясының төрағасы.<ref>[https://auyl.kz/kz/management Ауыл партиясы. Басшылық]</ref> 2026 жылы тамызда «Ауыл» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. == Марапаттары == «Құрмет» ордені, «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі, «Тыңға 50 жыл» медалі, «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі, «Ауыл шаруашылығы үздігі» төсбелгісімен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сейфуллин атындағы қазақ агротехникалық университеті түлектері]] [[Санат:Алматы энергетика және байланыс университеті түлектері]] ibdqvgg0f7zxgvibjtq0hqcyge4576p 3648502 3648363 2026-08-28T06:06:57Z Nurken 111493 «[[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары|Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3648502 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Қайрат Қапарұлы Айтуғанов | Шынайы есімі = | Суреті = Qairat Aituğanov - Government Press Briefing (2017-04-10, cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Айтуғанов, 2017 жылы | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясының төрағасы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = "Ауыл" партиясның жаңа логотипі.png | Басқара бастады_2 = 23 маусым 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] | Ізбасары_2 = | Туған күні = 12.4.1962 | Туған жері = [[Ленинградское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ленинградское]] ауылы, {{туғанжері|Ақжар ауданы|Ақжар ауданында}}, [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Білімі = [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Целиноград ауыл шаруашылығы институты]] <br>[[Алматы энергетика және байланыс университеті|Алматы энергетика және байланыс институты]] | Ғылыми дәрежесі = экономика ғылымдарының докторы | Мамандығы = агроном ғалым, инженер-экономист | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Қайрат Қапарұлы Айтуғанов''' ([[12 сәуір]] [[1962 жыл]], [[Ленинградское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ленинградское]], [[Ақжар ауданы]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер, агроном ғалым, инженер-экономист, 2026 жылдан бастап [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясының төрағасы және партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның депутаты. Экономика ғылымдарының докторы. == Өмірбаяны == Қайрат Айтуғанов 1962 жылы 12 сәуірде [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Ақжар ауданы]] [[Ленинградское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ленинград]] ауылында дүниеге келген. 1984 жылы [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Целиноград ауыл шаруашылығы институтының]] Көкшетау филиалын, 1990 жылы [[Мәскеу]] қаласында ауыл шаруашылығы экономикасының Бүкілодақтық ғылыми-зерттеу институтын (күндізгі аспирантура), 2000 жылы [[Алматы энергетика және байланыс университеті|Алматы энергетика және байланыс институтын]] тәмамдаған. Мамандығы бойынша біліктілігі — агроном ғалым, инженер-экономист. Экономика ғылымдарының докторы. Еңбек жолын 1979 жылы Көкшетау почтамты тасымалдау цехының операторы болып бастаған. 1984–1985 жылдары — Целиноград ауыл шаруашылық институты Көкшетау филиалының кафедра ассистенті. 1985–1986 жылдары Кеңес Әскері қатарында болды. 1987–1989 жылдары — Көкшетау облысы Зеренді ауданы Қарабұлақ совхозының агрономы, аға агроном-тұқым өсірушісі, бас экономисі. 1989–1990 жылдары Мәскеу қаласында Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы экономикасы ғылыми-зерттеу институты күндізгі аспирантурасының аспиранты болды. 1990–1992 жылдары — Көкшетау облысы Қызылту аудандық агроөнеркәсіптік бірлестігі төрағасының экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, Қызылту аудандық әкімшілігі экономика комитетінің төрағасы. 1992-1996 жылдары — Көкшетау қаласында орналасқан «Тұмар» өндірістік-коммерциялық бірлестігінің коммерциялық директоры, «Ақ-Селеу» ЖШС директоры. 1996-1997 жылдары — Көкшетау облысы әкімі аппараты экономикалық саясат және аумақтық даму бөлімінің меңгерушісі. 1997 жылы — Солтүстік Қазақстан облыстық экономика басқармасы бастығының орынбасары. 1998 жылы — Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі өңірлердің әлеуметтік-экономикалық дамуын талдау бөлімінің бастығы. 1998–2002 жылдары — «Ақмола Электржелілік Тарату Компаниясы» АҚ қаржы-экономикалық департаментінің директоры, қаржы директоры, басқарма төрағасының орынбасары. 2003–2005 жылдары — «Қазақстан Фермерлер одағы» вице-президенті. 2005–2006 жылдары — [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы министрлігі]] департамент директорының орынбасары, департамент директоры, аппарат басшысы. 2006–2007 жылдары — Халықаралық қайта құру және даму банкі (Дүниежүзілік банк) «Ауыл шаруашылығын жекешелендіруден кейінгі қолдау» жобасының жетекшісі. 2007–2011 жылдары — «Оңтүстік» әлеуметтік кәсіпкерлік корпорациясы» Ұлттық компаниясы» АҚ департамент директоры, қаржы директоры, басқарма төрағасының орынбасары, басқарма төрағасының бірінші орынбасары, басқарма төрағасы. 2011–2012 жылдары — [[Қазагро|«ҚазАгро»]] Ұлттық басқарушы холдингі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2012–2013 жылдары — Қарағанды облысы әкімінің орынбасары. 2013–2015 жылдары — «ҚазАгро» Ұлттық басқарушы холдингі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2015–2016 жылдары — «Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясы» РҚК төрағасының орынбасары. 2016–2018 жылдары — Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі, сонымен бірге «ҚазАгро» Ұлттық басқарушы холдингі» директорлар кеңесінің мүшесі, [[Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы|«Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы» КеАҚ]] директорлар кеңесінің төрағасы. 2018–2022 жылдары — «С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті» КЕАҚ басқарма төрағасының орынбасары, басқарма төрағасы. 2020–2026 жылдары [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясы төрағасының орынбасары болса, 2026 жылдан бастап — «Ауыл» партиясының төрағасы.<ref>[https://auyl.kz/kz/management Ауыл партиясы. Басшылық]</ref> 2026 жылы тамызда «Ауыл» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. == Марапаттары == «Құрмет» ордені, «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі, «Тыңға 50 жыл» медалі, «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі, «Ауыл шаруашылығы үздігі» төсбелгісімен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сейфуллин атындағы қазақ агротехникалық университеті түлектері]] [[Санат:Алматы энергетика және байланыс университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] gxyjb7m2sshn1l6bzvqxe0nwxgnyfbj 3648538 3648502 2026-08-28T07:00:28Z Nurken 111493 3648538 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Қайрат Қапарұлы Айтуғанов | Шынайы есімі = | Суреті = Qairat Aituğanov - Government Press Briefing (2017-04-10, cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Айтуғанов, 2017 жылы | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясының төрағасы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = "Ауыл" партиясның жаңа логотипі.png | Басқара бастады_2 = 23 маусым 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] | Ізбасары_2 = | Туған күні = 12.4.1962 | Туған жері = [[Ленинградское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ленинградское]] ауылы, {{туғанжері|Ақжар ауданы|Ақжар ауданында}}, [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Білімі = [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Целиноград ауыл шаруашылығы институты]] <br>[[Алматы энергетика және байланыс университеті|Алматы энергетика және байланыс институты]] | Ғылыми дәрежесі = экономика ғылымдарының докторы | Мамандығы = агроном ғалым, инженер-экономист | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Қайрат Қапарұлы Айтуғанов''' ([[12 сәуір]] [[1962 жыл]], [[Ленинградское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ленинградское]], [[Ақжар ауданы]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер, агроном ғалым, инженер-экономист, 2026 жылдан бастап [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясының төрағасы және партия атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның депутаты. Экономика ғылымдарының докторы. == Өмірбаяны == Қайрат Айтуғанов 1962 жылы 12 сәуірде [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Ақжар ауданы]] [[Ленинградское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ленинград]] ауылында дүниеге келген. 1984 жылы [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Целиноград ауыл шаруашылығы институтының]] Көкшетау филиалын, 1990 жылы [[Мәскеу]] қаласында ауыл шаруашылығы экономикасының Бүкілодақтық ғылыми-зерттеу институтын (күндізгі аспирантура), 2000 жылы [[Алматы энергетика және байланыс университеті|Алматы энергетика және байланыс институтын]] тәмамдаған. Мамандығы бойынша біліктілігі — агроном ғалым, инженер-экономист. Экономика ғылымдарының докторы. Еңбек жолын 1979 жылы Көкшетау почтамты тасымалдау цехының операторы болып бастаған. 1984–1985 жылдары — Целиноград ауыл шаруашылық институты Көкшетау филиалының кафедра ассистенті. 1985–1986 жылдары Кеңес Әскері қатарында болды. 1987–1989 жылдары — Көкшетау облысы Зеренді ауданы Қарабұлақ совхозының агрономы, аға агроном-тұқым өсірушісі, бас экономисі. 1989–1990 жылдары Мәскеу қаласында Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы экономикасы ғылыми-зерттеу институты күндізгі аспирантурасының аспиранты болды. 1990–1992 жылдары — Көкшетау облысы Қызылту аудандық агроөнеркәсіптік бірлестігі төрағасының экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, Қызылту аудандық әкімшілігі экономика комитетінің төрағасы. 1992-1996 жылдары — Көкшетау қаласында орналасқан «Тұмар» өндірістік-коммерциялық бірлестігінің коммерциялық директоры, «Ақ-Селеу» ЖШС директоры. 1996-1997 жылдары — Көкшетау облысы әкімі аппараты экономикалық саясат және аумақтық даму бөлімінің меңгерушісі. 1997 жылы — Солтүстік Қазақстан облыстық экономика басқармасы бастығының орынбасары. 1998 жылы — Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі өңірлердің әлеуметтік-экономикалық дамуын талдау бөлімінің бастығы. 1998–2002 жылдары — «Ақмола Электржелілік Тарату Компаниясы» АҚ қаржы-экономикалық департаментінің директоры, қаржы директоры, басқарма төрағасының орынбасары. 2003–2005 жылдары — «Қазақстан Фермерлер одағы» вице-президенті. 2005–2006 жылдары — [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы министрлігі]] департамент директорының орынбасары, департамент директоры, аппарат басшысы. 2006–2007 жылдары — Халықаралық қайта құру және даму банкі (Дүниежүзілік банк) «Ауыл шаруашылығын жекешелендіруден кейінгі қолдау» жобасының жетекшісі. 2007–2011 жылдары — «Оңтүстік» әлеуметтік кәсіпкерлік корпорациясы» Ұлттық компаниясы» АҚ департамент директоры, қаржы директоры, басқарма төрағасының орынбасары, басқарма төрағасының бірінші орынбасары, басқарма төрағасы. 2011–2012 жылдары — [[Қазагро|«ҚазАгро»]] Ұлттық басқарушы холдингі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2012–2013 жылдары — Қарағанды облысы әкімінің орынбасары. 2013–2015 жылдары — «ҚазАгро» Ұлттық басқарушы холдингі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2015–2016 жылдары — «Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясы» РҚК төрағасының орынбасары. 2016–2018 жылдары — Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі, сонымен бірге «ҚазАгро» Ұлттық басқарушы холдингі» директорлар кеңесінің мүшесі, [[Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы|«Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы» КеАҚ]] директорлар кеңесінің төрағасы. 2018–2022 жылдары — «С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті» КЕАҚ басқарма төрағасының орынбасары, басқарма төрағасы. 2020–2026 жылдары [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясы төрағасының орынбасары болса, 2026 жылдан бастап — «Ауыл» партиясының төрағасы.<ref>[https://auyl.kz/kz/management Ауыл партиясы. Басшылық]</ref> 2026 жылы тамызда «Ауыл» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты болып сайланды. == Марапаттары == «Құрмет» ордені, «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі, «Тыңға 50 жыл» медалі, «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі, «Ауыл шаруашылығы үздігі» төсбелгісімен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Айтуғанов, Қайрат Қапарұлы}} [[Санат:Сейфуллин атындағы қазақ агротехникалық университеті түлектері]] [[Санат:Алматы энергетика және байланыс университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Ауыл партиясының мүшелері]] grxta1d2q5my1ondnj0ybs7muknu1f4 Үлгі:Латвия қалалары 10 783355 3648381 3647965 2026-08-27T14:45:34Z Мағыпар 100137 үлгі 3648381 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]] |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Лудза]]{{•}} [[Мадона]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> ie16xi9aofme8gk034kqts6uza7b778 3648572 3648381 2026-08-28T07:16:36Z Мағыпар 100137 үлгі 3648572 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]] |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Лудза]]{{•}} [[Мадона]]{{•}} [[Мазсалаца]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> 7v39cvnzx9k43yk8ja6arcq1jwcr6s3 Санат:Еуропадағы қаржылық қызметтер 14 783814 3648473 3632914 2026-08-27T19:18:23Z 1nter pares 146705 /* */ 3648473 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржылық қызметтер]] [[Санат:Еуропадағы қызмет көрсету саласы]] [[Санат:Еуропадағы қаржы]] gurgqjy8nqbev3xz1fpypy96kz1ibte Санат:Еуропадағы қаржы 14 783822 3648475 3632940 2026-08-27T19:18:59Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Санат:Еуропа қаржысы]] бетін [[Санат:Еуропадағы қаржы]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3632940 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржы]] [[Санат:Еуропа экономикасы]] r5ujmzr9u9oljq6k3r296xznrqgyeg7 Санат:Еуропа елдері бойынша қаржы 14 783829 3648472 3632965 2026-08-27T19:18:10Z 1nter pares 146705 /* */ 3648472 wikitext text/x-wiki [[Санат:Еуропадағы қаржы]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша экономика]] iphjlpfyny7h0xr3df2slzmueshjqqp Қазақстан Құрылтайы төрағасы 0 784158 3648521 3648253 2026-08-28T06:47:48Z Nurken 111493 3648521 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайының төрағасы |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = ''Орны бос'' |тағайындалған = [[1 шілде]] [[2026 жыл]]дан бастап |басшылық етеді = [[Қазақстан Құрылтайы]] |басқару түрі = |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан президенті]] |тағайындалды = [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = ''Әлі белгісіз'' |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының төрағасы''' — [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] атты [[Қазақстан]] бірпалаталы парламентінің [[спикер]]і. == Тарихы == === Құрылуы === Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда өтті. Тұңғыш Құрылтайдың бірінші сессиясы 28 тамызда өтеді де, [[Құрылтай депутаты|депутаттар]] төрағасын сайлайтын болады. 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Қазақстан төрағалығына [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://t.me/azattyq/35124 |title=Тоқаев Құрылтай төрағасына кандидат ретінде “Әділет” төрағасы Айбек Дәдебайды ұсынды. |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> == Тағайындалуы == Төрағаны [[қазақ тілі]]н жетік меңгерген [[Құрылтай депутаты|депутаттар]] арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Төрағаның лауазымына кандидатураны [[Қазақстан президенті]] ұсынады. Құрылтай президент ұсынысына екі мәрте келіспесе, президент Құрылтайды тарата алады.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] Төрағаны лауазымынан босатуға құқылы.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Төраға Құрылтай отырыстарын шақырады және оларға төрағалық етеді. Депутаттар берген дауыс тең келіп қалса, шешуші дауысты Төраға жасайды. Төраға, оған қоса, [[Қазақстан Құрылтайының Бюросы|Құрылтай бюросы]]н басқарады.<ref name="akordakz" /> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> == Орынбасарлары == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Төрағаның үш<ref name="akordakz" /> орынбасарын [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды. Олардың кандидатураларын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot"/> Төраға сайланбай тұрғанда Құрылтайдың отырыстарына [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның басшысы төрағалық етеді.<ref name="akordakz" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы]] spbzn8k30m06qy5xdnoyxbuh8rtx3jm 3648543 3648521 2026-08-28T07:03:52Z Nurken 111493 3648543 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайының төрағасы |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = ''Орны бос'' |тағайындалған = [[1 шілде]] [[2026 жыл]]дан бастап |басшылық етеді = [[Қазақстан Құрылтайы]] |басқару түрі = |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан президенті]] |тағайындалды = [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = ''Әлі белгісіз'' |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының төрағасы''' — [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] атты [[Қазақстан]] бірпалаталы парламентінің [[спикер]]і. == Тарихы == === Құрылуы === Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда өтті. Тұңғыш Құрылтайдың бірінші сессиясы 28 тамызда өтеді де, [[Құрылтай депутаты|депутаттар]] төрағасын сайлайтын болады. 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Қазақстан төрағалығына [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> == Тағайындалуы == Төрағаны [[қазақ тілі]]н жетік меңгерген [[Құрылтай депутаты|депутаттар]] арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Төрағаның лауазымына кандидатураны [[Қазақстан президенті]] ұсынады. Құрылтай президент ұсынысына екі мәрте келіспесе, президент Құрылтайды тарата алады.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] Төрағаны лауазымынан босатуға құқылы.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Төраға Құрылтай отырыстарын шақырады және оларға төрағалық етеді. Депутаттар берген дауыс тең келіп қалса, шешуші дауысты Төраға жасайды. Төраға, оған қоса, [[Қазақстан Құрылтайының Бюросы|Құрылтай бюросы]]н басқарады.<ref name="akordakz" /> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> == Орынбасарлары == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Төрағаның үш<ref name="akordakz" /> орынбасарын [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды. Олардың кандидатураларын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot"/> Төраға сайланбай тұрғанда Құрылтайдың отырыстарына [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның басшысы төрағалық етеді.<ref name="akordakz" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы]] hbulz3l53xn5f2j9h1ke8syjdtgoa49 3648663 3648543 2026-08-28T10:15:33Z Casserium 68287 3648663 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайының төрағасы |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |тағайындалған = [[28 тамыз]] [[2026 жыл]]дан бастап |басшылық етеді = [[Қазақстан Құрылтайы]] |басқару түрі = |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан президенті]] |тағайындалды = [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = ''Әлі белгісіз'' |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының төрағасы''' — [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] атты [[Қазақстан]] бірпалаталы парламентінің [[спикер]]і. == Тарихы == === Құрылуы === Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда өтті. Тұңғыш Құрылтайдың бірінші сессиясы 28 тамызда өтеді де, [[Құрылтай депутаты|депутаттар]] төрағасын сайлайтын болады. 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Құрылтай төрағалығына [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Кандидатураны 144 депутат қолдап, Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды.<ref>[https://egemen.kz/news/aybek-dadebay-quryltay-toragasy-bolyp-saylandy Айбек Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды]</ref> == Тағайындалуы == Төрағаны [[қазақ тілі]]н жетік меңгерген [[Құрылтай депутаты|депутаттар]] арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Төрағаның лауазымына кандидатураны [[Қазақстан президенті]] ұсынады. Құрылтай президент ұсынысына екі мәрте келіспесе, президент Құрылтайды тарата алады.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] Төрағаны лауазымынан босатуға құқылы.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Төраға Құрылтай отырыстарын шақырады және оларға төрағалық етеді. Депутаттар берген дауыс тең келіп қалса, шешуші дауысты Төраға жасайды. Төраға, оған қоса, [[Қазақстан Құрылтайының Бюросы|Құрылтай бюросы]]н басқарады.<ref name="akordakz" /> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> == Орынбасарлары == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Төрағаның үш<ref name="akordakz" /> орынбасарын [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды. Олардың кандидатураларын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot"/> Төраға сайланбай тұрғанда Құрылтайдың отырыстарына [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның басшысы төрағалық етеді.<ref name="akordakz" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы]] bifduv4m5mmwskmazr8ss2xhg33nmrv 3648664 3648663 2026-08-28T10:16:49Z Casserium 68287 3648664 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайының төрағасы |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |тағайындалған = [[28 тамыз]] [[2026 жыл]]дан бастап |басшылық етеді = [[Қазақстан Құрылтайы]] |басқару түрі = |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан президенті]] |тағайындалды = [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының төрағасы''' — [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] атты [[Қазақстан]] бірпалаталы парламентінің [[спикер]]і. == Тарихы == === Құрылуы === Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда өтті. Тұңғыш Құрылтайдың бірінші сессиясы 28 тамызда өтеді де, [[Құрылтай депутаты|депутаттар]] төрағасын сайлайтын болады. 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Құрылтай төрағалығына [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Кандидатураны 144 депутат қолдап, Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды.<ref>[https://egemen.kz/news/aybek-dadebay-quryltay-toragasy-bolyp-saylandy Айбек Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды]</ref> == Тағайындалуы == Төрағаны [[қазақ тілі]]н жетік меңгерген [[Құрылтай депутаты|депутаттар]] арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Төрағаның лауазымына кандидатураны [[Қазақстан президенті]] ұсынады. Құрылтай президент ұсынысына екі мәрте келіспесе, президент Құрылтайды тарата алады.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] Төрағаны лауазымынан босатуға құқылы.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Төраға Құрылтай отырыстарын шақырады және оларға төрағалық етеді. Депутаттар берген дауыс тең келіп қалса, шешуші дауысты Төраға жасайды. Төраға, оған қоса, [[Қазақстан Құрылтайының Бюросы|Құрылтай бюросы]]н басқарады.<ref name="akordakz" /> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> == Орынбасарлары == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Төрағаның үш<ref name="akordakz" /> орынбасарын [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды. Олардың кандидатураларын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot"/> Төраға сайланбай тұрғанда Құрылтайдың отырыстарына [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның басшысы төрағалық етеді.<ref name="akordakz" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы]] icwnvjvfy2fdgpu7szgo1kk7hy82suh 3648701 3648664 2026-08-28T11:10:09Z Nurken 111493 /* Дереккөздер */ 3648701 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайының төрағасы |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |тағайындалған = [[28 тамыз]] [[2026 жыл]]дан бастап |басшылық етеді = [[Қазақстан Құрылтайы]] |басқару түрі = |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан президенті]] |тағайындалды = [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының төрағасы''' — [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] атты [[Қазақстан]] бірпалаталы парламентінің [[спикер]]і. == Тарихы == === Құрылуы === Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда өтті. Тұңғыш Құрылтайдың бірінші сессиясы 28 тамызда өтеді де, [[Құрылтай депутаты|депутаттар]] төрағасын сайлайтын болады. 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Құрылтай төрағалығына [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Кандидатураны 144 депутат қолдап, Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды.<ref>[https://egemen.kz/news/aybek-dadebay-quryltay-toragasy-bolyp-saylandy Айбек Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды]</ref> == Тағайындалуы == Төрағаны [[қазақ тілі]]н жетік меңгерген [[Құрылтай депутаты|депутаттар]] арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Төрағаның лауазымына кандидатураны [[Қазақстан президенті]] ұсынады. Құрылтай президент ұсынысына екі мәрте келіспесе, президент Құрылтайды тарата алады.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] Төрағаны лауазымынан босатуға құқылы.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Төраға Құрылтай отырыстарын шақырады және оларға төрағалық етеді. Депутаттар берген дауыс тең келіп қалса, шешуші дауысты Төраға жасайды. Төраға, оған қоса, [[Қазақстан Құрылтайының Бюросы|Құрылтай бюросы]]н басқарады.<ref name="akordakz" /> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> == Орынбасарлары == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Төрағаның үш<ref name="akordakz" /> орынбасарын [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды. Олардың кандидатураларын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot"/> Төраға сайланбай тұрғанда Құрылтайдың отырыстарына [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның басшысы төрағалық етеді.<ref name="akordakz" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайының төрағалары|*]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының депутаттары| Төраға]] hdii0g8mo2w211z8e73wvvwym1cosr0 А.С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық кітапханасы 0 785017 3648518 3642800 2026-08-28T06:35:46Z АРАЙЛЫМ 184244 3648518 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}}'''Пушкин кітапханасы''' — бүгінгі күні даму стратегиясы заманауи инновациялық технологияларды енгізуге негізделген [[Шығыс Қазақстан облысы]]ндағы ірі кітапханалардың бірі. [[Сурет:Pushkinlibrary vko.jpg|нобай|А.С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық кітапханасы]] == Кітапхана тарихы == Кітапхана 1896 жылы 20 наурызда халыққа білім беру жөніндегі қамқорлық Қоғамының бастамасымен құрылды, оның құрамына алдыңғы қатарлы қалалықтар мен саяси жер аударылғандар кірді. Ол кезде кітапхана «Өскемен халықтық ақылы кітапхана-читальня» деп аталды. Сол кезден бастап, сол бір кезеңдегі кітаптардың титулды парағында кітапхана атауымен бірге «1896ж» штампы қойылған. Алғашқы кітап қоры Қоғам мүшелері Костюрин, Федоров, Гинтов, Михаэлис, Емельянов, Федоров, Вестениус және т.б. жеке кітаптарынан құрылды. Алғашқы кітапханашы облыстық Сауда банкінің бухгалтері П.Ф.Столбов болды. Кітапхана алғашында қалалық басқармада, сонан кейін Халық Үйіне көшірілді. (қазір облыстық Жамбыл ат. драма театры). 1914 ж. Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында кітапханада 2000 таяу кітап болды. Кітапхананы пайдалану үшін 50 теңге пұл – ақы алынғандықтан оқырмандар қатары шектеулі еді. 1920 жылы кітапхананың кітап қоры 5000 данаға дейін өсіп, пайдалану ақысыз болды. Осы жылдары кітапхана драма театрының екінші қабатындағы оқу залына, жаңа бөлмеге орналасты. Бұл жерде оқырмандарға 1936 ж. дейін қызмет көрсетілді. Қалалық газет 1920ж. 11 қарашада « Қалалық кітапханаға жазылушылар саны күннен – күнге өсуде» - деп жазып, Өскемен уезіндегі кітап тапшылығын атап көрсетті. Кітапханаға Александр Сергеевич Пушкиннің есімінің берілуіне қала қауымдастығы өтініш берген. 1937 жылы 19 тамызда Өскемен қалалық советінің президиумы қалалық кітапханаға ұлы ақын есімін тағайындауға қаулы қабылдады. Ал, екі жылдан кейін Шығыс Қазақстан облысы Семейден бөлініп шыққаннан кейін, кітапханаға облыстық кітапхана статусы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://pushkinlibrary.kz/kz/home/history.html|title=Кітапхана тарихы|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы жылдарында және соғыстан кейінгі жылдары кітапхана бірнеше мәрте бір жерден екінші жерге ауыстырылды, бірақ оның есігі оқырмандарға үнемі ашық болды. Тек 1983 жылы 29 желтоқсанда кітапхана қала орталығындағы қазіргі заманға сай әсем ғимаратқа келіп тұрақтады, күні бүгінге дейін өз оқырмандарына қызмет көрсетуде. === Тәуелсіз жылдардағы даму кезеңі === * 2000 ж. - «Шығыс Қазақстан Интернетте» алғаш өлкетану сайты құрылды. АҚШ Мемлекеттік Департаменті гранты мен IATR\IREX бағдарламалары. 2000 жылы кітапханамыз «Tacis» Британ қоры мен РМК ұйымдастыруымен, ТМД елдерінің кітапхана сайттары арасында өткен сайыстан 2-орын алды. * 2001 ж. сәуір - Өңір кітапханашыларын кәсіби қолдау мақсатында «Жарқын идея» шығармашылық лабораториясы. ACTR/ACCELS гранты. * 2001 ж. қараша – кітапхана техникалық жабдықталды, құжаттардың электронды жеткізілімі (ҚЭЖ) енгізілді, ауыл кітапханаларында компьютер желісін құруға жағдай жасалды. «Ашық Қоғам» Институтының гранты. * 2001 ж. қараша – Интернет-тренинг. АҚШ Мемлекеттік Департаментінің гранты. * 2002 ж. ақпан – «Ашық қала» жобасы – Е-үкімет құруға алғаш қадам жасалды. Серіктестер: «Сорос-Қазақстан» қоры, «Жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту орталығы» қоғамдық қоры, Өскемен қаласының әкімдігі. * 2003-2004 жж. – ШҚО орталық кітапханаларының бірыңғай ақпараттық компьютерлі желісі құрылды. [[Шығыс Қазақстан облысы]] әкімдігінің гранты. * 2003 ж. қыркүйек – Жинақты өлкетану онлайн каталогы құрылды. «Сорос-Қазақстан» қорының гранты. * 2004 ж. - «Заманауи қоғамдағы ХХІ ғасыр кітапханашысы» республикалық конференциясы. * 2006 ж. – Кітапханаға 110 жыл толды! Жыл көлемінде оқырмандар саны – 17858, жалпы келушілер саны – 222363 адамды құраған. 2007 ж. – Интернетті ақысыз пайдалану жобасы. * 2008 ж. - сымсыз Интернет - Wi - Fi орнатылды. * 2010 жылы кітапхана қызметін 18 000-нан астам оқырман пайдаланды. Барлық қол жеткізген жетістіктер маңызды компоненттерсіз іске асуы мүмкін емес еді. Бұл – жастар тәлім алып, үлгі тұтатын ұйымшыл әрі кәсіби ұжым: Н.В. Панова, Ш.Н. Сақыбаева, Г.А. Меньшикова, Н.Б. Харламова, И.В. Налетова, Е.Н. Костюк және т. б. Бұл – сауатты әрі заманауи жаңашыл-жетекші Х. М. Ақжігітова, «С любовью к книге» атты кітапханашыларға арналған алғашқы деректі фильмнің кейіпкері. * 2011 ж. - бейнебайланыс, жедел хабарламалармен алмасуға мүмкіндік беретін – «Skype» орнатылды. * 2011 жыл – кітапханаға 115 жыл! Кітапхананың 115 жылдық мерейтойы мен Тәуелсіздіктің 20 жылдығы қарсаңында кітапхана жаңа жетістіктерге қол жеткізді. Бүгінгі күні ол заманауи ақпарат, кәсіби білім мен мәдениеттің жоғары технологиялық орталығы болып отыр. Мұнда ақпараттық технологияларды игеруге бағытталған заманауи жобалар туындап, жүзеге асырылуда. Кітапхана тек Шығыс Қазақстанның ғана емес, сонымен қатар бүкіл Республика, Орта Азия мен Ресей кітапханалары үшін техникалық тренинг өткізу орталығына айналды. Пушкин кітапханасы әлемдік Кітапханашылар Қауымдастығы – ИФЛА-ға енді. *2011 жылы бейне байланыс және жедел хабар алмасуға мүмкіндік беретін Skype бағдарламасы орнатылды. «Ашық кітапхана» жобасы жүзеге асырылды. Радиожиілікті сәйкестендіру (RFID) технологиясын енгізу нәтижесінде кітапхана қоры оқырманға ашық пайдаланымға берілді. Кітап қоры толығымен еркін қолжетімді. Әдебиеттер тақырыптық блоктар бойынша орналасқан – бұл қажетті басылымдарды оңай табуға көмектеседі. Монитордан электронды кітаптарды оқуға, еліміздің және әлемнің басқа кітапханаларынан басылымдардың көшірмелеріне тапсырыс беруге болады. Осы жылдың соңғы айында кітапханада жұмыссыз жастар мен халықтың басқа да санаттарына е-білім беруге көмек ретінде «IT-OTAU» жастар орталығының тұсаукесері өтті. Жоба технократия мен руханиятты, дәстүрлі және заманауи ақпараттық технологияларды үйлестіруге бағытталған. Қазақ киіз үйі Wi-Fi байланысымен, веб-камералары бар ноутбуктармен, сканер/ксерокспен, электронды тренажер-оқулықтармен жабдықталған. 2011 жылы Skype - лездік хабарлама алмасу және бейнебайланыс бағдарламасы орнатылды. Кітапхана ашық қорға көшті. Барлық әдебиеттер еркін пайдаланымда. Әдебиеттер тақырыптық блок бойынша орналастырылған, бұл - қажетті басылымды оңай табуға мүмкіндік береді. Кез-келген кітапхананың басты байлығы – оның ақпараттық әлеуеті. Бүгінгі күні ол – 400 000-нан асатын қазақ, орыс, ағылшын, неміс тіліндегі алуан түрлі басылымдар. Сонымен қатар, XIX ғ. соңы мен XXI ғасыр анықтамалық әдебиеттеріне, медиа-ресурстар топтамасына да бай. Кітапхана: А. Волков, Н. Горбачев, А. Егоров, М. Мусин, С. Черных, Б. Щербаков т.б. тәрізді зерттеуші-ғалым, жазушылардың еңбектерін жоғары бағалап, мақтан етеді. Кітапхананың қызметін ғалым-математик, ертегіші А.М.Волков, өзінің жеке мұрағатының бір бөлігін кітапханаға табыс еткен, болашақ «Словарь русских личных имен» еңбегінің авторы – Н.А.Петровскийлер пайдаланған. Көрнекті кеңес жазушысы Е.Н.Пермитин де осы жерден тәлім алған. Ефим Николаевичтің естеліктері бойынша, Л.Сейфулинаның «Четыре главы» повесі мен «Сибирские огни» журналы, «Охотник Алтая»-ны әдеби-көркем журнал етіп шығаруға ой салды. Журналдың бірнеше саны сирек кездесетін әдебиет ретінде бүгінгі күні кітапхананың сирек қорында сақтаулы. Оқырмандардың қатарында мынадай әйгілі азаматтар бар: Г. Д. Гребенщиков, П. П.Бажов, М. Ф. Иванусьев-Алтайский, Н. И. Анов, П. Н. Кузнецов, Қ. Қайсенов, С. М. Анисимов, Д. Ф. Черепанов. Тарихшы, өлкетанушы С.Е.Черных, ғалымдар тобы: С. Аманжолов, Н.В. Алексенко, С.К. Игибаев, А.В. Егориналар еңбектері кітапхана қорынан ерекше орын алады. *2012 ж. – «Ақпараттық қоғамға арналған кітапханалардың технологиялық инновациялары» атты республикалық форум өтті. *2012-2015 жж. – БҰҰ Даму Бағдарламасымен бірлесіп «Ауыл кәсіпкерлерін қолдаудың Онлайн орталықтары» жобасы жүзеге асты. *2013 ж. – Көзі көрмейтін және нашар көретін пайдаланушыларға арналған арнайы жабдықтары бар мамандандырылған қызметтер залы ашылды. *2014 ж. – «Біздің Абай / Наш Абай» толықмәтінді электронды кітапханасы жасалды<ref>{{citeweb|url=http://irbis.pushkinlibrary.kz:8087/jirbis2/index.php?lang=kz|title=Біздің Абай:электрондық кітапхана|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref>, онда Абай Құнанбайұлының шығармалары мен абайтану бойынша әлемнің бірнеше ондаған тілдеріндегі әдебиеттер жинақталған. «Болашаққа арналған кітапханалар» республикалық форсайт-конференциясы. «Көру мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін қолжетімді орта» жобасы. *2015 ж. – «Жоба кітапхананы дамыту стратегиясы ретінде» республикалық конференциясы. «Ресей-Қазақстан. Шексіз оқулар» халықаралық жобасы жүзеге асырылды. *2016 жыл – кітапханаға 120 жыл! Кітапхананың «IT-OTAU» стендтік баяндамасы АҚШ, Огайо штаты, Колумбус қаласында өткен IFLA конференциясында үздік деп танылды. «Өскемен қаласының үздік Кедергісіз нысаны» номинациясы бойынша кітапхана конкурс жеңімпазының дипломына ие болды. «Қайым Мұхамедханов» электронды библиографиялық көрсеткішін жасау бойынша жұмыс бастау алды. <ref>{{citeweb|url=https://olketanu.pushkinlibrary.kz/kz/m-khamedkhanovty.html|title=Қайым Мұхамедханов: библиографиялық көрсеткіш|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> * 2017 ж. — «Оқырманы озық өлке» республикалық байқауының жеңімпазы. 3D-принтер, фрезерлік, лазерлі-нақыш жасау, ағаш өңдеу және металл кесу станоктары, техникалық модельдеуге арналған құралдар жиынтығымен MAKERSPACE шығармашылық шеберханасын ашу. * 2018 ж. — «Рухани қазына» мәдениет және өнер саласы қызметкерлерінің бірінші фестивалінде «Облыстық маңызы бар Үздік мемлекеттік кітапхана» номинациясында жеңіске жетті. * 2019 жыл. — Oskemen-book review-2019 кітап көрме-жәрмеңкесі өтті, оған облыс орталығының баспа, кітап саудасы, ғылыми-білім беру ұйымдары: «Шығыс Ақпарат», «Медиа Альянс», «Восток-Печать», «Артекс» баспа-полиграфиялық фирмасы қатысты. «Геология – тағдырым»: 12 сәуірде атақты ғалым Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың 120 жылдығы аясында ғалымның немересі Александр Третьяковпен кездесу өтті. 21 қыркүйекте кітапханаға ҚР Премьер-Министрінің орынбасары Бердібек Машбекұлы Сапарбаев келді. * 2020 ж. — Кітапхана мамандары құрастырған «Қайым Мұхамедханов» библиографиялық көрсеткішінің баспа нұсқасы жарыққа шықты. Абайдың 175 жылдығына арналған республикалық әлеуметтік роликтер мен қысқаметражды фильмдер фестивалінде «Жидебайға саяхат» бейнефильмі қазылар алқасының арнайы жүлдесін иеленді. Абайдың өмірі, шығармашылығымен байланысты тарихи және киелі орындармен таныстыратын «Абайдың киелі даласы» / «Абайдың дала планетасы» / «The steppe planet of Abai» үш тілді фотоальбомы жарыққа шықты. «Өскемен қаласының үздік Кедергісіз нысаны» номинациясы бойынша кітапхана конкурс жеңімпазының дипломына ие болды. * 2021 жыл – кітапханаға 125 жыл! * 2023 жыл – «Шығыс Қазақстанның аңыз-әпсаналары» Интернет-порталы құрылды. Порталға халық ауыз әдебиетінің туындылары: Шығыс Қазақстанның өзен, көл, тау атауларының шығу тарихы туралы қызықты әңгімелер (топонимикалық аңыздар деп аталады); киелі орындар мен нақты тарихи тұлғалар туралы аңыздар; бір кездері Шығыс Қазақстан жерінде өмір сүрген ғажайып және тіпті сиқырлы кейіпкерлер туралы ертегі баяндамалары енген. Порталда жұмыс барысында әртүрлі дереккөздерден аңыздар мен әпсаналарды жинау және оларды аудару бойынша үлкен жұмыс жүргізілді. Порталдың барлық материалдары қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде ұсынылған. Портал мазмұнын толтыру бойынша жұмыс жалғасуда.<ref>{{citeweb|url=https://anyz.pushkinlibrary.kz/kz/|title=Шығыс Қазақстанның аңыз-әпсаналары|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> *2024 жыл - кітапхана сайтында DosAi жасанды интеллектімен виртуалды кітапхана ассистенті жұмыс істей бастады.<ref>{{citeweb|url=https://dosai.pushkinlibrary.kz/|title=Кітапхана ассистенті|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> * 2025 жыл 9 сәуір - Кітапхана қорын цифрландыру орталығы ашылды. Баспа қорын цифрландыруды жеделдету үшін кітапханаға екі жаңа планетарлық сканера I2S CopiBook Open System сканері сатып алынды. * 2025 жыл 18-22 тамыз - А.С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық кітапханасының делегациясы Астана қаласында өткен IFLA 89-шы Дүниежүзілік конгресінің жұмысына қатысты. Онда кітапхана мамандары бірегей жобалар – «DosAi кітапханалық нейро-ассистенті» және «Шығыс Қазақстанның аңыз-әпсаналары» интернет-порталын ұсынды. * 2026 жыл – кітапханаға 130 жыл! Кез-келген кітапхананың басты байлығы – оның ақпараттық әлеуеті. Бүгінгі күні ол – 400 000-нан асатын қазақ, орыс, ағылшын, неміс тіліндегі алуан түрлі басылымдар. «Пушкин кітапханасы – Шығыс Қазақстан кітапханалар жүйесінің орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://pushkinlibrary.kz/kz|title=А.С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық кітапханасы|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> ==== Сілтемелер ==== [[Санат: Кітапханалар]] 3n44mqeen2xbrd5ofuessq13dwmu6xv Бирнин Кебби 0 785436 3648482 3644816 2026-08-28T02:40:22Z MuratbekErkebulan 162992 3648482 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Бирнин Кебби |шынайы атауы = {{lang-en|Birnin-Kebbi}} |сурет = Birnin Kebbi car park.jpg |сурет атауы = |жағдайы = Орталық |ел = Нигерия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lon_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 27|lat_sec = 13 |lat_dir = E|lon_deg = 4|lon_min = 12|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Провинция |аймағы = Кебби |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Кебби'' |статус алуы = |жер аумағы = 1320<ref name="SA">{{cite web |url = https://www.city-facts.com/birnin-kebbi/population |title = Бирнин Кебби, Нигерия демографиясы |website = city-facts.com |access-date = 2026 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 233 |климаты = |ресми тілі = ағылшын тілі |тұрғыны = {{өсім}}393,343 (агломерация)<ref name="SA">{{cite web |url = https://www.city-facts.com/birnin-kebbi/population |title = Бирнин Кебби, Нигерия демографиясы |website = city-facts.com |access-date = 2026 }}</ref> |санақ жылы = [[2015 жыл|2015]] |тығыздығы = 297,8<ref name="SA">{{cite web |url = https://www.city-facts.com/birnin-kebbi/population |title = Бирнин Кебби, Нигерия демографиясы |website = city-facts.com |access-date = 2026 }}</ref> |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = мұсылмандар, христиандар |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = 860001<ref>[https://www.zipcode.com.ng/2021/09/birnin-kebbi-lga-postal-code.html?m=1 Бирнин Кебби пошта индексі 2021.09]</ref> |пошта индекстері = |автомобиль коды = ''Land of Equity'' (Теңдік жері) |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Бирнин Кебби''' ({{lang-en|Birnin-Kebbi}}) — [[Нигерия]] елінің солтүстік батысындағы қала. Кебби провинциясының орталығы. Ол елдің ең көне белгілі тұрғын аумақтарының бірінде, Сокото өзенінің жанында орналасқан.<ref>[https://www.latlong.net/place/birnin-kebbi-nigeria-6192.html Бирнин Кебби, Нигерия]</ref> [[Сурет:Sokotorivermap.png|нобай|оңға|281px|Сокото өзенінің картасы. Картада Сокото өзенінің бойында орналасқан елді мекендер тізілген. Оның ішінде Бирнин Кебби қаласыда бар.]] == Тарихы == Қала [[1805 жыл]]ға дейін Кеббидің астанасы болып қала берді, сол кезде оны Фулани жиһадында («қасиетті соғыс») жиһад көсемінің ағасы және кейінірек Гванду әмірі Абдулла дан Фодио өртеп жіберді. Бирнин Кебби Фулани Гванду әмірлігіне қосылғаннан кейін, шығысқа қарай 48 км жерде орналасқан Гванду (Гандо) қаласы және оңтүстік-шығысқа қарай 32 км жерде орналасқан, Сокотоның саласы болып табылатын Замфара өзеніндегі кеме қатынасының басында орналасқан Джега керуен және өзен жағасындағы базар орталығы ретінде саяси маңызы жағынан артта қалды. Таңқаларлығы, Аргунгу (солтүстік-шығысқа қарай 30 миль) [[1827 жыл]]ы Кебби патшасының дәстүрлі резиденциясына айналса, Бирнин Кебби [[1906 жыл]]ы Эмир Халиру ашылғаннан кейін Гванду әмірлігінің штаб-пәтері қызметін атқарды. Бирнин Кебби [[1991 жыл]]ы жаңадан құрылған Нигерия Кебби мемлекетінің астанасы болды.<ref name="SA11">{{cite web |url = https://www.britannica.com/place/Birnin-Kebbi |title = Бирнин Кебби — Britannica басылымынан |website = britannica.com |access-date = 24.7.2024 }}</ref> Бирнин Кебби тұнбаның жиналуына және саяси жағдайларға байланысты өзен порты ретінде құлдырап кеткенімен, қазір ол жержаңғақ (жержаңғақ) мен күріш жинау орны және тары, құмай, күріш, балық, ешкі және ірі қара малдың ірі жергілікті нарық орталығы ретінде қызмет етеді. Бұл жерде мемлекеттік политехникалық колледж және үкіметтік күріш зерттеу станциясы орналасқан. Оның хауса және фулани тұрғындары мұсылмандар.<ref name="SA11">{{cite web |url = https://www.britannica.com/place/Birnin-Kebbi |title = Бирнин Кебби — Britannica басылымынан |website = britannica.com |access-date = 24.7.2024 }}</ref> == Орналасуы == Бирнин Кебби [[Нигерия]]ның солтүстік батысында, [[Чад]] пен [[Нигерия]] шекарасынан 53 шақырым, мемлекет орталығы [[Абуджа]] қаласынан солтүстік батысқа қарай 510 шақырым жерде орналасқан. Қала маңында Сокото өзені ағып жатыр. ==Халқы== Бирнин Кебби қаласының агломерациясы [[2015 жыл]]ғы санақта 393,4 мың адам болды.<ref name="SA">{{cite web |url = https://www.city-facts.com/birnin-kebbi/population |title = Бирнин Кебби, Нигерия демографиясы |website = city-facts.com |access-date = 2026 }}</ref> Қаланың халқы соңғы жылдарда күрт өсіп келе жатыр, соған дәлел осы кестеде бейнеленген. {| class="wikitable" |- ! Уақыт !! Халық саны !! Тығыздығы (км²)!! Дереккөз |- |[[1975 жыл]]||{{өсім}}143,503||108,6||<ref name="SA">{{cite web |url = https://www.city-facts.com/birnin-kebbi/population |title = Бирнин Кебби, Нигерия демографиясы |website = city-facts.com |access-date = 2026 }}</ref> |- |[[1990 жыл]]||{{өсім}}201,051||152,2||<ref name="SA">{{cite web |url = https://www.city-facts.com/birnin-kebbi/population |title = Бирнин Кебби, Нигерия демографиясы |website = city-facts.com |access-date = 2026 }}</ref> |- |[[2000 жыл]]||{{өсім}}263,813||199,7||<ref name="SA">{{cite web |url = https://www.city-facts.com/birnin-kebbi/population |title = Бирнин Кебби, Нигерия демографиясы |website = city-facts.com |access-date = 2026 }}</ref> |- |[[2015 жыл]]||{{өсім}}393,343||297,8||<ref name="SA">{{cite web |url = https://www.city-facts.com/birnin-kebbi/population |title = Бирнин Кебби, Нигерия демографиясы |website = city-facts.com |access-date = 2026 }}</ref> |} == Климаты == Бирнин Кеббиде жаңбырлы маусым қатты, ыстық және көбінесе бұлтты, ал құрғақ маусым аптап ыстық және жартылай бұлтты. Жыл бойы температура әдетте 65°F-тан 104°F-қа дейін өзгереді және сирек 61°F-тан төмен немесе 108°F-тан жоғары болады.<ref>[https://weatherspark.com/y/50099/Average-Weather-in-Birnin-Kebbi-Nigeria-Year-Round#google_vignette Бирнин Кеббидегі климат және жыл бойы орташа ауа райы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Нигерия қалалары]] 3eqi1r718djldi6zjqftsnkw9ddii2i Сағымбек Ақанов 0 785455 3648493 3645036 2026-08-28T04:47:50Z PushkinVko 184261 фотосурет енгіздім 3648493 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ақанов Сағынбек''' (10.08.1944) – ҚР мәдениет қайраткері, Өскемен қалалық ардагерлер кеңесі төрағасының орынбасары, Тарбағатай ауданы және Шығыс Қазақстан облысының Құрметті азаматы. [[File:Akanov S.jpg|thumb|220px|| Akanov S.jpg]] == Өмірбаяны == 10 тамыз 1944 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Тарбағатай ауданы]]ның Ақанбозша ауылында дүниеге келген. Ақжар ауылындағы Абай атындағы орта мектепті тәмамдағаннан кейін, 1964 жылы Семей педагогикалық институтына оқуға түседі. Екінші курста Кеңес Армиясы қатарына әскери қызметке шақырылады. Әскерден оралған соң еңбек жолын аудандық газетте тілші болып бастап, кейін бөлім меңгерушісі қызметін атқарды. 1970 жылы Сағынбек Ақанов Алматы жоғары партия мектебіне оқуға түсіп, оны 1974 жылы ойдағыдай аяқтайды. 1974–1997 жылдары Тарбағатай аудандық партия комитетінің үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі, Тұғыл кентінің әкімі және Тарбағатай ауданы әкімінің орынбасары қызметтерін атқарды. Қазақстан тәуелсіздігінің алғашқы қалыптасу кезеңіндегі күрделі жылдары білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік сала және мәдениет бағыттарындағы терең білімі мен тәжірибесінің арқасында көптеген әлеуметтік мәселелерді шешуге белсене ат алысты. 1997 жылы облыс аудандарын қайта ұйымдастыруға байланысты Сағынбек Ақанов Шығыс Қазақстан облысы [[Ұлан ауданы]]ның мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің меңгерушісі қызметіне ауыстырылды. Бұл қызметте 2008 жылдың ақпан айына дейін еңбек етіп, зейнеткерлік демалысқа шықты. Ұлан ауданының Таврия өңіріндегі елді мекендердің тарихи ономастикалық атауларын зерттеуге арналған «Туған өлке туралы не білеміз?» атты өлкетану еңбегінің авторы. Осы зерттеулердің негізінде оннан астам елді мекенге тарихи атаулары қайтарылды. 2010 жылдың ақпан айында облыстық Достық үйі жанынан «Алтын арқау» қоғамдық бірлестігін құрып, бүгінгі күнге дейін оның төрағасы қызметін атқарып келеді. Сонымен қатар, саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күніне арналған материалдарды жинақтау жөніндегі облыстық комиссияны басқарды. 1937–1938 жылдардағы саяси қуғын-сүргін құрбаны болған 4000 адамның есімі енгізілген «Азалы кітап» (2011) жинағының редакторы, сондай-ақ «Ғасыр көші» (2013) кітабының редакторы. 2014 жылдың шілде айынан бастап облыстық ардагерлер кеңесінің ұсынысымен Өскемен қалалық ардагерлер кеңесі төрағасының орынбасары қызметіне тағайындалды. == Марапаттары == С. Ақановқа 2021 жылы "Өскемен қаласының дамуына қосқан айрықша үлесі үшін" төсбелгісі, 2004 жылғы 24 қазанда «Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері» құрметті атағы және 2024 жылы «Шығыс Қазақстан облысының Құрметті азаматы» атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pochetnykzdane/2320-.html|title=Ақанов С.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == С. Ақановтың қатысуымен шыққан басылымдар == * Ақанов, С. Ақанбұлақ: естеліктер, өлеңдер / С. Ақанов. – Өскемен: Рекламный Дайжест, 2008. – 50 б. * Ақанов, С. Жыршылар жаршысы: Шығыс Қазақстан облысы бойынша облыстық жыршылар байқауына қатысқан қиссагерлер анықтамалығы / С. Ақанов. - Өскемен, 2010 * Ақанов, С. Ғасырлар ескен есілім, жырлармен жеткен есімің / С. Ақанов. – Өскемен: Рекламный Дайжест,2011. - 67 б. * Ақанов, С. Азалы кітап (атылғандар тізімі): Шығыс Қазақстан облысы бойынша жазықсыз құрбан болғандар туралы / С. Ақанов. – Өскемен: Рекламный Дайжест, 2011. - 296 б. * Ақанов, С. Ғасыр көші / С. Ақанов. – Өскемен: Рекламный Дайжест, 2013. - 403 б. * Ақанов, С. «Ғасыр көші» кітабы туралы (пікірлер, ұсыныстар) / С. Ақанов. – Өскемен: Нұр Отан партиясы ШҚОФ, 2014.- 35 б. * Ақанов, С. Ұрпақтар сабақтастығының желісі – Нить, связывающая поколения / С. Ақанов. - Өскемен: Рекламный Дайджест, 2021. - 31 б. * Ақанов, С. Жұмықтың ноқта ағасы / С. Ақанов. – Өскемен: Рекламный Дайжест, 2023.– 120 б. * Ақанов С. Ызғарлы жылдар жаңғырығы. Жетіарал жердің жәннаты, 2014.- Б. 256- 259. * Ақанов С. Бір ауылдың түлегі едік: Түсіпхан Мұқатов туралы, 2017.- Б. 11-16. * Ақанов С. Киелі қоныс құт мекен: энциклопедиялық басылым, 2018.- Төлендин Ақан өмірбаяны, Б. 107-109. * Ақанов С. Киелі қоныс құт мекен: энциклопедиялық басылым, 2018.- Ақанов Сағатбектің өмірбаяны, Б. 140-141. * Ақанов С. Тарбағатайдың тұғырлы тұлғасы.- Нұр-Сұлтан: TENGRI, 2022. - 216 б.- Ізденіспен өткен өмір: Шайкен Нұразханов туралы естелік.- Б. 128-133 б. * Ақанов С. Өнегелі ғұмыр. Арналы өмірдегі ел ағасы: Мұқаш Қарасаев туралы естелік, 2022.- Б. 112-116. * Ақанов С. Тарбағатай тарланы. Уәдеге берік, іскер азамат еді: Шәріпхан Халықов туралы естелік, 2023.- Б. 105-112. * Ақанов С. Еңбекпен өрілген ғұмыр: Төлеухан Аймұхамбет туралы естелік, 2023.- Б. 16-19. * Ақанов С. Қасиетті өлкенің қадірменді перзенті. Үш дос едік: Рамазан Нәбиев туралы естелік, 2025.- Б. 116-118. * Ақанов С. Ақылымның серігі, сөзімнің қаруы еді: Жоламан Нұрғазин туралы, 2025. – Б. 190-197. * Ақанов, С. Армысың, Абай елі! / С. Ақанов // Тарбағатай туы. - 1995. - тамыз * Ақанов, С. Өнер қадірлегенде ғана өркендейді / С. Ақанов // Ұлан таңы. – 2004. - 4 тамыз * Ақанов, С. Жыраулар түсті сайысқа / С. Ақанов // Дидар. – 2010. - 8 мамыр * Ақанов, С. Ғасырлар ескен есіл жыр / С. Ақанов // Дидар. – 2010. - 14 маусым * Ақанов, С. Жыршылар сайысы / С. Ақанов // Өскемен. 2010. - 2 қыркүйек * Ақанов, С. Ғасырлар ескен есіл жыр / С. Ақанов // Вестник Ассамблея. – 2010. - 8 қыркүйек * Ақанов, С. Алтын арқаудың ұлағатты істері / С. Ақанов // Ардагерлер айнасы. – 2014. - қазан * Ақанов, С. Жарқын болашаққа жетелейді / С. Ақанов // Дидар. – 2015. - 19 желтоқсан * Ақанов, С. Бірлігімізді бекемдей береміз / С. Ақанов // Ардагерлер айнасы. – 2016. - 1 қыркүйек * Ақанов, С. Тарбағатай ауданының құрылғанына - 90 жыл / С. Ақанов // Тарбағатай нұры. – 2018. - қазан * Ақанов, С. Тарихыңды тани біл / С. Ақанов // Ардагерлер айнасы. – 2018. - 14 желтоқсан * Ақанов, С. Ақсақалымыз Атыраудан олжалы оралды / С. Ақанов // Дидар. – 2019. - 21 наурыз * Ақанов, С. Тәуелсіздігіміз баянды болса деймін / С. Ақанов // Дидар. – 2020. - 1 қазан * 2023. – 18 шілде * Ақанов, С. Тарбағатай төрінде - дүбірлі той / С. Ақанов // Дидар. – 2022. - 18 тамыз * Ақанов, С. Ардакүрең қаламгер: [Шакерхан Әзмұханбетұлы туралы] / С. Ақанов // Ардагерлер айнасы. – 2023. - 15 желтоқсан * Ақанов, С. Өмір мәңгі, ғұмыр қысқа:[Аманкелді Қажыбаев туралы] / С. Ақанов // Ардақты ардагер. – 2024. – №1 * 2024. - № 31,32,33 * Ақанов, С. Армысың, Абай елі: [Қарауылда өткен Абай Құнанбаевтың 180 жылдық мерейтойынан] / С. Ақанов // Дидар. – 2025. - №34 dbp8roq0k3rbjxutjxyau8t4cabdbsu Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары 0 785615 3648676 3648254 2026-08-28T10:33:16Z Casserium 68287 3648676 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]], [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]], [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] |тағайындалған = [[28 тамыз]] [[2026 жыл]]дан бастап |басшылық етеді = |басқару түрі = Басшы орынбасары |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] |тағайындалды = [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = ''Әлі белгісіз'' |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайы төрағасының орынбасарлары''' — бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]] [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|спикер]]інің орынбасарлары. Олар үшеу<ref name="akordakz" /> болады. == Тарихы == Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда болды. Тұңғыш Құрылтайдың бірінші сессиясы 28 тамызда өтіп, Құрылтай төрағасының орынбасарлары болып [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]], [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] және [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] сайланды. == Тағайындалуы == Төрағаның орынбасарларын [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Орынбасар лауазымына кандидатураны [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] таңдайды.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Құрылтайдың төраға орынбасарлары төрағаның уақытша болмауы, науқастануы немесе өз міндеттерін атқара алмауы жағдайында оның орнына қызмет атқарып, сабақтастықты қамтамасыз етеді. Сонымен қатар олар төраға ресми түрде жүктеген жекелеген функциялар мен тапсырмаларды орындайды.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы]] r2el35kdva7h8rypyapyto4k3xv3ns8 3648680 3648676 2026-08-28T10:40:10Z Nurken 111493 3648680 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = {{ublist |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] }} |тағайындалған = 28 тамыз 2026 жылдан бастап |басшылық етеді = |басқару түрі = Басшы орынбасары |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] |тағайындалды = [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = ''Әлі белгісіз'' |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайы төрағасының орынбасарлары''' — бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]] [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|спикер]]інің орынбасарлары. Олар үшеу<ref name="akordakz" /> болады. == Тарихы == Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда болды. Тұңғыш Құрылтайдың бірінші сессиясы 28 тамызда өтіп, Құрылтай төрағасының орынбасарлары болып [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]], [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] және [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] сайланды. == Тағайындалуы == Төрағаның орынбасарларын [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Орынбасар лауазымына кандидатураны [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] таңдайды.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Құрылтайдың төраға орынбасарлары төрағаның уақытша болмауы, науқастануы немесе өз міндеттерін атқара алмауы жағдайында оның орнына қызмет атқарып, сабақтастықты қамтамасыз етеді. Сонымен қатар олар төраға ресми түрде жүктеген жекелеген функциялар мен тапсырмаларды орындайды.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> == Орынбасарлар тізімі == {| class="wikitable" width="70%" !Шақырылымы !Аты-жөні !Өкілеттік басы !Өкілеттік аяғы !Төрағасы |- ! rowspan="3" align="center" |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1]]<br><small>(2026–)</small> | align="center" |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] | align="center" |28 тамыз 2026 | align="center" | | rowspan="3" align="center" |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |- | align="center" |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | align="center" |28 тамыз 2026 | align="center" | |- | align="center" |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] | align="center" |28 тамыз 2026 | align="center" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы]] 0x50cgzfnvzclqjyby3wlo5j9819obc 3648681 3648680 2026-08-28T10:40:23Z Nurken 111493 /* Дереккөздер */ 3648681 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = {{ublist |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] }} |тағайындалған = 28 тамыз 2026 жылдан бастап |басшылық етеді = |басқару түрі = Басшы орынбасары |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] |тағайындалды = [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = ''Әлі белгісіз'' |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайы төрағасының орынбасарлары''' — бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]] [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|спикер]]інің орынбасарлары. Олар үшеу<ref name="akordakz" /> болады. == Тарихы == Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда болды. Тұңғыш Құрылтайдың бірінші сессиясы 28 тамызда өтіп, Құрылтай төрағасының орынбасарлары болып [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]], [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] және [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] сайланды. == Тағайындалуы == Төрағаның орынбасарларын [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Орынбасар лауазымына кандидатураны [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] таңдайды.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Құрылтайдың төраға орынбасарлары төрағаның уақытша болмауы, науқастануы немесе өз міндеттерін атқара алмауы жағдайында оның орнына қызмет атқарып, сабақтастықты қамтамасыз етеді. Сонымен қатар олар төраға ресми түрде жүктеген жекелеген функциялар мен тапсырмаларды орындайды.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> == Орынбасарлар тізімі == {| class="wikitable" width="70%" !Шақырылымы !Аты-жөні !Өкілеттік басы !Өкілеттік аяғы !Төрағасы |- ! rowspan="3" align="center" |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1]]<br><small>(2026–)</small> | align="center" |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] | align="center" |28 тамыз 2026 | align="center" | | rowspan="3" align="center" |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |- | align="center" |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | align="center" |28 тамыз 2026 | align="center" | |- | align="center" |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] | align="center" |28 тамыз 2026 | align="center" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары|*]] duvnxrarbst30sccnhekj1ke1t5pqft 3648689 3648681 2026-08-28T10:48:26Z Casserium 68287 /* Тарихы */ 3648689 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = {{ublist |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] }} |тағайындалған = 28 тамыз 2026 жылдан бастап |басшылық етеді = |басқару түрі = Басшы орынбасары |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] |тағайындалды = [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = ''Әлі белгісіз'' |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайы төрағасының орынбасарлары''' — бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]] [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|спикер]]інің орынбасарлары. Олар үшеу<ref name="akordakz" /> болады. == Тарихы == Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда болды. Тұңғыш Құрылтайдың бірінші сессиясы 28 тамызда өтіп, Құрылтай төрағасының орынбасарлары болып [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]], [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] және [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] сайланды.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kuryiltayda-toraganyin-ush-oryinbasaryi-saylandyi-380121/ Құрылтайда төрағаның үш орынбасары сайланды]</ref> == Тағайындалуы == Төрағаның орынбасарларын [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Орынбасар лауазымына кандидатураны [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] таңдайды.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Құрылтайдың төраға орынбасарлары төрағаның уақытша болмауы, науқастануы немесе өз міндеттерін атқара алмауы жағдайында оның орнына қызмет атқарып, сабақтастықты қамтамасыз етеді. Сонымен қатар олар төраға ресми түрде жүктеген жекелеген функциялар мен тапсырмаларды орындайды.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> == Орынбасарлар тізімі == {| class="wikitable" width="70%" !Шақырылымы !Аты-жөні !Өкілеттік басы !Өкілеттік аяғы !Төрағасы |- ! rowspan="3" align="center" |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1]]<br><small>(2026–)</small> | align="center" |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] | align="center" |28 тамыз 2026 | align="center" | | rowspan="3" align="center" |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |- | align="center" |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | align="center" |28 тамыз 2026 | align="center" | |- | align="center" |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] | align="center" |28 тамыз 2026 | align="center" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары|*]] lcn10oa818oqwmh311vsf24eeadz0ei 3648693 3648689 2026-08-28T10:56:24Z Casserium 68287 /* */ 3648693 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = {{ublist |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] }} |тағайындалған = 28 тамыз 2026 жылдан бастап |басшылық етеді = |басқару түрі = Басшы орынбасары |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] |тағайындалды = [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]], [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]], [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайы төрағасының орынбасарлары''' — бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]] [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|спикер]]інің орынбасарлары. Олар үшеу<ref name="akordakz" /> болады. == Тарихы == Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда болды. Тұңғыш Құрылтайдың бірінші сессиясы 28 тамызда өтіп, Құрылтай төрағасының орынбасарлары болып [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]], [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] және [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] сайланды.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kuryiltayda-toraganyin-ush-oryinbasaryi-saylandyi-380121/ Құрылтайда төрағаның үш орынбасары сайланды]</ref> == Тағайындалуы == Төрағаның орынбасарларын [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Орынбасар лауазымына кандидатураны [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] таңдайды.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Құрылтайдың төраға орынбасарлары төрағаның уақытша болмауы, науқастануы немесе өз міндеттерін атқара алмауы жағдайында оның орнына қызмет атқарып, сабақтастықты қамтамасыз етеді. Сонымен қатар олар төраға ресми түрде жүктеген жекелеген функциялар мен тапсырмаларды орындайды.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> == Орынбасарлар тізімі == {| class="wikitable" width="70%" !Шақырылымы !Аты-жөні !Өкілеттік басы !Өкілеттік аяғы !Төрағасы |- ! rowspan="3" align="center" |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1]]<br><small>(2026–)</small> | align="center" |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] | align="center" |28 тамыз 2026 | align="center" | | rowspan="3" align="center" |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |- | align="center" |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | align="center" |28 тамыз 2026 | align="center" | |- | align="center" |[[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] | align="center" |28 тамыз 2026 | align="center" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары|*]] t62kb5i548hcvsifr6lc9ragg4dtpr4 Братск 0 785647 3648504 3646620 2026-08-28T06:09:52Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648504 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = қала |қазақша атауы = Братск |шынайы атауы = {{lang-ru|Братск}} |сурет = Bratskfountain.jpg |сурет сипаттамасы = Советская көшесіндегі субұрқақ |елтаңба = Coat of Arms of Bratsk (Irkutsk oblast).png |ту = Flag of Bratsk (Irkutsk oblast).png |елтаңба ені = 90 |ту ені = 120 |ел = Ресей |аймағы = Иркутск облысы |аудан түрі = Қалалық округ |ауданы = Братск қаласы |ішкі бөлінісі = 3 әкімшілік аудан |басшының түрі = Мэр |басшысы = Александр Сергеевич Дубровин |құрылған уақыты = 1631 |алғашқы дерек = 1626 |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 428 |орталық биіктігі = 450 |климат = шұғыл континенттік |тұрғыны = 219365 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы = 512,5 |агломерация = |ұлттық құрамы = негізінен орыстар |конфессиялық құрамы = православ христиандары және басқа конфессиялар |этнохороним = братскілік, Братск тұрғыны |сағаттық белдеу = UTC+8 |телефон коды = +7 3953 |пошта индексі = 665700—665732 |автомобиль коды = 38, 85, 138 |ОКАТО коды = 25414 |ОКТМО коды = 25714000001 |Commons санаты = Bratsk |сайт = https://bratsk-city.ru/ |карта = Ресей |карта аймағы = Иркутск облысы |lat_deg = 56 |lat_min = 09 |lat_sec = 00 |lon_deg = 101 |lon_min = 38 |lon_sec = 00 }} '''Братск''' ({{lang-ru|Братск}}) — [[Ресей]]дің [[Иркутск облысы]]ндағы қала, [[Ангара]] өзенінде салынған [[Братск су қоймасы]]ның жағасында орналасқан ірі өнеркәсіп және энергетика орталығы. Братск ауданының әкімшілік орталығы болғанымен, аудан құрамына кірмейді. Қала жалғыз елді мекеннен тұратын «Братск қаласы» қалалық округін құрайды.<ref name="charter">[https://www.consultant.ru/regbase/cgi/online.cgi?base=RLAW411&n=12111&req=doc Устав муниципального образования города Братска] // КонсультантПлюс. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> 2025 жылғы 1 қаңтарда қалада 219 365 адам тұрған.<ref name="population2025">[https://38.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BD%D0%B0%201%20%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F%202025%D0%B3..xlsx Численность постоянного населения муниципальных образований Иркутской области на 1 января 2025 года] // Иркутскстат. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> Халық саны бойынша ол Иркутск облысында [[Иркутск]]іден кейінгі екінші қала саналады. Братск қаласының қазіргі келбеті 1950—1960 жылдары Братск су электр станциясының, алюминий зауыты мен орман өнеркәсібі кешенінің құрылысы кезінде қалыптасты. Қаланың тұрғын аудандары бір-бірінен орман алқаптары, су қоймасының шығанақтары және өнеркәсіп аймақтары арқылы бөлінгендіктен, Братск айқын көпорталықты құрылымымен ерекшеленеді. == Атауы == Қаланың атауы Ангара бойында өмір сүрген [[буряттар]]дың көне орыс тіліндегі «братские люди», «браты» деген атауынан шыққан. XVII ғасырдағы орыс деректерінде бурят тайпалары осылай аталған. Сондықтан «Братск» топонимінің қазіргі орыс тіліндегі ''брат'' — «аға-іні» сөзімен тікелей байланысы кейінгі халықтық түсіндіру болып есептеледі.<ref name="namehistory">[https://www.pribaikal.ru/istoria1.html История Братска] // Прибайкалье. Иркутская область. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> Алғашында атау Братск бекінісіне, кейін Братско-Острожное ауылына, ескі Братск кентіне және ХХ ғасырдың ортасында салынған жаңа қалаға берілді. == Географиясы == === Географиялық орны === Братск Иркутск облысының солтүстік-батысында, Ангара қыратының орталық бөлігінде, теңіз деңгейінен шамамен 450 метр биіктікте орналасқан.<ref name="regionalprofile">[https://www.pribaikal.ru/bratsk.html Братск: о городе] // Прибайкалье. Иркутская область. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> Облыс орталығы Иркутскіден түзу сызық бойымен шамамен 465 км, ал автомобиль және теміржол жолымен едәуір қашық орналасқан. Қала Ангараның екі жағалауына және Братск су қоймасының бірнеше шығанағы бойына созылған. Сол жағалау мен оң жағалау Братск су электр станциясының бөгеті арқылы байланысады. Қала аумағының жалпы ауданы шамамен 428 км².<ref name="regionalprofile"/> Братскінің қалалық құрылысы тұтас емес. Орталық аудан, Падун, Энергетик, Гидростроитель, Осиновка және басқа тұрғын аудандардың аралығында бірнеше ондаған километрлік орманды немесе өнеркәсіптік аумақтар бар. Қаланың жағалау бойымен созылуы және су қоймасының ірі шығанақтары оның көлік жүйесіне де әсер етеді. === Жер бедері мен табиғаты === Қала тайга табиғат зонасында орналасқан. Айналасындағы ормандарда қарағай, қайың, көктерек және балқарағай басым. Жер бедері негізінен төбелі үстірттер мен Ангараға қарай төмендейтін өзен аңғарларынан тұрады. Братск маңындағы аса ірі табиғи-антропогендік нысан — Братск су қоймасы. Ол Ангараны Братск СЭС бөгетімен бөгеу нәтижесінде пайда болған. Су қоймасы энергетика, кеме қатынасы, өнеркәсіптік және коммуналдық сумен жабдықтау үшін пайдаланылады. Сонымен бірге оның салынуы тарихи елді мекендердің су астында қалуына және мыңдаған адамның қоныс аударуына әкелді. Қаланың батыс және оңтүстік бөліктері арқылы [[Вихорева]] өзені ағады. Қала аумағында шағын өзендер, бұлақтар, су қоймасының шығанақтары мен батпақты алқаптар кездеседі. === Климаты === Братскінің климаты шұғыл континенттік: қысы ұзақ, аязды және салыстырмалы құрғақ, жазы қысқа әрі жылы. Қаңтардың орташа температурасы шамамен −20 °C, шілденікі +17…+18 °C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400 мм-ге жуық.<ref name="climate">[https://www.pogodaiklimat.ru/history/30309.htm Архив погоды метеостанции Братск] // Погода и климат. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> Тұрақты қар жамылғысы әдетте қарашадан сәуірге дейін сақталады. Қыста ауа температурасы −35 °C-тан төмендеуі мүмкін, ал жаздың жекелеген күндерінде +30 °C-тан асады. Су қоймасы жағалаудағы ауаның ылғалдылығын арттырып, күзгі және қысқы тұманның түзілуіне ықпал етеді. == Тарихы == === Братск бекінісі === Ангараның Братск шоңғалдары маңындағы алғашқы орыс қыстауын 1626 жылы казак атаманы Максим Перфильев басқарған жасақ салды. 1631 жылы Ангара бойында Братск бекінісі тұрғызылды. Ол Ресей мемлекетінің Байкал маңы мен Шығыс Сібірге қарай кеңеюіндегі әскери, әкімшілік және алым жинау тіректерінің бірі болды.<ref name="namehistory"/> Бекініс қолайсыз орналасуына және жергілікті жағдайларға байланысты бірнеше рет көшірілді. XVII ғасырдың ортасында ол Ока өзенінің Ангараға құятын маңына орналастырылды. Әскери маңызы азайғаннан кейін бекініс маңында Братско-Острожное ауылы қалыптасты; кейін ол Братск деп аталды. Братск бекінісінің сақталған ағаш мұнараларының бірі кейін «Ангара ауылы» сәулет-этнографиялық музейіне көшірілді. Екінші мұнарасы Мәскеу маңындағы [[Коломенское]] музей-қорығында сақталған. === Су электр станциясының құрылысы === [[Сурет:Construction of Bratsk hydroelectric plant (1961).jpg|thumb|left|280px|Братск су электр станциясының құрылысы, 1961 жыл]] 1954 жылғы 23 қыркүйекте КСРО билігі Братск су электр станциясын салу туралы шешім қабылдады. Құрылыс Ангарадағы гидроэнергетикалық кешенді игерудің негізгі кезеңдерінің біріне айналды. 1955 жылғы 15 шілдеде құрылыс бүкілодақтық комсомолдық екпінді құрылыс деп жарияланды.<ref name="historycity">[https://www.pribaikal.ru/istoria1.html Братск: основные даты истории города] // Прибайкалье. Иркутская область. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> Құрылысшылардың алғашқы лагерьлерінің бірі «Жасыл қала» деп аталды. Оның тұрғындары бастапқыда шатырларда, уақытша үйлер мен барақтарда тұрды. Құрылысқа Кеңес Одағының көптеген өңірлерінен жастар, инженерлер мен жұмысшылар келді. 1955 жылғы 12 желтоқсанда Братск жұмысшы кенті және құрылыс маңындағы бірнеше елді мекен біріктіріліп, облыстық бағыныстағы қала мәртебесін алды. Бұл күн қазіргі Братск қаласының ресми құрылған күні болып саналады. 1957 жылғы 30 наурызда Ангара арнасы алғаш рет бөгелді. 1961 жылы Братск су қоймасын толтыру басталып, алғашқы гидроагрегаттар электр энергиясын өндірді. Су қоймасының табанына түскен Братск ауданындағы 119 елді мекен көшірілді. Ескі Братск тұрғындарын көшіру 1961 жылғы 29 тамызда аяқталды.<ref name="historycity"/> === Өнеркәсіптік қаланың қалыптасуы === Братск СЭС құрылысы кезінде жаңа тұрғын аудандар, автомобиль және теміржол желілері, коммуналдық инфрақұрылым салынды. Қала бірнеше құрылыс кентінің негізінде қалыптасқандықтан, оның аудандары бір-бірінен алшақ орналасқан. 1960 жылдары Братскінің ірі өнеркәсіп кешені құрылды. 1965 жылы орман өнеркәсібі кешені жұмысын бастады, ал 1966 жылы Братск алюминий зауытының алғашқы өндірістік қуаттары іске қосылды. Арзан гидроэнергия алюминий өндірісін, ағаш өңдеуді, целлюлоза-қағаз өнеркәсібін және басқа энергияны көп қажет ететін өндірістерді дамытуға мүмкіндік берді. 1970—1980 жылдары халық саны жылдам өсіп, жаңа шағынаудандар, мектептер, мәдениет сарайлары және спорт нысандары салынды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін өндірістің қайта құрылуы, табиғи кему және көші-қон халық санының төмендеуіне әсер етті. [[Сурет:Bratsk, memorial to builders of the Bratsk hydroelectric power station, 2020.jpg|thumb|right|280px|Падун ауданындағы Братск СЭС құрылысшыларына арналған мемориал]] == Әкімшілік құрылымы және басқару == Братск облыстық маңызы бар қала және Братск ауданының әкімшілік орталығы саналады, бірақ Братск ауданының құрамына кірмейді. Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінде ол қалалық округ мәртебесіне ие.<ref name="charter"/> Қала үш аумақтық-әкімшілік ауданға бөлінеді: {| class="wikitable sortable" ! Аудан ! Негізгі тұрғын аумақтары ! Сипаттамасы |- | '''Орталық аудан''' | Орталық тұрғын ауданы, Бикей, Порожский, Чекановский және іргелес аумақтар | Халықтың басым бөлігі тұратын әкімшілік, сауда және қоғамдық орталық |- | '''Падун ауданы''' | Падун, Энергетик және оған жақын шағынаудандар | Братск СЭС пен Ангараның сол жағалауындағы тарихи құрылыс аудандары |- | '''Оң жағалау ауданы''' | Гидростроитель, Осиновка, Сухой | Ангараның оң жағалауындағы тұрғын және өнеркәсіп аумақтары |} Қаланың өкілді органы — Братск қалалық думасы. Атқарушы-өкімдік орган қызметін қала әкімшілігі атқарады. Қала басшысы — мэр. 2024 жылғы 8 қыркүйекте Александр Сергеевич Дубровин Братск мэрі болып сайланды. Ол 2024 жылғы 19 қыркүйекте қызметіне кірісті.<ref name="mayor">[https://www.ogirk.ru/2024/09/19/aleksandr-dubrovin-vstupil-v-dolzhnost-mjera-bratska/ Александр Дубровин вступил в должность мэра Братска] // Областная газета. — 2024-09-19. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> == Халқы == 2025 жылғы 1 қаңтардағы есеп бойынша Братск қаласының тұрақты халқы 219 365 адам болды.<ref name="population2025"/> Қала Иркутск облысындағы халық саны жағынан екінші ірі елді мекен болып қала береді. ХХ ғасырдың екінші жартысында Братск халқы гидроэнергетика мен өнеркәсіп кәсіпорындарының құрылысына байланысты бірнеше есе өсті. 1990 жылдардың басынан бастап халық саны табиғи кему мен көші-қонның теріс сальдосы салдарынан азайып келеді. {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ Братск халқы санының өзгеруі ! Жыл ! Халық саны ! Дерек түрі |- | 1959 | 51 455 | Бүкілодақтық халық санағы |- | 1970 | 155 362 | Бүкілодақтық халық санағы |- | 1979 | 213 725 | Бүкілодақтық халық санағы |- | 1989 | 255 705 | Бүкілодақтық халық санағы |- | 2002 | 259 335 | Бүкілресейлік халық санағы |- | 2010 | 246 319 | Бүкілресейлік халық санағы |- | 2021 | 224 071 | Бүкілресейлік халық санағы |- | 2022 | 222 528 | Жылдық есеп |- | 2023 | 221 244 | Жылдық есеп |- | 2024 | 220 097 | Жылдық есеп |- | 2025 | 219 365 | Жылдық есеп |} <small>1959—2021 жылдардағы санақ нәтижелері және кейінгі жылдардағы Росстат бағалаулары бойынша.<ref name="census">[https://38.rosstat.gov.ru/folder/167936 Всероссийская перепись населения 2020 года: итоги по Иркутской области] // Иркутскстат. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref><ref name="population2025"/></small> Қала халқының көпшілігін орыстар құрайды. Сонымен қатар украиндар, татарлар, белорустар, буряттар, армяндар, әзербайжандар, қырғыздар, тәжіктер және басқа халықтардың өкілдері тұрады. == Экономикасы == Братск — Шығыс Сібірдегі электр энергетикасы, түсті металлургия және орман өнеркәсібі шоғырланған ірі индустриялық орталық. Қаланың экономикалық дамуына Ангараның гидроэнергетикалық ресурстары, ағаш қоры және теміржол инфрақұрылымы шешуші ықпал етті. [[Сурет:RIAN archive 154495 Dam of Bratsk hydroelectric power plant.jpg|thumb|right|300px|Братск су электр станциясының бөгеті]] {| class="wikitable" ! Кәсіпорын ! Саласы ! Негізгі сипаттамасы |- | '''Братск су электр станциясы''' | Электр энергетикасы | Белгіленген қуаты — 4500 МВт; 18 гидроагрегат орнатылған. Орташа жылдық электр өндірісі шамамен 21,6 млрд кВт·сағ.<ref name="hpp">[https://enplusgroup.com/ru/company/map/bratsk-hpp/ Братская ГЭС] // En+ Group. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> |- | '''Братск алюминий зауыты''' | Түсті металлургия | Жылына шамамен 1 млн тонна алюминий өндіруге қабілетті әлемдегі ірі алюминий кәсіпорындарының бірі. Алғашқы кезегі 1966 жылы іске қосылған.<ref name="braz">[https://rusal.ru/press-center/press-releases/proekt-perestroyki-braza-poluchil-zaklyuchenie-glavgosekspertizy-/ Проект перестройки БрАЗа получил заключение Главгосэкспертизы] // РУСАЛ. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> |- | '''«Илим» тобының Братск филиалы''' | Целлюлоза-қағаз және орман өнеркәсібі | Ағартылған целлюлоза, қаптама картоны және орман-химия өнімдерін шығаратын кешен.<ref name="ilim">[https://www.ilimgroup.ru/company/assets/bratsk-branch/ Филиал Группы «Илим» в Братске] // Группа «Илим». — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> |- | '''Братск ферроқорытпа зауыты''' | Қара металлургия | Металлургия өнеркәсібіне арналған ферросилиций өндіреді.<ref name="ferro">[https://mechel.ru/sector/steel/bratskiy-zavod-ferrosplavov/ Братский завод ферросплавов] // «Мечел». — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> |} Қалада ағаш өңдеу, құрылыс материалдары, машина жөндеу, тамақ және коммуналдық өнеркәсіп кәсіпорындары жұмыс істейді. Братск Солтүстік Иркутск облысындағы сауда, қойма, жөндеу және көлік қызметтерінің орталығы қызметін атқарады. Шағын және орта кәсіпкерлік саудада, қоғамдық тамақтануда, құрылыста, автомобиль жөндеуде, тұрмыстық және цифрлық қызметтер саласында дамыған. == Көлігі == Братскінің бір-бірінен алшақ орналасқан аудандары көлік инфрақұрылымына ерекше талап қояды. Қалаішілік жолаушылар тасымалын автобустар, шағын автобустар және троллейбустар жүзеге асырады. {| class="wikitable" ! Көлік түрі ! Негізгі нысандар мен бағыттар |- | '''Теміржол''' | Қала Шығыс Сібір теміржолының Тайшет—Лена желісінде орналасқан. Падунские Пороги, Гидростроитель, Анзёби және басқа станциялар жолаушылар мен жүк тасымалына қызмет көрсетеді. |- | '''Автомобиль''' | А331 «Вилюй» федералдық жолы Братскіні Тулун, Тайшет бағытымен, сондай-ақ Усть-Кут және Якутия бағыттарымен байланыстырады. |- | '''Әуе''' | Братск әуежайы қала орталығынан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Мәскеу, Иркутск, Новосібір және басқа қалаларға маусымдық немесе тұрақты рейстер орындалады.<ref name="airport">[https://aerobratsk.ru/ Аэропорт Братск — официальный сайт] — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> |- | '''Су көлігі''' | Братск су қоймасы өндірістік жүк тасымалы, жергілікті кеме қатынасы және техникалық флот жұмысы үшін пайдаланылады. |- | '''Қалалық электр көлігі''' | Братск троллейбус жүйесі 1975 жылы ашылған. Ол негізінен Орталық аудандағы тұрғын және өнеркәсіп аймақтарын байланыстырады. |} Братск СЭС бөгетінің үстімен автомобиль және теміржол жолдары өтеді. Бұл өткел қаланың сол жағалау және оң жағалау аудандарын байланыстыратын маңызды инфрақұрылым нысаны болып саналады. == Білім және ғылым == Қаланың негізгі жоғары оқу орны — [[Братск мемлекеттік университеті]]. Оның тарихы Братск аумақтық өндірістік кешеніне мамандар даярлау жүйесінің қалыптасуымен байланысты. Университет инженерлік-техникалық, энергетикалық, орман шаруашылығы, экономика, құрылыс, ақпараттық технологиялар және педагогика бағыттары бойынша білім береді.<ref name="brstu">[https://brstu.ru/universitetskij-kompleks/universitet-segodnya/istoriya-universiteta История Братского государственного университета] // БрГУ. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> Орта кәсіптік білім беру жүйесіне: * Братск индустриялық-металлургиялық техникумы; * Братск целлюлоза-қағаз колледжі; * медицина колледжі; * педагогикалық колледж; * энергетика, көлік және орман өнеркәсібі мамандарын даярлайтын оқу орындары кіреді. Қаладағы ғылыми-зерттеу жұмыстары негізінен энергетикалық жүйелер, металлургия, орман ресурстарын пайдалану, экологиялық мониторинг, құрылыс және Солтүстік аймақтардағы инфрақұрылым мәселелеріне бағытталған. == Мәдениеті == Братскінің мәдени орталықтарына театрлар, музейлер, кітапханалар, мәдениет сарайлары мен көрме залдары жатады. === Музейлер === Братск қалалық біріккен музейі бірнеше бөлімнен тұрады:<ref name="museum">[https://www.bratskmuseum.ru/ Братский городской объединённый музей истории освоения Ангары] — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> * «Ангара ауылы» сәулет-этнографиялық музейі; * Братскгэсстрой және Братск қаласының тарихы музейі; * Саяси жер аудару тарихы музейі; * көркемөнер көрме залы. [[Сурет:Ангарская Деревня.JPG|thumb|300px|«Ангара ауылы» сәулет-этнографиялық музейі]] «Ангара ауылы» — ашық аспан астындағы музей. Ол 1979 жылы құрылып, 1983 жылы келушілерге ашылды. 35 гектар аумақта орыс және эвенк секторлары орналасқан. Музейге XVII—XX ғасырлардағы ағаш сәулет ескерткіштері, соның ішінде Братск бекінісінің 1654 жылмен белгіленетін мұнарасы және 1875 жылы салынған Архангел Михаил шіркеуі көшірілген.<ref name="angara">[https://www.bratskmuseum.ru/about/filials/angara/ Архитектурно-этнографический музей «Ангарская деревня»] // Братский городской объединённый музей. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> === Театрлар === Братск драма театрының алғашқы қойылымы 1986 жылғы 26 ақпанда көрсетілді. Театр орыс және шетел драматургиясының классикалық әрі заманауи шығармаларын сахналайды.<ref name="drama">[https://xn--80abje0djc.xn--p1ai/o-teatre/istoriya-teatra/ История Братского драматического театра] — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> Балалар аудиториясына «Тирлямы» қуыршақ театры қызмет көрсетеді. Оның тарихы 1968 жылдан басталады.<ref name="puppet">[https://xn--38-vlcmfwm0f8a.xn--p1ai/historyofthetheater История театра кукол «Тирлямы»] — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> Қалада орталықтандырылған кітапхана жүйесі, концерттік ұйымдар, балалар өнер мектептері және көркемөнер ұжымдары жұмыс істейді. == Сәулеті және көрікті орындары == Братскінің сәулетінде 1950—1980 жылдардағы кеңестік қала құрылысы басым. Қаланың жекелеген аудандары гидроэлектр станциясы, өнеркәсіп кәсіпорындары және құрылысшылар кенттері негізінде қалыптасқан. Негізгі көрікті орындары: * '''Братск су электр станциясы''' — қаланың қалыптасуына негіз болған энергетикалық және инженерлік нысан; * '''Братск су қоймасы''' — жағалау демалысы, су туризмі және балық аулау орны; * '''«Ангара ауылы» музейі''' — тарихи ағаш сәулет пен жергілікті халықтардың мәдениетін таныстыратын кешен; * '''Братск бекінісінің мұнарасы''' — XVII ғасырдағы орыс ағаш қорғаныс сәулетінің ескерткіші; * '''Даңқ мемориалы''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан Братск тұрғындарына арналған кешен, 1975 жылғы 9 мамырда ашылған;<ref name="memorial">[https://bst.bratsk.ru/news/72375 Мемориал Славы в Братске] // Братская студия телевидения. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> * '''Братск СЭС құрылысшыларына арналған ескерткіш'''; * '''Братскгэсстрой және қала тарихы музейі'''; * '''Мәсіхтің туған күні кафедралды соборы'''; * '''Падун және Энергетик аудандарындағы кеңестік модернизм құрылыстары'''. == Спорты == Братскіде шаңғы спорты, шайбалы хоккей, футбол, жүзу, жеңіл атлетика, күрес және спорттық гимнастика дамыған. Қаланың табиғи жағдайлары қысқы спорт түрлерімен айналысуға мүмкіндік береді. Қала шана және бобслей спортындағы дәстүрлерімен белгілі. Братскіде қысқы спорт түрлері бойынша мамандандырылған спорт мектептері мен жаттығу нысандары жұмыс істейді. Братскіде туған танымал спортшылардың бірі — бобслейші [[Александр Зубков]]. Ол 2006 жылғы Қысқы Олимпиадада күміс, 2010 жылғы ойындарда қола медаль жеңіп алған.<ref name="zubkov">[https://tass.ru/encyclopedia/person/zubkov-aleksandr-yurevich Зубков Александр Юрьевич] // ТАСС Энциклопедия. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> == Экологиялық жағдайы == Братскінің экологиялық мәселелері алюминий, целлюлоза-қағаз және ферроқорытпа өндірістерінің жоғары шоғырлануымен байланысты. Негізгі мәселелерге атмосфераға өнеркәсіптік шығарындылардың таралуы, өндірістік қалдықтар, су нысандарына түсетін жүктеме, орман өрттері және су қоймасы жағалауының бұзылуы жатады. Қала Ресейдің «Таза ауа» федералдық жобасына енгізілген алғашқы өнеркәсіптік орталықтардың бірі болды. Жоба кәсіпорындарды жаңғырту, газ тазарту жабдықтарын ауыстыру және көлік пен коммуналдық инфрақұрылымнан шығатын ластағыштарды азайтуды қарастырады.<ref name="cleanair">[https://irkobl.ru/region/priority/ecology/folder1/ Федеральный проект «Чистый воздух» в Иркутской области] // Иркутск облысының үкіметі. — Қаралған күні: 2026-08-25. {{ref-ru}}</ref> Братск алюминий зауытын қайта құру жобасы ескі электролиз технологияларын алдын ала күйдірілген анодтар мен жетілдірілген газ тазарту жүйелері қолданылатын технологияларға ауыстыруды көздейді.<ref name="braz"/> Целлюлоза-қағаз кәсіпорнында да атмосфералық шығарындыларды, иісті қосылыстарды және өндірістік ағын сулардың көлемін азайтуға бағытталған жаңғырту жүргізілуде.<ref name="ilim"/> Қалада атмосфералық ауаның жағдайын мемлекеттік және кәсіпорындық бақылау бекеттері қадағалайды. Қолайсыз метеорологиялық жағдайлар кезінде өндіріс орындарына шығарындыларды уақытша қысқарту жөніндегі талаптар қойылады. == Діні == Братск халқының діни өмірінде [[Орыс православ шіркеуі]] маңызды орын алады. Қала Братск епархиясының орталығы болып саналады. Негізгі православ ғибадатханасы — Мәсіхтің туған күні кафедралды соборы. Сонымен қатар мұсылман, протестант және басқа діни қауымдар жұмыс істейді. Қаланың көпұлтты құрамы әртүрлі діни және мәдени дәстүрлердің қатар өмір сүруіне ықпал етеді. == Қараңыз == * [[Братск су қоймасы]] * [[Братск су электр станциясы]] * [[Ангара]] * [[Братск ауданы]] * [[Иркутск облысы]] * [[Байкал-Амур магистралі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://bratsk-city.ru/ Братск қаласының ресми сайты] * [https://38.rosstat.gov.ru/ Иркутскстаттың ресми сайты] * [https://www.bratskmuseum.ru/ Братск қалалық біріккен музейі] * [https://brstu.ru/ Братск мемлекеттік университеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220202034038/https://www.brstu.ru/ |date=2022-02-02 }} * [https://aerobratsk.ru/ Братск әуежайының ресми сайты] [[Санат:Братск]] [[Санат:Иркутск облысының қалалары]] [[Санат:Ангара бойындағы қалалар]] [[Санат:Ресейдің қалалық округтері]] 1jv0hc0bzpeqpuadja6afoqlgijm0ww Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы 0 785738 3648503 3647583 2026-08-28T06:08:54Z Nurken 111493 3648503 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|1-Құрылтай құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының 1-шақырылымы''' — [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылы сайланған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның бірінші шақырылымы.<ref name="adyrna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1245396 |title=Первые выборы в Курултай – это системный рубеж в политической истории страны – Меруерт Кабылбаева |language=ru |work=adyrna.kz |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-20}}</ref> Шақырылымның тұңғыш сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтуде. == Алғышарттары == [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]нан кейін елде жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды да, екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]нің орнына басты заң шығарышу орган рөліне [[Бірпалаталы парламент|бірпалаталы]] [[Қазақстан Құрылтайы]] келді.<ref name="adyrna" /> Елде өзге де саяси және заңи өзгерістер орын алды, мысалы [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымының қайта құрылуы.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cj4kdvv212ko |title=Обнуление срока Токаева: зачем Казахстану новая конституция и вице-президент |language=ru |work=[[bbc.com]] |date=2026-07-18 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Сайлануы == {{Толық мақала|Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)}} 2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан 145 депутаттан тұратын жаңадан құрылған [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|парламентін сайлады]].<ref name="Reut">{{cite web |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Greg |date=2026-04-26 |title=Kazakhstan President Calls Parliamentary Elections for August |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/kazakhstan-president-calls-parliamentary-elections-for-august |publisher=[[Bloomberg]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref> Бұл шақырылым 1991 жылғы Қазақстан тәуелсіздігінен бергі 10-парламент болмақ. Ол, оған қоса, — жаңа Конституция асында өткен тұңғыш парламент сайлауы.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |accessdate=2026-06-04 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> Жылдар бойы түрлі халықаралық ұйымдар Қазақстандағы сайлаулардың әділдігіне күмән келтіріп келген.<ref>{{Cite news |date=2023-03-20 |title=Hints Of Change? Five Takeaways From Kazakhstan's Parliamentary Elections |language=en |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-parliament-elections-takeaways/32326830.html |last=Rickleton |first=Chris |accessdate=2026-07-20 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Elections in Kazakhstan |url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan |language=en |accessdate=2026-07-20 |work=[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]}}</ref> Халықтың дауыс бергені нәтижесінде Құрылтайға 5 тіркелген партия ене алды. 145 мандаттан 110-ын алған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы осылайша көпшілікке ие болды. == Сессиялары == Бірінші Құрылтайдың бірінші сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтіп жатыр.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/birinshi-shakyrylymdagy-kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2672825 Бірінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Құрылтайының бірінші сессиясын шақыру туралы]</ref><ref name="ca-times">{{Cite web|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/ |title=Kazakhstan's New Kurultai Elections: What the 30% Quota Could Mean for Women in Parliament |language=en |work=timesca.com |publisher=The Times of Central Asia |last=Olzhbaekova |first=Tamila |date=2026-07-03 |accessdate=2026-07-20}} {{Wayback|date=2026-07-15 |url=https://web.archive.org/web/20260715151103/https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/}}</ref> Оны [[Қазақстан президенті]] Тоқаев ашты. == Мүшелері == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Сайлау нәтижесінде Құрылтайға 5 түрлі партияның депутаттары енді. Олар: {| class="wikitable" ! colspan="2" |Партия ! colspan="2" |Мандаты |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |[[Әділет (партия)|Әділет]] |110 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |10 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |9 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы|1]] gy7msl13yauel99qiforuao8ekmsdir Долли Партон 0 785754 3648373 3647668 2026-08-27T14:00:56Z Marksscheider 183882 3648373 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Долли Партон |Шынайы есімі = {{lang|en|Dolly Parton}} |Сурет = Young-Dolly-Parton.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Партон, 1977 жыл |Фон = |Туған кездегі есімі = Долли Ребекка Партон |Толық аты = Долли Ребекка Партон Дин |Туған күні = 19.1.1946 |Туған жері = {{туғанжері|Питмен-Сентер|Севир округінде (Теннесси)}}, [[Теннесси]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = 25.8.2026 |Қайтыс болған жері = {{ublist |{{қайтысболғанжері|Нашвилл|Нашвиллда}}, |[[Теннесси]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] }} |Белсенділік жылдары = 1956–2026 |Мемлекет = {{байрақ|АҚШ}} |Мамандықтары = {{hlist|{{Әнші|АҚШ|XX ғасыр|XXI ғасыр}}|ән авторы|актриса|[[Филантропия|филантроп]]|бизнесвумен}} |Дауыс түрі = |Аспаптары = {{hlist|Вокал|[[гитара]]}} |Жанрлары = {{hlist|[[Кантри]]|[[блюграсс]]|[[госпел]]|[[рок-музыка]]}} |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{ublist |[[Грэмми]] (11x) |[[Эмми]] (3x) }} {{Қатар |{{Өнер саласындағы АҚШ ұлттық медалі}} |{{Кеннеди орталығының сыйлығы}} }} |Қолтаңбасы = Dolly Parton signature.svg |Сайты = {{URL|http://dollyparton.com/}} |Commons = Dolly Parton }} '''Долли Ребекка Партон''' ({{lang-en|Dolly Rebecca Parton}}; [[19 қаңтар]] [[1946 жыл|1946]], [[Питмен-Сентер]], [[Теннесси]] – [[25 тамыз]] [[2026 жыл|2026]], [[Нашвилл]]) — америкалық әнші, ән авторы және актриса. «[[Кантри]] патшайымы»{{efn|{{lang-en|Queen of Country}}}} делінген бұл әртіс — [[Грэмми]]дің он бір мәрте және [[Эмми]]дің үш мәрте иегері. Партон екі [[Оскар сыйлығы]]на, алты [[Алтын глобус]]қа және бір [[Тони жүлдесі]]не ұсынылған болатын. Ол, оған қоса, «Долливуд» және «Долливуд Фаундэйшн» жобалары арқасында [[Филантропия|филантроп]], әрі кәсіпкер ретінде де белгілі болды. 60 дерлік жыл бойы созылған мансабында ол 100 миллионан астам күйтабақ сатқан болатын. Партон әсіресе «[[I Will Always Love You]]» (1973) және «[[Jolene]]» (1974) әндерімен танымал болатын.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.inform.kz/amp/kantri-muzikasinin-anizi-dolli-parton-80-zhasinda-kaytis-boldi-1ce2f083/ |title=Кантри музыкасының аңызы Долли Партон 80 жасында қайтыс болды |language=kk |publisher=[[Kazinform]] |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> Тұңғыш әнін алты жасында жазған Партон он жасына қарай телевизияда рөлдер сомдайтын болады да, 16 жасында кәсіби ән жазушысы атанады. Басқа әртістер үшін ән жазғанын қойып, 1967 жылы {{iw|Hello, I'm Dolly|«Hello, I'm Dolly»|en|Hello, I'm Dolly}} дебют-альбомын шығарады. Уақыт өте келе Партон 49 студиялық альбом және 3 000 ән авторы атанады. Мемлекеттік марапаттар қатарында Партонның [[Өнер саласындағы АҚШ ұлттық медалі]] және [[Кеннеди орталығының сыйлығы]] бар. Ол, оған қоса, [[Джин Хершолт атындағы гуманитарлық сыйлық]]тың лауреаты (2026) болған. == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Партон, Долли}} [[Санат:Эмми сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ киноактерлері]] [[Санат:АҚШ гитарашылары]] [[Санат:АҚШ кантри-музыканттары]] [[Санат:Долли Партон|*]] [[Санат:Кантри даңқ залының мүшелері]] [[Санат:Госпел даңқ залының мүшелері]] [[Санат:Grand Ole Opry мүшелері]] [[Санат:Monument Records орындаушылары]] [[Санат:АҚШ дыбыс жазу актрисалары]] [[Санат:Аудиокітап баяндаушылары]] [[Санат:Америкалық поп әншілер]] [[Санат:Decca Records орындаушылары]] [[Санат:Мюзиклдер сазгерлері]] [[Санат:Ән авторлары даңқ залының мүшелері]] [[Санат:Рок-н-ролл даңқ залына енген орындаушылар]] [[Санат:Джин Хершолт атындағы гуманитарлық сыйлық иегерлері]] [[Санат:Обырдан қайтыс болғандар]] 82v9wtuaze9amruq8gzy5ncle6htiv7 Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары 0 785761 3648499 3648292 2026-08-28T06:02:27Z Nurken 111493 3648499 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|I сайланымның құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] [[Құрылтай депутаты|депутаттары]] [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда сайланған]] болатын. Құрылтайға осылайша 145 депутат енді. Сайлау нәтижесінде жеті тіркелген саяси партияның бесеуі Құрылтайда мандат алды: [[Әділет (партия)|Әділет]], [[Ауыл (партия)|Ауыл]], [[Respublica]], [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] мен [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]].<ref>{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/231120 |title=Құрылтай құрамы қалай жасақталды? |language=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date=2026-08-25 |accessdate=2026-08-26}}</ref> Депутаттар ресми құжаттарын 2026 жылғы 27 тамызда алды.<ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/quryltaidyn-zana-quramy-zasaqtalyp-145-deputattyn-mandaty-tirkeldi-438898/ |title=Құрылтай депутаттары куәліктері мен төсбелгілерін алды |language=kk |work=stan.kz |last=Жұмаділлә |first=Нұрила |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}</ref> Олардың тұңғыш сессиясы 28 тамызда орын алып жатыр.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/birinshi-shakyrylymdagy-kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2672825 |title=Бірінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Құрылтайының бірінші сессиясын шақыру туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-27}}</ref> == Депутаттар тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" ! {{comment|№|Партия тізімдегі нөмірі}} ! colspan="2"| Есімі, суреті ! colspan="2"| Партиясы (2026) ! width="15%"| Депутаттығы ! class=unsortable| Дереккөз |- |1 |[[Сурет:Konstantin Averşin (2023-05-15).jpg|125px]] |{{sortname|Константин Викторович|Авершин}} | rowspan="110" style="background-color:purple" | | rowspan="110"| [[Әділет (партия)|Әділет]] |2022–2026<br>2026– |<ref name="adilet">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/adilet-partiyasy-quryltay-deputattarynyn-tizimin-bekitti |title=«Әділет» партиясы Құрылтай депутаттарының тізімін бекітті |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Аманбек |first=Нұрболат |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Дәненұлы|Адаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |3 |[[Сурет:Tilektes Adambekov (2023-04-04).png|125px]] |{{sortname|Тілектес Серікбайұлы|Адамбеков}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |4 |[[Сурет:Ashat Aymagambetov (2024-03-18).jpg|125px]] |{{sortname|Асхат Қанатұлы|Аймағамбетов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |5 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Талғатқызы|Аймағанова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Абай|Алтай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |7 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлзира Нұржанқызы|Атабаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |8 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлназ Төреханқызы|Атамқұлова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |9 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дархан Мейрамұлы|Ахмедиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |10 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Кендебай Сарыбайұлы|Адамбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |11 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Жарқынбек|Амантайұлы}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |12 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмат Жанболатұлы|Әбдікешов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |13 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мадияр Орынтайұлы|Әмірғалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |14 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бекжан Мухидинұлы|Әлімқұлов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |15 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Аяужан Тұрсынбекқызы|Әшімова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |16 |[[Сурет:Janarbek Äşimjanov (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Жанарбек Садықанұлы|Әшімжанов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |17 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Әсел Жанболатқызы|Бәденова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |18 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Зүлфия Мұхамедбекқызы|Байсақова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |19 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Вадим Борисович|Басин}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |20 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерлан Ғаділетұлы|Батырбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |21 |[[Сурет:Marat Başimov (2023-05-23).jpg|125px]] |{{sortname|Марат Советұлы|Башимов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |22 |[[Сурет:Nurlan Beknazarov (2026-05-20).jpg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Құдиярұлы|Бекназаров}} |[[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |23 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Берік Серікұлы|Беркімбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |24 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Евгений Андреевич|Больгерт}} |[[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |25 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Сатыбалды Ересұлы|Бұршақов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |26 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шалқар Заманбекұлы|Байбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |27 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Айрат Бәзенұлы|Бәзенов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |28 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айнагүл Қыдырбайқызы|Балташева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |29 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұркен|Бақытбекұлы}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |30 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Елдос Қайыркенұлы|Баялышбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |31 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Наталья Николаевна|Годунова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |32 |[[Сурет:Aibek Dadebay (2025-11-12) (cropped, 2).jpg|125px]] |{{sortname|Айбек Арқабайұлы|Дәдебай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |33 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Александр Сергеевич|Данилов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |34 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Жеткергенұлы|Данағұлов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |35 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Жұлдыз Сейітқамзақызы|Данбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |36 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дидарбек Жұмағалиұлы|Ділдабек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |37 |[[Сурет:Нурлан Дулатбеков.jpg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Орынбасарұлы|Дулатбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |38 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бегалы Ералыұлы|Ералиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |39 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шынасыл Жеңісұлы|Ерназар}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |40 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Сұңғат Қуатұлы|Есімханов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |41 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ақерке Нұрғалиқызы|Ескендірова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |42 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Бота Серікқызы|Елеусізова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |43 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мағжан Абзалұлы|Ералиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |44 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрсадық Ергешбекұлы|Ергешбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |45 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Серікұлы|Жансеңгіров}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |46 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Қарлығаш Қалибекқызы|Жаманқұлова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |47 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бауыржан Салдарұлы|Жамалов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |48 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмат Отаубайұлы|Жүкебаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |49 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ләззат Әуезханқызы|Жылқыбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |50 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Динара Болатқызы|Зәкиева}} |2021–2023<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |51 |[[Сурет:Snezhanna Imasheva (2024-03-15) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Снежанна Валерьевна|Имашева}} |2016–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |52 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Лаура Шапайқызы|Қарабасова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |53 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Шолпан Таңатқызы​|Қаринова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |54 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Әсел Әнуарқызы​|Қайырова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |55 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Серік Салауатұлы​|Қожаниязов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |56 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мейрамбай Тамабайұлы​|Кемалов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |57 |[[Сурет:Karibekk.png|125px]] |{{sortname|Дәулет Жамаубайұлы​|Кәрібек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |58 |[[Сурет:Marat Qojaev (2023-08-15) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Марат Шәдетханұлы​|Қожаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |59 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ләззат Таймырқызы​|Қожахметова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |60 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Замира​ Закировна|Кузиева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |61 |[[Сурет:Yuliya Kuchinskaya.jpg|125px]] |{{sortname|Юлия Владимировна|Кучинская}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |62 |[[Сурет:Dikhan Kamzabekuly.jpg|125px]] |{{sortname|Дихан|Қамзабекұлы}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |63 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Әмірбек Қанатбекұлы|Оспанбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |64 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шота Сәбитбекұлы|Оспанов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |65 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аббат Жәңгірханұлы|Өрісбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |66 |[[Сурет:Olga Perepechina (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Ольга Валентиновна|Перепечина}} |2014–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |67 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Константин Викторович|Петров}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |68 |[[Сурет:Sergey Ponomaryov (2023-10-03).jpg|125px]] |{{sortname|Сергей Михайлович|Пономарёв}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |69 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шерзод Аббозович​|Пулатов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |70 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Наталья Сергеевна​|Рамазанова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |71 |[[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|125px]] |{{sortname|Максим Николаевич​|Рожин}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |72 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мәди Рысбекұлы​|Рымжанов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |73 |[[Сурет:Татьяна Савельева (2023-07-12).jpg|125px]] |{{sortname|Татьяна Михайловна​|Савельева}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |74 |[[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|125px]] |{{sortname|Ерлан​ Бияхметұлы|Сайыров}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |75 |[[Сурет:Aydos Sarım (2023-05-24).jpg|125px]] |{{sortname|Айдос Әміроллаұлы|Сарым}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |76 |[[Сурет:Yekaterina Smyshlyayeva (2024-03-04).jpg|125px]] |{{sortname|Екатерина Васильевна|Смышляева}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |77 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аят Исатайұлы|Сүгірбай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |78 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Русана Русланқызы|Сулаймонова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |79 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айсұлу Қанатқызы|Сүлейменова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |80 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Замир Садықұлы|Сағынов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |81 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Марат Бақбергенұлы|Себасов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |82 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Елена Александровна|Семидоцких}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |83 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Маратқызы|Темербаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |84 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ирина Сергеевна|Тен}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |85 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Армангүл|Тоқтамұрат}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |86 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Тәттігүл Жақсыбайқызы|Талаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |87 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрбақыт Молдахметұлы|Теңізбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |88 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Әбілқайыр Ғалымұлы|Тамабек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |89 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Тұрарбек Тілемісұлы|Тілемісов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |90 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Илья Сергеевич|Теренченко}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |91 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерлан Бейсенұлы|Тоқшылық}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |92 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Әлішерұлы|Толыбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |93 |[[Сурет:Ünzilä Şapaq (2023-04-03).jpg|125px]] |{{sortname|Үнзила|Шапақ}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |94 |[[Сурет:Nikita Shatalov (2023-04-06).jpg|125px]] |{{sortname|Никита Сергеевич|Шаталов}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |95 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Марат Мақсұмұлы|Шибұтов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |96 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Станислав Александрович|Щербаков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |97 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дәурен Әділмырзаұлы|Маралов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |98 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерқанат|Мұсылманбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |99 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұратбек Қайырсәпиұлы|Мұхамбедиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |100 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Дана Теміртайқызы|Медеуова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |101 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлісхан Сайфулинқызы|Нахбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |102 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бахадыр Мадалыұлы|Нарымбетов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |103 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Ізбасханқызы|Найымбекова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |104 |[[Сурет:Бөріхан Нұрмұхамедов (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Бөріхан Жолбарысұлы|Нұрмұхамедов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |105 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұржан Әуезұлы|Ниязалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |106 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Жолдаспекұлы|Нұрғалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |107 |[[Сурет:Arman Qalıqov (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Арман Қобыландыұлы|Қалықов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |108 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Ғабидоллаұлы|Хайруллин}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |109 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұса Қарашаұлы|Хайруллиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |110 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Амангелдіқызы|Ысқақова}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |1 |[[Сурет:Qairat Aituğanov - Government Press Briefing (2017-04-10, cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Қайрат Қапарұлы|Айтуғанов}} | rowspan="10" style="background-color:#0c5c4b" | | rowspan="10"| [[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2026– |<ref name="awil">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/quryltayga-auyl-partiyasynan-kimder-baratyny-belgili-boldy |title=Құрылтайға «Ауыл» партиясынан кімдер баратыны белгілі болды |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шахмардан Асқарұлы|Байманов}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |3 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Захира Оңғарбайқызы|Бегалиева}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |4 |[[Сурет:Serik Egizbaev (2023-04-12).jpg|125px]] |{{sortname|Серік Рахметоллаұлы|Егізбаев}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="awil" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұрат Саматұлы|Иргибаев}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |6 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ажар Елемесқызы|Қаджыбекова}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/news/azhar-kadzhibekova-kr-ashm-agroonerkasip-keshenindegi-memlekettik-inspektsiya-komitetinin-toraiimi-bolip-tagaiindaldi-16365 |title=Ажар Қаджыбекова ҚР АШМ Агроөнеркәсіп кешеніндегі мемлекеттік инспекция комитетінің төрайымы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date=2018-04-18 |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="awil" /> |- |7 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Владимир Сергеевич|Киян}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмас Ерекұлы|Мұхаметов}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |9 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Динара Қуанышқызы|Райханова}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |10 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Рабиға Әлібекқызы|Тоқсеитова}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бекжан Бақтыбекұлы|Айтқұлов}} | rowspan="9" style="background-color:#4A77EC" | | rowspan="9"| {{sort|Республика|[[Respublica]]}} |2026– |<ref name="resp">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kto-budet-predstavliat-partiiu-respublica-v-kurultae-spisok |title=Кто будет представлять партию Respublica в Курултае – список |language=ru |work=informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Руслан Рашитұлы|Идрисов}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мейірхат Мейрамханұлы|Қасымбаев}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |4 |[[Сурет:Oljas Quspekov (2023-06-15).jpg|125px]] |{{sortname|Олжас Хайроллаұлы|Құспеков}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |5 |[[Сурет:Dinara Naumova (2023-06-30).jpg|125px]] |{{sortname|Динара Рустамқызы|Наумова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |6 |[[Сурет:Смолякова Екатерина Сергеевна.jpg|125px]] |{{sortname|Екатерина Сергеевна|Смолякова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2025–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |7 |[[Сурет:Nurgül Tau (2023-04-20).jpg|125px]] |{{sortname|Нұргүл|Тау}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Махамбет Қабдулқайырұлы|Хасенов}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |9 |[[Сурет:Majilis meeting with agro-industrial complex (38549, Qojanazarov cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Айдарбек Асанұлы|Қожаназаров}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дәурен Хайруллаұлы|Ахметжаев}} | rowspan="8" style="background-color:#033e8b" | | rowspan="8"| [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |2026– |<ref name="aqjol">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/aq-zhol-quryltaydagy-8-mandatty-kimderge-berdi |title=«Ақ жол» Құрылтайдағы 8 мандатты кімдерге берді? |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бақтыбек Сәлбекұлы|Бибаев}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |3 |[[Сурет:Dania Espaeva (2024-06-26, cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Дәния Мәдиқызы|Еспаева}} |2016–2026<br>2026– |<ref name="aqjol" /> |- |4 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Асылхан Төлеббергенұлы|Қожахметов}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/kozhahmetov-aslhan-tulebbergenovich3 |title=Қожахметов Асылхан Төлеббергенұлы |language=kk |publisher=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] партиясының ресми сайты |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="aqjol" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Юрий Виссарионович|Ли}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Олжас Елтайұлы|Нұралдинов}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2025–2026]]<br>2026– |<ref name="aqjol" /> |- |7 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Мейраш|Шынасилова}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/shnasilova-mejrash |title=Шынасилова Мейраш |language=kk |publisher=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] партиясының ресми сайты |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="aqjol" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ермекқали Төлепқалиұлы|Юсупов}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |1 |[[Сурет:Ashat Raqımjanov (2023-06-07).jpg|125px]] |{{sortname|Асхат Нұрмағамбетұлы|Рақымжанов}} | rowspan="8" style="background-color:#045aa5" | | rowspan="8"| [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/zhsdp-nyn-da-quryltaydagy-8-deputaty-belgili-boldy |title=ЖСДП-ның да Құрылтайдағы 8 депутаты белгілі болды |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мақсұт Бейбітұлы|Насибулов}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |3 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Нұрайнаш Балтабайқызы|Камалова}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |4 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Лариса|Ли}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аслан Мұхтарұлы|Күлмағамбетов}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Серікұлы|Ақылбай}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |7 |[[Сурет:Наурыз Саятович Сайлаубай июнь 2023.jpg|125px]] |{{sortname|Наурыз Саятұлы|Сайлаубай}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp" /> |- |8 |[[Сурет:Ajar Sağandıqova (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Ажар Бақытқызы|Сағандықова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp" /> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары| ]] ej59p9ujd4asvakfjl9u248o9903im2 3648522 3648499 2026-08-28T06:54:14Z Nurken 111493 3648522 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|I сайланымның құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] [[Құрылтай депутаты|депутаттары]] [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда сайланған]] болатын. Құрылтайға осылайша 145 депутат енді. Сайлау нәтижесінде жеті тіркелген саяси партияның бесеуі Құрылтайда мандат алды: [[Әділет (партия)|Әділет]], [[Ауыл (партия)|Ауыл]], [[Respublica]], [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] мен [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]].<ref>{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/231120 |title=Құрылтай құрамы қалай жасақталды? |language=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date=2026-08-25 |accessdate=2026-08-26}}</ref> Депутаттар ресми құжаттарын 2026 жылғы 27 тамызда алды.<ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/quryltaidyn-zana-quramy-zasaqtalyp-145-deputattyn-mandaty-tirkeldi-438898/ |title=Құрылтай депутаттары куәліктері мен төсбелгілерін алды |language=kk |work=stan.kz |last=Жұмаділлә |first=Нұрила |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}</ref> Олардың тұңғыш сессиясы 28 тамызда орын алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/birinshi-shakyrylymdagy-kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2672825 |title=Бірінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Құрылтайының бірінші сессиясын шақыру туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-27}}</ref> == Депутаттар тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" ! {{comment|№|Партия тізімдегі нөмірі}} ! colspan="2"| Есімі, суреті ! colspan="2"| Партиясы (2026) ! width="15%"| Депутаттығы ! class=unsortable| Дереккөз |- |1 |[[Сурет:Konstantin Averşin (2023-05-15).jpg|125px]] |{{sortname|Константин Викторович|Авершин}} | rowspan="110" style="background-color:purple" | | rowspan="110"| [[Әділет (партия)|Әділет]] |2022–2026<br>2026– |<ref name="adilet">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/adilet-partiyasy-quryltay-deputattarynyn-tizimin-bekitti |title=«Әділет» партиясы Құрылтай депутаттарының тізімін бекітті |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Аманбек |first=Нұрболат |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Дәненұлы|Адаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |3 |[[Сурет:Tilektes Adambekov (2023-04-04).png|125px]] |{{sortname|Тілектес Серікбайұлы|Адамбеков}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |4 |[[Сурет:Ashat Aymagambetov (2024-03-18).jpg|125px]] |{{sortname|Асхат Қанатұлы|Аймағамбетов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |5 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Талғатқызы|Аймағанова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Абай|Алтай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |7 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлзира Нұржанқызы|Атабаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |8 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлназ Төреханқызы|Атамқұлова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |9 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дархан Мейрамұлы|Ахмедиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |10 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Кендебай Сарыбайұлы|Адамбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |11 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Жарқынбек|Амантайұлы}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |12 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмат Жанболатұлы|Әбдікешов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |13 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мадияр Орынтайұлы|Әмірғалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |14 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бекжан Мухидинұлы|Әлімқұлов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |15 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Аяужан Тұрсынбекқызы|Әшімова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |16 |[[Сурет:Janarbek Äşimjanov (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Жанарбек Садықанұлы|Әшімжанов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |17 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Әсел Жанболатқызы|Бәденова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |18 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Зүлфия Мұхамедбекқызы|Байсақова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |19 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Вадим Борисович|Басин}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |20 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерлан Ғаділетұлы|Батырбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |21 |[[Сурет:Marat Başimov (2023-05-23).jpg|125px]] |{{sortname|Марат Советұлы|Башимов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |22 |[[Сурет:Nurlan Beknazarov (2026-05-20).jpg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Құдиярұлы|Бекназаров}} |[[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |23 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Берік Серікұлы|Беркімбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |24 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Евгений Андреевич|Больгерт}} |[[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |25 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Сатыбалды Ересұлы|Бұршақов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |26 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шалқар Заманбекұлы|Байбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |27 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Айрат Бәзенұлы|Бәзенов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |28 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айнагүл Қыдырбайқызы|Балташева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |29 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұркен|Бақытбекұлы}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |30 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Елдос Қайыркенұлы|Баялышбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |31 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Наталья Николаевна|Годунова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |32 |[[Сурет:Aibek Dadebay (2025-11-12) (cropped, 2).jpg|125px]] |{{sortname|Айбек Арқабайұлы|Дәдебай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |33 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Александр Сергеевич|Данилов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |34 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Жеткергенұлы|Данағұлов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |35 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Жұлдыз Сейітқамзақызы|Данбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |36 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дидарбек Жұмағалиұлы|Ділдабек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |37 |[[Сурет:Нурлан Дулатбеков.jpg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Орынбасарұлы|Дулатбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |38 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бегалы Ералыұлы|Ералиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |39 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шынасыл Жеңісұлы|Ерназар}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |40 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Сұңғат Қуатұлы|Есімханов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |41 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ақерке Нұрғалиқызы|Ескендірова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |42 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Бота Серікқызы|Елеусізова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |43 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мағжан Абзалұлы|Ералиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |44 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрсадық Ергешбекұлы|Ергешбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |45 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Серікұлы|Жансеңгіров}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |46 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Қарлығаш Қалибекқызы|Жаманқұлова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |47 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бауыржан Салдарұлы|Жамалов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |48 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмат Отаубайұлы|Жүкебаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |49 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ләззат Әуезханқызы|Жылқыбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |50 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Динара Болатқызы|Зәкиева}} |2021–2023<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |51 |[[Сурет:Snezhanna Imasheva (2024-03-15) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Снежанна Валерьевна|Имашева}} |2016–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |52 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Лаура Шапайқызы|Қарабасова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |53 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Шолпан Таңатқызы​|Қаринова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |54 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Әсел Әнуарқызы​|Қайырова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |55 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Серік Салауатұлы​|Қожаниязов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |56 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мейрамбай Тамабайұлы​|Кемалов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |57 |[[Сурет:Karibekk.png|125px]] |{{sortname|Дәулет Жамаубайұлы​|Кәрібек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |58 |[[Сурет:Marat Qojaev (2023-08-15) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Марат Шәдетханұлы​|Қожаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |59 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ләззат Таймырқызы​|Қожахметова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |60 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Замира​ Закировна|Кузиева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |61 |[[Сурет:Yuliya Kuchinskaya.jpg|125px]] |{{sortname|Юлия Владимировна|Кучинская}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |62 |[[Сурет:Dikhan Kamzabekuly.jpg|125px]] |{{sortname|Дихан|Қамзабекұлы}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |63 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Әмірбек Қанатбекұлы|Оспанбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |64 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шота Сәбитбекұлы|Оспанов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |65 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аббат Жәңгірханұлы|Өрісбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |66 |[[Сурет:Olga Perepechina (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Ольга Валентиновна|Перепечина}} |2014–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |67 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Константин Викторович|Петров}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |68 |[[Сурет:Sergey Ponomaryov (2023-10-03).jpg|125px]] |{{sortname|Сергей Михайлович|Пономарёв}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |69 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шерзод Аббозович​|Пулатов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |70 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Наталья Сергеевна​|Рамазанова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |71 |[[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|125px]] |{{sortname|Максим Николаевич​|Рожин}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |72 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мәди Рысбекұлы​|Рымжанов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |73 |[[Сурет:Татьяна Савельева (2023-07-12).jpg|125px]] |{{sortname|Татьяна Михайловна​|Савельева}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |74 |[[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|125px]] |{{sortname|Ерлан​ Бияхметұлы|Сайыров}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |75 |[[Сурет:Aydos Sarım (2023-05-24).jpg|125px]] |{{sortname|Айдос Әміроллаұлы|Сарым}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |76 |[[Сурет:Yekaterina Smyshlyayeva (2024-03-04).jpg|125px]] |{{sortname|Екатерина Васильевна|Смышляева}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |77 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аят Исатайұлы|Сүгірбай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |78 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Русана Русланқызы|Сулаймонова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |79 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айсұлу Қанатқызы|Сүлейменова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |80 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Замир Садықұлы|Сағынов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |81 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Марат Бақбергенұлы|Себасов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |82 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Елена Александровна|Семидоцких}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |83 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Маратқызы|Темербаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |84 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ирина Сергеевна|Тен}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |85 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Армангүл|Тоқтамұрат}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |86 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Тәттігүл Жақсыбайқызы|Талаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |87 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрбақыт Молдахметұлы|Теңізбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |88 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Әбілқайыр Ғалымұлы|Тамабек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |89 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Тұрарбек Тілемісұлы|Тілемісов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |90 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Илья Сергеевич|Теренченко}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |91 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерлан Бейсенұлы|Тоқшылық}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |92 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Әлішерұлы|Толыбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |93 |[[Сурет:Ünzilä Şapaq (2023-04-03).jpg|125px]] |{{sortname|Үнзила|Шапақ}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |94 |[[Сурет:Nikita Shatalov (2023-04-06).jpg|125px]] |{{sortname|Никита Сергеевич|Шаталов}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |95 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Марат Мақсұмұлы|Шибұтов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |96 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Станислав Александрович|Щербаков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |97 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дәурен Әділмырзаұлы|Маралов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |98 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерқанат|Мұсылманбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |99 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұратбек Қайырсәпиұлы|Мұхамбедиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |100 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Дана Теміртайқызы|Медеуова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |101 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлісхан Сайфулинқызы|Нахбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |102 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бахадыр Мадалыұлы|Нарымбетов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |103 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Ізбасханқызы|Найымбекова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |104 |[[Сурет:Бөріхан Нұрмұхамедов (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Бөріхан Жолбарысұлы|Нұрмұхамедов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |105 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұржан Әуезұлы|Ниязалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |106 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Жолдаспекұлы|Нұрғалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |107 |[[Сурет:Arman Qalıqov (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Арман Қобыландыұлы|Қалықов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |108 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Ғабидоллаұлы|Хайруллин}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |109 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұса Қарашаұлы|Хайруллиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |110 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Амангелдіқызы|Ысқақова}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |1 |[[Сурет:Qairat Aituğanov - Government Press Briefing (2017-04-10, cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Қайрат Қапарұлы|Айтуғанов}} | rowspan="10" style="background-color:#0c5c4b" | | rowspan="10"| [[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2026– |<ref name="awil">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/quryltayga-auyl-partiyasynan-kimder-baratyny-belgili-boldy |title=Құрылтайға «Ауыл» партиясынан кімдер баратыны белгілі болды |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шахмардан Асқарұлы|Байманов}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |3 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Захира Оңғарбайқызы|Бегалиева}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |4 |[[Сурет:Serik Egizbaev (2023-04-12).jpg|125px]] |{{sortname|Серік Рахметоллаұлы|Егізбаев}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="awil" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұрат Саматұлы|Иргибаев}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |6 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ажар Елемесқызы|Қаджыбекова}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/news/azhar-kadzhibekova-kr-ashm-agroonerkasip-keshenindegi-memlekettik-inspektsiya-komitetinin-toraiimi-bolip-tagaiindaldi-16365 |title=Ажар Қаджыбекова ҚР АШМ Агроөнеркәсіп кешеніндегі мемлекеттік инспекция комитетінің төрайымы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date=2018-04-18 |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="awil" /> |- |7 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Владимир Сергеевич|Киян}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмас Ерекұлы|Мұхаметов}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |9 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Динара Қуанышқызы|Райханова}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |10 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Рабиға Әлібекқызы|Тоқсеитова}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бекжан Бақтыбекұлы|Айтқұлов}} | rowspan="9" style="background-color:#4A77EC" | | rowspan="9"| {{sort|Республика|[[Respublica]]}} |2026– |<ref name="resp">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kto-budet-predstavliat-partiiu-respublica-v-kurultae-spisok |title=Кто будет представлять партию Respublica в Курултае – список |language=ru |work=informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Руслан Рашитұлы|Идрисов}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мейірхат Мейрамханұлы|Қасымбаев}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |4 |[[Сурет:Oljas Quspekov (2023-06-15).jpg|125px]] |{{sortname|Олжас Хайроллаұлы|Құспеков}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |5 |[[Сурет:Dinara Naumova (2023-06-30).jpg|125px]] |{{sortname|Динара Рустамқызы|Наумова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |6 |[[Сурет:Смолякова Екатерина Сергеевна.jpg|125px]] |{{sortname|Екатерина Сергеевна|Смолякова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2025–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |7 |[[Сурет:Nurgül Tau (2023-04-20).jpg|125px]] |{{sortname|Нұргүл|Тау}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Махамбет Қабдулқайырұлы|Хасенов}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |9 |[[Сурет:Majilis meeting with agro-industrial complex (38549, Qojanazarov cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Айдарбек Асанұлы|Қожаназаров}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дәурен Хайруллаұлы|Ахметжаев}} | rowspan="8" style="background-color:#033e8b" | | rowspan="8"| [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |2026– |<ref name="aqjol">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/aq-zhol-quryltaydagy-8-mandatty-kimderge-berdi |title=«Ақ жол» Құрылтайдағы 8 мандатты кімдерге берді? |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бақтыбек Сәлбекұлы|Бибаев}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |3 |[[Сурет:Dania Espaeva (2024-06-26, cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Дәния Мәдиқызы|Еспаева}} |2016–2026<br>2026– |<ref name="aqjol" /> |- |4 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Асылхан Төлеббергенұлы|Қожахметов}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/kozhahmetov-aslhan-tulebbergenovich3 |title=Қожахметов Асылхан Төлеббергенұлы |language=kk |publisher=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] партиясының ресми сайты |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="aqjol" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Юрий Виссарионович|Ли}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Олжас Елтайұлы|Нұралдинов}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2025–2026]]<br>2026– |<ref name="aqjol" /> |- |7 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Мейраш|Шынасилова}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/shnasilova-mejrash |title=Шынасилова Мейраш |language=kk |publisher=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] партиясының ресми сайты |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="aqjol" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ермекқали Төлепқалиұлы|Юсупов}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |1 |[[Сурет:Ashat Raqımjanov (2023-06-07).jpg|125px]] |{{sortname|Асхат Нұрмағамбетұлы|Рақымжанов}} | rowspan="8" style="background-color:#045aa5" | | rowspan="8"| [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/zhsdp-nyn-da-quryltaydagy-8-deputaty-belgili-boldy |title=ЖСДП-ның да Құрылтайдағы 8 депутаты белгілі болды |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мақсұт Бейбітұлы|Насибулов}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |3 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Нұрайнаш Балтабайқызы|Камалова}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |4 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Лариса|Ли}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аслан Мұхтарұлы|Күлмағамбетов}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Серікұлы|Ақылбай}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |7 |[[Сурет:Наурыз Саятович Сайлаубай июнь 2023.jpg|125px]] |{{sortname|Наурыз Саятұлы|Сайлаубай}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp" /> |- |8 |[[Сурет:Ajar Sağandıqova (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Ажар Бақытқызы|Сағандықова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp" /> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары| ]] 0h4g2j55j9jp0nmg2ouwpy9lku76toq 3648627 3648522 2026-08-28T08:12:40Z Casserium 68287 /* Депутаттар тізімі */ 3648627 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|I сайланымның құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] [[Құрылтай депутаты|депутаттары]] [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда сайланған]] болатын. Құрылтайға осылайша 145 депутат енді. Сайлау нәтижесінде жеті тіркелген саяси партияның бесеуі Құрылтайда мандат алды: [[Әділет (партия)|Әділет]], [[Ауыл (партия)|Ауыл]], [[Respublica]], [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] мен [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]].<ref>{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/231120 |title=Құрылтай құрамы қалай жасақталды? |language=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date=2026-08-25 |accessdate=2026-08-26}}</ref> Депутаттар ресми құжаттарын 2026 жылғы 27 тамызда алды.<ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/quryltaidyn-zana-quramy-zasaqtalyp-145-deputattyn-mandaty-tirkeldi-438898/ |title=Құрылтай депутаттары куәліктері мен төсбелгілерін алды |language=kk |work=stan.kz |last=Жұмаділлә |first=Нұрила |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}</ref> Олардың тұңғыш сессиясы 28 тамызда орын алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/birinshi-shakyrylymdagy-kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2672825 |title=Бірінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Құрылтайының бірінші сессиясын шақыру туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-27}}</ref> == Депутаттар тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" ! {{comment|№|Партия тізімдегі нөмірі}} ! colspan="2"| Есімі, суреті ! colspan="2"| Партиясы (2026) ! width="15%"| Депутаттығы ! class=unsortable| Дереккөз |- |1 |[[Сурет:Konstantin Averşin (2023-05-15).jpg|125px]] |{{sortname|Константин Викторович|Авершин}} | rowspan="110" style="background-color:purple" | | rowspan="110"| [[Әділет (партия)|Әділет]] |2022–2026<br>2026– |<ref name="adilet">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/adilet-partiyasy-quryltay-deputattarynyn-tizimin-bekitti |title=«Әділет» партиясы Құрылтай депутаттарының тізімін бекітті |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Аманбек |first=Нұрболат |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Дәненұлы|Адаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |3 |[[Сурет:Tilektes Adambekov (2023-04-04).png|125px]] |{{sortname|Тілектес Серікбайұлы|Адамбеков}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |4 |[[Сурет:Ashat Aymagambetov (2024-03-18).jpg|125px]] |{{sortname|Асхат Қанатұлы|Аймағамбетов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |5 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Талғатқызы|Аймағанова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Абай|Алтай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |7 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлзира Нұржанқызы|Атабаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |8 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлназ Төреханқызы|Атамқұлова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |9 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дархан Мейрамұлы|Ахмедиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |10 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Кендебай Сарыбайұлы|Адамбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |11 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Жарқынбек|Амантайұлы}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |12 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмат Жанболатұлы|Әбдікешов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |13 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мадияр Орынтайұлы|Әмірғалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |14 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бекжан Мухидинұлы|Әлімқұлов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |15 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Аяужан Тұрсынбекқызы|Әшімова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |16 |[[Сурет:Janarbek Äşimjanov (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Жанарбек Садықанұлы|Әшімжанов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |17 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Әсел Жанболатқызы|Бәденова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |18 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Зүлфия Мұхамедбекқызы|Байсақова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |19 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Вадим Борисович|Басин}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |20 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерлан Ғаділетұлы|Батырбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |21 |[[Сурет:Marat Başimov (2023-05-23).jpg|125px]] |{{sortname|Марат Советұлы|Башимов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |22 |[[Сурет:Nurlan Beknazarov (2026-05-20).jpg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Құдиярұлы|Бекназаров}} |[[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |23 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Берік Серікұлы|Беркімбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |24 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Евгений Андреевич|Больгерт}} |[[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |25 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Сатыбалды Ересұлы|Бұршақов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |26 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шалқар Заманбекұлы|Байбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |27 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Айрат Бәзенұлы|Бәзенов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |28 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айнагүл Қыдырбайқызы|Балташева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |29 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұркен|Бақытбекұлы}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |30 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Елдос Қайыркенұлы|Баялышбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |31 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Наталья Николаевна|Годунова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |32 |[[Сурет:Aibek Dadebay (2025-11-12) (cropped, 2).jpg|125px]] |{{sortname|Айбек Арқабайұлы|Дәдебай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |33 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Александр Сергеевич|Данилов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |34 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Жеткергенұлы|Данағұлов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |35 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Жұлдыз Сейітқамзақызы|Данбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |36 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дидарбек Жұмағалиұлы|Ділдабек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |37 |[[Сурет:Нурлан Дулатбеков.jpg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Орынбасарұлы|Дулатбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |38 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бегалы Ералыұлы|Ералиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |39 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шынасыл Жеңісұлы|Ерназар}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |40 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Сұңғат Қуатұлы|Есімханов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |41 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ақерке Нұрғалиқызы|Ескендірова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |42 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Бота Серікқызы|Елеусізова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |43 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мағжан Абзалұлы|Ералиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |44 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрсадық Ергешбекұлы|Ергешбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |45 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Серікұлы|Жансеңгіров}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |46 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Қарлығаш Қалибекқызы|Жаманқұлова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |47 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бауыржан Салдарұлы|Жамалов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |48 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмат Отаубайұлы|Жүкебаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |49 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ләззат Әуезханқызы|Жылқыбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |50 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Динара Болатқызы|Зәкиева}} |2021–2023<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |51 |[[Сурет:Snezhanna Imasheva (2024-03-15) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Снежанна Валерьевна|Имашева}} |2016–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |52 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Лаура Шапайқызы|Қарабасова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |53 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Шолпан Таңатқызы​|Қаринова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |54 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Әсел Әнуарқызы​|Қайырова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |55 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Серік Салауатұлы​|Қожаниязов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |56 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мейрамбай Тамабайұлы​|Кемалов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |57 |[[Сурет:Karibekk.png|125px]] |{{sortname|Дәулет Жамаубайұлы|Кәрібек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |58 |[[Сурет:Marat Qojaev (2023-08-15) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Марат Шәдетханұлы​|Қожаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |59 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ләззат Таймырқызы​|Қожахметова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |60 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Замира​ Закировна|Кузиева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |61 |[[Сурет:Yuliya Kuchinskaya.jpg|125px]] |{{sortname|Юлия Владимировна|Кучинская}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |62 |[[Сурет:Dikhan Kamzabekuly.jpg|125px]] |{{sortname|Дихан|Қамзабекұлы}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |63 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Әмірбек Қанатбекұлы|Оспанбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |64 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шота Сәбитбекұлы|Оспанов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |65 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аббат Жәңгірханұлы|Өрісбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |66 |[[Сурет:Olga Perepechina (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Ольга Валентиновна|Перепечина}} |2014–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |67 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Константин Викторович|Петров}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |68 |[[Сурет:Sergey Ponomaryov (2023-10-03).jpg|125px]] |{{sortname|Сергей Михайлович|Пономарёв}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |69 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шерзод Аббозович​|Пулатов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |70 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Наталья Сергеевна​|Рамазанова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |71 |[[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|125px]] |{{sortname|Максим Николаевич​|Рожин}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |72 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мәди Рысбекұлы​|Рымжанов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |73 |[[Сурет:Татьяна Савельева (2023-07-12).jpg|125px]] |{{sortname|Татьяна Михайловна​|Савельева}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |74 |[[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|125px]] |{{sortname|Ерлан​ Бияхметұлы|Сайыров}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |75 |[[Сурет:Aydos Sarım (2023-05-24).jpg|125px]] |{{sortname|Айдос Әміроллаұлы|Сарым}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |76 |[[Сурет:Yekaterina Smyshlyayeva (2024-03-04).jpg|125px]] |{{sortname|Екатерина Васильевна|Смышляева}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |77 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аят Исатайұлы|Сүгірбай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |78 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Русана Русланқызы|Сулаймонова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |79 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айсұлу Қанатқызы|Сүлейменова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |80 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Замир Садықұлы|Сағынов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |81 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Марат Бақбергенұлы|Себасов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |82 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Елена Александровна|Семидоцких}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |83 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Маратқызы|Темербаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |84 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ирина Сергеевна|Тен}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |85 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Армангүл|Тоқтамұрат}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |86 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Тәттігүл Жақсыбайқызы|Талаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |87 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрбақыт Молдахметұлы|Теңізбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |88 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Әбілқайыр Ғалымұлы|Тамабек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |89 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Тұрарбек Тілемісұлы|Тілемісов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |90 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Илья Сергеевич|Теренченко}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |91 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерлан Бейсенұлы|Тоқшылық}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |92 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Әлішерұлы|Толыбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |93 |[[Сурет:Ünzilä Şapaq (2023-04-03).jpg|125px]] |{{sortname|Үнзила|Шапақ}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |94 |[[Сурет:Nikita Shatalov (2023-04-06).jpg|125px]] |{{sortname|Никита Сергеевич|Шаталов}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |95 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Марат Мақсұмұлы|Шибұтов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |96 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Станислав Александрович|Щербаков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |97 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дәурен Әділмырзаұлы|Маралов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |98 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерқанат|Мұсылманбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |99 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұратбек Қайырсәпиұлы|Мұхамбедиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |100 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Дана Теміртайқызы|Медеуова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |101 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлісхан Сайфулинқызы|Нахбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |102 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бахадыр Мадалыұлы|Нарымбетов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |103 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Ізбасханқызы|Найымбекова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |104 |[[Сурет:Бөріхан Нұрмұхамедов (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Бөріхан Жолбарысұлы|Нұрмұхамедов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |105 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұржан Әуезұлы|Ниязалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |106 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Жолдаспекұлы|Нұрғалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |107 |[[Сурет:Arman Qalıqov (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Арман Қобыландыұлы|Қалықов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |108 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Ғабидоллаұлы|Хайруллин}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |109 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұса Қарашаұлы|Хайруллиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |110 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Амангелдіқызы|Ысқақова}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |1 |[[Сурет:Qairat Aituğanov - Government Press Briefing (2017-04-10, cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Қайрат Қапарұлы|Айтуғанов}} | rowspan="10" style="background-color:#0c5c4b" | | rowspan="10"| [[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2026– |<ref name="awil">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/quryltayga-auyl-partiyasynan-kimder-baratyny-belgili-boldy |title=Құрылтайға «Ауыл» партиясынан кімдер баратыны белгілі болды |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шахмардан Асқарұлы|Байманов}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |3 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Захира Оңғарбайқызы|Бегалиева}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |4 |[[Сурет:Serik Egizbaev (2023-04-12).jpg|125px]] |{{sortname|Серік Рахметоллаұлы|Егізбаев}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="awil" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұрат Саматұлы|Иргибаев}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |6 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ажар Елемесқызы|Қаджыбекова}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/news/azhar-kadzhibekova-kr-ashm-agroonerkasip-keshenindegi-memlekettik-inspektsiya-komitetinin-toraiimi-bolip-tagaiindaldi-16365 |title=Ажар Қаджыбекова ҚР АШМ Агроөнеркәсіп кешеніндегі мемлекеттік инспекция комитетінің төрайымы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date=2018-04-18 |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="awil" /> |- |7 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Владимир Сергеевич|Киян}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмас Ерекұлы|Мұхаметов}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |9 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Динара Қуанышқызы|Райханова}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |10 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Рабиға Әлібекқызы|Тоқсеитова}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бекжан Бақтыбекұлы|Айтқұлов}} | rowspan="9" style="background-color:#4A77EC" | | rowspan="9"| {{sort|Республика|[[Respublica]]}} |2026– |<ref name="resp">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kto-budet-predstavliat-partiiu-respublica-v-kurultae-spisok |title=Кто будет представлять партию Respublica в Курултае – список |language=ru |work=informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Руслан Рашитұлы|Идрисов}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мейірхат Мейрамханұлы|Қасымбаев}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |4 |[[Сурет:Oljas Quspekov (2023-06-15).jpg|125px]] |{{sortname|Олжас Хайроллаұлы|Құспеков}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |5 |[[Сурет:Dinara Naumova (2023-06-30).jpg|125px]] |{{sortname|Динара Рустамқызы|Наумова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |6 |[[Сурет:Смолякова Екатерина Сергеевна.jpg|125px]] |{{sortname|Екатерина Сергеевна|Смолякова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2025–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |7 |[[Сурет:Nurgül Tau (2023-04-20).jpg|125px]] |{{sortname|Нұргүл|Тау}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Махамбет Қабдулқайырұлы|Хасенов}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |9 |[[Сурет:Majilis meeting with agro-industrial complex (38549, Qojanazarov cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Айдарбек Асанұлы|Қожаназаров}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дәурен Хайруллаұлы|Ахметжаев}} | rowspan="8" style="background-color:#033e8b" | | rowspan="8"| [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |2026– |<ref name="aqjol">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/aq-zhol-quryltaydagy-8-mandatty-kimderge-berdi |title=«Ақ жол» Құрылтайдағы 8 мандатты кімдерге берді? |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бақтыбек Сәлбекұлы|Бибаев}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |3 |[[Сурет:Dania Espaeva (2024-06-26, cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Дәния Мәдиқызы|Еспаева}} |2016–2026<br>2026– |<ref name="aqjol" /> |- |4 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Асылхан Төлеббергенұлы|Қожахметов}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/kozhahmetov-aslhan-tulebbergenovich3 |title=Қожахметов Асылхан Төлеббергенұлы |language=kk |publisher=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] партиясының ресми сайты |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="aqjol" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Юрий Виссарионович|Ли}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Олжас Елтайұлы|Нұралдинов}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2025–2026]]<br>2026– |<ref name="aqjol" /> |- |7 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Мейраш|Шынасилова}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/shnasilova-mejrash |title=Шынасилова Мейраш |language=kk |publisher=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] партиясының ресми сайты |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="aqjol" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ермекқали Төлепқалиұлы|Юсупов}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |1 |[[Сурет:Ashat Raqımjanov (2023-06-07).jpg|125px]] |{{sortname|Асхат Нұрмағамбетұлы|Рақымжанов}} | rowspan="8" style="background-color:#045aa5" | | rowspan="8"| [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/zhsdp-nyn-da-quryltaydagy-8-deputaty-belgili-boldy |title=ЖСДП-ның да Құрылтайдағы 8 депутаты белгілі болды |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мақсұт Бейбітұлы|Насибулов}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |3 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Нұрайнаш Балтабайқызы|Камалова}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |4 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Лариса|Ли}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аслан Мұхтарұлы|Күлмағамбетов}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Серікұлы|Ақылбай}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |7 |[[Сурет:Наурыз Саятович Сайлаубай июнь 2023.jpg|125px]] |{{sortname|Наурыз Саятұлы|Сайлаубай}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp" /> |- |8 |[[Сурет:Ajar Sağandıqova (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Ажар Бақытқызы|Сағандықова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp" /> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары| ]] tuc33ngf6m1yjxkpc6zpvhfe0ag2oc1 2025 жыл ақпандағы Путин мен Трамптың телефонда сөйлесуі 0 785878 3648484 3648234 2026-08-28T03:38:14Z TheNomadEditor 120280 /* Тарихы */ 3648484 wikitext text/x-wiki '''2025 жыл ақпандағы Путин мен Трамптың телефонда сөйлесуі''' ({{Lang-ru|Телефонные переговоры Дональда Трампа и Владимира Путина в феврале 2025 года}}) — [[Дональд Трамп]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]нің Украинадағы соғыс қимылдарын тоқтатуға бағытталған алғашқы телефон арқылы келіссөздері 2025 жылдың ақпан айында өтті.<ref>{{cite web|url=https://turkystan.kz/article/255879-tramp-putinmen-telefon-arkyly-ne-soileskeni-belgili-boldy|title=Трамп Путинмен телефон арқылы не сөйлескені белгілі болды|author=|date=2025-02-13|website=turkystan.kz|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=kk}}</ref> == Тарихы == 2024 жылғы 7 қарашада Владимир Путин Дональд Трампты АҚШ-тағы сайлаудағы жеңісімен құттықтап, сайланған президенттің Украинадағы қақтығысты аяқтауға деген ұмтылысы «назар аударуға тұрарлық» деп қосты.<ref>{{Cite news|title=Putin Lavishes Praise on Trump, Saying Russia Is ‘Open’ to Restored Ties|first=Anton|last=Troianovski|url=https://www.nytimes.com/2024/11/07/world/europe/trump-putin-russia-ukraine-war.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2024-11-07|accessdate=2025-02-13|lang=en|archivedate=2025-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250201081231/https://www.nytimes.com/2024/11/07/world/europe/trump-putin-russia-ukraine-war.html|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы 9 қарашада Дональд Трамптың кеңесшісі Брайан Ланза АҚШ президентінің әкімшілігі Украинаға тартып алынған аумақтарды қайтаруға емес, «Украинада бейбітшілікке қол жеткізуге басымдық беретінін» мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://theins.press/news/276137|title=Трамп позвонил Путину и попросил его «не обострять ситуацию на Украине» — The Washington Post|lang=ru|website=The Insider|accessdate=2025-02-13}}</ref> 2025 жылғы 7 ақпанда Дональд Трамп Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлескенін мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/11/11/wp-tramp-i-putin-sozvonilis-i-obsudili-voinu-v-ukraine-kiev-zaranee-ob-etom-ne-predupredili-news|title=WP: Трамп и Путин созвонились и обсудили войну на Украине. Киев заранее об этом не предупредили|website=Новая газета Европа|date=2011-06-28|accessdate=2025-02-13|archivedate=2024-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241114214738/https://novayagazeta.eu/articles/2024/11/11/wp-tramp-i-putin-sozvonilis-i-obsudili-voinu-v-ukraine-kiev-zaranee-ob-etom-ne-predupredili-news|url-status=live}}</ref> РФ президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков бұл мәлімдемені растаудан бас тартты.<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2025/02/09/tramp-zayavil-chto-pogovoril-s-putinym-po-telefonu|title=Трамп заявил, что поговорил с Путиным по телефону|lang=ru|website=Meduza|accessdate=2025-02-13|archive-date=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212193108/https://meduza.io/news/2025/02/09/tramp-zayavil-chto-pogovoril-s-putinym-po-telefonu|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы 11 ақпанда АҚШ президентінің Таяу Шығыс бойынша арнаулы өкілі Стивен Уиткофф АҚШ азаматы Марк Фогельді ресейлік Александр Винникке айырбастауды ұйымдастыру мақсатында [[Мәскеу]]ге келді. [[Fox News]] мәліметінше, сапары барысында Уиткофф Ресей президенті Владимир Путинмен кездесу өткізген, бұл кейіннен Кремль тарапынан ресми түрде расталмады да, теріске шығарылмады да.<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2025/02/12/cnn-tramp-i-putin-pogovorili-po-telefonu|title=Трамп и Путин поговорили по телефону|lang=ru|website=Meduza|accessdate=2025-02-13|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212173450/https://meduza.io/news/2025/02/12/cnn-tramp-i-putin-pogovorili-po-telefonu|url-status=live}}</ref> АҚШ президенті әкімшілігінің өкілдері тұтқындарды «айырбастау» Ресей мен Украина арасындағы қақтығысты аяқтау жөніндегі күш-жігерді қайта жандандырудың бастамасы болуы мүмкін екенін мәлімдеді.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2025/02/12/politics/putin-trump-phone-call/index.html|title=After Putin call, Trump says negotiations to end Ukraine war will start ‘immediately’ {{!}} CNN Politics|lang=en|first=Kaitlan Collins, Kevin|last=Liptak|website=CNN|date=2025-02-12|accessdate=2025-02-13|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212224943/https://edition.cnn.com/2025/02/12/politics/putin-trump-phone-call/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы 12 ақпанда Брюссельдегі [[НАТО]] штаб-пәтерінде өткен кездесуде [[АҚШ Қорғаныс министрі]] [[Пит Хегсет]] АҚШ Украинаның НАТО-ға мүше болу ұмтылысын қолдамайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news|title=Hegseth Says Return to Ukraine’s Prewar Borders Is ‘Unrealistic’|first=Steven|last=Erlanger|url=https://www.nytimes.com/2025/02/12/world/europe/ukraine-war-hegseth-nato.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2025-02-12|accessdate=2025-02-13|lang=en|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212232844/https://www.nytimes.com/2025/02/12/world/europe/ukraine-war-hegseth-nato.html|url-status=live}}</ref> == Келіссөздер == Сөйлесу ұзақтығы бір жарым сағатты құрады. Бұл РФ мен АҚШ көшбасшылары арасындағы 2022 жылдың ақпан айынан бергі алғашқы тікелей пікір алмасу болды. Дональд Трамп өзінің Truth Social әлеуметтік желісінде жариялаған егжей-тегжейлі мәлімдемеге сәйкес, әңгіме Украинадағы жағдайды, [[Таяу Шығыс|Таяу Шығысты]], энергетиканы, жасанды интеллектті, доллардың қуатын және басқа да мәселелерді қамтитын кең ауқымды тақырыптарды қамтыды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Трамптың екінші әкімшілігіне қатысты даулар]] [[Санат:Владимир Путин президенттігі]] [[Санат:12 ақпан оқиғалары]] [[Санат:2025 жылдағы халықаралық қатынастар]] abm12z4o1lz4edstu0ydifpsyb7mi14 3648485 3648484 2026-08-28T03:39:05Z TheNomadEditor 120280 /* Келіссөздер */ 3648485 wikitext text/x-wiki '''2025 жыл ақпандағы Путин мен Трамптың телефонда сөйлесуі''' ({{Lang-ru|Телефонные переговоры Дональда Трампа и Владимира Путина в феврале 2025 года}}) — [[Дональд Трамп]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]нің Украинадағы соғыс қимылдарын тоқтатуға бағытталған алғашқы телефон арқылы келіссөздері 2025 жылдың ақпан айында өтті.<ref>{{cite web|url=https://turkystan.kz/article/255879-tramp-putinmen-telefon-arkyly-ne-soileskeni-belgili-boldy|title=Трамп Путинмен телефон арқылы не сөйлескені белгілі болды|author=|date=2025-02-13|website=turkystan.kz|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=kk}}</ref> == Тарихы == 2024 жылғы 7 қарашада Владимир Путин Дональд Трампты АҚШ-тағы сайлаудағы жеңісімен құттықтап, сайланған президенттің Украинадағы қақтығысты аяқтауға деген ұмтылысы «назар аударуға тұрарлық» деп қосты.<ref>{{Cite news|title=Putin Lavishes Praise on Trump, Saying Russia Is ‘Open’ to Restored Ties|first=Anton|last=Troianovski|url=https://www.nytimes.com/2024/11/07/world/europe/trump-putin-russia-ukraine-war.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2024-11-07|accessdate=2025-02-13|lang=en|archivedate=2025-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250201081231/https://www.nytimes.com/2024/11/07/world/europe/trump-putin-russia-ukraine-war.html|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы 9 қарашада Дональд Трамптың кеңесшісі Брайан Ланза АҚШ президентінің әкімшілігі Украинаға тартып алынған аумақтарды қайтаруға емес, «Украинада бейбітшілікке қол жеткізуге басымдық беретінін» мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://theins.press/news/276137|title=Трамп позвонил Путину и попросил его «не обострять ситуацию на Украине» — The Washington Post|lang=ru|website=The Insider|accessdate=2025-02-13}}</ref> 2025 жылғы 7 ақпанда Дональд Трамп Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлескенін мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/11/11/wp-tramp-i-putin-sozvonilis-i-obsudili-voinu-v-ukraine-kiev-zaranee-ob-etom-ne-predupredili-news|title=WP: Трамп и Путин созвонились и обсудили войну на Украине. Киев заранее об этом не предупредили|website=Новая газета Европа|date=2011-06-28|accessdate=2025-02-13|archivedate=2024-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241114214738/https://novayagazeta.eu/articles/2024/11/11/wp-tramp-i-putin-sozvonilis-i-obsudili-voinu-v-ukraine-kiev-zaranee-ob-etom-ne-predupredili-news|url-status=live}}</ref> РФ президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков бұл мәлімдемені растаудан бас тартты.<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2025/02/09/tramp-zayavil-chto-pogovoril-s-putinym-po-telefonu|title=Трамп заявил, что поговорил с Путиным по телефону|lang=ru|website=Meduza|accessdate=2025-02-13|archive-date=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212193108/https://meduza.io/news/2025/02/09/tramp-zayavil-chto-pogovoril-s-putinym-po-telefonu|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы 11 ақпанда АҚШ президентінің Таяу Шығыс бойынша арнаулы өкілі Стивен Уиткофф АҚШ азаматы Марк Фогельді ресейлік Александр Винникке айырбастауды ұйымдастыру мақсатында [[Мәскеу]]ге келді. [[Fox News]] мәліметінше, сапары барысында Уиткофф Ресей президенті Владимир Путинмен кездесу өткізген, бұл кейіннен Кремль тарапынан ресми түрде расталмады да, теріске шығарылмады да.<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2025/02/12/cnn-tramp-i-putin-pogovorili-po-telefonu|title=Трамп и Путин поговорили по телефону|lang=ru|website=Meduza|accessdate=2025-02-13|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212173450/https://meduza.io/news/2025/02/12/cnn-tramp-i-putin-pogovorili-po-telefonu|url-status=live}}</ref> АҚШ президенті әкімшілігінің өкілдері тұтқындарды «айырбастау» Ресей мен Украина арасындағы қақтығысты аяқтау жөніндегі күш-жігерді қайта жандандырудың бастамасы болуы мүмкін екенін мәлімдеді.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2025/02/12/politics/putin-trump-phone-call/index.html|title=After Putin call, Trump says negotiations to end Ukraine war will start ‘immediately’ {{!}} CNN Politics|lang=en|first=Kaitlan Collins, Kevin|last=Liptak|website=CNN|date=2025-02-12|accessdate=2025-02-13|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212224943/https://edition.cnn.com/2025/02/12/politics/putin-trump-phone-call/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы 12 ақпанда Брюссельдегі [[НАТО]] штаб-пәтерінде өткен кездесуде [[АҚШ Қорғаныс министрі]] [[Пит Хегсет]] АҚШ Украинаның НАТО-ға мүше болу ұмтылысын қолдамайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news|title=Hegseth Says Return to Ukraine’s Prewar Borders Is ‘Unrealistic’|first=Steven|last=Erlanger|url=https://www.nytimes.com/2025/02/12/world/europe/ukraine-war-hegseth-nato.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2025-02-12|accessdate=2025-02-13|lang=en|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212232844/https://www.nytimes.com/2025/02/12/world/europe/ukraine-war-hegseth-nato.html|url-status=live}}</ref> == Келіссөздер == Сөйлесу ұзақтығы бір жарым сағатты құрады. Бұл РФ мен АҚШ көшбасшылары арасындағы 2022 жылдың ақпан айынан бергі алғашқы тікелей пікір алмасу болды.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/23126627|title="Страх и трепет в Киеве": мировые СМИ о телефонном разговоре президентов России и США|lang=ru|website=TACC|accessdate=2025-02-13}}</ref> Дональд Трамп өзінің Truth Social әлеуметтік желісінде жариялаған егжей-тегжейлі мәлімдемеге сәйкес, әңгіме Украинадағы жағдайды, [[Таяу Шығыс]]ты, энергетиканы, жасанды интеллектті, доллардың қуатын және басқа да мәселелерді қамтитын кең ауқымды тақырыптарды қамтыды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-putin-russia-ukraine/|title=Trump speaks with Putin, says talks to end Ukraine war will begin "immediately" - CBS News|lang=en-US|first=Melissa|last=Quinn|website=www.cbsnews.com|date=2025-02-12|accessdate=2025-02-13|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212235903/https://www.cbsnews.com/news/trump-putin-russia-ukraine/|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Трамптың екінші әкімшілігіне қатысты даулар]] [[Санат:Владимир Путин президенттігі]] [[Санат:12 ақпан оқиғалары]] [[Санат:2025 жылдағы халықаралық қатынастар]] 4ga9dma2gpyotxz5qwd191yeq1v33hm 3648486 3648485 2026-08-28T03:41:58Z TheNomadEditor 120280 /* Дереккөздер */ 3648486 wikitext text/x-wiki '''2025 жыл ақпандағы Путин мен Трамптың телефонда сөйлесуі''' ({{Lang-ru|Телефонные переговоры Дональда Трампа и Владимира Путина в феврале 2025 года}}) — [[Дональд Трамп]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]нің Украинадағы соғыс қимылдарын тоқтатуға бағытталған алғашқы телефон арқылы келіссөздері 2025 жылдың ақпан айында өтті.<ref>{{cite web|url=https://turkystan.kz/article/255879-tramp-putinmen-telefon-arkyly-ne-soileskeni-belgili-boldy|title=Трамп Путинмен телефон арқылы не сөйлескені белгілі болды|author=|date=2025-02-13|website=turkystan.kz|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=kk}}</ref> == Тарихы == 2024 жылғы 7 қарашада Владимир Путин Дональд Трампты АҚШ-тағы сайлаудағы жеңісімен құттықтап, сайланған президенттің Украинадағы қақтығысты аяқтауға деген ұмтылысы «назар аударуға тұрарлық» деп қосты.<ref>{{Cite news|title=Putin Lavishes Praise on Trump, Saying Russia Is ‘Open’ to Restored Ties|first=Anton|last=Troianovski|url=https://www.nytimes.com/2024/11/07/world/europe/trump-putin-russia-ukraine-war.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2024-11-07|accessdate=2025-02-13|lang=en|archivedate=2025-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250201081231/https://www.nytimes.com/2024/11/07/world/europe/trump-putin-russia-ukraine-war.html|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы 9 қарашада Дональд Трамптың кеңесшісі Брайан Ланза АҚШ президентінің әкімшілігі Украинаға тартып алынған аумақтарды қайтаруға емес, «Украинада бейбітшілікке қол жеткізуге басымдық беретінін» мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://theins.press/news/276137|title=Трамп позвонил Путину и попросил его «не обострять ситуацию на Украине» — The Washington Post|lang=ru|website=The Insider|accessdate=2025-02-13}}</ref> 2025 жылғы 7 ақпанда Дональд Трамп Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлескенін мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/11/11/wp-tramp-i-putin-sozvonilis-i-obsudili-voinu-v-ukraine-kiev-zaranee-ob-etom-ne-predupredili-news|title=WP: Трамп и Путин созвонились и обсудили войну на Украине. Киев заранее об этом не предупредили|website=Новая газета Европа|date=2011-06-28|accessdate=2025-02-13|archivedate=2024-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241114214738/https://novayagazeta.eu/articles/2024/11/11/wp-tramp-i-putin-sozvonilis-i-obsudili-voinu-v-ukraine-kiev-zaranee-ob-etom-ne-predupredili-news|url-status=live}}</ref> РФ президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков бұл мәлімдемені растаудан бас тартты.<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2025/02/09/tramp-zayavil-chto-pogovoril-s-putinym-po-telefonu|title=Трамп заявил, что поговорил с Путиным по телефону|lang=ru|website=Meduza|accessdate=2025-02-13|archive-date=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212193108/https://meduza.io/news/2025/02/09/tramp-zayavil-chto-pogovoril-s-putinym-po-telefonu|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы 11 ақпанда АҚШ президентінің Таяу Шығыс бойынша арнаулы өкілі Стивен Уиткофф АҚШ азаматы Марк Фогельді ресейлік Александр Винникке айырбастауды ұйымдастыру мақсатында [[Мәскеу]]ге келді. [[Fox News]] мәліметінше, сапары барысында Уиткофф Ресей президенті Владимир Путинмен кездесу өткізген, бұл кейіннен Кремль тарапынан ресми түрде расталмады да, теріске шығарылмады да.<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2025/02/12/cnn-tramp-i-putin-pogovorili-po-telefonu|title=Трамп и Путин поговорили по телефону|lang=ru|website=Meduza|accessdate=2025-02-13|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212173450/https://meduza.io/news/2025/02/12/cnn-tramp-i-putin-pogovorili-po-telefonu|url-status=live}}</ref> АҚШ президенті әкімшілігінің өкілдері тұтқындарды «айырбастау» Ресей мен Украина арасындағы қақтығысты аяқтау жөніндегі күш-жігерді қайта жандандырудың бастамасы болуы мүмкін екенін мәлімдеді.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2025/02/12/politics/putin-trump-phone-call/index.html|title=After Putin call, Trump says negotiations to end Ukraine war will start ‘immediately’ {{!}} CNN Politics|lang=en|first=Kaitlan Collins, Kevin|last=Liptak|website=CNN|date=2025-02-12|accessdate=2025-02-13|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212224943/https://edition.cnn.com/2025/02/12/politics/putin-trump-phone-call/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы 12 ақпанда Брюссельдегі [[НАТО]] штаб-пәтерінде өткен кездесуде [[АҚШ Қорғаныс министрі]] [[Пит Хегсет]] АҚШ Украинаның НАТО-ға мүше болу ұмтылысын қолдамайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news|title=Hegseth Says Return to Ukraine’s Prewar Borders Is ‘Unrealistic’|first=Steven|last=Erlanger|url=https://www.nytimes.com/2025/02/12/world/europe/ukraine-war-hegseth-nato.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2025-02-12|accessdate=2025-02-13|lang=en|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212232844/https://www.nytimes.com/2025/02/12/world/europe/ukraine-war-hegseth-nato.html|url-status=live}}</ref> == Келіссөздер == Сөйлесу ұзақтығы бір жарым сағатты құрады. Бұл РФ мен АҚШ көшбасшылары арасындағы 2022 жылдың ақпан айынан бергі алғашқы тікелей пікір алмасу болды.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/23126627|title="Страх и трепет в Киеве": мировые СМИ о телефонном разговоре президентов России и США|lang=ru|website=TACC|accessdate=2025-02-13}}</ref> Дональд Трамп өзінің Truth Social әлеуметтік желісінде жариялаған егжей-тегжейлі мәлімдемеге сәйкес, әңгіме Украинадағы жағдайды, [[Таяу Шығыс]]ты, энергетиканы, жасанды интеллектті, доллардың қуатын және басқа да мәселелерді қамтитын кең ауқымды тақырыптарды қамтыды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-putin-russia-ukraine/|title=Trump speaks with Putin, says talks to end Ukraine war will begin "immediately" - CBS News|lang=en-US|first=Melissa|last=Quinn|website=www.cbsnews.com|date=2025-02-12|accessdate=2025-02-13|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212235903/https://www.cbsnews.com/news/trump-putin-russia-ukraine/|url-status=live}}</ref> == Келіссөзден соң == 12 ақпаннан кейін Путин мен Трамп арасындағы телефон келіссөздері 18 наурыз, 19 мамыр, 4 маусым, 14 маусым, 3 шілде, 18 тамыз (Мәскеу уақыты бойынша 19 тамызға қараған түні) және 16 қазан күндері өтті. Тамыз айындағы телефон арқылы сөйлесудің алдында, [[Аляскадағы Ресей — АҚШ саммиті (2025)|2025 жылғы 15 тамызда өткен Ресей-АҚШ саммиті]] барысында жеке келіссөздер болған еді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Трамптың екінші әкімшілігіне қатысты даулар]] [[Санат:Владимир Путин президенттігі]] [[Санат:12 ақпан оқиғалары]] [[Санат:2025 жылдағы халықаралық қатынастар]] bfmwqw0xn50r6q0ji577pbpk6a3hk05 3648487 3648486 2026-08-28T03:44:53Z TheNomadEditor 120280 /* Келіссөзден соң */ 3648487 wikitext text/x-wiki '''2025 жыл ақпандағы Путин мен Трамптың телефонда сөйлесуі''' ({{Lang-ru|Телефонные переговоры Дональда Трампа и Владимира Путина в феврале 2025 года}}) — [[Дональд Трамп]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]нің Украинадағы соғыс қимылдарын тоқтатуға бағытталған алғашқы телефон арқылы келіссөздері 2025 жылдың ақпан айында өтті.<ref>{{cite web|url=https://turkystan.kz/article/255879-tramp-putinmen-telefon-arkyly-ne-soileskeni-belgili-boldy|title=Трамп Путинмен телефон арқылы не сөйлескені белгілі болды|author=|date=2025-02-13|website=turkystan.kz|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=kk}}</ref> == Тарихы == 2024 жылғы 7 қарашада Владимир Путин Дональд Трампты АҚШ-тағы сайлаудағы жеңісімен құттықтап, сайланған президенттің Украинадағы қақтығысты аяқтауға деген ұмтылысы «назар аударуға тұрарлық» деп қосты.<ref>{{Cite news|title=Putin Lavishes Praise on Trump, Saying Russia Is ‘Open’ to Restored Ties|first=Anton|last=Troianovski|url=https://www.nytimes.com/2024/11/07/world/europe/trump-putin-russia-ukraine-war.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2024-11-07|accessdate=2025-02-13|lang=en|archivedate=2025-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250201081231/https://www.nytimes.com/2024/11/07/world/europe/trump-putin-russia-ukraine-war.html|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы 9 қарашада Дональд Трамптың кеңесшісі Брайан Ланза АҚШ президентінің әкімшілігі Украинаға тартып алынған аумақтарды қайтаруға емес, «Украинада бейбітшілікке қол жеткізуге басымдық беретінін» мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://theins.press/news/276137|title=Трамп позвонил Путину и попросил его «не обострять ситуацию на Украине» — The Washington Post|lang=ru|website=The Insider|accessdate=2025-02-13}}</ref> 2025 жылғы 7 ақпанда Дональд Трамп Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлескенін мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/11/11/wp-tramp-i-putin-sozvonilis-i-obsudili-voinu-v-ukraine-kiev-zaranee-ob-etom-ne-predupredili-news|title=WP: Трамп и Путин созвонились и обсудили войну на Украине. Киев заранее об этом не предупредили|website=Новая газета Европа|date=2011-06-28|accessdate=2025-02-13|archivedate=2024-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241114214738/https://novayagazeta.eu/articles/2024/11/11/wp-tramp-i-putin-sozvonilis-i-obsudili-voinu-v-ukraine-kiev-zaranee-ob-etom-ne-predupredili-news|url-status=live}}</ref> РФ президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков бұл мәлімдемені растаудан бас тартты.<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2025/02/09/tramp-zayavil-chto-pogovoril-s-putinym-po-telefonu|title=Трамп заявил, что поговорил с Путиным по телефону|lang=ru|website=Meduza|accessdate=2025-02-13|archive-date=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212193108/https://meduza.io/news/2025/02/09/tramp-zayavil-chto-pogovoril-s-putinym-po-telefonu|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы 11 ақпанда АҚШ президентінің Таяу Шығыс бойынша арнаулы өкілі Стивен Уиткофф АҚШ азаматы Марк Фогельді ресейлік Александр Винникке айырбастауды ұйымдастыру мақсатында [[Мәскеу]]ге келді. [[Fox News]] мәліметінше, сапары барысында Уиткофф Ресей президенті Владимир Путинмен кездесу өткізген, бұл кейіннен Кремль тарапынан ресми түрде расталмады да, теріске шығарылмады да.<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2025/02/12/cnn-tramp-i-putin-pogovorili-po-telefonu|title=Трамп и Путин поговорили по телефону|lang=ru|website=Meduza|accessdate=2025-02-13|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212173450/https://meduza.io/news/2025/02/12/cnn-tramp-i-putin-pogovorili-po-telefonu|url-status=live}}</ref> АҚШ президенті әкімшілігінің өкілдері тұтқындарды «айырбастау» Ресей мен Украина арасындағы қақтығысты аяқтау жөніндегі күш-жігерді қайта жандандырудың бастамасы болуы мүмкін екенін мәлімдеді.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2025/02/12/politics/putin-trump-phone-call/index.html|title=After Putin call, Trump says negotiations to end Ukraine war will start ‘immediately’ {{!}} CNN Politics|lang=en|first=Kaitlan Collins, Kevin|last=Liptak|website=CNN|date=2025-02-12|accessdate=2025-02-13|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212224943/https://edition.cnn.com/2025/02/12/politics/putin-trump-phone-call/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы 12 ақпанда Брюссельдегі [[НАТО]] штаб-пәтерінде өткен кездесуде [[АҚШ Қорғаныс министрі]] [[Пит Хегсет]] АҚШ Украинаның НАТО-ға мүше болу ұмтылысын қолдамайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news|title=Hegseth Says Return to Ukraine’s Prewar Borders Is ‘Unrealistic’|first=Steven|last=Erlanger|url=https://www.nytimes.com/2025/02/12/world/europe/ukraine-war-hegseth-nato.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2025-02-12|accessdate=2025-02-13|lang=en|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212232844/https://www.nytimes.com/2025/02/12/world/europe/ukraine-war-hegseth-nato.html|url-status=live}}</ref> == Келіссөздер == Сөйлесу ұзақтығы бір жарым сағатты құрады. Бұл РФ мен АҚШ көшбасшылары арасындағы 2022 жылдың ақпан айынан бергі алғашқы тікелей пікір алмасу болды.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/23126627|title="Страх и трепет в Киеве": мировые СМИ о телефонном разговоре президентов России и США|lang=ru|website=TACC|accessdate=2025-02-13}}</ref> Дональд Трамп өзінің Truth Social әлеуметтік желісінде жариялаған егжей-тегжейлі мәлімдемеге сәйкес, әңгіме Украинадағы жағдайды, [[Таяу Шығыс]]ты, энергетиканы, жасанды интеллектті, доллардың қуатын және басқа да мәселелерді қамтитын кең ауқымды тақырыптарды қамтыды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-putin-russia-ukraine/|title=Trump speaks with Putin, says talks to end Ukraine war will begin "immediately" - CBS News|lang=en-US|first=Melissa|last=Quinn|website=www.cbsnews.com|date=2025-02-12|accessdate=2025-02-13|archivedate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250212235903/https://www.cbsnews.com/news/trump-putin-russia-ukraine/|url-status=live}}</ref> == Келіссөзден соң == 12 ақпаннан кейін Путин мен Трамп арасындағы телефон келіссөздері 18 наурыз,<ref>{{Cite news|title=Putin agrees to 30-day halt on energy facility strikes but no full Ukraine ceasefire|first=Jeff|last=Mason|url=https://www.reuters.com/world/europe/trump-hold-call-with-putin-test-deal-making-strength-2025-03-18/|website=Reuters|date=2025-03-19|accessdate=2025-10-02|lang=en|archivedate=2025-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720161358/https://www.reuters.com/world/europe/trump-hold-call-with-putin-test-deal-making-strength-2025-03-18/|url-status=live}}</ref> 19 мамыр,<ref>{{Cite news|title=Putin agrees with Trump to work with Ukraine on memorandum on possible peace accord|first=Vladimir|last=Soldatkin|url=https://www.reuters.com/world/china/putin-agrees-with-trump-work-with-ukraine-memorandum-possible-peace-accord-2025-05-19/|website=Reuters|date=2025-05-19|accessdate=2025-10-02|lang=en}}</ref> 4 маусым,<ref>{{Cite news|title=Trump: Putin said Russia would respond to Ukraine drone attacks|url=https://www.reuters.com/world/europe/trump-says-he-spoke-putin-about-ukraine-drone-attacks-iran-2025-06-04/|website=Reuters|date=2025-06-04|accessdate=2025-10-02|lang=en|archivedate=2025-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250605005926/https://www.reuters.com/world/europe/trump-says-he-spoke-putin-about-ukraine-drone-attacks-iran-2025-06-04/|url-status=live}}</ref> 14 маусым,<ref>{{Cite news|title=Putin speaks to Trump, condemns Israel's strikes on Iran, Kremlin says|url=https://www.reuters.com/world/china/putin-speaks-trump-condemns-israels-strikes-iran-kremlin-says-2025-06-14/|website=Reuters|date=2025-06-14|accessdate=2025-10-02|lang=en}}</ref> 3 шілде,<ref>{{Cite news|title=Putin tells Trump he won't back down from goals in Ukraine, Kremlin says|first=Dmitry|last=Antonov|url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-tells-trump-he-wont-back-down-goals-ukraine-kremlin-says-2025-07-03/|website=Reuters|date=2025-07-03|accessdate=2025-10-02|lang=en}}</ref> 18 тамыз (Мәскеу уақыты бойынша 19 тамызға қараған түні)<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/world/live-news/trump-ukraine-russia-zelensky-putin-08-19-25|title=August 19, 2025: White House says Putin-Zelensky meeting plans are ‘underway’ following Trump meetings|lang=en|first=Kathleen Magramo, Jessie Yeung, Chris Lau, Lauren Kent, Christian Edwards, Maureen Chowdhury, Tori B. Powell, Aditi Sangal, Elise|last=Hammond|website=CNN|date=2025-08-19|accessdate=2025-10-02|archivedate=2025-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251001075912/https://www.cnn.com/world/live-news/trump-ukraine-russia-zelensky-putin-08-19-25|url-status=live}}</ref> және 16 қазан күндері өтті.<ref name="tass_161025">{{cite web|url=https://tass.ru/politika/25369765|title=ТАСС: разговор Путина и Трампа стал первым почти за два месяца|author=|date=2025-10-16|publisher=[[ТАСС]]|accessdate=2025-10-16|quote=Беседа стала восьмой в 2025 году|archivedate=2025-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251016155115/https://tass.ru/politika/25369765|url-status=live}}</ref><ref name="guardian_161025">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2025/oct/16/trump-latest-shutdown-vote-jd-vance-republicans-democrats|title=Trump says he will meet Putin in Hungary after ‘productive’ call|author=|date=2025-10-16|publisher=[[The Guardian]]|accessdate=2025-10-16|quote=}}</ref> Тамыз айындағы телефон арқылы сөйлесудің алдында, [[Аляскадағы Ресей — АҚШ саммиті (2025)|2025 жылғы 15 тамызда өткен Ресей-АҚШ саммиті]] барысында жеке келіссөздер болған еді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Трамптың екінші әкімшілігіне қатысты даулар]] [[Санат:Владимир Путин президенттігі]] [[Санат:12 ақпан оқиғалары]] [[Санат:2025 жылдағы халықаралық қатынастар]] ph0g510rb425wao47399u7qv8zhm3bk Мария Мун 0 785899 3648323 2026-08-27T11:59:14Z HaNsadu 166390 Жаңа бетте: {{Тұлға|Есімі=Мария Мун|Туған күні=3 желтоқсан 1986|Туған жері=Алматы, Қазақстан|Мамандығы=маркетолог, кәсіпкер, продюсер}} '''Мария Мун''' (1986 жылғы 3 желтоқсанда Алматыда, Қазақстанда туған) — маркетинг, бренд-стратегия және креативті коммуникациялар саласындағы... 3648323 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мария Мун|Туған күні=3 желтоқсан 1986|Туған жері=Алматы, Қазақстан|Мамандығы=маркетолог, кәсіпкер, продюсер}} '''Мария Мун''' (1986 жылғы 3 желтоқсанда Алматыда, Қазақстанда туған) — маркетинг, бренд-стратегия және креативті коммуникациялар саласындағы қазақстандық маман, Алматыдағы NOTO Agency маркетингтік агенттігінің негізін қалаушысы әрі бас директоры.<ref name="forbes-top8">{{cite web|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-noto">{{cite web|title=Мария Мун основала собственное маркетинговое агентство|url=https://tribune.kz/mariya-mun-osnovala-sobstvennoe-marketingovoe-agentstvo/|publisher=Tribune.kz|date=2022-10-31|lang=ru}}</ref> Агенттікті құрғанға дейін Procter & Gamble, RG Brands, «Альфа-Банк Қазақстан», Magnum және Home Credit Bank компанияларында маркетинг бойынша басшы қызметтер атқарған.<ref name="forbes-top8" /><ref name="tribune-noto" /> 2025 жылы Forbes Kazakhstan басылымы оны «Қазақстандағы маркетинг саласындағы үздік 8 әйел» тізіміне енгізді.<ref name="forbes-top8" /> == Өмірбаяны == Мария Мун 1986 жылғы 3 желтоқсанда Алматыда дүниеге келген. КИМЭП университетін «Маркетинг» мамандығы бойынша бітірген.<ref name="redapple">{{cite web|title=Мария Мун. Жюри. Маркетинг|url=https://festival.ru/red-apple-marketing/jury/jury_2395.html|publisher=Международный фестиваль рекламы Red Apple|lang=ru}}</ref><ref name="weproject">{{cite web|title=Профессия маркетолог. Мария Мун об особенностях работы и трендах маркетинга|url=https://weproject.media/articles/detail/professiya-marketolog-mariya-mun-ob-osobennostyakh-raboty-i-trendakh-marketinga/|publisher=WEproject|date=2022-02-25|lang=ru}}</ref> Мансабын Procter & Gamble компаниясынан бастаған,<ref name="redapple" /> Алматы, Женева және Мәскеу кеңселерінде қызмет атқарған.<ref name="redapple" /><ref name="weproject" /> Осы жылдары ол Ariel, Pampers, Gillette, Pantene сияқты брендтермен жұмыс істеген.<ref name="wonderwomen">{{cite web|title=Мария Мун|url=https://wonderwomenhub.com/wwmentorship/tproduct/690131889-234070951061-mariya-mun|publisher=Wonder Women|lang=ru}}</ref> Procter & Gamble компаниясынан кеткеннен кейін Мун RG Brands компаниясында маркетинг директоры қызметіне ауысқан. Онда Pepsi компаниясымен франшиза шартын қайта жасасуға және адалдық бағдарламасын іске қосуға атсалысқан.<ref name="weproject" /> 2019–2021 жылдары «Альфа-Банк Қазақстанда» «Маркетинг және клиенттік тәжірибе» бағытының басқарушы директоры болған.<ref name="tribune-alfa">{{cite web|title=Мария Мун: банковский маркетинг уже не скучен|url=https://tribune.kz/mariya-mun-bankovskij-marketing-uzhe-ne-skuchen/|publisher=Tribune.kz|date=2021-08-11|lang=ru}}</ref> 2021–2022 жылдары Magnum сауда желісінде маркетинг және клиенттік тәжірибе жөніндегі басқарушы директор қызметін атқарған.<ref name="retailru">{{cite web|title=ТС Magnum: «Мы растём, опережая рынок»|url=https://www.retail.ru/articles/ts-magnum-my-rastem-operezhaya-rynok/|publisher=Retail.ru|lang=ru}}</ref><ref name="depot">{{cite web|title=Магнум: комплекс стратегических работ и фирменный стиль казахстанской торгово-розничной сети|url=https://www.depotwpf.ru/portfolio/magnum/|publisher=Depot Branding Agency|lang=ru}}</ref><ref name="weproject" /> 2022–2023 жылдары Қазақстандағы «Home Credit Bank» АҚ-ның маркетинг директоры болып жұмыс істеген.<ref name="forbes-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?» — Home Credit Bank представил обновлённое позиционирование бренда|url=https://forbes.kz/articles/chto_vyi_sebe_pozvolyaete_-_home_credit_bank_predstavil_obnovlennoe_pozitsionirovanie_brenda|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2023-09-07|lang=ru}}</ref><ref name="steppe-awards">{{cite web|title=Вселенная креатива: как прошла премия STEPPE Awards 2023|url=https://the-steppe.com/gorod/sobytiya/vselennaya-kreativa-kak-prosila-premiya-steppe-awards-2023|publisher=The Steppe|date=2023-11|lang=ru}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте банк «Что вы себе позволяете?» атты жаңартылған позициялау мен имидждік науқанын таныстырды, оның әзірленуі туралы Мун маркетинг директоры ретінде көпшілік алдында пікір білдірген.<ref name="forbes-hcb" /><ref name="nurkz-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?»: Home Credit Bank представил обновлённое позиционирование бренда|url=https://www.nur.kz/nurfin/banks/2035712-chto-vy-sebe-pozvolyaete-home-credit-bank-predstavil-obnovlennoe-pozitsionirovanie-brenda/|publisher=NUR.KZ|date=2023-09|lang=ru}}</ref><ref name="sostav-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?»: Home Credit Bank в Казахстане обновил позиционирование бренда|url=https://www.sostav.ru/publication/home-credit-bank-v-64237.html|publisher=Sostav.ru|date=2023-11-09|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == swpu90m3xaqu0h4uv54ygjses8ud44b 3648324 3648323 2026-08-27T11:59:23Z HaNsadu 166390 /* Өмірбаяны */ 3648324 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мария Мун|Туған күні=3 желтоқсан 1986|Туған жері=Алматы, Қазақстан|Мамандығы=маркетолог, кәсіпкер, продюсер}} '''Мария Мун''' (1986 жылғы 3 желтоқсанда Алматыда, Қазақстанда туған) — маркетинг, бренд-стратегия және креативті коммуникациялар саласындағы қазақстандық маман, Алматыдағы NOTO Agency маркетингтік агенттігінің негізін қалаушысы әрі бас директоры.<ref name="forbes-top8">{{cite web|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-noto">{{cite web|title=Мария Мун основала собственное маркетинговое агентство|url=https://tribune.kz/mariya-mun-osnovala-sobstvennoe-marketingovoe-agentstvo/|publisher=Tribune.kz|date=2022-10-31|lang=ru}}</ref> Агенттікті құрғанға дейін Procter & Gamble, RG Brands, «Альфа-Банк Қазақстан», Magnum және Home Credit Bank компанияларында маркетинг бойынша басшы қызметтер атқарған.<ref name="forbes-top8" /><ref name="tribune-noto" /> 2025 жылы Forbes Kazakhstan басылымы оны «Қазақстандағы маркетинг саласындағы үздік 8 әйел» тізіміне енгізді.<ref name="forbes-top8" /> == Өмірбаяны == Мария Мун 1986 жылғы 3 желтоқсанда Алматыда дүниеге келген. КИМЭП университетін «Маркетинг» мамандығы бойынша бітірген.<ref name="redapple">{{cite web|title=Мария Мун. Жюри. Маркетинг|url=https://festival.ru/red-apple-marketing/jury/jury_2395.html|publisher=Международный фестиваль рекламы Red Apple|lang=ru}}</ref><ref name="weproject">{{cite web|title=Профессия маркетолог. Мария Мун об особенностях работы и трендах маркетинга|url=https://weproject.media/articles/detail/professiya-marketolog-mariya-mun-ob-osobennostyakh-raboty-i-trendakh-marketinga/|publisher=WEproject|date=2022-02-25|lang=ru}}</ref> Мансабын Procter & Gamble компаниясынан бастаған,<ref name="redapple" /> Алматы, Женева және Мәскеу кеңселерінде қызмет атқарған.<ref name="redapple" /><ref name="weproject" /> Осы жылдары ол Ariel, Pampers, Gillette, Pantene сияқты брендтермен жұмыс істеген.<ref name="wonderwomen">{{cite web|title=Мария Мун|url=https://wonderwomenhub.com/wwmentorship/tproduct/690131889-234070951061-mariya-mun|publisher=Wonder Women|lang=ru}}</ref> Procter & Gamble компаниясынан кеткеннен кейін Мун RG Brands компаниясында маркетинг директоры қызметіне ауысқан. Онда Pepsi компаниясымен франшиза шартын қайта жасасуға және адалдық бағдарламасын іске қосуға атсалысқан.<ref name="weproject" /> 2019–2021 жылдары «Альфа-Банк Қазақстанда» «Маркетинг және клиенттік тәжірибе» бағытының басқарушы директоры болған.<ref name="tribune-alfa">{{cite web|title=Мария Мун: банковский маркетинг уже не скучен|url=https://tribune.kz/mariya-mun-bankovskij-marketing-uzhe-ne-skuchen/|publisher=Tribune.kz|date=2021-08-11|lang=ru}}</ref> 2021–2022 жылдары Magnum сауда желісінде маркетинг және клиенттік тәжірибе жөніндегі басқарушы директор қызметін атқарған.<ref name="retailru">{{cite web|title=ТС Magnum: «Мы растём, опережая рынок»|url=https://www.retail.ru/articles/ts-magnum-my-rastem-operezhaya-rynok/|publisher=Retail.ru|lang=ru}}</ref><ref name="depot">{{cite web|title=Магнум: комплекс стратегических работ и фирменный стиль казахстанской торгово-розничной сети|url=https://www.depotwpf.ru/portfolio/magnum/|publisher=Depot Branding Agency|lang=ru}}</ref><ref name="weproject" /> 2022–2023 жылдары Қазақстандағы «Home Credit Bank» АҚ-ның маркетинг директоры болып жұмыс істеген.<ref name="forbes-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?» — Home Credit Bank представил обновлённое позиционирование бренда|url=https://forbes.kz/articles/chto_vyi_sebe_pozvolyaete_-_home_credit_bank_predstavil_obnovlennoe_pozitsionirovanie_brenda|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2023-09-07|lang=ru}}</ref><ref name="steppe-awards">{{cite web|title=Вселенная креатива: как прошла премия STEPPE Awards 2023|url=https://the-steppe.com/gorod/sobytiya/vselennaya-kreativa-kak-prosila-premiya-steppe-awards-2023|publisher=The Steppe|date=2023-11|lang=ru}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте банк «Что вы себе позволяете?» атты жаңартылған позициялау мен имидждік науқанын таныстырды, оның әзірленуі туралы Мун маркетинг директоры ретінде көпшілік алдында пікір білдірген.<ref name="forbes-hcb" /><ref name="nurkz-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?»: Home Credit Bank представил обновлённое позиционирование бренда|url=https://www.nur.kz/nurfin/banks/2035712-chto-vy-sebe-pozvolyaete-home-credit-bank-predstavil-obnovlennoe-pozitsionirovanie-brenda/|publisher=NUR.KZ|date=2023-09|lang=ru}}</ref><ref name="sostav-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?»: Home Credit Bank в Казахстане обновил позиционирование бренда|url=https://www.sostav.ru/publication/home-credit-bank-v-64237.html|publisher=Sostav.ru|date=2023-11-09|lang=ru}}</ref> === NOTO Agency === 2022 жылы Мун NOTO маркетингтік агенттігін құрған.<ref name="forbes-top82">{{cite web|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-noto2">{{cite web|title=Мария Мун основала собственное маркетинговое агентство|url=https://tribune.kz/mariya-mun-osnovala-sobstvennoe-marketingovoe-agentstvo/|publisher=Tribune.kz|date=2022-10-31|lang=ru}}</ref> 2025 жылға қарай агенттік үш бағытты дамытты: NOTO Agency креативтік бюросы, Dye.mag lifestyle-медиасы және Орталық Азия сахнасының өнерпаздарымен жұмыс істейтін музыкалық лейбл.<ref name="forbes-top82" /> Агенттік Азия-Тынық мұхиты өңіріндегі үздік 10 креативті агенттіктің қатарына кірді, ал Forbes оны Орталық Азиядағы ең көп марапатталған тәуелсіз агенттік деп атады.<ref name="forbes-top82" /><ref name="redapple2">{{cite web|title=Мария Мун. Жюри. Маркетинг|url=https://festival.ru/red-apple-marketing/jury/jury_2395.html|publisher=Международный фестиваль рекламы Red Apple|lang=ru}}</ref> Агенттіктің ең танымал жобасы — Old Spice бренді (Procter & Gamble) мен қазақстандық «Ирина Кайратовна» тобының бірлескен жобалар сериясы болды. Алғашқы ролик пен «Чина» әні 2023 жылы жарық көрді, оның продюсері Мун болды.<ref name="tribune-china">{{cite web|title=Мария Мун: маркетинг смыслов и ценностей — важный тренд|url=https://tribune.kz/mariya-mun-marketing-smyslov-i-tsennostej-vazhnyj-trend/|publisher=Tribune.kz|date=2023-10-05|lang=ru}}</ref> Жалғасы ретінде 2024 жылғы маусымда «Айдахар» әні мен клипі шықты; екі роликтің де режиссері — Малик Зенгер, продюсері — Мария Мун.<ref name="tribune-aidakhar">{{cite web|title=NOTO agency представило новый клип Ирины Кайратовны для бренда Old Spice|url=https://tribune.kz/noto-agency-predstavilo-novyj-klip-iriny-kajratovny-dlya-brenda-old-spice/|publisher=Tribune.kz|date=2024-06|lang=ru}}</ref><ref name="warc">{{cite web|title=Old Spice: Aidakhar|url=https://www.warc.com/content/paywall/article/spikes-asia/old-spice-aidakhar/en-gb/160073|publisher=WARC|lang=en}}</ref> == Дереккөздер == g9y6chqc5irf4klpgbkxmg6rcmazbdw 3648325 3648324 2026-08-27T12:00:24Z HaNsadu 166390 /* NOTO Agency */ 3648325 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мария Мун|Туған күні=3 желтоқсан 1986|Туған жері=Алматы, Қазақстан|Мамандығы=маркетолог, кәсіпкер, продюсер}} '''Мария Мун''' (1986 жылғы 3 желтоқсанда Алматыда, Қазақстанда туған) — маркетинг, бренд-стратегия және креативті коммуникациялар саласындағы қазақстандық маман, Алматыдағы NOTO Agency маркетингтік агенттігінің негізін қалаушысы әрі бас директоры.<ref name="forbes-top8">{{cite web|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-noto">{{cite web|title=Мария Мун основала собственное маркетинговое агентство|url=https://tribune.kz/mariya-mun-osnovala-sobstvennoe-marketingovoe-agentstvo/|publisher=Tribune.kz|date=2022-10-31|lang=ru}}</ref> Агенттікті құрғанға дейін Procter & Gamble, RG Brands, «Альфа-Банк Қазақстан», Magnum және Home Credit Bank компанияларында маркетинг бойынша басшы қызметтер атқарған.<ref name="forbes-top8" /><ref name="tribune-noto" /> 2025 жылы Forbes Kazakhstan басылымы оны «Қазақстандағы маркетинг саласындағы үздік 8 әйел» тізіміне енгізді.<ref name="forbes-top8" /> == Өмірбаяны == Мария Мун 1986 жылғы 3 желтоқсанда Алматыда дүниеге келген. КИМЭП университетін «Маркетинг» мамандығы бойынша бітірген.<ref name="redapple">{{cite web|title=Мария Мун. Жюри. Маркетинг|url=https://festival.ru/red-apple-marketing/jury/jury_2395.html|publisher=Международный фестиваль рекламы Red Apple|lang=ru}}</ref><ref name="weproject">{{cite web|title=Профессия маркетолог. Мария Мун об особенностях работы и трендах маркетинга|url=https://weproject.media/articles/detail/professiya-marketolog-mariya-mun-ob-osobennostyakh-raboty-i-trendakh-marketinga/|publisher=WEproject|date=2022-02-25|lang=ru}}</ref> Мансабын Procter & Gamble компаниясынан бастаған,<ref name="redapple" /> Алматы, Женева және Мәскеу кеңселерінде қызмет атқарған.<ref name="redapple" /><ref name="weproject" /> Осы жылдары ол Ariel, Pampers, Gillette, Pantene сияқты брендтермен жұмыс істеген.<ref name="wonderwomen">{{cite web|title=Мария Мун|url=https://wonderwomenhub.com/wwmentorship/tproduct/690131889-234070951061-mariya-mun|publisher=Wonder Women|lang=ru}}</ref> Procter & Gamble компаниясынан кеткеннен кейін Мун RG Brands компаниясында маркетинг директоры қызметіне ауысқан. Онда Pepsi компаниясымен франшиза шартын қайта жасасуға және адалдық бағдарламасын іске қосуға атсалысқан.<ref name="weproject" /> 2019–2021 жылдары «Альфа-Банк Қазақстанда» «Маркетинг және клиенттік тәжірибе» бағытының басқарушы директоры болған.<ref name="tribune-alfa">{{cite web|title=Мария Мун: банковский маркетинг уже не скучен|url=https://tribune.kz/mariya-mun-bankovskij-marketing-uzhe-ne-skuchen/|publisher=Tribune.kz|date=2021-08-11|lang=ru}}</ref> 2021–2022 жылдары Magnum сауда желісінде маркетинг және клиенттік тәжірибе жөніндегі басқарушы директор қызметін атқарған.<ref name="retailru">{{cite web|title=ТС Magnum: «Мы растём, опережая рынок»|url=https://www.retail.ru/articles/ts-magnum-my-rastem-operezhaya-rynok/|publisher=Retail.ru|lang=ru}}</ref><ref name="depot">{{cite web|title=Магнум: комплекс стратегических работ и фирменный стиль казахстанской торгово-розничной сети|url=https://www.depotwpf.ru/portfolio/magnum/|publisher=Depot Branding Agency|lang=ru}}</ref><ref name="weproject" /> 2022–2023 жылдары Қазақстандағы «Home Credit Bank» АҚ-ның маркетинг директоры болып жұмыс істеген.<ref name="forbes-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?» — Home Credit Bank представил обновлённое позиционирование бренда|url=https://forbes.kz/articles/chto_vyi_sebe_pozvolyaete_-_home_credit_bank_predstavil_obnovlennoe_pozitsionirovanie_brenda|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2023-09-07|lang=ru}}</ref><ref name="steppe-awards">{{cite web|title=Вселенная креатива: как прошла премия STEPPE Awards 2023|url=https://the-steppe.com/gorod/sobytiya/vselennaya-kreativa-kak-prosila-premiya-steppe-awards-2023|publisher=The Steppe|date=2023-11|lang=ru}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте банк «Что вы себе позволяете?» атты жаңартылған позициялау мен имидждік науқанын таныстырды, оның әзірленуі туралы Мун маркетинг директоры ретінде көпшілік алдында пікір білдірген.<ref name="forbes-hcb" /><ref name="nurkz-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?»: Home Credit Bank представил обновлённое позиционирование бренда|url=https://www.nur.kz/nurfin/banks/2035712-chto-vy-sebe-pozvolyaete-home-credit-bank-predstavil-obnovlennoe-pozitsionirovanie-brenda/|publisher=NUR.KZ|date=2023-09|lang=ru}}</ref><ref name="sostav-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?»: Home Credit Bank в Казахстане обновил позиционирование бренда|url=https://www.sostav.ru/publication/home-credit-bank-v-64237.html|publisher=Sostav.ru|date=2023-11-09|lang=ru}}</ref> === NOTO Agency === 2022 жылы Мун NOTO маркетингтік агенттігін құрған.<ref name="forbes-top82">{{cite web|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-noto2">{{cite web|title=Мария Мун основала собственное маркетинговое агентство|url=https://tribune.kz/mariya-mun-osnovala-sobstvennoe-marketingovoe-agentstvo/|publisher=Tribune.kz|date=2022-10-31|lang=ru}}</ref> 2025 жылға қарай агенттік үш бағытты дамытты: NOTO Agency креативтік бюросы, Dye.mag lifestyle-медиасы және Орталық Азия сахнасының өнерпаздарымен жұмыс істейтін музыкалық лейбл.<ref name="forbes-top82" /> Агенттік Азия-Тынық мұхиты өңіріндегі үздік 10 креативті агенттіктің қатарына кірді, ал Forbes оны Орталық Азиядағы ең көп марапатталған тәуелсіз агенттік деп атады.<ref name="forbes-top82" /><ref name="redapple2">{{cite web|title=Мария Мун. Жюри. Маркетинг|url=https://festival.ru/red-apple-marketing/jury/jury_2395.html|publisher=Международный фестиваль рекламы Red Apple|lang=ru}}</ref> Агенттіктің ең танымал жобасы — Old Spice бренді (Procter & Gamble) мен қазақстандық «Ирина Кайратовна» тобының бірлескен жобалар сериясы болды. Алғашқы ролик пен «Чина» әні 2023 жылы жарық көрді, оның продюсері Мун болды.<ref name="tribune-china">{{cite web|title=Мария Мун: маркетинг смыслов и ценностей — важный тренд|url=https://tribune.kz/mariya-mun-marketing-smyslov-i-tsennostej-vazhnyj-trend/|publisher=Tribune.kz|date=2023-10-05|lang=ru}}</ref> Жалғасы ретінде 2024 жылғы маусымда «Айдахар» әні мен клипі шықты; екі роликтің де режиссері — Малик Зенгер, продюсері — Мария Мун.<ref name="tribune-aidakhar">{{cite web|title=NOTO agency представило новый клип Ирины Кайратовны для бренда Old Spice|url=https://tribune.kz/noto-agency-predstavilo-novyj-klip-iriny-kajratovny-dlya-brenda-old-spice/|publisher=Tribune.kz|date=2024-06|lang=ru}}</ref><ref name="warc">{{cite web|title=Old Spice: Aidakhar|url=https://www.warc.com/content/paywall/article/spikes-asia/old-spice-aidakhar/en-gb/160073|publisher=WARC|lang=en}}</ref> 2024 жылғы сәуірде Орталық Азиядағы маркетинг тиімділігі бойынша E+ Awards сыйлығында «Чина» кейсі (Old Spice бренді, NOTO Agency агенттігі) Brand Experience номинациясында Гран-приге және «Азық-түлік емес тауарлар» номинациясында алтын жүлдеге ие болды.<ref name="tribune-eplus">{{cite web|url=https://tribune.kz/stali-izvestny-pobediteli-premii-e-awards-tsentralnaya-aziya-2024/|title=Стали известны победители премии E+ Awards Центральная Азия 2024|publisher=Tribune.kz|date=2024-04-26|lang=ru}}</ref><ref name="eplus-official">{{cite web|url=https://eplus.international/car/award/news/2024/pobediteli-2024|title=Объявлены победители E+ Awards CAR 2024|publisher=E+ Awards Центральная Азия|date=2024|lang=ru}}</ref> Маусым қорытындысы бойынша NOTO Agency жылдың агенттігі, ал Old Spice (Procter & Gamble Қазақстан) жылдың бренді атанды.<ref name="kapital-eplus">{{cite web|url=https://kapital.kz/business/125287/stali-izvestny-pobediteli-premii-ye-awards-tsentral-naya-aziya-2024.html|title=Стали известны победители премии E+ Awards Центральная Азия 2024|publisher=Kapital.kz|date=2024-04-26|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-rating">{{cite web|url=https://tribune.kz/opublikovany-rejtingi-effektivnosti-agentstv-i-brendov-e-awards-tsentralnaya-aziya-2024/|title=Опубликованы Рейтинги эффективности агентств и брендов E+ Awards Центральная Азия 2024|publisher=Tribune.kz|date=2024-04-30|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == 579f1xo96uvtp062kjkpmh957qeoarp 3648326 3648325 2026-08-27T12:00:44Z HaNsadu 166390 /* Дереккөздер */ 3648326 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мария Мун|Туған күні=3 желтоқсан 1986|Туған жері=Алматы, Қазақстан|Мамандығы=маркетолог, кәсіпкер, продюсер}} '''Мария Мун''' (1986 жылғы 3 желтоқсанда Алматыда, Қазақстанда туған) — маркетинг, бренд-стратегия және креативті коммуникациялар саласындағы қазақстандық маман, Алматыдағы NOTO Agency маркетингтік агенттігінің негізін қалаушысы әрі бас директоры.<ref name="forbes-top8">{{cite web|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-noto">{{cite web|title=Мария Мун основала собственное маркетинговое агентство|url=https://tribune.kz/mariya-mun-osnovala-sobstvennoe-marketingovoe-agentstvo/|publisher=Tribune.kz|date=2022-10-31|lang=ru}}</ref> Агенттікті құрғанға дейін Procter & Gamble, RG Brands, «Альфа-Банк Қазақстан», Magnum және Home Credit Bank компанияларында маркетинг бойынша басшы қызметтер атқарған.<ref name="forbes-top8" /><ref name="tribune-noto" /> 2025 жылы Forbes Kazakhstan басылымы оны «Қазақстандағы маркетинг саласындағы үздік 8 әйел» тізіміне енгізді.<ref name="forbes-top8" /> == Өмірбаяны == Мария Мун 1986 жылғы 3 желтоқсанда Алматыда дүниеге келген. КИМЭП университетін «Маркетинг» мамандығы бойынша бітірген.<ref name="redapple">{{cite web|title=Мария Мун. Жюри. Маркетинг|url=https://festival.ru/red-apple-marketing/jury/jury_2395.html|publisher=Международный фестиваль рекламы Red Apple|lang=ru}}</ref><ref name="weproject">{{cite web|title=Профессия маркетолог. Мария Мун об особенностях работы и трендах маркетинга|url=https://weproject.media/articles/detail/professiya-marketolog-mariya-mun-ob-osobennostyakh-raboty-i-trendakh-marketinga/|publisher=WEproject|date=2022-02-25|lang=ru}}</ref> Мансабын Procter & Gamble компаниясынан бастаған,<ref name="redapple" /> Алматы, Женева және Мәскеу кеңселерінде қызмет атқарған.<ref name="redapple" /><ref name="weproject" /> Осы жылдары ол Ariel, Pampers, Gillette, Pantene сияқты брендтермен жұмыс істеген.<ref name="wonderwomen">{{cite web|title=Мария Мун|url=https://wonderwomenhub.com/wwmentorship/tproduct/690131889-234070951061-mariya-mun|publisher=Wonder Women|lang=ru}}</ref> Procter & Gamble компаниясынан кеткеннен кейін Мун RG Brands компаниясында маркетинг директоры қызметіне ауысқан. Онда Pepsi компаниясымен франшиза шартын қайта жасасуға және адалдық бағдарламасын іске қосуға атсалысқан.<ref name="weproject" /> 2019–2021 жылдары «Альфа-Банк Қазақстанда» «Маркетинг және клиенттік тәжірибе» бағытының басқарушы директоры болған.<ref name="tribune-alfa">{{cite web|title=Мария Мун: банковский маркетинг уже не скучен|url=https://tribune.kz/mariya-mun-bankovskij-marketing-uzhe-ne-skuchen/|publisher=Tribune.kz|date=2021-08-11|lang=ru}}</ref> 2021–2022 жылдары Magnum сауда желісінде маркетинг және клиенттік тәжірибе жөніндегі басқарушы директор қызметін атқарған.<ref name="retailru">{{cite web|title=ТС Magnum: «Мы растём, опережая рынок»|url=https://www.retail.ru/articles/ts-magnum-my-rastem-operezhaya-rynok/|publisher=Retail.ru|lang=ru}}</ref><ref name="depot">{{cite web|title=Магнум: комплекс стратегических работ и фирменный стиль казахстанской торгово-розничной сети|url=https://www.depotwpf.ru/portfolio/magnum/|publisher=Depot Branding Agency|lang=ru}}</ref><ref name="weproject" /> 2022–2023 жылдары Қазақстандағы «Home Credit Bank» АҚ-ның маркетинг директоры болып жұмыс істеген.<ref name="forbes-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?» — Home Credit Bank представил обновлённое позиционирование бренда|url=https://forbes.kz/articles/chto_vyi_sebe_pozvolyaete_-_home_credit_bank_predstavil_obnovlennoe_pozitsionirovanie_brenda|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2023-09-07|lang=ru}}</ref><ref name="steppe-awards">{{cite web|title=Вселенная креатива: как прошла премия STEPPE Awards 2023|url=https://the-steppe.com/gorod/sobytiya/vselennaya-kreativa-kak-prosila-premiya-steppe-awards-2023|publisher=The Steppe|date=2023-11|lang=ru}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте банк «Что вы себе позволяете?» атты жаңартылған позициялау мен имидждік науқанын таныстырды, оның әзірленуі туралы Мун маркетинг директоры ретінде көпшілік алдында пікір білдірген.<ref name="forbes-hcb" /><ref name="nurkz-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?»: Home Credit Bank представил обновлённое позиционирование бренда|url=https://www.nur.kz/nurfin/banks/2035712-chto-vy-sebe-pozvolyaete-home-credit-bank-predstavil-obnovlennoe-pozitsionirovanie-brenda/|publisher=NUR.KZ|date=2023-09|lang=ru}}</ref><ref name="sostav-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?»: Home Credit Bank в Казахстане обновил позиционирование бренда|url=https://www.sostav.ru/publication/home-credit-bank-v-64237.html|publisher=Sostav.ru|date=2023-11-09|lang=ru}}</ref> === NOTO Agency === 2022 жылы Мун NOTO маркетингтік агенттігін құрған.<ref name="forbes-top82">{{cite web|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-noto2">{{cite web|title=Мария Мун основала собственное маркетинговое агентство|url=https://tribune.kz/mariya-mun-osnovala-sobstvennoe-marketingovoe-agentstvo/|publisher=Tribune.kz|date=2022-10-31|lang=ru}}</ref> 2025 жылға қарай агенттік үш бағытты дамытты: NOTO Agency креативтік бюросы, Dye.mag lifestyle-медиасы және Орталық Азия сахнасының өнерпаздарымен жұмыс істейтін музыкалық лейбл.<ref name="forbes-top82" /> Агенттік Азия-Тынық мұхиты өңіріндегі үздік 10 креативті агенттіктің қатарына кірді, ал Forbes оны Орталық Азиядағы ең көп марапатталған тәуелсіз агенттік деп атады.<ref name="forbes-top82" /><ref name="redapple2">{{cite web|title=Мария Мун. Жюри. Маркетинг|url=https://festival.ru/red-apple-marketing/jury/jury_2395.html|publisher=Международный фестиваль рекламы Red Apple|lang=ru}}</ref> Агенттіктің ең танымал жобасы — Old Spice бренді (Procter & Gamble) мен қазақстандық «Ирина Кайратовна» тобының бірлескен жобалар сериясы болды. Алғашқы ролик пен «Чина» әні 2023 жылы жарық көрді, оның продюсері Мун болды.<ref name="tribune-china">{{cite web|title=Мария Мун: маркетинг смыслов и ценностей — важный тренд|url=https://tribune.kz/mariya-mun-marketing-smyslov-i-tsennostej-vazhnyj-trend/|publisher=Tribune.kz|date=2023-10-05|lang=ru}}</ref> Жалғасы ретінде 2024 жылғы маусымда «Айдахар» әні мен клипі шықты; екі роликтің де режиссері — Малик Зенгер, продюсері — Мария Мун.<ref name="tribune-aidakhar">{{cite web|title=NOTO agency представило новый клип Ирины Кайратовны для бренда Old Spice|url=https://tribune.kz/noto-agency-predstavilo-novyj-klip-iriny-kajratovny-dlya-brenda-old-spice/|publisher=Tribune.kz|date=2024-06|lang=ru}}</ref><ref name="warc">{{cite web|title=Old Spice: Aidakhar|url=https://www.warc.com/content/paywall/article/spikes-asia/old-spice-aidakhar/en-gb/160073|publisher=WARC|lang=en}}</ref> 2024 жылғы сәуірде Орталық Азиядағы маркетинг тиімділігі бойынша E+ Awards сыйлығында «Чина» кейсі (Old Spice бренді, NOTO Agency агенттігі) Brand Experience номинациясында Гран-приге және «Азық-түлік емес тауарлар» номинациясында алтын жүлдеге ие болды.<ref name="tribune-eplus">{{cite web|url=https://tribune.kz/stali-izvestny-pobediteli-premii-e-awards-tsentralnaya-aziya-2024/|title=Стали известны победители премии E+ Awards Центральная Азия 2024|publisher=Tribune.kz|date=2024-04-26|lang=ru}}</ref><ref name="eplus-official">{{cite web|url=https://eplus.international/car/award/news/2024/pobediteli-2024|title=Объявлены победители E+ Awards CAR 2024|publisher=E+ Awards Центральная Азия|date=2024|lang=ru}}</ref> Маусым қорытындысы бойынша NOTO Agency жылдың агенттігі, ал Old Spice (Procter & Gamble Қазақстан) жылдың бренді атанды.<ref name="kapital-eplus">{{cite web|url=https://kapital.kz/business/125287/stali-izvestny-pobediteli-premii-ye-awards-tsentral-naya-aziya-2024.html|title=Стали известны победители премии E+ Awards Центральная Азия 2024|publisher=Kapital.kz|date=2024-04-26|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-rating">{{cite web|url=https://tribune.kz/opublikovany-rejtingi-effektivnosti-agentstv-i-brendov-e-awards-tsentralnaya-aziya-2024/|title=Опубликованы Рейтинги эффективности агентств и брендов E+ Awards Центральная Азия 2024|publisher=Tribune.kz|date=2024-04-30|lang=ru}}</ref> 2025 жылғы сәуірде Сингапурда өткен Spikes Asia фестивалінде Old Spice үшін жасалған «Aidakhar» кейсі (Procter & Gamble / NOTO Agency, Алматы) Music санатында Гран-приге ие болды.<ref name="spikes-official">{{cite web|url=https://www.spikes.asia/news/spikes-asia-announces-its-2025-winners|title=Spikes Asia announces its 2025 winners|publisher=Spikes Asia|date=2025-04-24|lang=en}}</ref><ref name="adobo">{{cite web|url=https://www.adobomagazine.com/advertising-awards/spikes-asia-unveils-its-2025-winners/|title=Spikes Asia unveils its 2025 winners|publisher=adobo Magazine|date=2025-04-25|lang=en}}</ref><ref name="campaignasia">{{cite web|url=https://www.campaignasia.com/article/australia-and-india-lead-the-grand-prix-tally-at-spikes-asia-2025-as-kazakhstan-s/502141|title=Australia and India lead the Grand Prix tally at Spikes Asia 2025 as Kazakhstan secures first-ever wins|publisher=Campaign Asia|date=2025-04-24|lang=en}}</ref><ref name="tribune-spikes">{{cite web|url=https://tribune.kz/gforce-i-noto-agency-vpervye-dlya-kazahstana-zavoevali-gran-pri-spikes-asia-2025/|title=GForce и NOTO Agency впервые для Казахстана завоевали Гран-при Spikes Asia 2025|publisher=Tribune.kz|date=2025-04-25|lang=ru}}</ref> Сол жылы «Aidakharr» кейсі Cannes Lions фестивалінің шорт-листіне енді.<ref name="adasia">{{cite web|url=https://www.adasia.info/post/2026-29-06-canneslions|title=Cannes Lions 2026: 4 шорт-листа|publisher=AdAsia (Центрально-Азиатская Рекламная Ассоциация)|date=2026-06|lang=ru}}</ref> 2024 жылғы желтоқсанда Мун қазақстандық музыкант Молданазардың Лондондағы AIR Studios студиясында жазылған «Arbir Janga (To every living soul)» әні мен клипінің бас продюсері болды; клиптің режиссері — Жаннат Алшанова, ал жазу процесін режиссер Қанат Бейсекеев құжаттады.<ref name="tatler-arbir">{{cite web|url=https://www.tatlerasia.kz/lifestyle/entertainment/cto-nuzno-znat-o-novoj-pesne-moldanazar-arbir-janga-ru|title=Что нужно знать о новой песне Moldanazar Arbir Janga|publisher=Tatler Asia Kazakhstan|lang=ru}}</ref><ref name="parasat-arbir">{{cite web|url=https://parasat.club/news/moldanazar-predstavil-pesnyu-o-mire-zapisannuyu-v-legendarnoi-studii-air-studios-v-londone-8993|title=Moldanazar представил песню о мире, записанную в легендарной студии AIR Studios в Лондоне|publisher=Parasat|date=2024-12|lang=ru}}</ref> 2025 жылғы желтоқсанда Forbes Kazakhstan Мария Мунды «Қазақстандағы маркетинг саласындағы үздік 8 әйел» тізіміне қосты.<ref name="forbes-top83">{{cite web|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == 5q7f6f2r7sc0t30hr286f0due9rgmep 3648328 3648326 2026-08-27T12:00:59Z HaNsadu 166390 /* Дереккөздер */ 3648328 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мария Мун|Туған күні=3 желтоқсан 1986|Туған жері=Алматы, Қазақстан|Мамандығы=маркетолог, кәсіпкер, продюсер}} '''Мария Мун''' (1986 жылғы 3 желтоқсанда Алматыда, Қазақстанда туған) — маркетинг, бренд-стратегия және креативті коммуникациялар саласындағы қазақстандық маман, Алматыдағы NOTO Agency маркетингтік агенттігінің негізін қалаушысы әрі бас директоры.<ref name="forbes-top8">{{cite web|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-noto">{{cite web|title=Мария Мун основала собственное маркетинговое агентство|url=https://tribune.kz/mariya-mun-osnovala-sobstvennoe-marketingovoe-agentstvo/|publisher=Tribune.kz|date=2022-10-31|lang=ru}}</ref> Агенттікті құрғанға дейін Procter & Gamble, RG Brands, «Альфа-Банк Қазақстан», Magnum және Home Credit Bank компанияларында маркетинг бойынша басшы қызметтер атқарған.<ref name="forbes-top8" /><ref name="tribune-noto" /> 2025 жылы Forbes Kazakhstan басылымы оны «Қазақстандағы маркетинг саласындағы үздік 8 әйел» тізіміне енгізді.<ref name="forbes-top8" /> == Өмірбаяны == Мария Мун 1986 жылғы 3 желтоқсанда Алматыда дүниеге келген. КИМЭП университетін «Маркетинг» мамандығы бойынша бітірген.<ref name="redapple">{{cite web|title=Мария Мун. Жюри. Маркетинг|url=https://festival.ru/red-apple-marketing/jury/jury_2395.html|publisher=Международный фестиваль рекламы Red Apple|lang=ru}}</ref><ref name="weproject">{{cite web|title=Профессия маркетолог. Мария Мун об особенностях работы и трендах маркетинга|url=https://weproject.media/articles/detail/professiya-marketolog-mariya-mun-ob-osobennostyakh-raboty-i-trendakh-marketinga/|publisher=WEproject|date=2022-02-25|lang=ru}}</ref> Мансабын Procter & Gamble компаниясынан бастаған,<ref name="redapple" /> Алматы, Женева және Мәскеу кеңселерінде қызмет атқарған.<ref name="redapple" /><ref name="weproject" /> Осы жылдары ол Ariel, Pampers, Gillette, Pantene сияқты брендтермен жұмыс істеген.<ref name="wonderwomen">{{cite web|title=Мария Мун|url=https://wonderwomenhub.com/wwmentorship/tproduct/690131889-234070951061-mariya-mun|publisher=Wonder Women|lang=ru}}</ref> Procter & Gamble компаниясынан кеткеннен кейін Мун RG Brands компаниясында маркетинг директоры қызметіне ауысқан. Онда Pepsi компаниясымен франшиза шартын қайта жасасуға және адалдық бағдарламасын іске қосуға атсалысқан.<ref name="weproject" /> 2019–2021 жылдары «Альфа-Банк Қазақстанда» «Маркетинг және клиенттік тәжірибе» бағытының басқарушы директоры болған.<ref name="tribune-alfa">{{cite web|title=Мария Мун: банковский маркетинг уже не скучен|url=https://tribune.kz/mariya-mun-bankovskij-marketing-uzhe-ne-skuchen/|publisher=Tribune.kz|date=2021-08-11|lang=ru}}</ref> 2021–2022 жылдары Magnum сауда желісінде маркетинг және клиенттік тәжірибе жөніндегі басқарушы директор қызметін атқарған.<ref name="retailru">{{cite web|title=ТС Magnum: «Мы растём, опережая рынок»|url=https://www.retail.ru/articles/ts-magnum-my-rastem-operezhaya-rynok/|publisher=Retail.ru|lang=ru}}</ref><ref name="depot">{{cite web|title=Магнум: комплекс стратегических работ и фирменный стиль казахстанской торгово-розничной сети|url=https://www.depotwpf.ru/portfolio/magnum/|publisher=Depot Branding Agency|lang=ru}}</ref><ref name="weproject" /> 2022–2023 жылдары Қазақстандағы «Home Credit Bank» АҚ-ның маркетинг директоры болып жұмыс істеген.<ref name="forbes-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?» — Home Credit Bank представил обновлённое позиционирование бренда|url=https://forbes.kz/articles/chto_vyi_sebe_pozvolyaete_-_home_credit_bank_predstavil_obnovlennoe_pozitsionirovanie_brenda|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2023-09-07|lang=ru}}</ref><ref name="steppe-awards">{{cite web|title=Вселенная креатива: как прошла премия STEPPE Awards 2023|url=https://the-steppe.com/gorod/sobytiya/vselennaya-kreativa-kak-prosila-premiya-steppe-awards-2023|publisher=The Steppe|date=2023-11|lang=ru}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте банк «Что вы себе позволяете?» атты жаңартылған позициялау мен имидждік науқанын таныстырды, оның әзірленуі туралы Мун маркетинг директоры ретінде көпшілік алдында пікір білдірген.<ref name="forbes-hcb" /><ref name="nurkz-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?»: Home Credit Bank представил обновлённое позиционирование бренда|url=https://www.nur.kz/nurfin/banks/2035712-chto-vy-sebe-pozvolyaete-home-credit-bank-predstavil-obnovlennoe-pozitsionirovanie-brenda/|publisher=NUR.KZ|date=2023-09|lang=ru}}</ref><ref name="sostav-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?»: Home Credit Bank в Казахстане обновил позиционирование бренда|url=https://www.sostav.ru/publication/home-credit-bank-v-64237.html|publisher=Sostav.ru|date=2023-11-09|lang=ru}}</ref> === NOTO Agency === 2022 жылы Мун NOTO маркетингтік агенттігін құрған.<ref name="forbes-top82">{{cite web|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-noto2">{{cite web|title=Мария Мун основала собственное маркетинговое агентство|url=https://tribune.kz/mariya-mun-osnovala-sobstvennoe-marketingovoe-agentstvo/|publisher=Tribune.kz|date=2022-10-31|lang=ru}}</ref> 2025 жылға қарай агенттік үш бағытты дамытты: NOTO Agency креативтік бюросы, Dye.mag lifestyle-медиасы және Орталық Азия сахнасының өнерпаздарымен жұмыс істейтін музыкалық лейбл.<ref name="forbes-top82" /> Агенттік Азия-Тынық мұхиты өңіріндегі үздік 10 креативті агенттіктің қатарына кірді, ал Forbes оны Орталық Азиядағы ең көп марапатталған тәуелсіз агенттік деп атады.<ref name="forbes-top82" /><ref name="redapple2">{{cite web|title=Мария Мун. Жюри. Маркетинг|url=https://festival.ru/red-apple-marketing/jury/jury_2395.html|publisher=Международный фестиваль рекламы Red Apple|lang=ru}}</ref> Агенттіктің ең танымал жобасы — Old Spice бренді (Procter & Gamble) мен қазақстандық «Ирина Кайратовна» тобының бірлескен жобалар сериясы болды. Алғашқы ролик пен «Чина» әні 2023 жылы жарық көрді, оның продюсері Мун болды.<ref name="tribune-china">{{cite web|title=Мария Мун: маркетинг смыслов и ценностей — важный тренд|url=https://tribune.kz/mariya-mun-marketing-smyslov-i-tsennostej-vazhnyj-trend/|publisher=Tribune.kz|date=2023-10-05|lang=ru}}</ref> Жалғасы ретінде 2024 жылғы маусымда «Айдахар» әні мен клипі шықты; екі роликтің де режиссері — Малик Зенгер, продюсері — Мария Мун.<ref name="tribune-aidakhar">{{cite web|title=NOTO agency представило новый клип Ирины Кайратовны для бренда Old Spice|url=https://tribune.kz/noto-agency-predstavilo-novyj-klip-iriny-kajratovny-dlya-brenda-old-spice/|publisher=Tribune.kz|date=2024-06|lang=ru}}</ref><ref name="warc">{{cite web|title=Old Spice: Aidakhar|url=https://www.warc.com/content/paywall/article/spikes-asia/old-spice-aidakhar/en-gb/160073|publisher=WARC|lang=en}}</ref> 2024 жылғы сәуірде Орталық Азиядағы маркетинг тиімділігі бойынша E+ Awards сыйлығында «Чина» кейсі (Old Spice бренді, NOTO Agency агенттігі) Brand Experience номинациясында Гран-приге және «Азық-түлік емес тауарлар» номинациясында алтын жүлдеге ие болды.<ref name="tribune-eplus">{{cite web|url=https://tribune.kz/stali-izvestny-pobediteli-premii-e-awards-tsentralnaya-aziya-2024/|title=Стали известны победители премии E+ Awards Центральная Азия 2024|publisher=Tribune.kz|date=2024-04-26|lang=ru}}</ref><ref name="eplus-official">{{cite web|url=https://eplus.international/car/award/news/2024/pobediteli-2024|title=Объявлены победители E+ Awards CAR 2024|publisher=E+ Awards Центральная Азия|date=2024|lang=ru}}</ref> Маусым қорытындысы бойынша NOTO Agency жылдың агенттігі, ал Old Spice (Procter & Gamble Қазақстан) жылдың бренді атанды.<ref name="kapital-eplus">{{cite web|url=https://kapital.kz/business/125287/stali-izvestny-pobediteli-premii-ye-awards-tsentral-naya-aziya-2024.html|title=Стали известны победители премии E+ Awards Центральная Азия 2024|publisher=Kapital.kz|date=2024-04-26|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-rating">{{cite web|url=https://tribune.kz/opublikovany-rejtingi-effektivnosti-agentstv-i-brendov-e-awards-tsentralnaya-aziya-2024/|title=Опубликованы Рейтинги эффективности агентств и брендов E+ Awards Центральная Азия 2024|publisher=Tribune.kz|date=2024-04-30|lang=ru}}</ref> 2025 жылғы сәуірде Сингапурда өткен Spikes Asia фестивалінде Old Spice үшін жасалған «Aidakhar» кейсі (Procter & Gamble / NOTO Agency, Алматы) Music санатында Гран-приге ие болды.<ref name="spikes-official">{{cite web|url=https://www.spikes.asia/news/spikes-asia-announces-its-2025-winners|title=Spikes Asia announces its 2025 winners|publisher=Spikes Asia|date=2025-04-24|lang=en}}</ref><ref name="adobo">{{cite web|url=https://www.adobomagazine.com/advertising-awards/spikes-asia-unveils-its-2025-winners/|title=Spikes Asia unveils its 2025 winners|publisher=adobo Magazine|date=2025-04-25|lang=en}}</ref><ref name="campaignasia">{{cite web|url=https://www.campaignasia.com/article/australia-and-india-lead-the-grand-prix-tally-at-spikes-asia-2025-as-kazakhstan-s/502141|title=Australia and India lead the Grand Prix tally at Spikes Asia 2025 as Kazakhstan secures first-ever wins|publisher=Campaign Asia|date=2025-04-24|lang=en}}</ref><ref name="tribune-spikes">{{cite web|url=https://tribune.kz/gforce-i-noto-agency-vpervye-dlya-kazahstana-zavoevali-gran-pri-spikes-asia-2025/|title=GForce и NOTO Agency впервые для Казахстана завоевали Гран-при Spikes Asia 2025|publisher=Tribune.kz|date=2025-04-25|lang=ru}}</ref> Сол жылы «Aidakharr» кейсі Cannes Lions фестивалінің шорт-листіне енді.<ref name="adasia">{{cite web|url=https://www.adasia.info/post/2026-29-06-canneslions|title=Cannes Lions 2026: 4 шорт-листа|publisher=AdAsia (Центрально-Азиатская Рекламная Ассоциация)|date=2026-06|lang=ru}}</ref> 2024 жылғы желтоқсанда Мун қазақстандық музыкант Молданазардың Лондондағы AIR Studios студиясында жазылған «Arbir Janga (To every living soul)» әні мен клипінің бас продюсері болды; клиптің режиссері — Жаннат Алшанова, ал жазу процесін режиссер Қанат Бейсекеев құжаттады.<ref name="tatler-arbir">{{cite web|url=https://www.tatlerasia.kz/lifestyle/entertainment/cto-nuzno-znat-o-novoj-pesne-moldanazar-arbir-janga-ru|title=Что нужно знать о новой песне Moldanazar Arbir Janga|publisher=Tatler Asia Kazakhstan|lang=ru}}</ref><ref name="parasat-arbir">{{cite web|url=https://parasat.club/news/moldanazar-predstavil-pesnyu-o-mire-zapisannuyu-v-legendarnoi-studii-air-studios-v-londone-8993|title=Moldanazar представил песню о мире, записанную в легендарной студии AIR Studios в Лондоне|publisher=Parasat|date=2024-12|lang=ru}}</ref> 2025 жылғы желтоқсанда Forbes Kazakhstan Мария Мунды «Қазақстандағы маркетинг саласындағы үздік 8 әйел» тізіміне қосты.<ref name="forbes-top83">{{cite web|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref> == Сараптамалық қызметі == 2023 жылы Мун қазақстандық STEPPE Awards сыйлығының «Бизнес және кәсіпкерлік» номинациясының кураторы болды.<ref name="steppe-awards2">{{cite web|url=https://the-steppe.com/gorod/sobytiya/vselennaya-kreativa-kak-prosila-premiya-steppe-awards-2023|title=Вселенная креатива: как прошла премия STEPPE Awards 2023|publisher=The Steppe|date=2023-11|lang=ru}}</ref> Мун E+ Awards тиімділік сыйлығы мен Red Apple халықаралық жарнама фестивалінің қазылар алқасына кірген.<ref name="redapple3">{{cite web|url=https://festival.ru/red-apple-marketing/jury/jury_2395.html|title=Мария Мун. Жюри. Маркетинг|publisher=Международный фестиваль рекламы Red Apple|lang=ru}}</ref> 2025 жылғы желтоқсанда ол Spikes Asia 2026 фестивалінің Entertainment, Gaming, Music санаттары бойынша қазылар алқасының мүшесі болып жарияланды.<ref name="spikes-jury">{{cite web|url=https://canneslions.today/tpost/eorrzunyl1-predstavlyaem-zhyuri-spikes-asia-2026|title=Представляем жюри Spikes Asia 2026|author=Ускембаев А.|publisher=Cannes Lions in KZ, KG, UZ|date=2025-12-11|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == ay0o11iqo81buylfisnzoyktlnle043 Санат:Бақылау (әлеуметтік және саяси) 14 785900 3648330 2026-08-27T12:01:20Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Әлеуметтік ықпал]] [[Санат:Саяси концепциялар]] [[Санат:Билік (әлеуметтік және саяси) ұғымдары]] 3648330 wikitext text/x-wiki [[Санат:Әлеуметтік ықпал]] [[Санат:Саяси концепциялар]] [[Санат:Билік (әлеуметтік және саяси) ұғымдары]] 7khuqwcohcxyy4z2y7s5en3rowt0flu Санат:Әлеуметтік ықпал 14 785901 3648331 2026-08-27T12:02:49Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Саяси концепциялар]] [[Санат:Әлеуметтік мәселелер]] [[Санат:Әлеуметтік психология]] 3648331 wikitext text/x-wiki [[Санат:Саяси концепциялар]] [[Санат:Әлеуметтік мәселелер]] [[Санат:Әлеуметтік психология]] oy3bdxnzcawca9avbqwvnam8p8b9ecg Санат:Билік (әлеуметтік және саяси) ұғымдары 14 785902 3648333 2026-08-27T12:04:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Билік]] [[Санат:Саяси концепциялар]] 3648333 wikitext text/x-wiki [[Санат:Билік]] [[Санат:Саяси концепциялар]] 1vnk7t1m23u1q11i17tnl9mmtt169r7 Санат:Ұйымдық мәдениет 14 785903 3648334 2026-08-27T12:07:33Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ұйымдық зерттеулер]] [[Санат:Ұйымдар]] [[Санат:Мәдениеттер]] 3648334 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ұйымдық зерттеулер]] [[Санат:Ұйымдар]] [[Санат:Мәдениеттер]] fk5f1feei7dmfktboomrir3a0znpvjz Санат:Ұйымдық зерттеулер 14 785904 3648335 2026-08-27T12:08:46Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ұйымдық мінез-құлық]] [[Санат:Әлеуметтанумен байланысты пәнаралық ғылымдар]] 3648335 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ұйымдық мінез-құлық]] [[Санат:Әлеуметтанумен байланысты пәнаралық ғылымдар]] 4624y2ia4a7a41dl9gtpm0v4cisqads Санат:Ұйымдық мінез-құлық 14 785905 3648336 2026-08-27T12:10:15Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Адам мінез-құлықтары]] [[Санат:Өндірістік және ұйымдық психология]] [[Санат:Ұйым теориясы]] 3648336 wikitext text/x-wiki [[Санат:Адам мінез-құлықтары]] [[Санат:Өндірістік және ұйымдық психология]] [[Санат:Ұйым теориясы]] 3e316oc5dddrxw0fltz6dz32e7ddfa5 Санат:Өндірістік және ұйымдық психология 14 785906 3648337 2026-08-27T12:12:22Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қолданбалы психология]] [[Санат:Әлеуметтік психология]] [[Санат:Еңбек зерттеулері]] [[Санат:Ұйымдық зерттеулер]] 3648337 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қолданбалы психология]] [[Санат:Әлеуметтік психология]] [[Санат:Еңбек зерттеулері]] [[Санат:Ұйымдық зерттеулер]] 8hgbfu1x0afrl3t6n6cymh658wzibjx Санат:Еңбек зерттеулері 14 785907 3648338 2026-08-27T12:13:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Еңбек]] [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] 3648338 wikitext text/x-wiki [[Санат:Еңбек]] [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] 591v63vg7kh9jka77wospf4q8ro8b9s Санат:Ұйым теориясы 14 785908 3648339 2026-08-27T12:14:51Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ұйымдар]] [[Санат:Әлеуметтік теориялар]] 3648339 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ұйымдар]] [[Санат:Әлеуметтік теориялар]] h07ttmwe0f1v3u2vycc1f46vlu6byp3 Санат:Кәсіби зерттеулер 14 785909 3648340 2026-08-27T12:17:35Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Академиялық пәндер]] 3648340 wikitext text/x-wiki [[Санат:Академиялық пәндер]] assu9nccca548eswx83o0mj787bnj8m Санат:Мінез-құлық ғылымдары 14 785910 3648341 2026-08-27T12:19:03Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] 3648341 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] 5hyv8lgxx6ujeuiuwlc1cj8rdulp5f1 Санат:Пайда мен залал туралы есеп 14 785911 3648342 2026-08-27T12:21:42Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қаржылық есептілік]] [[Санат:Табыс]] 3648342 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қаржылық есептілік]] [[Санат:Табыс]] 1b5ly661klijcsbmsh1e1n3am6vu34s Санат:Капиталды басқару 14 785912 3648343 2026-08-27T12:32:14Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Капитал]] [[Санат:Қаржылық менеджмент]] [[Санат:Қаржы капиталы]] 3648343 wikitext text/x-wiki [[Санат:Капитал]] [[Санат:Қаржылық менеджмент]] [[Санат:Қаржы капиталы]] 8eg3kg1nx39ibxrjxyjl8dv8xv0do4u Санат:Қаржы капиталы 14 785913 3648344 2026-08-27T12:33:35Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Өндіріс факторлары]] [[Санат:Капитал]] [[Санат:Қаржылық есеп]] 3648344 wikitext text/x-wiki [[Санат:Өндіріс факторлары]] [[Санат:Капитал]] [[Санат:Қаржылық есеп]] 1hmu8kgvxu5fgueeahw4279mn991vpv Санат:Жеке капитал 14 785914 3648345 2026-08-27T12:42:32Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жеке сектор]] [[Санат:Қаржы нарықтары]] [[Санат:Үлестік бағалы қағаздар]] [[Санат:Активтерді басқару]] [[Санат:Инвестициялар]] 3648345 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жеке сектор]] [[Санат:Қаржы нарықтары]] [[Санат:Үлестік бағалы қағаздар]] [[Санат:Активтерді басқару]] [[Санат:Инвестициялар]] 7wqbmu70mlljnkgna11u63z4xgvht7b Санат:Үлестік бағалы қағаздар 14 785915 3648346 2026-08-27T12:44:26Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құнды қағаздар]] [[Санат:Корпоративтік қаржы]] 3648346 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құнды қағаздар]] [[Санат:Корпоративтік қаржы]] ffnkqwu8cncxxbqgnk9gsxt7vlrr5i0 Мадона 0 785916 3648376 2026-08-27T14:43:25Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3648376 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8wbjwmgqraiyg7o3zp6rhznvk8jf5lt 3648378 3648376 2026-08-27T14:44:01Z Мағыпар 100137 үлгі 3648378 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] eikqpeeor80pko0h0xowvlx72760btj 3648382 3648378 2026-08-27T14:47:04Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648382 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] qe1zo6fjnhkm6wcg9s6s06mop0tg8q0 3648383 3648382 2026-08-27T14:47:49Z Мағыпар 100137 дереккөз 3648383 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 2ipns4jy7h1nxjvozsgk2da7fscb8tx 3648386 3648383 2026-08-27T14:53:47Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648386 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видзем төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 18s6xgoeum2z9wpwxb4sl4ov5ygbt0b 3648387 3648386 2026-08-27T14:57:04Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ толықтыру 3648387 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] c7zpdmpxs7uyrdj0o3evtm4yts4kq69 3648388 3648387 2026-08-27T14:58:28Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3648388 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] a3ouvac3k6m2k1kcor02o7jq2d0giv1 3648391 3648388 2026-08-27T15:01:34Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648391 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 1adxvin3mo3wcu8ydirc3k9s4bh8kai 3648392 3648391 2026-08-27T15:05:28Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3648392 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] m5gqjdz274z4n86viq9brxggitlru7e 3648393 3648392 2026-08-27T15:09:19Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3648393 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 11w4xptdr9j26685s7qavxgu9ypyhzk 3648394 3648393 2026-08-27T15:12:57Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648394 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] blozgxwecnjb1bzosfpjgs6e6uq2tmc 3648395 3648394 2026-08-27T15:13:26Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3648395 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар. Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] stl9kbxu53yphepbrtlqj5sg1tbe9l2 3648396 3648395 2026-08-27T15:18:06Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3648396 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар. Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] r0ffgfj4m7pcejdetclqd0xwyvd6b6m 3648397 3648396 2026-08-27T15:20:01Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3648397 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар. Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 4nn8zrlloda9df5wqag9n0d79pwx865 3648398 3648397 2026-08-27T15:21:59Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3648398 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 480juj7b9lzkqjxghbc49sgb5vbx82o 3648400 3648398 2026-08-27T15:24:23Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648400 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 83mwahkgulwr05od9bmd445rm9s159v 3648401 3648400 2026-08-27T15:33:34Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3648401 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] aymv96la1swzp4qhk7lhs574g9cbm2h 3648402 3648401 2026-08-27T15:34:58Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3648402 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 408w3dk3h7d5ff2m5vwf4xsrzom0dx4 3648403 3648402 2026-08-27T15:36:24Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3648403 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3p8x5z7vjepxp0webcpdfub3xdk29hi 3648404 3648403 2026-08-27T15:37:32Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3648404 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] aotr2x38ighzgtp4nigspak4y7j29ma 3648405 3648404 2026-08-27T15:38:43Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3648405 wikitext text/x-wiki '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 7xcp9giew82ksqfdeeotiv0xgw6nbrb 3648417 3648405 2026-08-27T17:09:28Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3648417 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 097u8gifqeg0vs0gk6gxydq11zcq18a 3648418 3648417 2026-08-27T17:12:07Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3648418 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 91luq91nf406ka46r0qcvkax51trwy6 3648419 3648418 2026-08-27T17:12:35Z Мағыпар 100137 үлгі 3648419 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Madona.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] efuo40fq9o44cegg2sdn9qcmtisul3e 3648420 3648419 2026-08-27T17:12:56Z Мағыпар 100137 үлгі 3648420 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Madona.svg |ту = Flag of Madona.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ecpqj4bffcezifldojna7v7ptfxcdtj 3648421 3648420 2026-08-27T17:14:13Z Мағыпар 100137 үлгі 3648421 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Madona.svg |ту = Flag of Madona.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =51 |lat_sec =15 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =13 |lon_sec =12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] afnatdtc625ibkw8vfz59a8afdl3pfz 3648422 3648421 2026-08-27T17:14:54Z Мағыпар 100137 үлгі 3648422 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Madona.svg |ту = Flag of Madona.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =51 |lat_sec =15 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =13 |lon_sec =12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадона аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] nfm8i6obljg4y7i5heads364xeorgey 3648423 3648422 2026-08-27T17:16:03Z Мағыпар 100137 үлгі 3648423 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Madona.svg |ту = Flag of Madona.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =51 |lat_sec =15 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =13 |lon_sec =12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадона аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Madona |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] sx9o557nid192u349g4hthwff1fe7pa 3648424 3648423 2026-08-27T17:17:10Z Мағыпар 100137 үлгі 3648424 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Madona.svg |ту = Flag of Madona.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =51 |lat_sec =15 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =13 |lon_sec =12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадона аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4801 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Madona |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 0cmxsqabo5bchben0unusywk2y6q6pr 3648425 3648424 2026-08-27T17:17:41Z Мағыпар 100137 үлгі 3648425 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Madona.svg |ту = Flag of Madona.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =51 |lat_sec =15 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =13 |lon_sec =12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадона аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7401 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4801 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Madona |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5ajc2uij1c4z0wfnzvuant88ptycqlt 3648426 3648425 2026-08-27T17:19:11Z Мағыпар 100137 үлгі 3648426 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Madona.svg |ту = Flag of Madona.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =51 |lat_sec =15 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =13 |lon_sec =12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадона аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1926 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1926 |жер аумағы = 10,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7401 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 827,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4801 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Madona |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] b21djamekfq6sy1tpo8vlkcxw6mcgal 3648427 3648426 2026-08-27T17:21:28Z Мағыпар 100137 сурет қою 3648427 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Madona.svg |ту = Flag of Madona.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =51 |lat_sec =15 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =13 |lon_sec =12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадона аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1926 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1926 |жер аумағы = 10,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7401 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 827,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4801 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Madona |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Madonas stacija 18.JPG|Теміржол стансасы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 2ok8lg0eqpfoeb1oaa7xzodgb1wc338 3648428 3648427 2026-08-27T17:23:46Z Мағыпар 100137 сурет қою 3648428 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Madona.svg |ту = Flag of Madona.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =51 |lat_sec =15 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =13 |lon_sec =12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадона аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1926 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1926 |жер аумағы = 10,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7401 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 827,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4801 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Madona |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Modon, Große str.jpg|нобай|солға|300px|1918 ж. Мадонаның басты көшесі]] Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Madonas stacija 18.JPG|Теміржол стансасы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] pi50k6xbqoytqh9hk6yu2p6v3cqt56w 3648429 3648428 2026-08-27T17:24:34Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3648429 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Madona.svg |ту = Flag of Madona.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =51 |lat_sec =15 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =13 |lon_sec =12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадона аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1926 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1926 |жер аумағы = 10,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7401 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 827,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4801 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Madona |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Modon, Große str.jpg|нобай|солға|300px|1918 ж. Мадонаның басты көшесі]] Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Madonas stacija 18.JPG|Теміржол стансасы Saieta square.jpg|Қала алаңы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5u8jkayghl233r6698velrxt5viwegk 3648430 3648429 2026-08-27T17:25:20Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3648430 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Madona.svg |ту = Flag of Madona.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =51 |lat_sec =15 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =13 |lon_sec =12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадона аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1926 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1926 |жер аумағы = 10,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7401 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 827,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4801 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Madona |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Modon, Große str.jpg|нобай|солға|300px|1918 ж. Мадонаның басты көшесі]] Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Madonas stacija 18.JPG|Теміржол стансасы Saieta square.jpg|Қала алаңы Madonas pilsētas kultūras nams.jpg|Мәдениет үйі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] jght7bxugaj89ok1uo6zql9sugcz972 3648431 3648430 2026-08-27T17:26:13Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3648431 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мадона |шынайы атауы = {{lang-lv|Madona}} |сурет = Madona Stad.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Madona.svg |ту = Flag of Madona.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =51 |lat_sec =15 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =13 |lon_sec =12 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мадона аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1926 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1926 |жер аумағы = 10,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7401 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 827,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-4801 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Madona |сайты = |сайт тілі = }} '''Мадона''' ({{lang-lv|Madona}}) — [[Латвия]]дағы қала (1926 жылдан бастап), бөлек әкімшілік-аумақтық бірлік және сонымен бірге [[Мадона аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Мадонна халқының саны 2026 жылы 7401 адамды құрады. Мадонна Латвияның 76 қаласының бірі және Латвияда халық саны бойынша 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-madona-11459.html|title=Население Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Мадона қаласы Латвияның шығыс бөлігіндегі Видземе төбесінде орналасқан. Мұндағы қар қабаты басқа аймақтарға қарағанда 20 см биік, ал қыс бір айдан ұзақ. Елдегі ең биік тау — Гайзинькалнс осы аймақта орналасқан. Оның биіктігі 300 м-ден асады. [[Рига]]ға дейінгі қашықтық — 166 км.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/madona_lc4385|title=Европа > Латвия > Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Modon, Große str.jpg|нобай|солға|300px|1918 ж. Мадонаның басты көшесі]] Мадона немесе Биржи есімді қала 17 ғасырла пайда болды. Қала атауының шығу тегі туралы көп мәлімет жоқ. Атаудың «Модон» (неміс тілінен аударғанда - айырбас) сөзінен шыққан деген нұсқа бар. Шынында да, бұл аймақта Латгале мен Видземе тұрғындары арасында белсенді сауда жүрген. Сондай-ақ, бұл атау қаладан 1 шақырым жерде орналасқан Мадона көлімен байланысты болуы мүмкін. Мадона қаласы тек 1900 жылдан кейін ғана белсенді дами бастады. 1903 жылы мұнда Стукмани мен Валканы байланыстыратын тар табанды теміржол желісі салынды. Ал Мадонеде станса ашылды ашылды. 1921 жылы Мадона тәуелсіз қалаға айналды. 1925 жылдан бастап қала Мадона аймағының орталығы болды. 1926 жылы Мадоннаға қала мәртебесі берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадона 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16472-Madona.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі зауыттар жоқ, сондықтан экология жағдай таза. Шағын жиһаз және ағаш өңдеу фабрикалары, туристік агенттіктер, сауда кәсіпорындары, сондай-ақ шағын ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу зауыттары бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/madona/|title=Мадона|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> Қаланың Латвияның басқа бөліктерімен жақсы көлік байланысы бар, сондай-ақ Ригамен және басқа да ірі қалалармен тұрақты автобус және пойыз қатынасы бар. Қала арқылы Р37 Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене аймақтық тас жолы өтеді. Аймақтық магистральдар: P30 Цесис — Вецпиебалга — Мадона, P62 Краслава — Прейли — Мадона және P84 Мадона — Варакляны. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде — V841Мадона — Ляудона — Екабпилс және V901 Мадона айналма жолы.<br /> Қалада Плявиняс — Гулбене желісінде орналасқан Мадона теміржол стансасы бар. == Көрікті орындары == Қала көптеген көлдерімен, ормандарымен және төбелерімен әдемі қоршаған ортасымен танымал. Қалада Мадона аймақтық мұражайы, Мадона лютеран шіркеуі және Мадона өнер мектебі сияқты бірнеше мәдени орындар бар. Мадоннаның ең танымал жерлері: *'''Мадона аймақтық мұражайы''' — қаланың орталығында орналасқан бұл мұражай аймақтың мәдени тарихын көрсетеді. Онда бірнеше көрмелер, соның ішінде дәстүрлі латыш костюмдері мен қолөнері, сондай-ақ суреттер, фотосуреттер және артефактілер жинағы бар. *'''Крусткални табиғи саябағы''' — Мадонаның жанында орналасқан саябақ табиғат аясында серуендеу және жаяу серуендеу үшін тамаша мүмкіндіктер ұсынады. Онда құстарды бақылау және жабайы табиғатты тамашалауға арналған бірнеше жаяу жүргіншілер жолдары мен бақылау мұнаралары бар. *'''Рим-католик шіркеуі''' — шіркеу Мадонаның орталығында орналасқан және әсерлі витраждарымен және дизайнымен танымал. Бұл аймақтың жергілікті сәулеті мен діни тарихын зерттегісі келетін келушілер үшін танымал орын. *'''Мадона мұз айдыны сарайы''' — мұз сарайы Мадонаның орталығында орналасқан және келушілер үшін коньки тебу және хоккей ойнау үшін танымал орын. Сондай-ақ, жыл бойы әртүрлі іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-madona.htm|title=Карта Мадоны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-27|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Madonas stacija 18.JPG|Теміржол стансасы Saieta square.jpg|Қала алаңы Madonas pilsētas kultūras nams.jpg|Мәдениет үйі Pareizticīgo baznīca pie Madonas.jpg|Православие шіркеуі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] nlzx3fzlvduaas7av1paizbgqefik8v Қатысушы талқылауы:Narcis90 3 785917 3648380 2026-08-27T14:44:26Z Cabayi 54188 Cabayi [[Қатысушы талқылауы:Narcis90]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Prometheu$]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Narcis90|Narcis90]]" to "[[Special:CentralAuth/Prometheu$|Prometheu$]]" 3648380 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Prometheu$]] lphd66rgypkflrs49pw6602qmn1czaq Қатысушы талқылауы:Роман Владимирович Л. 3 785918 3648385 2026-08-27T14:51:34Z S.Marchenko 170485 S.Marchenko [[Қатысушы талқылауы:Роман Владимирович Л.]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Wiki-Znachor]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Роман Владимирович Л.|Роман Владимирович Л.]]" to "[[Special:CentralAuth/Wiki-Znachor|Wiki-Znachor]]" 3648385 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Wiki-Znachor]] gsqq1e4xrt5z4ddjmllqqjl98cug6du Астероидтар тізімі (1701—1800) 0 785919 3648389 2026-08-27T15:00:04Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: <big>[[Астероидтар тізімі (1601—1700)|(1601—1700)]] • '''[[Астероидтар тізімі]]''' • [[Астероидтар тізімі (1801—1900)|(1801—1900)]]</big> {| class="wikitable" |+ !Аты !Ашылған күні !Ашылған жері !Кім ашты |- |[[(1701) Окаванго]] (Okavango) || [[6 шілде]] [[1953 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || Джозеф Чармс |- |... 3648389 wikitext text/x-wiki <big>[[Астероидтар тізімі (1601—1700)|(1601—1700)]] • '''[[Астероидтар тізімі]]''' • [[Астероидтар тізімі (1801—1900)|(1801—1900)]]</big> {| class="wikitable" |+ !Аты !Ашылған күні !Ашылған жері !Кім ашты |- |[[(1701) Окаванго]] (Okavango) || [[6 шілде]] [[1953 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || Джозеф Чармс |- |[[(1702) Калахари]] (Kalahari) || [[7 шілде]] [[1924 жыл]] || Йоханнесбург || [[Эйнар Герцшпрунг]] |- |[[(1703) Барри]] (Barry) || [[2 қыркүйек]] [[1930 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Макс Вольф]] |- |[[(1704) Вахман]] (Wachmann) || [[7 наурыз]] [[1924 жыл]] || Гейдельберг || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1705) Тапио]] (Tapio) || [[26 қыркүйек]] [[1941 жыл]] || [[Турку обсерваториясы]] || [[Лийси Отерма]] |- |[[(1706) Дикфосс]] (Dieckvoss) || [[5 қазан]] [[1931 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1707) Шанталь]] (Chantal) || [[8 қыркүйек]] [[1932 жыл]] || [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]] || [[Эжен Жозеф Дельпорт]] |- |[[(1708) Полит]] (Pólit) || [[1 желтоқсан]] [[1929 жыл]] || [[Фабра обсерваториясы]] || [[Хосе Комас Сола]] |- |[[(1709) Украина]] (Ukraina) || [[16 тамыз]] [[1925 жыл]] || [[Симеиз обсерваториясы]] || [[Григорий Абрамович Шайн|Шайн Г. А.]] |- |[[(1710) Готард]] (Gothard) || [[20 қазан]] [[1941 жыл]] || [[Конкой обсерваториясы]] || [[Дьёрдь Кулин]] |- |[[(1711) Сандрин]] (Sandrine) || [[29 қаңтар]] [[1935 жыл]] || [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]] || [[Эжен Жозеф Дельпорт]] |- |[[(1712) Ангола]] (Angola) || [[28 мамыр]] [[1935 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Сирил Джексон]] |- |[[(1713) Банкильон]] (Bancilhon) || [[27 қыркүйек]] [[1951 жыл]] || [[Алжир обсерваториясы]] || [[Луи Буайе]] |- |[[(1714) Си]] (Sy) || [[25 шілде]] [[1951 жыл]] || Алжир || Луи Буайе |- |[[(1715) Салли]] (Salli) || [[9 сәуір]] [[1938 жыл]] || [[Турку обсерваториясы]] || [[Хейкки Аликоски]] |- |[[(1716) Питер]] (Peter) || [[4 сәуір]] [[1934 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1717) Арлон]] (Arlon) || [[8 қаңтар]] [[1954 жыл]] || [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]] || [[Сильвен Арен]] |- |[[(1718) Намибия]] (Namibia) || [[14 қыркүйек]] [[1942 жыл]] || [[Турку обсерваториясы]] || [[Марью Вяйсяля]] |- |[[(1719) Енс]] (Jens) || [[17 ақпан]] [[1950 жыл]] || Гейдельберг || Карл Райнмут |- |[[(1720) Нильс]] (Niels) || [[7 ақпан]] [[1935 жыл]] || Гейдельберг || Карл Райнмут |- |[[(1721) Уэллс]] (Wells) || [[3 қазан]] [[1953 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] || [[Indiana Asteroid Program|IAP]] |- |[[(1722) Гоффин]] (Goffin) || [[23 ақпан]] [[1938 жыл]] || [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]] (Уккел) || [[Эжен Жозеф Дельпорт]] |- |[[(1723) Клемола]] (Klemola) || [[18 наурыз]] [[1936 жыл]] || [[Турку обсерваториясы]] || [[Ирьё Вяйсяля]] |- |[[(1724) Владимир]] (Vladimir) || [[28 ақпан]] [[1932 жыл]] || Уккел || Эжен Жозеф Дельпорт |- |[[(1725) КрАО]] (CrAO) || [[20 қыркүйек]] [[1930 жыл]] || [[Симеиз обсерваториясы]] || [[Григорий Николаевич Неуймин|Неуймин Г. Н.]] |- |[[(1726) Хоффмейстер]] (Hoffmeister) || [[24 шілде]] [[1933 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1727) Метте]] (Mette) || [[25 қаңтар]] [[1965 жыл]] || [[Бойден обсерваториясы]] || [[А. Дэвид Эндрюс]] |- | [[(1728) Гёте Линк]] (Goethe Link) || [[12 қазан]] [[1964 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] (Бруклин) || [[Indiana Asteroid Program|IAP]] |- |[[(1729) Берил]] (Beryl) || [[19 қыркүйек]] [[1963 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1730) Марселине]] (Marceline) || [[17 қазан]] [[1936 жыл]] || [[Ницца обсерваториясы]] || [[Маргарита Ложье]] |- |[[(1731) Смэтс]] (Smuts) || [[9 тамыз]] [[1948 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Эрнест Джонсон]] |- |[[(1732) Хайке]] (Heike) || [[9 наурыз]] [[1943 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1733) Зильке]] (Silke) || [[19 ақпан]] [[1938 жыл]] || Гейдельберг || [[Альфред Борман]] |- |[[(1734) Жонголович]] (Zhongolovich) || [[11 қазан]] [[1928 жыл]] || [[Симеиз обсерваториясы]] || [[Григорий Николаевич Неуймин|Неуймин Г. Н.]] |- |[[(1735) ИТА]] (ITA) || [[10 қыркүйек]] [[1948 жыл]] || Симеиз || [[Пелагея Фёдоровна Шайн|Шайн П. Ф.]] |- |[[(1736) Флуарак]] || [[6 қыркүйек]] [[1967 жыл]] || [[Бордо обсерваториясы]] || [[Ги Сулье]] |- |[[(1737) Северный]] (Severny) || [[13 қазан]] [[1966 жыл]] || Симеиз || [[Людмила Ивановна Черных|Черных Л. И.]] |- |[[(1738) Устерхофф]] || [[16 қыркүйек]] [[1930 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Хендрик ван Гент]] |- |[[(1739) Мейерман]] (Meyermann) || [[15 тамыз]] [[1939 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1740) Пааво Нурми]] (Paavo Nurmi) || [[18 қазан]] [[1939 жыл]] || [[Турку обсерваториясы]] || [[Ирьё Вяйсяля]] |- |[[(1741) Джиклас]] (Giclas) || [[26 қаңтар]] [[1960 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] || [[Indiana Asteroid Program|IAP]] |- |[[(1742) Шайферс]] (Schaifers) || [[7 қыркүйек]] [[1934 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1743) Шмидт]] (Schmidt) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Корнелис Йоханнес ван Хаутен]], [[Ингрид ван Хаутен-Груневельд]], [[Том Герельс]] |- |[[(1744) Гарриет]] (Harriet) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1745) Фергюсон]] (Ferguson) || [[17 қыркүйек]] [[1941 жыл]] || [[АҚШ флотының обсерваториясы]] || Джон Уиллис |- |[[(1746) Брауэр]] (Brouwer) || [[14 қыркүйек]] [[1963 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] || [[Indiana Asteroid Program|IAP]] |- |[[(1747) Райт]] (Wright) || [[14 шілде]] [[1947 жыл]] || [[Лик обсерваториясы]] || [[Карл Виртанен]] |- |[[(1748) Маудерли]] (Mauderli) || [[7 қыркүйек]] [[1966 жыл]] || [[Циммервальд обсерваториясы]] || [[Пауль Вильд]] |- |[[(1749) Теламон]] (Telamon) || [[23 қыркүйек]] [[1949 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1750) Экерт]] (Eckert) || [[15 шілде]] [[1950 жыл]] || Гейдельберг || Карл Райнмут |- |[[(1751) Гергет]] (Herget) || [[27 шілде]] [[1955 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] || [[Indiana Asteroid Program|IAP]] |- |[[(1752) van Herk]] || [[22 шілде]] [[1930 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Хендрик ван Гент]] |- |[[(1753) Mieke]] || [[10 мамыр]] [[1934 жыл]] || Йоханнесбург || Хендрик ван Гент |- |[[(1754) Cunningham]] || [[29 наурыз]] [[1935 жыл]] || Уккел || [[Эжен Жозеф Дельпорт]] |- |[[(1755) Лорбах]] (Lorbach) || [[8 қараша]] [[1936 жыл]] || [[Ницца обсерваториясы]] || [[Маргарита Ложье]] |- |[[(1756) Джакобини]] (Giacobini) || [[24 желтоқсан]] [[1937 жыл]] || Ницца || [[Андре Патри]] |- |[[(1757) Порвоо]] (Porvoo) || [[17 наурыз]] [[1939 жыл]] || [[Турку обсерваториясы]] || [[Ирьё Вяйсяля]] |- |[[(1758) Наантали]] (Naantali) || [[18 ақпан]] [[1942 жыл]] || Турку || [[Лийси Отерма]] |- |[[(1759) Kienle]] || [[11 қыркүйек]] [[1942 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1760) Сандра]] (Sandra) || [[10 сәуір]] [[1950 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Эрнест Джонсон]] |- |[[(1761) Эдмондсон]] (Edmondson) || [[30 наурыз]] [[1952 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] (Бруклин) || [[Indiana Asteroid Program|IAP]] |- |[[(1762) Расселл]] (Russell) || [[8 қазан]] [[1953 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1763) Уильямс]] (Williams) || [[13 қазан]] [[1953 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1764) Cogshall]] || [[7 қараша]] [[1953 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1765) Рубель]] (Wrubel) || [[15 желтоқсан]] [[1957 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1766) Слайфер]] (Slipher) || [[7 қыркүйек]] [[1962 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1767) Лэмплэнд]] (Lampland) || [[7 қыркүйек]] [[1962 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1768) Аппенцелла]] (Appenzella) || [[23 қыркүйек]] [[1965 жыл]] || [[Циммервальд обсерваториясы]] || [[Пауль Вильд]] |- |[[(1769) Carlostorres]] || [[25 тамыз]] [[1966 жыл]] || [[Аргентина ұлттық обсерваториясы]] || [[Зенон Перейра]] |- |[[(1770) Шлезингер]] (Schlesinger) || [[10 мамыр]] [[1967 жыл]] || [[Эль-Леонсито астрономиялық кешені]] || [[Карлос Ульррико Сеско]], <br /> [[Арнольд Ричард Клемола]] |- |[[(1771) Маковер]] (Makover) || [[24 қаңтар]] [[1968 жыл]] || [[Симеиз обсерваториясы]] || [[Людмила Ивановна Черных|Черных Л. И.]] |- |[[(1772) Гагарин]] (Gagarin) || [[6 ақпан]] [[1968 жыл]] || Симеиз || Черных Л. И. |- |[[(1773) Румпельштильцхен]] (Rumpelstilz) || [[17 сәуір]] [[1968 жыл]] || [[Циммервальд обсерваториясы]] || [[Пауль Вильд]] |- |[[(1774) Куликов]] (Kulikov) || [[22 қазан]] [[1968 жыл]] || Симеиз || [[Тамара Михайловна Смирнова|Смирнова Т. М.]] |- | [[(1775) Циммервальд]] (Zimmerwald) || [[13 мамыр]] [[1969 жыл]] || Циммервальд || Пауль Вильд |- |[[(1776) Койпер]] (Kuiper) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Корнелис Йоханнес ван Хаутен]], [[Ингрид ван Хаутен-Груневельд]], [[Том Герельс]] |- |[[(1777) Герельс]] (Gehrels) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1778) Альвен]] (Alfvén) || [[26 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1779) Парана]] (Paraná) || [[15 маусым]] [[1950 жыл]] || [[Ла-Плата обсерваториясы]] || [[Мигель Ицигсон]] |- |[[(1780) Kippes]] || [[12 қыркүйек]] [[1906 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Август Копфф]] |- |[[(1781) Ван Бисбрук]] (Van Biesbroeck) || [[17 қазан]] [[1906 жыл]] || Гейдельберг || Август Копфф |- |[[(1782) Schneller]] || [[6 қазан]] [[1931 жыл]] || Гейдельберг || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1783) Альбицкий]] (Albitskij) || [[24 наурыз]] [[1935 жыл]] || [[Симеиз обсерваториясы]] || [[Григорий Николаевич Неуймин|Неуймин Г. Н.]] |- |[[(1784) Бенгела]] (Benguella) || [[30 маусым]] [[1935 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Сирил Джексон]] |- |[[(1785) Вурм]] (Wurm) || [[15 ақпан]] [[1941 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1786) Раахе]] (Raahe) || [[9 қазан]] [[1948 жыл]] || [[Турку обсерваториясы]] || [[Хейкки Аликоски]] |- |[[(1787) Шини]] (Chiny) || [[19 қыркүйек]] [[1950 жыл]] || [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]] || [[Сильвен Арен]] |- |[[(1788) Kiess]] || [[25 шілде]] [[1952 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] || [[Indiana Asteroid Program|IAP]] |- |[[(1789) Добровольский]] (Dobrovolsky) || [[19 тамыз]] [[1966 жыл]] || [[Симеиз обсерваториясы]] || [[Людмила Ивановна Черных|Черных Л. И.]] |- |[[(1790) Волков]] (Volkov) || [[9 наурыз]] [[1967 жыл]] || Симеиз || Черных Л. И. |- |[[(1791) Пацаев]] (Patsayev) || [[4 қыркүйек]] [[1967 жыл]] || Симеиз || [[Тамара Михайловна Смирнова|Смирнова Т. М.]] |- |[[(1792) Рени]] (Reni) || [[24 қаңтар]] [[1968 жыл]] || Симеиз || Черных Л. И. |- |[[(1793) Зоя]] (Zoya) || [[28 ақпан]] [[1968 жыл]] || Симеиз || Смирнова Т. М. |- |[[(1794) Finsen]] || [[7 сәуір]] [[1970 жыл]] || [[Лейден оңтүстік станциясы]] || Дж. А. Брюэр |- |[[(1795) Волтьер]] (Woltjer) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Корнелис Йоханнес ван Хаутен]], [[Ингрид ван Хаутен-Груневельд]], [[Том Герельс]] |- |[[(1796) Рига]] (Riga) || [[16 мамыр]] [[1966 жыл]] || [[Симеиз обсерваториясы]] || [[Николай Степанович Черных|Черных Н. С.]] |- |[[(1797) Шаумассе]] (Schaumasse) || [[15 қараша]] [[1936 жыл]] || [[Ницца обсерваториясы]] || [[Андре Патри]] |- |[[(1798) Ваттс]] || [[4 сәуір]] [[1949 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] || [[Indiana Asteroid Program|IAP]] |- |[[(1799) Кусевицкий]] (Koussevitzky) || [[25 шілде]] [[1950 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1800) Агилар]] (Aguilar) || [[12 қыркүйек]] [[1950 жыл]] || [[Ла-Плата обсерваториясы]] || [[Мигель Ицигсон]] |} <big>[[Астероидтар тізімі (1601—1700)|(1601—1700)]] • '''[[Астероидтар тізімі]]''' • [[Астероидтар тізімі (1801—1900)|(1801—1900)]]</big> [[Санат:Астероидтар тізімдері]] sj4dzvyjbycvik3wicttn3onex64knj (1567) Аликоски 0 785920 3648406 2026-08-27T15:55:40Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1567) Аликоски | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 22.04.1941 | mp_name = | alt_names = 1941 HN, 1947 HE,<br>1947 HG, 1948 OC | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1567 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017... 3648406 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1567) Аликоски | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 22.04.1941 | mp_name = | alt_names = 1941 HN, 1947 HE,<br>1947 HG, 1948 OC | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1567 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,4785 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,9417 а. б. | semimajor = 3,2101 а. б. | eccentricity = 0,0836 | period = 5,75 жыл | avg_speed = 16,59 ш/с | inclination = 17,279° | asc_node = 51,454° | mean_anomaly = 135,05° | arg_perihelion = 110,87° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 69 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,059±0,002 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = C | abs_magnitude = 9,47}} '''(1567) Аликоски''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]]. Оны 1941 жылдың 22 сәуірінде [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. 20 жылға жуық Вяйсялянің ассистенті болған және өзі оншақты астероидты ашқан [[Хейкки Аликоски]]дің (1912–1997) есімімен аталды. [[Сурет:Орбита астероида 1567.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] [[Сурет:Орбита астероида 1567 (наклон).png|thumb|400px|center|Эклиптикадан ауытқуы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] sxjeamqut0ut0ra1fk2it2kc3mwaxsw (1568) Айслин 0 785921 3648407 2026-08-27T15:59:38Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1568) Айслин | symbol = | image = [[Сурет:1568Aisleen (Lightcurve Inversion).png|280px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Эрнест Джонсон | discovered = 21.08.1946 | mp_name = | alt_names = 1946 QB | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.h... 3648407 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1568) Айслин | symbol = | image = [[Сурет:1568Aisleen (Lightcurve Inversion).png|280px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Эрнест Джонсон | discovered = 21.08.1946 | mp_name = | alt_names = 1946 QB | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1568 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 2,9502 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,7557 | semimajor = 2,3529 | eccentricity = 0,2538 | period = 3,61 жыл | avg_speed = 19,1 ш/с | inclination = 24,867° | asc_node = 146,18° | mean_anomaly = 221,76° | arg_perihelion = 229,03° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 12,5 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,21±0,06 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 12,1}} '''(1568) Айслин''' — [[Негізгі белдеу]]дің бергі шетінде айналып жатқан тасты [[астероид]]. Оны 1946 жылдың 21 тамызында [[Эрнест Джонсон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты. Өзінің жұбайы Айслин Джонсонның есімімен атады. [[Сурет:Орбіта астероїда 1568 Айслін.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] bx2gmxottpamj9a7xlvr5s06xx49net (1569) Эвита 0 785922 3648408 2026-08-27T16:09:37Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1569) Эвита | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Ицигсон | discovered = 3.08.1948 | mp_name = | alt_names = 1948 PA, 1936 KE,<br>1947 LA, 1976 SJ<sub>10</sub> | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1569 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.... 3648408 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1569) Эвита | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Ицигсон | discovered = 3.08.1948 | mp_name = | alt_names = 1948 PA, 1936 KE,<br>1947 LA, 1976 SJ<sub>10</sub> | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1569 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,5669 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,7267 а. б. | semimajor = 3,1468 а. б. | eccentricity = 0,1335 | period = 5,58 жыл | avg_speed = 16,718 ш/с | inclination = 12,267° | asc_node = 99,509° | mean_anomaly = 95,582° | arg_perihelion = 249,74° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 36,34 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,047±0,007 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 11,2}} '''(1569) Эвита''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1948 жылдың 3 тамызында [[Мигель Ицигсон]] [[Ла-Плата обсерваториясы]]нда ашты. Аргентина президенті [[Хуан Перон]]ның әйелі, актриса және саясаткер [[Эва Перон]]ның (1919–1952) құрметіне орай аталды. [[(1581) Абандерада]], [[(1582) Мартир]], [[(1588) Дескамизада]], [[(1589) Фанатика]] астероидтарының аттары да бұл әйелмен байланысты. [[Сурет:Орбита астероида 1569.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] [[Сурет:Орбита астероида 1569 (наклон).png|thumb|400px|center|Эклиптикадан ауытқуы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] 0xi1qt4amd24t2a5qo0maw3ptvhdyj4 NGC 5128 0 785923 3648412 2026-08-27T17:00:23Z Alphy Haydar 36950 Alphy Haydar [[NGC 5128]] бетін [[Кентавр А]] бетіне жылжытты: Қате жазылған тақырып 3648412 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Кентавр А]] h4j04a1nuqth16q2df7xvtzh4y7t1im Талқылау:NGC 5128 1 785924 3648414 2026-08-27T17:00:23Z Alphy Haydar 36950 Alphy Haydar [[Талқылау:NGC 5128]] бетін [[Талқылау:Кентавр А]] бетіне жылжытты: Қате жазылған тақырып 3648414 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Талқылау:Кентавр А]] qs8a5q23r3ooxfa5cubago2eipv4oow Үлгі:Potd/2026-08-28 10 785925 3648434 2026-08-27T18:00:25Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-08-28|POTD 2026-08-28]]: filename only 3648434 wikitext text/x-wiki Short-toed Snake-Eagle in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> oghesz9tirzrv6k76rhz9tarmu8ymwk IFRS 16 0 785926 3648436 2026-08-27T18:19:42Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: '''IFRS 16''' — [[жалдау]]ды есепке алу бойынша нұсқаулық беретін, [[Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары жөніндегі кеңес]] (IASB) шығарған [[Халықаралық қаржылық есептілік стандарты]] (IFRS). IFRS 16 2016 жылғы қаңтарда шығарылды және 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап IFRS бойын... 3648436 wikitext text/x-wiki '''IFRS 16''' — [[жалдау]]ды есепке алу бойынша нұсқаулық беретін, [[Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары жөніндегі кеңес]] (IASB) шығарған [[Халықаралық қаржылық есептілік стандарты]] (IFRS). IFRS 16 2016 жылғы қаңтарда шығарылды және 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап IFRS бойынша есептілік жасайтын компаниялардың көпшілігі үшін күшіне енді.<ref name=deloitte>{{cite web|title=IASB issues new leasing standard|url=http://www.iasplus.com/en-us/news/2016/01/ifrs-16|publisher=[[Deloitte]]|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13}}</ref> Күшіне енгеннен кейін ол бұған дейінгі жалдау стандарты — [[IAS 17]]-ні алмастырды.<ref name=deloitte/> IFRS 16 мүлік пен жабдықты жалға алушылардың қаржылық есептілігіне елеулі әсер етеді — ол «пайдалану құқығы» активі мен жалдау міндеттемесін тану арқылы жалдауды бухгалтерлік баланста көрсетуді талап етеді.<ref name=GTIL>{{cite web|title=Insights into IFRS 16|url=https://www.grantthornton.global/en/insights/ifrs-16/|publisher=Grant Thornton International Ltd|date=February 28, 2019|accessdate=2019-02-28}}</ref> qllsz5zjkh6qrnuhqnn2m339gybloh4 3648437 3648436 2026-08-27T18:20:03Z 1nter pares 146705 3648437 wikitext text/x-wiki '''IFRS 16''' — [[жалдау]]ды есепке алу бойынша нұсқаулық беретін, [[Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары жөніндегі кеңес]] (IASB) шығарған [[Халықаралық қаржылық есептілік стандарты]] (IFRS). IFRS 16 2016 жылғы қаңтарда шығарылды және 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап IFRS бойынша есептілік жасайтын компаниялардың көпшілігі үшін күшіне енді.<ref name=deloitte>{{cite web|title=IASB issues new leasing standard|url=http://www.iasplus.com/en-us/news/2016/01/ifrs-16|publisher=[[Deloitte]]|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13}}</ref> Күшіне енгеннен кейін ол бұған дейінгі жалдау стандарты — [[IAS 17]]-ні алмастырды.<ref name=deloitte/> IFRS 16 мүлік пен жабдықты жалға алушылардың қаржылық есептілігіне елеулі әсер етеді — ол «пайдалану құқығы» активі мен жалдау міндеттемесін тану арқылы жалдауды бухгалтерлік баланста көрсетуді талап етеді.<ref name=GTIL>{{cite web|title=Insights into IFRS 16|url=https://www.grantthornton.global/en/insights/ifrs-16/|publisher=Grant Thornton International Ltd|date=February 28, 2019|accessdate=2019-02-28}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} clnws9urolak4kbvat9xa3f2n6cdcz5 3648438 3648437 2026-08-27T18:20:40Z 1nter pares 146705 3648438 wikitext text/x-wiki '''IFRS 16''' — [[жалдау]]ды есепке алу бойынша нұсқаулық беретін, [[Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары жөніндегі кеңес]] (IASB) шығарған [[Халықаралық қаржылық есептілік стандарты]] (IFRS). IFRS 16 2016 жылғы қаңтарда шығарылды және 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап IFRS бойынша есептілік жасайтын компаниялардың көпшілігі үшін күшіне енді.<ref name=deloitte>{{cite web|title=IASB issues new leasing standard|url=http://www.iasplus.com/en-us/news/2016/01/ifrs-16|publisher=[[Deloitte]]|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13}}</ref> Күшіне енгеннен кейін ол бұған дейінгі жалдау стандарты — [[IAS 17]]-ні алмастырды.<ref name=deloitte/> IFRS 16 мүлік пен жабдықты жалға алушылардың қаржылық есептілігіне елеулі әсер етеді — ол «пайдалану құқығы» активі мен жалдау міндеттемесін тану арқылы жалдауды бухгалтерлік баланста көрсетуді талап етеді.<ref name=GTIL>{{cite web|title=Insights into IFRS 16|url=https://www.grantthornton.global/en/insights/ifrs-16/|publisher=Grant Thornton International Ltd|date=February 28, 2019|accessdate=2019-02-28}}</ref> == IFRS 16 енгізудің себептері == IASB төрағасы [[Ханс Хогерворст]]тың айтуынша, «Бухгалтерлік есепке қойылатын бұл жаңа талаптар жалдау есебін XXI ғасырға алып келеді және компанияның көбіне елеулі болатын жалдау міндеттемесін есептеу кезіндегі болжамдарға сүйенуді тоқтатады. Жаңа стандарт компаниялардың жалдау активтері мен міндеттемелері туралы аса қажетті ашықтықты қамтамасыз етеді, яғни баланстан тыс жалдау арқылы қаржыландыру енді көлеңкеде қалмайды. Ол сондай-ақ мүлікті жалға алатын компаниялар мен оны сатып алу үшін қарыз алатын компаниялар арасындағы салыстырмалылықты жақсартады».<ref name=economia>{{cite web|title=IFRS 16 will bring $2.8trn on to companies' balance sheets|url=http://economia.icaew.com/news/january-2016/ifrs-16-will-bring-2trn-pounds-on-balance-sheet#sthash.rs35Swte.dpuf|publisher=economia|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13}}</ref> Қоғамдық компаниялардың IFRS 16-ның өз қаржылық есептілігіне әсері туралы ашатын ақпараты [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі|Еуропалық қаржы реттеуші органдарының]] ерекше назарында болады.<ref>{{cite web|title= European enforcers to focus on new IFRSs and non-financial information in issuers’ 2018 annual reports|url= https://www.esma.europa.eu/press-news/esma-news/european-enforcers-focus-new-ifrss-and-non-financial-information-in-issuers’|publisher=ESMA|date=26 October 2018|accessdate=2018-11-04}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pcf8tot7rpxxlhnq4vjjvi4kwfiy52o 3648439 3648438 2026-08-27T18:21:33Z 1nter pares 146705 /* IFRS 16 енгізудің себептері */ 3648439 wikitext text/x-wiki '''IFRS 16''' — [[жалдау]]ды есепке алу бойынша нұсқаулық беретін, [[Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары жөніндегі кеңес]] (IASB) шығарған [[Халықаралық қаржылық есептілік стандарты]] (IFRS). IFRS 16 2016 жылғы қаңтарда шығарылды және 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап IFRS бойынша есептілік жасайтын компаниялардың көпшілігі үшін күшіне енді.<ref name=deloitte>{{cite web|title=IASB issues new leasing standard|url=http://www.iasplus.com/en-us/news/2016/01/ifrs-16|publisher=[[Deloitte]]|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13}}</ref> Күшіне енгеннен кейін ол бұған дейінгі жалдау стандарты — [[IAS 17]]-ні алмастырды.<ref name=deloitte/> IFRS 16 мүлік пен жабдықты жалға алушылардың қаржылық есептілігіне елеулі әсер етеді — ол «пайдалану құқығы» активі мен жалдау міндеттемесін тану арқылы жалдауды бухгалтерлік баланста көрсетуді талап етеді.<ref name=GTIL>{{cite web|title=Insights into IFRS 16|url=https://www.grantthornton.global/en/insights/ifrs-16/|publisher=Grant Thornton International Ltd|date=February 28, 2019|accessdate=2019-02-28}}</ref> == IFRS 16 енгізудің себептері == IASB төрағасы [[Ханс Хогерворст]]тың айтуынша, «Бухгалтерлік есепке қойылатын бұл жаңа талаптар жалдау есебін XXI ғасырға алып келеді және компанияның көбіне елеулі болатын жалдау міндеттемесін есептеу кезіндегі болжамдарға сүйенуді тоқтатады. Жаңа стандарт компаниялардың жалдау активтері мен міндеттемелері туралы аса қажетті ашықтықты қамтамасыз етеді, яғни баланстан тыс жалдау арқылы қаржыландыру енді көлеңкеде қалмайды. Ол сондай-ақ мүлікті жалға алатын компаниялар мен оны сатып алу үшін қарыз алатын компаниялар арасындағы салыстырмалылықты жақсартады».<ref name=economia>{{cite web|title=IFRS 16 will bring $2.8trn on to companies' balance sheets|url=http://economia.icaew.com/news/january-2016/ifrs-16-will-bring-2trn-pounds-on-balance-sheet#sthash.rs35Swte.dpuf|publisher=economia|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13}}</ref> Қоғамдық компаниялардың IFRS 16-ның өз қаржылық есептілігіне әсері туралы ашатын ақпараты [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі|Еуропалық қаржы реттеуші органдарының]] ерекше назарында болады.<ref>{{cite web|title= European enforcers to focus on new IFRSs and non-financial information in issuers’ 2018 annual reports|url= https://www.esma.europa.eu/press-news/esma-news/european-enforcers-focus-new-ifrss-and-non-financial-information-in-issuers’|publisher=ESMA|date=26 October 2018|accessdate=2018-11-04}}</ref> == Жалға берушілердің бухгалтерлік есебі == IFRS 16 негізінен IAS 17-дегі жалға берушілердің бухгалтерлік есебіне қойылатын талаптарды сақтайды. Сәйкесінше, жалға беруші жалдау шарттарын операциялық жалдау немесе қаржылық жалдау ретінде жіктеуді жалғастырады.<ref name=AboutIFRS16>{{cite web|title= About IFRS 16|url= https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-16-leases/|publisher=IFRS Foundation|accessdate=2018-11-04}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8lcjie47s37j9hvagniuga27p2jsv2j 3648440 3648439 2026-08-27T18:22:24Z 1nter pares 146705 /* Жалға берушілердің бухгалтерлік есебі */ 3648440 wikitext text/x-wiki '''IFRS 16''' — [[жалдау]]ды есепке алу бойынша нұсқаулық беретін, [[Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары жөніндегі кеңес]] (IASB) шығарған [[Халықаралық қаржылық есептілік стандарты]] (IFRS). IFRS 16 2016 жылғы қаңтарда шығарылды және 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап IFRS бойынша есептілік жасайтын компаниялардың көпшілігі үшін күшіне енді.<ref name=deloitte>{{cite web|title=IASB issues new leasing standard|url=http://www.iasplus.com/en-us/news/2016/01/ifrs-16|publisher=[[Deloitte]]|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13}}</ref> Күшіне енгеннен кейін ол бұған дейінгі жалдау стандарты — [[IAS 17]]-ні алмастырды.<ref name=deloitte/> IFRS 16 мүлік пен жабдықты жалға алушылардың қаржылық есептілігіне елеулі әсер етеді — ол «пайдалану құқығы» активі мен жалдау міндеттемесін тану арқылы жалдауды бухгалтерлік баланста көрсетуді талап етеді.<ref name=GTIL>{{cite web|title=Insights into IFRS 16|url=https://www.grantthornton.global/en/insights/ifrs-16/|publisher=Grant Thornton International Ltd|date=February 28, 2019|accessdate=2019-02-28}}</ref> == IFRS 16 енгізудің себептері == IASB төрағасы [[Ханс Хогерворст]]тың айтуынша, «Бухгалтерлік есепке қойылатын бұл жаңа талаптар жалдау есебін XXI ғасырға алып келеді және компанияның көбіне елеулі болатын жалдау міндеттемесін есептеу кезіндегі болжамдарға сүйенуді тоқтатады. Жаңа стандарт компаниялардың жалдау активтері мен міндеттемелері туралы аса қажетті ашықтықты қамтамасыз етеді, яғни баланстан тыс жалдау арқылы қаржыландыру енді көлеңкеде қалмайды. Ол сондай-ақ мүлікті жалға алатын компаниялар мен оны сатып алу үшін қарыз алатын компаниялар арасындағы салыстырмалылықты жақсартады».<ref name=economia>{{cite web|title=IFRS 16 will bring $2.8trn on to companies' balance sheets|url=http://economia.icaew.com/news/january-2016/ifrs-16-will-bring-2trn-pounds-on-balance-sheet#sthash.rs35Swte.dpuf|publisher=economia|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13}}</ref> Қоғамдық компаниялардың IFRS 16-ның өз қаржылық есептілігіне әсері туралы ашатын ақпараты [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі|Еуропалық қаржы реттеуші органдарының]] ерекше назарында болады.<ref>{{cite web|title= European enforcers to focus on new IFRSs and non-financial information in issuers’ 2018 annual reports|url= https://www.esma.europa.eu/press-news/esma-news/european-enforcers-focus-new-ifrss-and-non-financial-information-in-issuers’|publisher=ESMA|date=26 October 2018|accessdate=2018-11-04}}</ref> == Жалға берушілердің бухгалтерлік есебі == IFRS 16 негізінен IAS 17-дегі жалға берушілердің бухгалтерлік есебіне қойылатын талаптарды сақтайды. Сәйкесінше, жалға беруші жалдау шарттарын операциялық жалдау немесе қаржылық жалдау ретінде жіктеуді жалғастырады.<ref name=AboutIFRS16>{{cite web|title= About IFRS 16|url= https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-16-leases/|publisher=IFRS Foundation|accessdate=2018-11-04}}</ref> == IAS 17-ден көшу == Жалға алушылар [[IAS 8]]-дің ретроспективті қолдану талаптарын орындауға міндетті емес. IFRS 16 салыстырмалы кезеңдер қайта есептелмейтін модификацияланған ретроспективті тәсілді қолдануға мүмкіндік береді. Оның орнына IFRS 16-ны қолданудың жиынтық әсері қолдану күніндегі меншікті капиталдың бастапқы қалдығына түзету ретінде танылады.<ref>{{cite web|title= Transition from IAS 17 to IFRS 16|url= https://ifrscommunity.com/knowledge-base/transition-from-ias-17-to-ifrs-16/|publisher=IFRScommunity.com|accessdate=2019-02-15}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gkzuy39l3mqspoot6eryd85spcxeqw9 3648441 3648440 2026-08-27T18:23:12Z 1nter pares 146705 /* IAS 17-ден көшу */ 3648441 wikitext text/x-wiki '''IFRS 16''' — [[жалдау]]ды есепке алу бойынша нұсқаулық беретін, [[Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары жөніндегі кеңес]] (IASB) шығарған [[Халықаралық қаржылық есептілік стандарты]] (IFRS). IFRS 16 2016 жылғы қаңтарда шығарылды және 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап IFRS бойынша есептілік жасайтын компаниялардың көпшілігі үшін күшіне енді.<ref name=deloitte>{{cite web|title=IASB issues new leasing standard|url=http://www.iasplus.com/en-us/news/2016/01/ifrs-16|publisher=[[Deloitte]]|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13}}</ref> Күшіне енгеннен кейін ол бұған дейінгі жалдау стандарты — [[IAS 17]]-ні алмастырды.<ref name=deloitte/> IFRS 16 мүлік пен жабдықты жалға алушылардың қаржылық есептілігіне елеулі әсер етеді — ол «пайдалану құқығы» активі мен жалдау міндеттемесін тану арқылы жалдауды бухгалтерлік баланста көрсетуді талап етеді.<ref name=GTIL>{{cite web|title=Insights into IFRS 16|url=https://www.grantthornton.global/en/insights/ifrs-16/|publisher=Grant Thornton International Ltd|date=February 28, 2019|accessdate=2019-02-28}}</ref> == IFRS 16 енгізудің себептері == IASB төрағасы [[Ханс Хогерворст]]тың айтуынша, «Бухгалтерлік есепке қойылатын бұл жаңа талаптар жалдау есебін XXI ғасырға алып келеді және компанияның көбіне елеулі болатын жалдау міндеттемесін есептеу кезіндегі болжамдарға сүйенуді тоқтатады. Жаңа стандарт компаниялардың жалдау активтері мен міндеттемелері туралы аса қажетті ашықтықты қамтамасыз етеді, яғни баланстан тыс жалдау арқылы қаржыландыру енді көлеңкеде қалмайды. Ол сондай-ақ мүлікті жалға алатын компаниялар мен оны сатып алу үшін қарыз алатын компаниялар арасындағы салыстырмалылықты жақсартады».<ref name=economia>{{cite web|title=IFRS 16 will bring $2.8trn on to companies' balance sheets|url=http://economia.icaew.com/news/january-2016/ifrs-16-will-bring-2trn-pounds-on-balance-sheet#sthash.rs35Swte.dpuf|publisher=economia|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13}}</ref> Қоғамдық компаниялардың IFRS 16-ның өз қаржылық есептілігіне әсері туралы ашатын ақпараты [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі|Еуропалық қаржы реттеуші органдарының]] ерекше назарында болады.<ref>{{cite web|title= European enforcers to focus on new IFRSs and non-financial information in issuers’ 2018 annual reports|url= https://www.esma.europa.eu/press-news/esma-news/european-enforcers-focus-new-ifrss-and-non-financial-information-in-issuers’|publisher=ESMA|date=26 October 2018|accessdate=2018-11-04}}</ref> == Жалға берушілердің бухгалтерлік есебі == IFRS 16 негізінен IAS 17-дегі жалға берушілердің бухгалтерлік есебіне қойылатын талаптарды сақтайды. Сәйкесінше, жалға беруші жалдау шарттарын операциялық жалдау немесе қаржылық жалдау ретінде жіктеуді жалғастырады.<ref name=AboutIFRS16>{{cite web|title= About IFRS 16|url= https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-16-leases/|publisher=IFRS Foundation|accessdate=2018-11-04}}</ref> == IAS 17-ден көшу == Жалға алушылар [[IAS 8]]-дің ретроспективті қолдану талаптарын орындауға міндетті емес. IFRS 16 салыстырмалы кезеңдер қайта есептелмейтін модификацияланған ретроспективті тәсілді қолдануға мүмкіндік береді. Оның орнына IFRS 16-ны қолданудың жиынтық әсері қолдану күніндегі меншікті капиталдың бастапқы қалдығына түзету ретінде танылады.<ref>{{cite web|title= Transition from IAS 17 to IFRS 16|url= https://ifrscommunity.com/knowledge-base/transition-from-ias-17-to-ifrs-16/|publisher=IFRScommunity.com|accessdate=2019-02-15}}</ref> == АҚШ GAAP-пен жақындасуы == IFRS 16 [[АҚШ]]-тың [[Қаржылық есеп стандарттары жөніндегі кеңес]]імен (FASB) бірлесіп әзірленді, алайда жаңа [[АҚШ-тағы жалдауды есепке алу|FASB жалдау стандарты]] IFRS 16-мен көптеген ортақ ерекшеліктерге ие болғанымен, мысалы, барлық ірі жалдау шарттарын бухгалтерлік баланста көрсету, екі стандарттың арасында бірқатар елеулі айырмашылықтар бар.<ref name=white>{{cite web|title=IFRS 16 Lease standard targets big ticket items in major overhaul of £2.2trn market|url=https://www.accountancylive.com/ifrs-16-lease-standard-targets-big-ticket-items-major-overhaul-%C2%A322trn-market#sthash.B4yxrRPZ.dpuf|author=White, S.|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13|publisher=Accountancy Live}}</ref> Атап айтқанда, IFRS 16 бойынша жалға алушылар енді жалдау шарттарын операциялық және қаржылық жалдау деп жіктемейді, ал АҚШ GAAP бойынша мұндай жіктеу сақталады.<ref>{{cite web|title= Leases: Top differences between IFRS 16 and ASC 842|url= https://advisory.kpmg.us/articles/2018/ifrs-16-asc-842-differences.html|publisher=KPMG|accessdate=2018-11-04}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3auqp6ui1wq9p8ae33xurzkyzwnw6pu 3648442 3648441 2026-08-27T18:27:31Z 1nter pares 146705 3648442 wikitext text/x-wiki '''IFRS 16''' — [[жалдау]]ды есепке алу бойынша нұсқаулық беретін, [[Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары жөніндегі кеңес]] (IASB) шығарған [[Халықаралық қаржылық есептілік стандарты]] (IFRS). IFRS 16 2016 жылғы қаңтарда шығарылды және 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап IFRS бойынша есептілік жасайтын компаниялардың көпшілігі үшін күшіне енді.<ref name=deloitte>{{cite web|title=IASB issues new leasing standard|url=http://www.iasplus.com/en-us/news/2016/01/ifrs-16|publisher=[[Deloitte]]|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13}}</ref> Күшіне енгеннен кейін ол бұған дейінгі жалдау стандарты — [[IAS 17]]-ні алмастырды.<ref name=deloitte/> IFRS 16 мүлік пен жабдықты жалға алушылардың қаржылық есептілігіне елеулі әсер етеді — ол «пайдалану құқығы» активі мен жалдау міндеттемесін тану арқылы жалдауды бухгалтерлік баланста көрсетуді талап етеді.<ref name=GTIL>{{cite web|title=Insights into IFRS 16|url=https://www.grantthornton.global/en/insights/ifrs-16/|publisher=Grant Thornton International Ltd|date=February 28, 2019|accessdate=2019-02-28}}</ref> == IFRS 16 енгізудің себептері == IASB төрағасы [[Ханс Хогерворст]]тың айтуынша, «Бухгалтерлік есепке қойылатын бұл жаңа талаптар жалдау есебін XXI ғасырға алып келеді және компанияның көбіне елеулі болатын жалдау міндеттемесін есептеу кезіндегі болжамдарға сүйенуді тоқтатады. Жаңа стандарт компаниялардың жалдау активтері мен міндеттемелері туралы аса қажетті ашықтықты қамтамасыз етеді, яғни баланстан тыс жалдау арқылы қаржыландыру енді көлеңкеде қалмайды. Ол сондай-ақ мүлікті жалға алатын компаниялар мен оны сатып алу үшін қарыз алатын компаниялар арасындағы салыстырмалылықты жақсартады».<ref name=economia>{{cite web|title=IFRS 16 will bring $2.8trn on to companies' balance sheets|url=http://economia.icaew.com/news/january-2016/ifrs-16-will-bring-2trn-pounds-on-balance-sheet#sthash.rs35Swte.dpuf|publisher=economia|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13}}</ref> Қоғамдық компаниялардың IFRS 16-ның өз қаржылық есептілігіне әсері туралы ашатын ақпараты [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі|Еуропалық қаржы реттеуші органдарының]] ерекше назарында болады.<ref>{{cite web|title= European enforcers to focus on new IFRSs and non-financial information in issuers’ 2018 annual reports|url= https://www.esma.europa.eu/press-news/esma-news/european-enforcers-focus-new-ifrss-and-non-financial-information-in-issuers’|publisher=ESMA|date=26 October 2018|accessdate=2018-11-04}}</ref> == Жалға берушілердің бухгалтерлік есебі == IFRS 16 негізінен IAS 17-дегі жалға берушілердің бухгалтерлік есебіне қойылатын талаптарды сақтайды. Сәйкесінше, жалға беруші жалдау шарттарын операциялық жалдау немесе қаржылық жалдау ретінде жіктеуді жалғастырады.<ref name=AboutIFRS16>{{cite web|title= About IFRS 16|url= https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-16-leases/|publisher=IFRS Foundation|accessdate=2018-11-04}}</ref> == IAS 17-ден көшу == Жалға алушылар [[IAS 8]]-дің ретроспективті қолдану талаптарын орындауға міндетті емес. IFRS 16 салыстырмалы кезеңдер қайта есептелмейтін модификацияланған ретроспективті тәсілді қолдануға мүмкіндік береді. Оның орнына IFRS 16-ны қолданудың жиынтық әсері қолдану күніндегі меншікті капиталдың бастапқы қалдығына түзету ретінде танылады.<ref>{{cite web|title= Transition from IAS 17 to IFRS 16|url= https://ifrscommunity.com/knowledge-base/transition-from-ias-17-to-ifrs-16/|publisher=IFRScommunity.com|accessdate=2019-02-15}}</ref> == АҚШ GAAP-пен жақындасуы == IFRS 16 [[АҚШ]]-тың [[Қаржылық есеп стандарттары жөніндегі кеңес]]імен (FASB) бірлесіп әзірленді, алайда жаңа [[АҚШ-тағы жалдауды есепке алу|FASB жалдау стандарты]] IFRS 16-мен көптеген ортақ ерекшеліктерге ие болғанымен, мысалы, барлық ірі жалдау шарттарын бухгалтерлік баланста көрсету, екі стандарттың арасында бірқатар елеулі айырмашылықтар бар.<ref name=white>{{cite web|title=IFRS 16 Lease standard targets big ticket items in major overhaul of £2.2trn market|url=https://www.accountancylive.com/ifrs-16-lease-standard-targets-big-ticket-items-major-overhaul-%C2%A322trn-market#sthash.B4yxrRPZ.dpuf|author=White, S.|date=January 13, 2016|accessdate=2016-01-13|publisher=Accountancy Live}}</ref> Атап айтқанда, IFRS 16 бойынша жалға алушылар енді жалдау шарттарын операциялық және қаржылық жалдау деп жіктемейді, ал АҚШ GAAP бойынша мұндай жіктеу сақталады.<ref>{{cite web|title= Leases: Top differences between IFRS 16 and ASC 842|url= https://advisory.kpmg.us/articles/2018/ifrs-16-asc-842-differences.html|publisher=KPMG|accessdate=2018-11-04}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары]] [[Санат:Лизинг]] k4mjgcohy7cdb0o3xfkulm4vwjyrxnm Санат:Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары 14 785927 3648443 2026-08-27T18:28:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бухгалтерлік есеп стандарттары]] [[Санат:Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары жөніндегі кеңес]] 3648443 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бухгалтерлік есеп стандарттары]] [[Санат:Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары жөніндегі кеңес]] 7ga9hfpuf90ng9s3tp7jyhf96wca0mm (1570) Брунония 0 785928 3648444 2026-08-27T18:30:12Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1570) Брунония | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 9.10.1948 | mp_name = | alt_names = 1948 TX, 1952 QE<sub>1</sub> | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1570 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 27.04.2019 |... 3648444 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1570) Брунония | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 9.10.1948 | mp_name = | alt_names = 1948 TX, 1952 QE<sub>1</sub> | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1570 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 27.04.2019 | aphelion = 3,0028 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,6888 а. б. | semimajor = 2,8458 а. б. | eccentricity = 0,0552 | period = 4,79 жыл | avg_speed = 17,66 ш/с | inclination = 1,665° | asc_node = 190,05° | mean_anomaly = 222,99° | arg_perihelion = 226,15° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 12 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,169±0,019 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 12,0}} '''(1570) Брунония''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан тасты [[астероид]]. Оны 1948 жылдың 9 қазанында [[Сильвен Арен]] Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. [[Род-Айленд]]те орналасқан [[Браун университеті]]нің құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] 8v2gvqbgfyt5fo9g1gkp0b2lvmdv5qc Санат:Бухгалтерлік есеп стандарттары 14 785929 3648445 2026-08-27T18:32:12Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бухгалтерлік есеп]] [[Санат:Қаржылық есеп беру]] [[Санат:Түрлері бойынша стандарттар]] 3648445 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бухгалтерлік есеп]] [[Санат:Қаржылық есеп беру]] [[Санат:Түрлері бойынша стандарттар]] 1vca5on5ovmzftdkoculfg5ai2c1fjr 3648448 3648445 2026-08-27T18:35:55Z 1nter pares 146705 /* */ 3648448 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бухгалтерлік есеп]] [[Санат:Қаржылық есеп беру]] [[Санат:Түрлер бойынша стандарттар]] tj6wew7zetdzbskr3l2x0o8z6mt26ut (1571) Сеско 0 785930 3648446 2026-08-27T18:33:14Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1571) Сеско | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Ицигсон | discovered = 20.03.1950 | mp_name = | alt_names = 1950 FJ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1571 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,50192 Астрон... 3648446 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1571) Сеско | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Ицигсон | discovered = 20.03.1950 | mp_name = | alt_names = 1950 FJ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1571 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,50192 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,77744 а. б. | semimajor = 3,13968 а. б. | eccentricity = 0,115374 | period = 5,58 жыл | avg_speed = 16,78 ш/с | inclination = 14,5985° | asc_node = 292,318° | mean_anomaly = 301,199° | arg_perihelion = 141,538° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 19 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,076±0,014 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 11,5}} '''(1571) Сеско''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1950 жылдың 20 наурызында [[Мигель Ицигсон]] [[Ла-Плата обсерваториясы]]нда ашты. Аргентиналық астрономдар [[Карлос Ульррико Сеско]] (1910–1987) және оның ағасы Рейнальдоның құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] t3uo20il1xdubipzuqcebqaw1h3298d Санат:Қаржылық есеп беру 14 785931 3648447 2026-08-27T18:33:28Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Корпоративтік қаржы]] [[Санат:Корпоративтік басқару]] 3648447 wikitext text/x-wiki [[Санат:Корпоративтік қаржы]] [[Санат:Корпоративтік басқару]] 8p7ixdjfoptplp5uwaclw8i3v5r691m Санат:Түрлер бойынша стандарттар 14 785932 3648449 2026-08-27T18:36:12Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Стандарттар]] [[Санат:Түрлер бойынша санаттар]] 3648449 wikitext text/x-wiki [[Санат:Стандарттар]] [[Санат:Түрлер бойынша санаттар]] cd3doqmina5jhrcs6qdjned3e4v07ha (1572) Познания 0 785933 3648450 2026-08-27T18:37:55Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1572) Познания | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Анджей Квик,<br>Ежи Добжицкий | discovered = 22.09.1949 | mp_name = | alt_names = 1949 SC, 1929 CJ,<br>1933 WN, 1933 YB,<br>1938 QH, 1949 QE<sub>2</sub>,<br>1949 TD, 1949 YK,<br>1951 AO<sub>1</sub>, 1952 FN<sub>1</sub>,<br>A908 EC | mp_category = Негізг... 3648450 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1572) Познания | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Анджей Квик,<br>Ежи Добжицкий | discovered = 22.09.1949 | mp_name = | alt_names = 1949 SC, 1929 CJ,<br>1933 WN, 1933 YB,<br>1938 QH, 1949 QE<sub>2</sub>,<br>1949 TD, 1949 YK,<br>1951 AO<sub>1</sub>, 1952 FN<sub>1</sub>,<br>A908 EC | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1572 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 27.08.2011 | aphelion = 3,75612 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,45021 а. б. | semimajor = 3,10317 а. б. | eccentricity = 0,210414 | period = 5,46 жыл | avg_speed = 16,719 ш/с | inclination = 13,2963° | asc_node = 6,1158° | mean_anomaly = 244,9787° | arg_perihelion = 354,909° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 33 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,156 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 10,0}} '''(1572) Познания''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1949 жылдың 22 қыркүйегінде Анджей Квик және Ежи Добжицкий [[Познань обсерваториясы]]нда ашты. Бұл олардың жалғыз ашқан астероиды болды. Польшаның батысындағы [[Познань]] қаласының құрметіне аталды. [[Сурет:1572Posnania (Lightcurve Inversion).png|нобай|солға|300px|Астероидтан шағылған жарықты бақылау арқылы анықталған шамалық пішіні]] {{Clear}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] idaxwtlaa8u6c4soznsxqy1mekq8mw4 Санат:Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары жөніндегі кеңес 14 785934 3648451 2026-08-27T18:38:05Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Халықаралық бухгалтерлік есеп ұйымдары]] 3648451 wikitext text/x-wiki [[Санат:Халықаралық бухгалтерлік есеп ұйымдары]] ee2d6r6z2v5dvjxew9cqaj9o4lxfd1x Санат:Халықаралық бухгалтерлік есеп ұйымдары 14 785935 3648452 2026-08-27T18:39:37Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Халықаралық экономикалық ұйымдар]] [[Санат:Бухгалтерлік есеп ұйымдары]] 3648452 wikitext text/x-wiki [[Санат:Халықаралық экономикалық ұйымдар]] [[Санат:Бухгалтерлік есеп ұйымдары]] 1b6ge0mnbg08rlbcdcuxzqc7b6bqwvy Санат:Халықаралық экономикалық ұйымдар 14 785936 3648453 2026-08-27T18:41:26Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бағыты бойынша халықаралық ұйымдар]] [[Санат:Экономикаға қатысты ұйымдар]] [[Санат:Әлемдік экономика]] 3648453 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бағыты бойынша халықаралық ұйымдар]] [[Санат:Экономикаға қатысты ұйымдар]] [[Санат:Әлемдік экономика]] o7l5hkh158paxkfwp8dywmgj6ouljo3 (1573) Вяйсяля 0 785937 3648454 2026-08-27T18:42:55Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1573) Вяйсяля | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 27.10.1949 | mp_name = | alt_names = 1949 UA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1573 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 2,9192 А... 3648454 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1573) Вяйсяля | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 27.10.1949 | mp_name = | alt_names = 1949 UA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1573 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 2,9192 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,8243 а. б. | semimajor = 2,3717 а. б. | eccentricity = 0,2308 | period = 3,65 жыл | avg_speed = | inclination = 24,553° | asc_node = 202,38° | mean_anomaly = 225,00° | arg_perihelion = 173,91° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 9 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,25±0,12 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 12,3}} '''(1573) Вяйсяля''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1949 жылдың 27 қазанында [[Сильвен Арен]] Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. 128 астероидты және 3 кометаны ашқан фин астрономы [[Ирьё Вяйсяля]]нің (1891–1971) құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] * [[Вяйсяля (Ай кратері)]] * [[(2804) Ирьё]] [[Санат:Астероидтар]] cpfvaz2onwha0y1dpze70olmrtpkvtk Санат:Бухгалтерлік есеп ұйымдары 14 785938 3648455 2026-08-27T18:45:10Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бухгалтерлік есеп]] [[Санат:Салалар бойынша іскерлік ұйымдар]] 3648455 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бухгалтерлік есеп]] [[Санат:Салалар бойынша іскерлік ұйымдар]] 8d70wyx6wkdd0tamvaewf2iiv2t0dz2 Санат:Салалар бойынша іскерлік ұйымдар 14 785939 3648456 2026-08-27T18:46:35Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Салалар бойынша санаттар]] 3648456 wikitext text/x-wiki [[Санат:Іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Салалар бойынша санаттар]] pzheoeedk3ol0nmlsz1neiysnbckeou Санат:Салалар бойынша санаттар 14 785940 3648457 2026-08-27T18:48:10Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Салалар бойынша экономика]] [[Санат:Параметр бойынша санаттар]] 3648457 wikitext text/x-wiki [[Санат:Салалар бойынша экономика]] [[Санат:Параметр бойынша санаттар]] q6hgcewi9bnpzgeke2lcxdvyv4gzfo4 (1576) Фабиола 0 785941 3648458 2026-08-27T18:49:27Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1576) Фабиола | symbol = | image = [[Сурет:001576-asteroid shape model (1576) Fabiola.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 30.09.1948 | mp_name = | alt_names = 1948 SA, 1931 RV,<br>1931 TQ<sub>2</sub>, 1933 BZ,<br>1939 CS, 1943 YA,<br>1948 TU<sub>1</sub>, 1948 UJ,<br>1950... 3648458 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1576) Фабиола | symbol = | image = [[Сурет:001576-asteroid shape model (1576) Fabiola.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 30.09.1948 | mp_name = | alt_names = 1948 SA, 1931 RV,<br>1931 TQ<sub>2</sub>, 1933 BZ,<br>1939 CS, 1943 YA,<br>1948 TU<sub>1</sub>, 1948 UJ,<br>1950 DZ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1576 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,6746 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,6257 а. б. | semimajor = 3,1501 а. б. | eccentricity = 0,1665 | period = 5,59 жыл | avg_speed = | inclination = 0,951° | asc_node = 166,62° | mean_anomaly = 130,30° | arg_perihelion = 244,20° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 28,6±2,9 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,08±0,02 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = B | abs_magnitude = 11,04}} '''(1576) Фабиола''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан көміртекті [[астероид]]. Оны 1948 жылдың 30 қыркүйегінде [[Сильвен Арен]] Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Бельгия патшайымы [[Фабиола де Мора и Арагон]] (1928–2014) құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] 5idjhreifqlmjmxuj70pxx46trnj7h8 Санат:Лизинг 14 785942 3648459 2026-08-27T18:51:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жалдау]] [[Санат:Тақырыбы бойынша қаржы]] [[Санат:Қаржы капиталы]] [[Санат:Капиталды басқару]] 3648459 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жалдау]] [[Санат:Тақырыбы бойынша қаржы]] [[Санат:Қаржы капиталы]] [[Санат:Капиталды басқару]] 1qxjfq0oguk4vz5n12s36fmlbpez7g3 Санат:Жалдау 14 785943 3648460 2026-08-27T18:52:13Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Факторлық табыстарды бөлу]] [[Санат:Меншік]] [[Санат:Тақырыбы бойынша қаржы]] 3648460 wikitext text/x-wiki [[Санат:Факторлық табыстарды бөлу]] [[Санат:Меншік]] [[Санат:Тақырыбы бойынша қаржы]] 24uxsnvak896uocxi4nxltr7hfa2ozl (1577) Рейсс 0 785944 3648462 2026-08-27T18:55:23Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1577) Рейсс | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Луи Буайе | discovered = 19.01.1949 | mp_name = | alt_names = 1949 BA, 1931 TG<sub>3</sub>,<br>1934 PX,1981 RM<sub>5</sub> | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1577 JPL Small-Body Database]</ref> |... 3648462 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1577) Рейсс | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Луи Буайе | discovered = 19.01.1949 | mp_name = | alt_names = 1949 BA, 1931 TG<sub>3</sub>,<br>1934 PX,1981 RM<sub>5</sub> | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1577 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,60209 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,85929 а. б. | semimajor = 2,23069 а. б. | eccentricity = 0,166495 | period = 3,33 жыл | avg_speed = 19,95 ш/с | inclination = 4,3567° | asc_node = 123,5163° | mean_anomaly = 80,4913° | arg_perihelion = 266,4959° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 5,6 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,322±0,071 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 12,7}} '''(1577) Рейсс''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1949 жылдың 19 қаңтарында [[Луи Буайе]] [[Алжир обсерваториясы]]нда ашты. 5 астероидты ашқан франциялық астроном [[Ги Рейсс]]тің (1904–1964) құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] owm1wscg0h1nd5l3f07bwo7o3tzydo3 Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі 0 785945 3648464 2026-08-27T18:59:48Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: '''Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі''' ('''ESFS''') — [[Еуропалық Одақ]]та 2011 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан қаржылық қадағалау жүйесі. Жүйе '''Еуропалық қадағалау органдарынан''' (ESAs), [[Еуропалық жүйелік тәуекелдер кеңесі]]нен, Еуропалық қадағалау органдарыны... 3648464 wikitext text/x-wiki '''Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі''' ('''ESFS''') — [[Еуропалық Одақ]]та 2011 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан қаржылық қадағалау жүйесі. Жүйе '''Еуропалық қадағалау органдарынан''' (ESAs), [[Еуропалық жүйелік тәуекелдер кеңесі]]нен, Еуропалық қадағалау органдарының бірлескен комитетінен және ЕО-ға мүше мемлекеттердің ұлттық қадағалау органдарынан тұрады.<ref>{{cite web|title=Glossary: European System of Financial Supervision (ESFS)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145662#145662|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=17 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817204348/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145662#145662|url-status=dead}}</ref> Оны [[Еуропалық комиссия]] [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на жауап ретінде 2009 жылы ұсынды. me38t3d569q1sl6m039vcpwq82ktejc 3648465 3648464 2026-08-27T19:00:11Z 1nter pares 146705 3648465 wikitext text/x-wiki '''Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі''' ('''ESFS''') — [[Еуропалық Одақ]]та 2011 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан қаржылық қадағалау жүйесі. Жүйе '''Еуропалық қадағалау органдарынан''' (ESAs), [[Еуропалық жүйелік тәуекелдер кеңесі]]нен, Еуропалық қадағалау органдарының бірлескен комитетінен және ЕО-ға мүше мемлекеттердің ұлттық қадағалау органдарынан тұрады.<ref>{{cite web|title=Glossary: European System of Financial Supervision (ESFS)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145662#145662|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=17 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817204348/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145662#145662|url-status=dead}}</ref> Оны [[Еуропалық комиссия]] [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на жауап ретінде 2009 жылы ұсынды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} orr6xvmlyygcv5tzm9y47w0c2xvvrrk 3648467 3648465 2026-08-27T19:01:39Z 1nter pares 146705 3648467 wikitext text/x-wiki '''Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі''' ('''ESFS''') — [[Еуропалық Одақ]]та 2011 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан қаржылық қадағалау жүйесі. Жүйе '''Еуропалық қадағалау органдарынан''' (ESAs), [[Еуропалық жүйелік тәуекелдер кеңесі]]нен, Еуропалық қадағалау органдарының бірлескен комитетінен және ЕО-ға мүше мемлекеттердің ұлттық қадағалау органдарынан тұрады.<ref>{{cite web|title=Glossary: European System of Financial Supervision (ESFS)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145662#145662|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=17 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817204348/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145662#145662|url-status=dead}}</ref> Оны [[Еуропалық комиссия]] [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на жауап ретінде 2009 жылы ұсынды. Үш ESA бар. Олар Еуропалық Одақ деңгейіндегі [[микропруденциялық реттеу|микропруденциялық]] қадағалауға жауап береді:<ref>{{cite web|title=Glossary: European Supervisory Authorities (ESAs)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145658|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416155551/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145658|url-status=dead}}</ref> * Париждегі [[Еуропалық банк басқармасы]] (EBA); * Париждегі [[Еуропалық бағалы қағаздар және нарықтар басқармасы]] (ESMA); және * Франкфурттағы [[Еуропалық сақтандыру және кәсіптік зейнетақы басқармасы]] (EIOPA). Осы органдардың қызметін толықтыру үшін [[Еуропалық жүйелік тәуекелдер кеңесі]] (ESRB) бүкіл Еуропалық Одақ аумағындағы [[макропруденциялық реттеу|макропруденциялық]] қадағалауға жауап береді. Оның құрамына [[Еуропалық орталық банк]]тің (ECB), ЕО-ға мүше мемлекеттердің ұлттық орталық банктері мен қадағалау органдарының және [[Еуропалық комиссия]]ның өкілдері кіреді. ESRB Франкфурттағы ECB-де орналасқан.<ref>{{cite web|title=Glossary: European Systemic Risk Board (ESRB)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145666#145666|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=18 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518105444/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145666#145666|url-status=dead}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9s9gra8nfx0n9pgvak6zbl74097j1uf 3648468 3648467 2026-08-27T19:01:53Z 1nter pares 146705 /* */ 3648468 wikitext text/x-wiki '''Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі''' ('''ESFS''') — [[Еуропалық Одақ]]та 2011 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан қаржылық қадағалау жүйесі. Жүйе '''Еуропалық қадағалау органдарынан''' (ESAs), [[Еуропалық жүйелік тәуекелдер кеңесі]]нен, Еуропалық қадағалау органдарының бірлескен комитетінен және ЕО-ға мүше мемлекеттердің ұлттық қадағалау органдарынан тұрады.<ref>{{cite web|title=Glossary: European System of Financial Supervision (ESFS)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145662#145662|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=17 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817204348/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145662#145662|url-status=dead}}</ref> Оны [[Еуропалық комиссия]] [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на жауап ретінде 2009 жылы ұсынды. Үш ESA бар. Олар Еуропалық Одақ деңгейіндегі [[Банк құқығы|микропруденциялық]] қадағалауға жауап береді:<ref>{{cite web|title=Glossary: European Supervisory Authorities (ESAs)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145658|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416155551/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145658|url-status=dead}}</ref> * Париждегі [[Еуропалық банк басқармасы]] (EBA); * Париждегі [[Еуропалық бағалы қағаздар және нарықтар басқармасы]] (ESMA); және * Франкфурттағы [[Еуропалық сақтандыру және кәсіптік зейнетақы басқармасы]] (EIOPA). Осы органдардың қызметін толықтыру үшін [[Еуропалық жүйелік тәуекелдер кеңесі]] (ESRB) бүкіл Еуропалық Одақ аумағындағы [[макропруденциялық реттеу|макропруденциялық]] қадағалауға жауап береді. Оның құрамына [[Еуропалық орталық банк]]тің (ECB), ЕО-ға мүше мемлекеттердің ұлттық орталық банктері мен қадағалау органдарының және [[Еуропалық комиссия]]ның өкілдері кіреді. ESRB Франкфурттағы ECB-де орналасқан.<ref>{{cite web|title=Glossary: European Systemic Risk Board (ESRB)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145666#145666|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=18 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518105444/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145666#145666|url-status=dead}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2qife427zyvylf5v9dbgmya30rxnda7 3648469 3648468 2026-08-27T19:04:00Z 1nter pares 146705 3648469 wikitext text/x-wiki '''Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі''' ('''ESFS''') — [[Еуропалық Одақ]]та 2011 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан қаржылық қадағалау жүйесі. Жүйе '''Еуропалық қадағалау органдарынан''' (ESAs), [[Еуропалық жүйелік тәуекелдер кеңесі]]нен, Еуропалық қадағалау органдарының бірлескен комитетінен және ЕО-ға мүше мемлекеттердің ұлттық қадағалау органдарынан тұрады.<ref>{{cite web|title=Glossary: European System of Financial Supervision (ESFS)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145662#145662|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=17 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817204348/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145662#145662|url-status=dead}}</ref> Оны [[Еуропалық комиссия]] [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на жауап ретінде 2009 жылы ұсынды. Үш ESA бар. Олар Еуропалық Одақ деңгейіндегі [[Банк құқығы|микропруденциялық]] қадағалауға жауап береді:<ref>{{cite web|title=Glossary: European Supervisory Authorities (ESAs)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145658|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416155551/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145658|url-status=dead}}</ref> * Париждегі [[Еуропалық банк басқармасы]] (EBA); * Париждегі [[Еуропалық бағалы қағаздар және нарықтар басқармасы]] (ESMA); және * Франкфурттағы [[Еуропалық сақтандыру және кәсіптік зейнетақы басқармасы]] (EIOPA). Осы органдардың қызметін толықтыру үшін [[Еуропалық жүйелік тәуекелдер кеңесі]] (ESRB) бүкіл Еуропалық Одақ аумағындағы [[макропруденциялық реттеу|макропруденциялық]] қадағалауға жауап береді. Оның құрамына [[Еуропалық орталық банк]]тің (ECB), ЕО-ға мүше мемлекеттердің ұлттық орталық банктері мен қадағалау органдарының және [[Еуропалық комиссия]]ның өкілдері кіреді. ESRB Франкфурттағы ECB-де орналасқан.<ref>{{cite web|title=Glossary: European Systemic Risk Board (ESRB)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145666#145666|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=18 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518105444/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145666#145666|url-status=dead}}</ref> == Тарихы == [[Еуропалық парламент]] 2010 жылғы қыркүйекте Қадағалау комитеттерінің орнына Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесін құру туралы келісімді қолдады. 2009 жылғы желтоқсанда [[Еуропалық комиссия]] мен мүше мемлекеттер арасында жасалған бастапқы келісім парламенттің сынына ұшырағаннан кейін, жаңа келісімге сәйкес EBA Лондонда, ESMA Парижде, ал EIOPA Франкфуртта құрылды. Үш мекеме 2011 жылғы 1 қаңтарда жұмысын бастап, Қадағалау комитеттерін алмастырды.<ref>{{cite news|url=http://euobserver.com/?aid=30866|title=Europe seals deal on financial supervision|work=EUobserver|date=22 September 2010|access-date=19 January 2011}}</ref> * EBA [[Еуропалық банктік қадағалау комитеті]]н алмастырды; * ESMA [[Еуропалық бағалы қағаздарды реттеушілер комитеті]]н алмастырды; және * EIOPA [[Еуропалық сақтандыру және кәсіптік зейнетақыларды қадағалау комитеті]]н алмастырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dr9zecott535r0vbmhzsm0o2raxsphc 3648470 3648469 2026-08-27T19:13:01Z 1nter pares 146705 3648470 wikitext text/x-wiki '''Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі''' ('''ESFS''') — [[Еуропалық Одақ]]та 2011 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан қаржылық қадағалау жүйесі. Жүйе '''Еуропалық қадағалау органдарынан''' (ESAs), [[Еуропалық жүйелік тәуекелдер кеңесі]]нен, Еуропалық қадағалау органдарының бірлескен комитетінен және ЕО-ға мүше мемлекеттердің ұлттық қадағалау органдарынан тұрады.<ref>{{cite web|title=Glossary: European System of Financial Supervision (ESFS)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145662#145662|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=17 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817204348/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145662#145662|url-status=dead}}</ref> Оны [[Еуропалық комиссия]] [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на жауап ретінде 2009 жылы ұсынды. Үш ESA бар. Олар Еуропалық Одақ деңгейіндегі [[Банк құқығы|микропруденциялық]] қадағалауға жауап береді:<ref>{{cite web|title=Glossary: European Supervisory Authorities (ESAs)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145658|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416155551/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145658|url-status=dead}}</ref> * Париждегі [[Еуропалық банк басқармасы]] (EBA); * Париждегі [[Еуропалық бағалы қағаздар және нарықтар басқармасы]] (ESMA); және * Франкфурттағы [[Еуропалық сақтандыру және кәсіптік зейнетақы басқармасы]] (EIOPA). Осы органдардың қызметін толықтыру үшін [[Еуропалық жүйелік тәуекелдер кеңесі]] (ESRB) бүкіл Еуропалық Одақ аумағындағы [[макропруденциялық реттеу|макропруденциялық]] қадағалауға жауап береді. Оның құрамына [[Еуропалық орталық банк]]тің (ECB), ЕО-ға мүше мемлекеттердің ұлттық орталық банктері мен қадағалау органдарының және [[Еуропалық комиссия]]ның өкілдері кіреді. ESRB Франкфурттағы ECB-де орналасқан.<ref>{{cite web|title=Glossary: European Systemic Risk Board (ESRB)|url=https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145666#145666|publisher=Deutsche Bundesbank|access-date=11 February 2016|archive-date=18 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518105444/https://www.bundesbank.de/Navigation/EN/Service/Glossary/Functions/glossary.html?lv2=129524&lv3=145666#145666|url-status=dead}}</ref> == Тарихы == [[Еуропалық парламент]] 2010 жылғы қыркүйекте Қадағалау комитеттерінің орнына Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесін құру туралы келісімді қолдады. 2009 жылғы желтоқсанда [[Еуропалық комиссия]] мен мүше мемлекеттер арасында жасалған бастапқы келісім парламенттің сынына ұшырағаннан кейін, жаңа келісімге сәйкес EBA Лондонда, ESMA Парижде, ал EIOPA Франкфуртта құрылды. Үш мекеме 2011 жылғы 1 қаңтарда жұмысын бастап, Қадағалау комитеттерін алмастырды.<ref>{{cite news|url=http://euobserver.com/?aid=30866|title=Europe seals deal on financial supervision|work=EUobserver|date=22 September 2010|access-date=19 January 2011}}</ref> * EBA [[Еуропалық банктік қадағалау комитеті]]н алмастырды; * ESMA [[Еуропалық бағалы қағаздарды реттеушілер комитеті]]н алмастырды; және * EIOPA [[Еуропалық сақтандыру және кәсіптік зейнетақыларды қадағалау комитеті]]н алмастырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Еуропалық Одақтың қаржы нарығы саясаты]] [[Санат:Еуропалық Одақтағы қаржы]] [[Санат:Қаржылық реттеуші органдар]] [[Санат:Еуроаймақ дағдарысына қатысты саясат және саяси реакциялар]] 75dfi55kacj7s8uj837103nby109b88 Санат:Еуропалық Одақтағы қаржы 14 785946 3648471 2026-08-27T19:16:50Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Еуропа одағы экономикасы]] [[Санат:Еуропа қаржысы]] 3648471 wikitext text/x-wiki [[Санат:Еуропа одағы экономикасы]] [[Санат:Еуропа қаржысы]] ff9qc86p0q2lql4n44nlbrzwwm9q7w9 3648474 3648471 2026-08-27T19:18:37Z 1nter pares 146705 /* */ 3648474 wikitext text/x-wiki [[Санат:Еуропа одағы экономикасы]] [[Санат:Еуропадағы қаржы]] 1e3qvl3glz8unejqpa2qjtsf9glnkqr Қазақстандағы конституциялық референдум (2026) 0 785947 3648507 2026-08-28T06:14:02Z Nurken 111493 «[[Қазақстандағы референдум (2026)]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3648507 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қазақстандағы референдум (2026)]] n4r8kr1vrda13fqkjgpddidbre3hpch Truist Financial 0 785948 3648524 2026-08-28T06:55:02Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржа... 3648524 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = 2019 жылғы 6 желтоқсан (Truist ретінде).<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон (Колумбия округі)|Вашингтонда]] 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Тұтынушылық банк ісі|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Бағалы қағаз (қаржы)|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> t740ad7l8xhz70we57ywfhc8pu443fz 3648525 3648524 2026-08-28T06:55:46Z 1nter pares 146705 3648525 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = 2019 жылғы 6 желтоқсан (Truist ретінде).<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон (Колумбия округі)|Вашингтонда]] 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Тұтынушылық банк ісі|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Бағалы қағаз (қаржы)|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rwxy0ayhones3o7vqxsq4prh020tlun 3648526 3648525 2026-08-28T06:56:22Z 1nter pares 146705 3648526 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = 2019 жылғы 6 желтоқсан (Truist ретінде).<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон (Колумбия округі)|Вашингтонда]] 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Тұтынушылық банк ісі|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Бағалы қағаз (қаржы)|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kcmcqtbvb8by7t827os36kmgd8f0t4b 3648527 3648526 2026-08-28T06:57:04Z 1nter pares 146705 /* */ 3648527 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = 2019 жылғы 6 желтоқсан (Truist ретінде).<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Тұтынушылық банк ісі|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Бағалы қағаз (қаржы)|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} g3c37zy2iyg7ttj012j7zx319osff6g 3648528 3648527 2026-08-28T06:57:36Z 1nter pares 146705 /* */ 3648528 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Тұтынушылық банк ісі|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Бағалы қағаз (қаржы)|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} g1yw2jkunmiflk2w88ivg8m6kqoh1v9 3648530 3648528 2026-08-28T06:58:01Z 1nter pares 146705 /* */ 3648530 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Бағалы қағаз (қаржы)|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2ib4ork3u8nf75dz8tvdwl6df21uw1v 3648531 3648530 2026-08-28T06:58:27Z 1nter pares 146705 /* */ 3648531 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dqb8z9ys7z9w8q3a3dp7f5fffzulv5i 3648534 3648531 2026-08-28T07:00:02Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3648534 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2r5gqj7wv2dymlc62qddeb76gt168e0 3648541 3648534 2026-08-28T07:02:48Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3648541 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} e2061x9h3awb5q54depcp3vqnoa8yco 3648545 3648541 2026-08-28T07:05:37Z 1nter pares 146705 /* Southern National Bank тарихы */ 3648545 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> [[1979 жыл|1979]] жылы [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы 1971 жылы құрылған Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> [[1982 жыл|1982]] жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> [[1985 жыл|1985]] жылы Southern National активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank банкінің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> [[1986 жыл|1986]] жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк бұл қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына пайдалана алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> [[мамыр]] [[1989 жыл|1989]] жылы Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, бірақ ол жүзеге асқанда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> [[1990 жыл|1990]] жылғы тағы бір сәтсіз мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болып, ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> [[1990 жыл|1990]] жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Оның президенттігі кезінде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті және филиалдар саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> [[1993 жыл|1993]] жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі орында тұрды. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді және компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, алайда Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, {{convert|239,000|sqft|m2|adj=on}} One Triad Park ғимараты болды, онда Southern National бірден орналасуға болатын {{convert|74,000|sqft|m2}} бос орын бар еді. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан {{convert|80,000|sqft|m2}} орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ [[1993 жыл|1993]] жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуіне ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ejbrh3k422p8jyxknoeifdiib6jc0nf 3648546 3648545 2026-08-28T07:07:37Z 1nter pares 146705 /* Southern National Bank тарихы */ 3648546 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> [[1979 жыл]]ы [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы 1971 жылы құрылған Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> [[1982 жыл|1982]] жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> [[1985 жыл]]ы Southern National активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank банкінің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> [[1986 жыл|1986]] жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк бұл қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына пайдалана алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> [[мамыр]] [[1989 жыл]]ы Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, бірақ ол жүзеге асқанда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> [[1990 жыл|1990]] жылғы тағы бір сәтсіз мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болып, ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> [[1990 жыл]]ы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Оның президенттігі кезінде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті және филиалдар саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> [[1993 жыл]]дың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі орында тұрды. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді және компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, алайда Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, {{convert|239,000|sqft|m2|adj=on}} One Triad Park ғимараты болды, онда Southern National бірден орналасуға болатын {{convert|74,000|sqft|m2}} бос орын бар еді. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан {{convert|80,000|sqft|m2}} орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ [[1993 жыл]]ы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуіне ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4izhrlimjpw48krnxxfz1w93eeqg92f 3648548 3648546 2026-08-28T07:08:47Z 1nter pares 146705 3648548 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> [[1979 жыл]]ы [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы 1971 жылы құрылған Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> [[1982 жыл|1982]] жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> [[1985 жыл]]ы Southern National активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank банкінің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> [[1986 жыл|1986]] жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк бұл қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына пайдалана алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> [[1989 жыл]]ғы [[мамыр]]да Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, бірақ ол жүзеге асқанда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> [[1990 жыл]]ғы тағы бір сәтсіз мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болып, ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> [[1990 жыл]]ы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Оның президенттігі кезінде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті және филиалдар саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> [[1993 жыл]]дың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі орында тұрды. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді және компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, алайда Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, {{convert|239,000|sqft|m2|adj=on}} One Triad Park ғимараты болды, онда Southern National бірден орналасуға болатын {{convert|74,000|sqft|m2}} бос орын бар еді. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан {{convert|80,000|sqft|m2}} орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ [[1993 жыл]]ы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуіне ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} f404d068tpfrf49npi4n3tdiy50kn8j 3648553 3648548 2026-08-28T07:11:30Z 1nter pares 146705 3648553 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} e2061x9h3awb5q54depcp3vqnoa8yco 3648560 3648553 2026-08-28T07:13:54Z 1nter pares 146705 /* Southern National Bank тарихы */ 3648560 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> 1979 жылы 1971 жылы құрылған [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> 1982 жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> 1985 жылы Southern National-дың активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank-тің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> 1986 жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк түскен қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына жұмсай алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> 1989 жылғы мамырда Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, алайда ол жасалған жағдайда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> 1990 жылы жүзеге аспай қалған тағы бір мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болды және ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> 1990 жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Ол президент болған кезеңде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті, ал филиалдарының саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> 1993 жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Соның нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі екінші орынға шықты. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді; компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, ал Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, ауданы 239 000 шаршы фут (22 200 м²) One Triad Park ғимараты еді; онда Southern National бірден орналаса алатын 74 000 шаршы фут (6 900 м²) бос орын болды. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат уақытында дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан 80 000 шаршы фут (7 400 м²) орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ 1993 жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуін жүзеге асыруға ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4sv57wsygzr3wi0szuxy7aib3d5lpo6 3648585 3648560 2026-08-28T07:24:58Z 1nter pares 146705 /* Southern National Bank тарихы */ 3648585 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> 1979 жылы 1971 жылы құрылған [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> 1982 жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> 1985 жылы Southern National-дың активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank-тің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> 1986 жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк түскен қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына жұмсай алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> 1989 жылғы мамырда Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, алайда ол жасалған жағдайда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> 1990 жылы жүзеге аспай қалған тағы бір мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болды және ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> 1990 жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Ол президент болған кезеңде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті, ал филиалдарының саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> 1993 жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Соның нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі екінші орынға шықты. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді; компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, ал Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, ауданы 239 000 шаршы фут (22 200 м²) One Triad Park ғимараты еді; онда Southern National бірден орналаса алатын 74 000 шаршы фут (6 900 м²) бос орын болды. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат уақытында дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан 80 000 шаршы фут (7 400 м²) орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ 1993 жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуін жүзеге асыруға ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> === Southern National Bank-пен бірігуі === 1995 жылы банк штаттың шығыс бөлігінен шыққан тағы бір банк — [[Southern National Bank]]-пен бірікті. Осының нәтижесінде BB&T Каролина штаттары мен [[Виргиния]]дағы 220 қалада 437 филиалға ие болды. Біріккен компания Southern National Corp. деп аталды, бірақ оның барлық банктік еншілес компаниялары BB&T атауын алды. Активтері $19 млрд болған BB&T Солтүстік Каролинадағы банктер арасында депозиттер көлемі мен филиалдар саны бойынша бірінші орынға шықты. Southern National басшысы Гленн Орр мен BB&T-дің жаңа төрағасы Джон Эллисон бірігу нәтижесінде басқа штаттағы банк сатып ала алмайтындай тым қымбат банк қалыптасуы мүмкін екенін айтты. Бірігу аяқталғаннан кейін Орр зейнетке шықты.<ref>Tim Gray, "BB&T, Southern National banks plan to merge," ''The News & Observer'', August 2, 1994.</ref> Компанияның штаб-пәтері Солтүстік Каролинадағы Уинстон-Сейлемдегі [[BB&T Financial Center]] ғимаратында орналасты.<ref>Taft Wireback, "Presidential Candidate Keyes Speaks in Triad," ''Greensboro News & Record'', January 26, 1996, p. B2.</ref> 1997 жылы Southern National Corp. Солтүстік Каролинаның шығыс бөлігінде орналасқан тағы бір банк — [[United Carolina Bank]]-ті 1996 жылғы қарашада жарияланған $985 млн-дық мәміле аясында сатып алды. UCB активтері $4,5 млрд болды. Уайтвиллде 400 қызметкер жұмыс істеді, бірақ қала штаб-пәтерден айырылғанына қарамастан, кейін онда BB&T-дің 500 қызметкері жұмыс істейтін болды; олардың 250-і [[Колл-орталық|колл-орталықта]], қалғандары басқа бөлімдерде еңбек етті.<ref name=Bartlett>Kristina Bartlett, "UCB deal could hit hard in Whiteville," ''Star-News'', November 5, 1996.</ref><ref>Jay McIntosh, "Banks Line Up Against S&L's Conversion," ''The Charlotte Observer'', January 23, 1990.</ref><ref name=Wahl>Melissa Wahl, "Bank Center to Close," ''The Charlotte Observer'', March 15, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[22 қыркүйек]]тен бастап UCB-дің 91 филиалын BB&T филиалдарына ауыстыру үдерісі басталды, ал қазаннан бастап екі банктің BB&T-дің басқа бөлімшелеріне жақын орналасқан тағы 67 филиалы жабылды.<ref>Doug Campbell, "BB&T to Replace Branches of UCB," ''Greensboro News & Record'', September 20, 1997.</ref><ref>Catherine Pritchard, "Banking Offices to Consolidate," ''The Fayetteville Observer'', September 20, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[19 мамыр]]да Southern National Corp. атауын BB&T Corp. деп, ал SN биржалық символын BBT деп өзгертті.<ref>"Year of Changes," ''Greensboro News & Record'', July 20, 1997.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} j120snv88u9zcnriin72r0uum2bjbsp 3648586 3648585 2026-08-28T07:28:11Z 1nter pares 146705 /* Southern National Bank-пен бірігуі */ 3648586 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> 1979 жылы 1971 жылы құрылған [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> 1982 жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> 1985 жылы Southern National-дың активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank-тің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> 1986 жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк түскен қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына жұмсай алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> 1989 жылғы мамырда Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, алайда ол жасалған жағдайда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> 1990 жылы жүзеге аспай қалған тағы бір мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болды және ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> 1990 жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Ол президент болған кезеңде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті, ал филиалдарының саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> 1993 жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Соның нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі екінші орынға шықты. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді; компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, ал Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, ауданы 239 000 шаршы фут (22 200 м²) One Triad Park ғимараты еді; онда Southern National бірден орналаса алатын 74 000 шаршы фут (6 900 м²) бос орын болды. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат уақытында дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан 80 000 шаршы фут (7 400 м²) орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ 1993 жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуін жүзеге асыруға ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> === Southern National Bank-пен бірігуі === 1995 жылы банк штаттың шығыс бөлігінен шыққан тағы бір банк — [[Southern National Bank]]-пен бірікті. Осының нәтижесінде BB&T Каролина штаттары мен [[Виргиния]]дағы 220 қалада 437 филиалға ие болды. Біріккен компания Southern National Corp. деп аталды, бірақ оның барлық банктік еншілес компаниялары BB&T атауын алды. Активтері $19 млрд болған BB&T Солтүстік Каролинадағы банктер арасында депозиттер көлемі мен филиалдар саны бойынша бірінші орынға шықты. Southern National басшысы Гленн Орр мен BB&T-дің жаңа төрағасы Джон Эллисон бірігу нәтижесінде басқа штаттағы банк сатып ала алмайтындай тым қымбат банк қалыптасуы мүмкін екенін айтты. Бірігу аяқталғаннан кейін Орр зейнетке шықты.<ref>Tim Gray, "BB&T, Southern National banks plan to merge," ''The News & Observer'', August 2, 1994.</ref> Компанияның штаб-пәтері Солтүстік Каролинадағы Уинстон-Сейлемдегі [[BB&T Financial Center]] ғимаратында орналасты.<ref>Taft Wireback, "Presidential Candidate Keyes Speaks in Triad," ''Greensboro News & Record'', January 26, 1996, p. B2.</ref> 1997 жылы Southern National Corp. Солтүстік Каролинаның шығыс бөлігінде орналасқан тағы бір банк — [[United Carolina Bank]]-ті 1996 жылғы қарашада жарияланған $985 млн-дық мәміле аясында сатып алды. UCB активтері $4,5 млрд болды. Уайтвиллде 400 қызметкер жұмыс істеді, бірақ қала штаб-пәтерден айырылғанына қарамастан, кейін онда BB&T-дің 500 қызметкері жұмыс істейтін болды; олардың 250-і [[Колл-орталық|колл-орталықта]], қалғандары басқа бөлімдерде еңбек етті.<ref name=Bartlett>Kristina Bartlett, "UCB deal could hit hard in Whiteville," ''Star-News'', November 5, 1996.</ref><ref>Jay McIntosh, "Banks Line Up Against S&L's Conversion," ''The Charlotte Observer'', January 23, 1990.</ref><ref name=Wahl>Melissa Wahl, "Bank Center to Close," ''The Charlotte Observer'', March 15, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[22 қыркүйек]]тен бастап UCB-дің 91 филиалын BB&T филиалдарына ауыстыру үдерісі басталды, ал қазаннан бастап екі банктің BB&T-дің басқа бөлімшелеріне жақын орналасқан тағы 67 филиалы жабылды.<ref>Doug Campbell, "BB&T to Replace Branches of UCB," ''Greensboro News & Record'', September 20, 1997.</ref><ref>Catherine Pritchard, "Banking Offices to Consolidate," ''The Fayetteville Observer'', September 20, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[19 мамыр]]да Southern National Corp. атауын BB&T Corp. деп, ал SN биржалық символын BBT деп өзгертті.<ref>"Year of Changes," ''Greensboro News & Record'', July 20, 1997.</ref> === Сатып алулары === 1990-жылдары банк Fidelity Financial Bankshares,<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/1997/03/03/daily4.html | title=SNB completes acquisition | work=[[American City Business Journals]] | date=March 3, 1997}}</ref> First Financial of Petersburg, Maryland, Maryland Federal Bancorp<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-maryland-federal-bancorp-inc-76894797.html | title=BB&T To Acquire Maryland Federal Bancorp, Inc. | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 25, 1998}}</ref> және Franklin Bancorporation компанияларын сатып алып, бүкіл ел бойынша кеңеюін жалғастырды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1997/12/17/north-carolina-company-to-buy-franklin-bancorp/3da99e6e-9a79-41bf-a51f-3e751cc31d46/ | title=NORTH CAROLINA COMPANY TO BUY FRANKLIN BANCORP | first1=Michelle | last1=Singletary | first2=Peter | last2=Behr | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 17, 1997}}</ref> 1998 жылы BB&T [[Мартинсвилл (Виргиния)|Мартинсвилл, Виргиния]]дағы MainStreet Financial<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mainstreet-of-martinsville-va-76340557.html | title=BB&T To Acquire MainStreet of Martinsville, Va. | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 27, 1998}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1998/08/28/bbt-to-acquire-mainstreet/881499d2-0e03-4df2-ad04-b8e75eec17be/ | title=BB&T TO ACQUIRE MAINSTREET | first=Beth | last=Berselli | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 28, 1998}}</ref> және Мэриленд штатындағы Вестминстердің Mason-Dixon Bancshares компанияларын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mason-dixon-bancshares-of-westminster-md-73532617.html | title=BB&T To Acquire Mason-Dixon Bancshares Of Westminster, Md. | publisher=[[PR Newswire]] | date=January 28, 1999}}</ref> Кейін Джорджия штатындағы Мейконның First Liberty компаниясын<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-first-liberty-financial-corp-of-macon-ga-74264042.html | title=BB&T to acquire First Liberty Financial Corp. of Macon, Ga. | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 28, 1999}}</ref> және Matewan Bancshares компаниясын сатып алып, Джорджия мен [[Батыс Виргиния]]дағы қызметін одан әрі кеңейтті.<ref>{{cite news | url=http://www.bizjournals.com/charlotte/stories/1999/02/22/daily15.html | title=BB&T to buy W. Va. bank | work=[[American City Business Journals]] | date=February 25, 1999}}</ref> 2000 жылы BB&T Батыс Виргиниядағы жергілікті банктердің бірігуі нәтижесінде құрылған One Valley Bancorp компаниясын сатып алды. Бұл мәміле BB&T-ді Батыс Виргиниядағы ең кең өкілдігі бар банкке айналдырды. 2002 жылы BB&T Кентукки штатындағы Луисвиллдің MidAmerica Bancorp (Bank of Louisville) және Кентукки штатындағы Оуэнсбороның AREA Bancshares Corporation компанияларын сатып алуды аяқтады.<ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500061/mid425.htm|title=Notification of Merger with MidAmerica Bancorp of Louisville, Kentucky|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500053/area8k.htm|title=Notification of Merger with AREA Bancshares Corporation|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bbt.mediaroom.com/our-history|title=BB&T - Our History|website=BB&T|access-date=February 14, 2019|archive-date=February 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214233419/https://bbt.mediaroom.com/our-history|url-status=dead}}</ref> 2003 жылы BB&T Виргиния штатындағы Фолс-Черчтің First Virginia Banks банкін сатып алуды аяқтады. 2005 жылы банк Атланта агломерациясындағы [[Main Street Bank]]s банкін $622 млн-ға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-main-street-banks-inc-of-metro-atlanta-55548427.html | title=BB&T to acquire Main Street Banks Inc. of metro Atlanta | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 15, 2005}}</ref> 2006 жылы банк [[Мертл-Бич (Оңтүстік Каролина)|Мертл-Бич]]те орналасқан Coastal Federal Bank банкін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-coastal-financial-corporation-of-myrtle-beach-sc-57218252.html | title=BB&T to acquire Coastal Financial Corporation of Myrtle Beach, S.C. | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 21, 2006}}</ref> 2008 жылдың соңында банк АҚШ Қазынашылығының [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]на артықшылықты акцияларын сату арқылы $3,1 млрд көлемінде [[қаржылық көмек]] алды. 2009 жылғы маусымда банк бұл акцияларды қайта сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/06/17/bbt-exits-the-tarp-with-others-set-to-follow/ | title=2 Banks Exit TARP, With More to Follow | work=[[The New York Times]] | date=June 17, 2009}}</ref> 2008 жылғы шілдеде компания Puckett, Scheetz & Hogan компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/07/28/daily27.html | title=BB&T Insurance buys Myrtle Beach agency | work=[[American City Business Journals]] | date=July 30, 2008}}</ref> 2008 жылғы желтоқсанда компания J. Rolfe Davis компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/12/15/daily35.html | title=BB&T Insurance buys Florida firm | work=[[American City Business Journals]] | date=December 18, 2008}}</ref> [[2009 жыл|2009 жылғы]] [[14 тамыз]]да банк [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация|FDIC]] [[Colonial Bank (АҚШ)|Colonial Bank]] банкін бақылауына алғаннан кейін оны сатып алды. Бұл сатып алу нәтижесінде BB&T [[Алабама]], [[Флорида]], Джорджия, [[Невада]] және [[Техас]] штаттарындағы 340-тан астам филиалға және шамамен $22 млрд активке ие болды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/08/14/bbt-takes-over-failing-colonial-bancgroup/comment-page-1/ | title=BB&T Takes Over Colonial Bank | work=[[The New York Times]] | date=August 14, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090817180031/http://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | url-status=dead | archive-date=August 17, 2009 | title=BB&T buys Colonial bank; 4 other banks fail | first1=Chris | last1=Isidore | first2=Julianne | last2=Pepitone | work=[[CNNMoney]] | date=August 15, 2009}}</ref> 2010 жылғы қаңтарда BB&T Невададағы филиалын [[U.S. Bancorp]] компаниясына сатты.<ref>{{cite press release | url=http://www.businesswire.com/news/home/20100119006691/en/U.S.-Bank-Completes-Purchase-Nevada-Banking-Operations | title=U.S. Bank Completes Purchase of Nevada Banking Operations from BB&T Corporation | publisher=[[Business Wire]] | date=January 19, 2010}}</ref> Компания Atlantic Risk Management компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-atlantic-risk-management-130620098.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Atlantic Risk Management | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 27, 2011}}</ref> 2011 жылғы қарашада компания қызметкерлерге берілетін жеңілдіктер бойынша кеңес беретін Precept компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-california-insurance-agency-precept-133141603.html | title=BB&T to acquire California insurance agency, Precept | publisher=[[PR Newswire]] | date=November 3, 2011}}</ref> 2012 жылғы шілдеде банк [[BankAtlantic]] банкін сатып алды, соның нәтижесінде оның несие портфеліне $2,1 млрд, ал депозиттеріне $3,3 млрд қосылды.<ref>{{cite web | url=https://www.reuters.com/article/us-bbt-bankatlantic-idUSBRE86U1SD20120731 | title=BB&T to close BankAtlantic deal after receiving Fed OK | first=Rick | last=Rothacker | work=[[Reuters]] | date=July 31, 2012}}</ref> Компания сондай-ақ су тасқынынан сақтандыруды интернет арқылы сата бастады.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-adds-flood-insurance-to-its-online-offerings-160518005.html | title=BB&T adds flood insurance to its online offerings | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 27, 2012}}</ref> 2013 жылғы желтоқсанда банк Техастағы [[Citigroup]]-тың 21 филиалын $36 млн-ға сатып алып, депозиттеріне $1,2 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.journalnow.com/business/business_news/local/article_18ee3e76-67fc-11e3-8c2c-001a4bcf6878.html | title=BB&T acquires 21 Citigroup branches in Texas | last=Craver | first=Richard | work=[[Winston-Salem Journal]] | date=December 18, 2013}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте банк Citigroup-тың тағы 41 филиалын сатып алып, депозиттеріне $2,3 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.star-telegram.com/2014/09/03/6089456/bbt-buying-41-branches-in-texas.html | title=BB&T buying 41 branches in Texas from Citigroup | last1=Campbell | first1=Dakin | last2=Dexheimer | first2=Elizabeth | publisher=[[Fort Worth Star-Telegram]] | agency=[[Bloomberg News]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2015 жылғы маусымда банк Bank of Kentucky банкін $363 млн-ға сатып алды, соның нәтижесінде активтеріне $1,9 млрд қосылып, BB&T Солтүстік Кентукки—Цинциннати нарығына шықты және [[Огайо]]дағы алғашқы филиалдарына ие болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-completes-the-bank-of-kentucky-acquisition-300102447.html | title=BB&T completes The Bank of Kentucky acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 22, 2015}}</ref> 2015 жылғы тамызда банк [[Susquehanna Bank]] банкін $2,5 млрд-ға сатып алып, 240 филиал мен $18,7 млрд активке ие болды және [[Пенсильвания]] мен [[Нью-Джерси]] нарықтарына шықты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | title=BB&T closes Susquehanna Bancshares acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 3, 2015 | access-date=October 18, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171018071549/https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | archive-date=October 18, 2017 | url-status=dead }}</ref> 2016 жылғы сәуірде компания көтерме сақтандыру брокері Swett & Crawford компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-on-swett--crawford-acquisition-300244989.html | title=BB&T closes on Swett & Crawford acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 1, 2016}}</ref> Сол айда банк [[National Penn]] банкін $1,8 млрд-ға сатып алды, соның нәтижесінде Пенсильвания, Нью-Джерси және Мэриленд штаттарындағы 124 филиал, $9,6 млрд актив және $6,7 млрд депозит қосылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-national-penn-acquisition-300245102.html | title=BB&T closes National Penn acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 4, 2016}}</ref> [[2018 жыл|2018 жылғы]] [[29 тамыз]]да BB&T Уилсондағы Уэст-Нэш-стритте орналасқан бұрынғы корпоративтік штаб-пәтерінен 630-ға дейін қызметкер Пайн-стриттегі құны $35 млн, ауданы 95 000 шаршы фут (8 800 м²) нысанға көшетінін жариялады. [[2018 жыл|2018 жылғы]] [[16 қазан]]да BB&T 500 қызметкерін [[Уайтвилл (Солтүстік Каролина)|Уайтвилл, Солтүстік Каролина]]дағы құны $10 млн, ауданы 100 000 шаршы фут (9 300 м²) ғимаратқа көшіру жоспарын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.journalnow.com/business/the-briefcase-bb-t-consolidating-operations-in-whiteville/article_705d80bb-09ee-5f55-8622-a2de5782f5ab.html | title=The Briefcase: BB&T consolidating operations in Whiteville | last=Craver | first=Richard | work=Winston-Salem Journal | date=October 18, 2018 }}</ref> 2022 жылғы мамырда Truist Сан-Францискода орналасқан, 12 қызметкері бар ойын элементтеріне негізделген қаржылық технологиялар стартапы Long Game Savings Inc. компаниясын сатып алғанын жариялады. Компания үшін төленген сома жарияланған жоқ.<ref>{{cite journal|date=3 May 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/03/banking-giant-truist-acquires-fintech-startup-long-game-in-effort-to-reach-younger-demographic/|title= Banking giant Truist acquires fintech startup Long Game in effort to reach younger demographic|journal=Tech Crunch|access-date=3 May 2022}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fnqoa9nnh5v7kx41qor3ldaijyk0im8 3648587 3648586 2026-08-28T07:28:57Z 1nter pares 146705 3648587 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> 1979 жылы 1971 жылы құрылған [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> 1982 жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> 1985 жылы Southern National-дың активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank-тің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> 1986 жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк түскен қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына жұмсай алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> 1989 жылғы мамырда Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, алайда ол жасалған жағдайда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> 1990 жылы жүзеге аспай қалған тағы бір мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болды және ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> 1990 жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Ол президент болған кезеңде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті, ал филиалдарының саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> 1993 жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Соның нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі екінші орынға шықты. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді; компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, ал Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, ауданы 239 000 шаршы фут (22 200 м²) One Triad Park ғимараты еді; онда Southern National бірден орналаса алатын 74 000 шаршы фут (6 900 м²) бос орын болды. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат уақытында дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан 80 000 шаршы фут (7 400 м²) орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ 1993 жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуін жүзеге асыруға ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> === Southern National Bank-пен бірігуі === 1995 жылы банк штаттың шығыс бөлігінен шыққан тағы бір банк — [[Southern National Bank]]-пен бірікті. Осының нәтижесінде BB&T Каролина штаттары мен [[Виргиния]]дағы 220 қалада 437 филиалға ие болды. Біріккен компания Southern National Corp. деп аталды, бірақ оның барлық банктік еншілес компаниялары BB&T атауын алды. Активтері $19 млрд болған BB&T Солтүстік Каролинадағы банктер арасында депозиттер көлемі мен филиалдар саны бойынша бірінші орынға шықты. Southern National басшысы Гленн Орр мен BB&T-дің жаңа төрағасы Джон Эллисон бірігу нәтижесінде басқа штаттағы банк сатып ала алмайтындай тым қымбат банк қалыптасуы мүмкін екенін айтты. Бірігу аяқталғаннан кейін Орр зейнетке шықты.<ref>Tim Gray, "BB&T, Southern National banks plan to merge," ''The News & Observer'', August 2, 1994.</ref> Компанияның штаб-пәтері Солтүстік Каролинадағы Уинстон-Сейлемдегі [[BB&T Financial Center]] ғимаратында орналасты.<ref>Taft Wireback, "Presidential Candidate Keyes Speaks in Triad," ''Greensboro News & Record'', January 26, 1996, p. B2.</ref> 1997 жылы Southern National Corp. Солтүстік Каролинаның шығыс бөлігінде орналасқан тағы бір банк — [[United Carolina Bank]]-ті 1996 жылғы қарашада жарияланған $985 млн-дық мәміле аясында сатып алды. UCB активтері $4,5 млрд болды. Уайтвиллде 400 қызметкер жұмыс істеді, бірақ қала штаб-пәтерден айырылғанына қарамастан, кейін онда BB&T-дің 500 қызметкері жұмыс істейтін болды; олардың 250-і [[Колл-орталық|колл-орталықта]], қалғандары басқа бөлімдерде еңбек етті.<ref name=Bartlett>Kristina Bartlett, "UCB deal could hit hard in Whiteville," ''Star-News'', November 5, 1996.</ref><ref>Jay McIntosh, "Banks Line Up Against S&L's Conversion," ''The Charlotte Observer'', January 23, 1990.</ref><ref name=Wahl>Melissa Wahl, "Bank Center to Close," ''The Charlotte Observer'', March 15, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[22 қыркүйек]]тен бастап UCB-дің 91 филиалын BB&T филиалдарына ауыстыру үдерісі басталды, ал қазаннан бастап екі банктің BB&T-дің басқа бөлімшелеріне жақын орналасқан тағы 67 филиалы жабылды.<ref>Doug Campbell, "BB&T to Replace Branches of UCB," ''Greensboro News & Record'', September 20, 1997.</ref><ref>Catherine Pritchard, "Banking Offices to Consolidate," ''The Fayetteville Observer'', September 20, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[19 мамыр]]да Southern National Corp. атауын BB&T Corp. деп, ал SN биржалық символын BBT деп өзгертті.<ref>"Year of Changes," ''Greensboro News & Record'', July 20, 1997.</ref> === Сатып алулары === 1990-жылдары банк Fidelity Financial Bankshares,<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/1997/03/03/daily4.html | title=SNB completes acquisition | work=[[American City Business Journals]] | date=March 3, 1997}}</ref> First Financial of Petersburg, Maryland, Maryland Federal Bancorp<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-maryland-federal-bancorp-inc-76894797.html | title=BB&T To Acquire Maryland Federal Bancorp, Inc. | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 25, 1998}}</ref> және Franklin Bancorporation компанияларын сатып алып, бүкіл ел бойынша кеңеюін жалғастырды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1997/12/17/north-carolina-company-to-buy-franklin-bancorp/3da99e6e-9a79-41bf-a51f-3e751cc31d46/ | title=NORTH CAROLINA COMPANY TO BUY FRANKLIN BANCORP | first1=Michelle | last1=Singletary | first2=Peter | last2=Behr | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 17, 1997}}</ref> 1998 жылы BB&T [[Мартинсвилл (Виргиния)|Мартинсвилл, Виргиния]]дағы MainStreet Financial<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mainstreet-of-martinsville-va-76340557.html | title=BB&T To Acquire MainStreet of Martinsville, Va. | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 27, 1998}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1998/08/28/bbt-to-acquire-mainstreet/881499d2-0e03-4df2-ad04-b8e75eec17be/ | title=BB&T TO ACQUIRE MAINSTREET | first=Beth | last=Berselli | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 28, 1998}}</ref> және Мэриленд штатындағы Вестминстердің Mason-Dixon Bancshares компанияларын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mason-dixon-bancshares-of-westminster-md-73532617.html | title=BB&T To Acquire Mason-Dixon Bancshares Of Westminster, Md. | publisher=[[PR Newswire]] | date=January 28, 1999}}</ref> Кейін Джорджия штатындағы Мейконның First Liberty компаниясын<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-first-liberty-financial-corp-of-macon-ga-74264042.html | title=BB&T to acquire First Liberty Financial Corp. of Macon, Ga. | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 28, 1999}}</ref> және Matewan Bancshares компаниясын сатып алып, Джорджия мен [[Батыс Виргиния]]дағы қызметін одан әрі кеңейтті.<ref>{{cite news | url=http://www.bizjournals.com/charlotte/stories/1999/02/22/daily15.html | title=BB&T to buy W. Va. bank | work=[[American City Business Journals]] | date=February 25, 1999}}</ref> 2000 жылы BB&T Батыс Виргиниядағы жергілікті банктердің бірігуі нәтижесінде құрылған One Valley Bancorp компаниясын сатып алды. Бұл мәміле BB&T-ді Батыс Виргиниядағы ең кең өкілдігі бар банкке айналдырды. 2002 жылы BB&T Кентукки штатындағы Луисвиллдің MidAmerica Bancorp (Bank of Louisville) және Кентукки штатындағы Оуэнсбороның AREA Bancshares Corporation компанияларын сатып алуды аяқтады.<ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500061/mid425.htm|title=Notification of Merger with MidAmerica Bancorp of Louisville, Kentucky|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500053/area8k.htm|title=Notification of Merger with AREA Bancshares Corporation|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bbt.mediaroom.com/our-history|title=BB&T - Our History|website=BB&T|access-date=February 14, 2019|archive-date=February 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214233419/https://bbt.mediaroom.com/our-history|url-status=dead}}</ref> 2003 жылы BB&T Виргиния штатындағы Фолс-Черчтің First Virginia Banks банкін сатып алуды аяқтады. 2005 жылы банк Атланта агломерациясындағы [[Main Street Bank]]s банкін $622 млн-ға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-main-street-banks-inc-of-metro-atlanta-55548427.html | title=BB&T to acquire Main Street Banks Inc. of metro Atlanta | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 15, 2005}}</ref> 2006 жылы банк [[Мертл-Бич (Оңтүстік Каролина)|Мертл-Бич]]те орналасқан Coastal Federal Bank банкін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-coastal-financial-corporation-of-myrtle-beach-sc-57218252.html | title=BB&T to acquire Coastal Financial Corporation of Myrtle Beach, S.C. | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 21, 2006}}</ref> 2008 жылдың соңында банк АҚШ Қазынашылығының [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]на артықшылықты акцияларын сату арқылы $3,1 млрд көлемінде [[қаржылық көмек]] алды. 2009 жылғы маусымда банк бұл акцияларды қайта сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/06/17/bbt-exits-the-tarp-with-others-set-to-follow/ | title=2 Banks Exit TARP, With More to Follow | work=[[The New York Times]] | date=June 17, 2009}}</ref> 2008 жылғы шілдеде компания Puckett, Scheetz & Hogan компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/07/28/daily27.html | title=BB&T Insurance buys Myrtle Beach agency | work=[[American City Business Journals]] | date=July 30, 2008}}</ref> 2008 жылғы желтоқсанда компания J. Rolfe Davis компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/12/15/daily35.html | title=BB&T Insurance buys Florida firm | work=[[American City Business Journals]] | date=December 18, 2008}}</ref> [[2009 жыл|2009 жылғы]] [[14 тамыз]]да банк [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация|FDIC]] [[Colonial Bank (АҚШ)|Colonial Bank]] банкін бақылауына алғаннан кейін оны сатып алды. Бұл сатып алу нәтижесінде BB&T [[Алабама]], [[Флорида]], Джорджия, [[Невада]] және [[Техас]] штаттарындағы 340-тан астам филиалға және шамамен $22 млрд активке ие болды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/08/14/bbt-takes-over-failing-colonial-bancgroup/comment-page-1/ | title=BB&T Takes Over Colonial Bank | work=[[The New York Times]] | date=August 14, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090817180031/http://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | url-status=dead | archive-date=August 17, 2009 | title=BB&T buys Colonial bank; 4 other banks fail | first1=Chris | last1=Isidore | first2=Julianne | last2=Pepitone | work=[[CNNMoney]] | date=August 15, 2009}}</ref> 2010 жылғы қаңтарда BB&T Невададағы филиалын [[U.S. Bancorp]] компаниясына сатты.<ref>{{cite press release | url=http://www.businesswire.com/news/home/20100119006691/en/U.S.-Bank-Completes-Purchase-Nevada-Banking-Operations | title=U.S. Bank Completes Purchase of Nevada Banking Operations from BB&T Corporation | publisher=[[Business Wire]] | date=January 19, 2010}}</ref> Компания Atlantic Risk Management компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-atlantic-risk-management-130620098.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Atlantic Risk Management | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 27, 2011}}</ref> 2011 жылғы қарашада компания қызметкерлерге берілетін жеңілдіктер бойынша кеңес беретін Precept компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-california-insurance-agency-precept-133141603.html | title=BB&T to acquire California insurance agency, Precept | publisher=[[PR Newswire]] | date=November 3, 2011}}</ref> 2012 жылғы шілдеде банк [[BankAtlantic]] банкін сатып алды, соның нәтижесінде оның несие портфеліне $2,1 млрд, ал депозиттеріне $3,3 млрд қосылды.<ref>{{cite web | url=https://www.reuters.com/article/us-bbt-bankatlantic-idUSBRE86U1SD20120731 | title=BB&T to close BankAtlantic deal after receiving Fed OK | first=Rick | last=Rothacker | work=[[Reuters]] | date=July 31, 2012}}</ref> Компания сондай-ақ су тасқынынан сақтандыруды интернет арқылы сата бастады.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-adds-flood-insurance-to-its-online-offerings-160518005.html | title=BB&T adds flood insurance to its online offerings | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 27, 2012}}</ref> 2013 жылғы желтоқсанда банк Техастағы [[Citigroup]]-тың 21 филиалын $36 млн-ға сатып алып, депозиттеріне $1,2 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.journalnow.com/business/business_news/local/article_18ee3e76-67fc-11e3-8c2c-001a4bcf6878.html | title=BB&T acquires 21 Citigroup branches in Texas | last=Craver | first=Richard | work=[[Winston-Salem Journal]] | date=December 18, 2013}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте банк Citigroup-тың тағы 41 филиалын сатып алып, депозиттеріне $2,3 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.star-telegram.com/2014/09/03/6089456/bbt-buying-41-branches-in-texas.html | title=BB&T buying 41 branches in Texas from Citigroup | last1=Campbell | first1=Dakin | last2=Dexheimer | first2=Elizabeth | publisher=[[Fort Worth Star-Telegram]] | agency=[[Bloomberg News]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2015 жылғы маусымда банк Bank of Kentucky банкін $363 млн-ға сатып алды, соның нәтижесінде активтеріне $1,9 млрд қосылып, BB&T Солтүстік Кентукки—Цинциннати нарығына шықты және [[Огайо]]дағы алғашқы филиалдарына ие болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-completes-the-bank-of-kentucky-acquisition-300102447.html | title=BB&T completes The Bank of Kentucky acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 22, 2015}}</ref> 2015 жылғы тамызда банк [[Susquehanna Bank]] банкін $2,5 млрд-ға сатып алып, 240 филиал мен $18,7 млрд активке ие болды және [[Пенсильвания]] мен [[Нью-Джерси]] нарықтарына шықты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | title=BB&T closes Susquehanna Bancshares acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 3, 2015 | access-date=October 18, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171018071549/https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | archive-date=October 18, 2017 | url-status=dead }}</ref> 2016 жылғы сәуірде компания көтерме сақтандыру брокері Swett & Crawford компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-on-swett--crawford-acquisition-300244989.html | title=BB&T closes on Swett & Crawford acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 1, 2016}}</ref> Сол айда банк [[National Penn]] банкін $1,8 млрд-ға сатып алды, соның нәтижесінде Пенсильвания, Нью-Джерси және Мэриленд штаттарындағы 124 филиал, $9,6 млрд актив және $6,7 млрд депозит қосылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-national-penn-acquisition-300245102.html | title=BB&T closes National Penn acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 4, 2016}}</ref> 2018 жылғы 29 тамызда BB&T Уилсондағы Уэст-Нэш-стритте орналасқан бұрынғы корпоративтік штаб-пәтерінен 630-ға дейін қызметкер Пайн-стриттегі құны $35 млн, ауданы 95 000 шаршы фут (8 800 м²) нысанға көшетінін жариялады. 2018 жылғы 16 қазанда BB&T 500 қызметкерін [[Уайтвилл (Солтүстік Каролина)|Уайтвилл, Солтүстік Каролина]]дағы құны $10 млн, ауданы 100 000 шаршы фут (9 300 м²) ғимаратқа көшіру жоспарын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.journalnow.com/business/the-briefcase-bb-t-consolidating-operations-in-whiteville/article_705d80bb-09ee-5f55-8622-a2de5782f5ab.html | title=The Briefcase: BB&T consolidating operations in Whiteville | last=Craver | first=Richard | work=Winston-Salem Journal | date=October 18, 2018 }}</ref> 2022 жылғы мамырда Truist Сан-Францискода орналасқан, 12 қызметкері бар ойын элементтеріне негізделген қаржылық технологиялар стартапы Long Game Savings Inc. компаниясын сатып алғанын жариялады. Компания үшін төленген сома жарияланған жоқ.<ref>{{cite journal|date=3 May 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/03/banking-giant-truist-acquires-fintech-startup-long-game-in-effort-to-reach-younger-demographic/|title= Banking giant Truist acquires fintech startup Long Game in effort to reach younger demographic|journal=Tech Crunch|access-date=3 May 2022}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sqx5avj76zma10ujjgndllsb211ynbz 3648588 3648587 2026-08-28T07:31:28Z 1nter pares 146705 3648588 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> 1979 жылы 1971 жылы құрылған [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> 1982 жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> 1985 жылы Southern National-дың активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank-тің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> 1986 жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк түскен қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына жұмсай алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> 1989 жылғы мамырда Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, алайда ол жасалған жағдайда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> 1990 жылы жүзеге аспай қалған тағы бір мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болды және ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> 1990 жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Ол президент болған кезеңде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті, ал филиалдарының саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> 1993 жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Соның нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі екінші орынға шықты. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді; компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, ал Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, ауданы 239 000 шаршы фут (22 200 м²) One Triad Park ғимараты еді; онда Southern National бірден орналаса алатын 74 000 шаршы фут (6 900 м²) бос орын болды. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат уақытында дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан 80 000 шаршы фут (7 400 м²) орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ 1993 жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуін жүзеге асыруға ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> === Southern National Bank-пен бірігуі === 1995 жылы банк штаттың шығыс бөлігінен шыққан тағы бір банк — [[Southern National Bank]]-пен бірікті. Осының нәтижесінде BB&T Каролина штаттары мен [[Виргиния]]дағы 220 қалада 437 филиалға ие болды. Біріккен компания Southern National Corp. деп аталды, бірақ оның барлық банктік еншілес компаниялары BB&T атауын алды. Активтері $19 млрд болған BB&T Солтүстік Каролинадағы банктер арасында депозиттер көлемі мен филиалдар саны бойынша бірінші орынға шықты. Southern National басшысы Гленн Орр мен BB&T-дің жаңа төрағасы Джон Эллисон бірігу нәтижесінде басқа штаттағы банк сатып ала алмайтындай тым қымбат банк қалыптасуы мүмкін екенін айтты. Бірігу аяқталғаннан кейін Орр зейнетке шықты.<ref>Tim Gray, "BB&T, Southern National banks plan to merge," ''The News & Observer'', August 2, 1994.</ref> Компанияның штаб-пәтері Солтүстік Каролинадағы Уинстон-Сейлемдегі [[BB&T Financial Center]] ғимаратында орналасты.<ref>Taft Wireback, "Presidential Candidate Keyes Speaks in Triad," ''Greensboro News & Record'', January 26, 1996, p. B2.</ref> 1997 жылы Southern National Corp. Солтүстік Каролинаның шығыс бөлігінде орналасқан тағы бір банк — [[United Carolina Bank]]-ті 1996 жылғы қарашада жарияланған $985 млн-дық мәміле аясында сатып алды. UCB активтері $4,5 млрд болды. Уайтвиллде 400 қызметкер жұмыс істеді, бірақ қала штаб-пәтерден айырылғанына қарамастан, кейін онда BB&T-дің 500 қызметкері жұмыс істейтін болды; олардың 250-і [[Колл-орталық|колл-орталықта]], қалғандары басқа бөлімдерде еңбек етті.<ref name=Bartlett>Kristina Bartlett, "UCB deal could hit hard in Whiteville," ''Star-News'', November 5, 1996.</ref><ref>Jay McIntosh, "Banks Line Up Against S&L's Conversion," ''The Charlotte Observer'', January 23, 1990.</ref><ref name=Wahl>Melissa Wahl, "Bank Center to Close," ''The Charlotte Observer'', March 15, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[22 қыркүйек]]тен бастап UCB-дің 91 филиалын BB&T филиалдарына ауыстыру үдерісі басталды, ал қазаннан бастап екі банктің BB&T-дің басқа бөлімшелеріне жақын орналасқан тағы 67 филиалы жабылды.<ref>Doug Campbell, "BB&T to Replace Branches of UCB," ''Greensboro News & Record'', September 20, 1997.</ref><ref>Catherine Pritchard, "Banking Offices to Consolidate," ''The Fayetteville Observer'', September 20, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[19 мамыр]]да Southern National Corp. атауын BB&T Corp. деп, ал SN биржалық символын BBT деп өзгертті.<ref>"Year of Changes," ''Greensboro News & Record'', July 20, 1997.</ref> === Сатып алулары === 1990-жылдары банк Fidelity Financial Bankshares,<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/1997/03/03/daily4.html | title=SNB completes acquisition | work=[[American City Business Journals]] | date=March 3, 1997}}</ref> First Financial of Petersburg, Maryland, Maryland Federal Bancorp<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-maryland-federal-bancorp-inc-76894797.html | title=BB&T To Acquire Maryland Federal Bancorp, Inc. | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 25, 1998}}</ref> және Franklin Bancorporation компанияларын сатып алып, бүкіл ел бойынша кеңеюін жалғастырды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1997/12/17/north-carolina-company-to-buy-franklin-bancorp/3da99e6e-9a79-41bf-a51f-3e751cc31d46/ | title=NORTH CAROLINA COMPANY TO BUY FRANKLIN BANCORP | first1=Michelle | last1=Singletary | first2=Peter | last2=Behr | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 17, 1997}}</ref> 1998 жылы BB&T [[Мартинсвилл (Виргиния)|Мартинсвилл, Виргиния]]дағы MainStreet Financial<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mainstreet-of-martinsville-va-76340557.html | title=BB&T To Acquire MainStreet of Martinsville, Va. | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 27, 1998}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1998/08/28/bbt-to-acquire-mainstreet/881499d2-0e03-4df2-ad04-b8e75eec17be/ | title=BB&T TO ACQUIRE MAINSTREET | first=Beth | last=Berselli | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 28, 1998}}</ref> және Мэриленд штатындағы Вестминстердің Mason-Dixon Bancshares компанияларын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mason-dixon-bancshares-of-westminster-md-73532617.html | title=BB&T To Acquire Mason-Dixon Bancshares Of Westminster, Md. | publisher=[[PR Newswire]] | date=January 28, 1999}}</ref> Кейін Джорджия штатындағы Мейконның First Liberty компаниясын<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-first-liberty-financial-corp-of-macon-ga-74264042.html | title=BB&T to acquire First Liberty Financial Corp. of Macon, Ga. | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 28, 1999}}</ref> және Matewan Bancshares компаниясын сатып алып, Джорджия мен [[Батыс Виргиния]]дағы қызметін одан әрі кеңейтті.<ref>{{cite news | url=http://www.bizjournals.com/charlotte/stories/1999/02/22/daily15.html | title=BB&T to buy W. Va. bank | work=[[American City Business Journals]] | date=February 25, 1999}}</ref> 2000 жылы BB&T Батыс Виргиниядағы жергілікті банктердің бірігуі нәтижесінде құрылған One Valley Bancorp компаниясын сатып алды. Бұл мәміле BB&T-ді Батыс Виргиниядағы ең кең өкілдігі бар банкке айналдырды. 2002 жылы BB&T Кентукки штатындағы Луисвиллдің MidAmerica Bancorp (Bank of Louisville) және Кентукки штатындағы Оуэнсбороның AREA Bancshares Corporation компанияларын сатып алуды аяқтады.<ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500061/mid425.htm|title=Notification of Merger with MidAmerica Bancorp of Louisville, Kentucky|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500053/area8k.htm|title=Notification of Merger with AREA Bancshares Corporation|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bbt.mediaroom.com/our-history|title=BB&T - Our History|website=BB&T|access-date=February 14, 2019|archive-date=February 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214233419/https://bbt.mediaroom.com/our-history|url-status=dead}}</ref> 2003 жылы BB&T Виргиния штатындағы Фолс-Черчтің First Virginia Banks банкін сатып алуды аяқтады. 2005 жылы банк Атланта агломерациясындағы [[Main Street Bank]]s банкін $622 млн-ға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-main-street-banks-inc-of-metro-atlanta-55548427.html | title=BB&T to acquire Main Street Banks Inc. of metro Atlanta | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 15, 2005}}</ref> 2006 жылы банк [[Мертл-Бич (Оңтүстік Каролина)|Мертл-Бич]]те орналасқан Coastal Federal Bank банкін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-coastal-financial-corporation-of-myrtle-beach-sc-57218252.html | title=BB&T to acquire Coastal Financial Corporation of Myrtle Beach, S.C. | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 21, 2006}}</ref> 2008 жылдың соңында банк АҚШ Қазынашылығының [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]на артықшылықты акцияларын сату арқылы $3,1 млрд көлемінде [[қаржылық көмек]] алды. 2009 жылғы маусымда банк бұл акцияларды қайта сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/06/17/bbt-exits-the-tarp-with-others-set-to-follow/ | title=2 Banks Exit TARP, With More to Follow | work=[[The New York Times]] | date=June 17, 2009}}</ref> 2008 жылғы шілдеде компания Puckett, Scheetz & Hogan компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/07/28/daily27.html | title=BB&T Insurance buys Myrtle Beach agency | work=[[American City Business Journals]] | date=July 30, 2008}}</ref> 2008 жылғы желтоқсанда компания J. Rolfe Davis компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/12/15/daily35.html | title=BB&T Insurance buys Florida firm | work=[[American City Business Journals]] | date=December 18, 2008}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда банк [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация|FDIC]] [[Colonial Bank (АҚШ)|Colonial Bank]] банкін бақылауына алғаннан кейін оны сатып алды. Бұл сатып алу нәтижесінде BB&T [[Алабама]], [[Флорида]], Джорджия, [[Невада]] және [[Техас]] штаттарындағы 340-тан астам филиалға және шамамен $22 млрд активке ие болды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/08/14/bbt-takes-over-failing-colonial-bancgroup/comment-page-1/ | title=BB&T Takes Over Colonial Bank | work=[[The New York Times]] | date=August 14, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090817180031/http://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | url-status=dead | archive-date=August 17, 2009 | title=BB&T buys Colonial bank; 4 other banks fail | first1=Chris | last1=Isidore | first2=Julianne | last2=Pepitone | work=[[CNNMoney]] | date=August 15, 2009}}</ref> 2010 жылғы қаңтарда BB&T Невададағы филиалын [[U.S. Bancorp]] компаниясына сатты.<ref>{{cite press release | url=http://www.businesswire.com/news/home/20100119006691/en/U.S.-Bank-Completes-Purchase-Nevada-Banking-Operations | title=U.S. Bank Completes Purchase of Nevada Banking Operations from BB&T Corporation | publisher=[[Business Wire]] | date=January 19, 2010}}</ref> Компания Atlantic Risk Management компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-atlantic-risk-management-130620098.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Atlantic Risk Management | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 27, 2011}}</ref> 2011 жылғы қарашада компания қызметкерлерге берілетін жеңілдіктер бойынша кеңес беретін Precept компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-california-insurance-agency-precept-133141603.html | title=BB&T to acquire California insurance agency, Precept | publisher=[[PR Newswire]] | date=November 3, 2011}}</ref> 2012 жылғы шілдеде банк [[BankAtlantic]] банкін сатып алды, соның нәтижесінде оның несие портфеліне $2,1 млрд, ал депозиттеріне $3,3 млрд қосылды.<ref>{{cite web | url=https://www.reuters.com/article/us-bbt-bankatlantic-idUSBRE86U1SD20120731 | title=BB&T to close BankAtlantic deal after receiving Fed OK | first=Rick | last=Rothacker | work=[[Reuters]] | date=July 31, 2012}}</ref> Компания сондай-ақ су тасқынынан сақтандыруды интернет арқылы сата бастады.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-adds-flood-insurance-to-its-online-offerings-160518005.html | title=BB&T adds flood insurance to its online offerings | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 27, 2012}}</ref> 2013 жылғы желтоқсанда банк Техастағы [[Citigroup]]-тың 21 филиалын $36 млн-ға сатып алып, депозиттеріне $1,2 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.journalnow.com/business/business_news/local/article_18ee3e76-67fc-11e3-8c2c-001a4bcf6878.html | title=BB&T acquires 21 Citigroup branches in Texas | last=Craver | first=Richard | work=[[Winston-Salem Journal]] | date=December 18, 2013}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте банк Citigroup-тың тағы 41 филиалын сатып алып, депозиттеріне $2,3 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.star-telegram.com/2014/09/03/6089456/bbt-buying-41-branches-in-texas.html | title=BB&T buying 41 branches in Texas from Citigroup | last1=Campbell | first1=Dakin | last2=Dexheimer | first2=Elizabeth | publisher=[[Fort Worth Star-Telegram]] | agency=[[Bloomberg News]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2015 жылғы маусымда банк Bank of Kentucky банкін $363 млн-ға сатып алды, соның нәтижесінде активтеріне $1,9 млрд қосылып, BB&T Солтүстік Кентукки—Цинциннати нарығына шықты және [[Огайо]]дағы алғашқы филиалдарына ие болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-completes-the-bank-of-kentucky-acquisition-300102447.html | title=BB&T completes The Bank of Kentucky acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 22, 2015}}</ref> 2015 жылғы тамызда банк [[Susquehanna Bank]] банкін $2,5 млрд-ға сатып алып, 240 филиал мен $18,7 млрд активке ие болды және [[Пенсильвания]] мен [[Нью-Джерси]] нарықтарына шықты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | title=BB&T closes Susquehanna Bancshares acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 3, 2015 | access-date=October 18, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171018071549/https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | archive-date=October 18, 2017 | url-status=dead }}</ref> 2016 жылғы сәуірде компания көтерме сақтандыру брокері Swett & Crawford компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-on-swett--crawford-acquisition-300244989.html | title=BB&T closes on Swett & Crawford acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 1, 2016}}</ref> Сол айда банк [[National Penn]] банкін $1,8 млрд-ға сатып алды, соның нәтижесінде Пенсильвания, Нью-Джерси және Мэриленд штаттарындағы 124 филиал, $9,6 млрд актив және $6,7 млрд депозит қосылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-national-penn-acquisition-300245102.html | title=BB&T closes National Penn acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 4, 2016}}</ref> 2018 жылғы 29 тамызда BB&T Уилсондағы Уэст-Нэш-стритте орналасқан бұрынғы корпоративтік штаб-пәтерінен 630-ға дейін қызметкер Пайн-стриттегі құны $35 млн, ауданы 95 000 шаршы фут (8 800 м²) нысанға көшетінін жариялады. 2018 жылғы 16 қазанда BB&T 500 қызметкерін [[Уайтвилл (Солтүстік Каролина)|Уайтвилл, Солтүстік Каролина]]дағы құны $10 млн, ауданы 100 000 шаршы фут (9 300 м²) ғимаратқа көшіру жоспарын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.journalnow.com/business/the-briefcase-bb-t-consolidating-operations-in-whiteville/article_705d80bb-09ee-5f55-8622-a2de5782f5ab.html | title=The Briefcase: BB&T consolidating operations in Whiteville | last=Craver | first=Richard | work=Winston-Salem Journal | date=October 18, 2018 }}</ref> 2022 жылғы мамырда Truist Сан-Францискода орналасқан, 12 қызметкері бар ойын элементтеріне негізделген қаржылық технологиялар стартапы Long Game Savings Inc. компаниясын сатып алғанын жариялады. Компания үшін төленген сома жарияланған жоқ.<ref>{{cite journal|date=3 May 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/03/banking-giant-truist-acquires-fintech-startup-long-game-in-effort-to-reach-younger-demographic/|title= Banking giant Truist acquires fintech startup Long Game in effort to reach younger demographic|journal=Tech Crunch|access-date=3 May 2022}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9n4p98i4m1nfd9ub33zv1337tjtbiwk 3648589 3648588 2026-08-28T07:32:05Z 1nter pares 146705 /* Сатып алулары */ 3648589 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> 1979 жылы 1971 жылы құрылған [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> 1982 жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> 1985 жылы Southern National-дың активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank-тің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> 1986 жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк түскен қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына жұмсай алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> 1989 жылғы мамырда Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, алайда ол жасалған жағдайда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> 1990 жылы жүзеге аспай қалған тағы бір мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болды және ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> 1990 жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Ол президент болған кезеңде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті, ал филиалдарының саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> 1993 жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Соның нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі екінші орынға шықты. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді; компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, ал Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, ауданы 239 000 шаршы фут (22 200 м²) One Triad Park ғимараты еді; онда Southern National бірден орналаса алатын 74 000 шаршы фут (6 900 м²) бос орын болды. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат уақытында дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан 80 000 шаршы фут (7 400 м²) орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ 1993 жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуін жүзеге асыруға ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> === Southern National Bank-пен бірігуі === 1995 жылы банк штаттың шығыс бөлігінен шыққан тағы бір банк — [[Southern National Bank]]-пен бірікті. Осының нәтижесінде BB&T Каролина штаттары мен [[Виргиния]]дағы 220 қалада 437 филиалға ие болды. Біріккен компания Southern National Corp. деп аталды, бірақ оның барлық банктік еншілес компаниялары BB&T атауын алды. Активтері $19 млрд болған BB&T Солтүстік Каролинадағы банктер арасында депозиттер көлемі мен филиалдар саны бойынша бірінші орынға шықты. Southern National басшысы Гленн Орр мен BB&T-дің жаңа төрағасы Джон Эллисон бірігу нәтижесінде басқа штаттағы банк сатып ала алмайтындай тым қымбат банк қалыптасуы мүмкін екенін айтты. Бірігу аяқталғаннан кейін Орр зейнетке шықты.<ref>Tim Gray, "BB&T, Southern National banks plan to merge," ''The News & Observer'', August 2, 1994.</ref> Компанияның штаб-пәтері Солтүстік Каролинадағы Уинстон-Сейлемдегі [[BB&T Financial Center]] ғимаратында орналасты.<ref>Taft Wireback, "Presidential Candidate Keyes Speaks in Triad," ''Greensboro News & Record'', January 26, 1996, p. B2.</ref> 1997 жылы Southern National Corp. Солтүстік Каролинаның шығыс бөлігінде орналасқан тағы бір банк — [[United Carolina Bank]]-ті 1996 жылғы қарашада жарияланған $985 млн-дық мәміле аясында сатып алды. UCB активтері $4,5 млрд болды. Уайтвиллде 400 қызметкер жұмыс істеді, бірақ қала штаб-пәтерден айырылғанына қарамастан, кейін онда BB&T-дің 500 қызметкері жұмыс істейтін болды; олардың 250-і [[Колл-орталық|колл-орталықта]], қалғандары басқа бөлімдерде еңбек етті.<ref name=Bartlett>Kristina Bartlett, "UCB deal could hit hard in Whiteville," ''Star-News'', November 5, 1996.</ref><ref>Jay McIntosh, "Banks Line Up Against S&L's Conversion," ''The Charlotte Observer'', January 23, 1990.</ref><ref name=Wahl>Melissa Wahl, "Bank Center to Close," ''The Charlotte Observer'', March 15, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[22 қыркүйек]]тен бастап UCB-дің 91 филиалын BB&T филиалдарына ауыстыру үдерісі басталды, ал қазаннан бастап екі банктің BB&T-дің басқа бөлімшелеріне жақын орналасқан тағы 67 филиалы жабылды.<ref>Doug Campbell, "BB&T to Replace Branches of UCB," ''Greensboro News & Record'', September 20, 1997.</ref><ref>Catherine Pritchard, "Banking Offices to Consolidate," ''The Fayetteville Observer'', September 20, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[19 мамыр]]да Southern National Corp. атауын BB&T Corp. деп, ал SN биржалық символын BBT деп өзгертті.<ref>"Year of Changes," ''Greensboro News & Record'', July 20, 1997.</ref> === Сатып алулары === 1990-жылдары банк Fidelity Financial Bankshares,<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/1997/03/03/daily4.html | title=SNB completes acquisition | work=[[American City Business Journals]] | date=March 3, 1997}}</ref> First Financial of Petersburg, Maryland, Maryland Federal Bancorp<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-maryland-federal-bancorp-inc-76894797.html | title=BB&T To Acquire Maryland Federal Bancorp, Inc. | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 25, 1998}}</ref> және Franklin Bancorporation компанияларын сатып алып, бүкіл ел бойынша кеңеюін жалғастырды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1997/12/17/north-carolina-company-to-buy-franklin-bancorp/3da99e6e-9a79-41bf-a51f-3e751cc31d46/ | title=NORTH CAROLINA COMPANY TO BUY FRANKLIN BANCORP | first1=Michelle | last1=Singletary | first2=Peter | last2=Behr | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 17, 1997}}</ref> 1998 жылы BB&T [[Мартинсвилл (Виргиния)|Мартинсвилл, Виргиния]]дағы MainStreet Financial<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mainstreet-of-martinsville-va-76340557.html | title=BB&T To Acquire MainStreet of Martinsville, Va. | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 27, 1998}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1998/08/28/bbt-to-acquire-mainstreet/881499d2-0e03-4df2-ad04-b8e75eec17be/ | title=BB&T TO ACQUIRE MAINSTREET | first=Beth | last=Berselli | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 28, 1998}}</ref> және Мэриленд штатындағы Вестминстердің Mason-Dixon Bancshares компанияларын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mason-dixon-bancshares-of-westminster-md-73532617.html | title=BB&T To Acquire Mason-Dixon Bancshares Of Westminster, Md. | publisher=[[PR Newswire]] | date=January 28, 1999}}</ref> Кейін Джорджия штатындағы Мейконның First Liberty компаниясын<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-first-liberty-financial-corp-of-macon-ga-74264042.html | title=BB&T to acquire First Liberty Financial Corp. of Macon, Ga. | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 28, 1999}}</ref> және Matewan Bancshares компаниясын сатып алып, Джорджия мен [[Батыс Виргиния]]дағы қызметін одан әрі кеңейтті.<ref>{{cite news | url=http://www.bizjournals.com/charlotte/stories/1999/02/22/daily15.html | title=BB&T to buy W. Va. bank | work=[[American City Business Journals]] | date=February 25, 1999}}</ref> 2000 жылы BB&T Батыс Виргиниядағы жергілікті банктердің бірігуі нәтижесінде құрылған One Valley Bancorp компаниясын сатып алды. Бұл мәміле BB&T-ді Батыс Виргиниядағы ең кең өкілдігі бар банкке айналдырды. 2002 жылы BB&T Кентукки штатындағы Луисвиллдің MidAmerica Bancorp (Bank of Louisville) және Кентукки штатындағы Оуэнсбороның AREA Bancshares Corporation компанияларын сатып алуды аяқтады.<ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500061/mid425.htm|title=Notification of Merger with MidAmerica Bancorp of Louisville, Kentucky|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500053/area8k.htm|title=Notification of Merger with AREA Bancshares Corporation|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bbt.mediaroom.com/our-history|title=BB&T - Our History|website=BB&T|access-date=February 14, 2019|archive-date=February 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214233419/https://bbt.mediaroom.com/our-history|url-status=dead}}</ref> 2003 жылы BB&T Виргиния штатындағы Фолс-Черчтің First Virginia Banks банкін сатып алуды аяқтады. 2005 жылы банк Атланта агломерациясындағы [[Main Street Bank]]s банкін $622 млн-ға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-main-street-banks-inc-of-metro-atlanta-55548427.html | title=BB&T to acquire Main Street Banks Inc. of metro Atlanta | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 15, 2005}}</ref> 2006 жылы банк [[Мертл-Бич (Оңтүстік Каролина)|Мертл-Бич]]те орналасқан Coastal Federal Bank банкін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-coastal-financial-corporation-of-myrtle-beach-sc-57218252.html | title=BB&T to acquire Coastal Financial Corporation of Myrtle Beach, S.C. | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 21, 2006}}</ref> 2008 жылдың соңында банк АҚШ Қазынашылығының [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]на артықшылықты акцияларын сату арқылы $3,1 млрд көлемінде [[қаржылық көмек]] алды. 2009 жылғы маусымда банк бұл акцияларды қайта сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/06/17/bbt-exits-the-tarp-with-others-set-to-follow/ | title=2 Banks Exit TARP, With More to Follow | work=[[The New York Times]] | date=June 17, 2009}}</ref> 2008 жылғы шілдеде компания Puckett, Scheetz & Hogan компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/07/28/daily27.html | title=BB&T Insurance buys Myrtle Beach agency | work=[[American City Business Journals]] | date=July 30, 2008}}</ref> 2008 жылғы желтоқсанда компания J. Rolfe Davis компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/12/15/daily35.html | title=BB&T Insurance buys Florida firm | work=[[American City Business Journals]] | date=December 18, 2008}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда банк [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация|FDIC]] [[Colonial Bank (АҚШ)|Colonial Bank]] банкін бақылауына алғаннан кейін оны сатып алды. Бұл сатып алу нәтижесінде BB&T [[Алабама]], [[Флорида]], Джорджия, [[Невада]] және [[Техас]] штаттарындағы 340-тан астам филиалға және шамамен $22 млрд активке ие болды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/08/14/bbt-takes-over-failing-colonial-bancgroup/comment-page-1/ | title=BB&T Takes Over Colonial Bank | work=[[The New York Times]] | date=August 14, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090817180031/http://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | url-status=dead | archive-date=August 17, 2009 | title=BB&T buys Colonial bank; 4 other banks fail | first1=Chris | last1=Isidore | first2=Julianne | last2=Pepitone | work=[[CNNMoney]] | date=August 15, 2009}}</ref> 2010 жылғы қаңтарда BB&T Невададағы филиалын [[U.S. Bancorp]] компаниясына сатты.<ref>{{cite press release | url=http://www.businesswire.com/news/home/20100119006691/en/U.S.-Bank-Completes-Purchase-Nevada-Banking-Operations | title=U.S. Bank Completes Purchase of Nevada Banking Operations from BB&T Corporation | publisher=[[Business Wire]] | date=January 19, 2010}}</ref> Компания Atlantic Risk Management компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-atlantic-risk-management-130620098.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Atlantic Risk Management | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 27, 2011}}</ref> 2011 жылғы қарашада компания қызметкерлерге берілетін жеңілдіктер бойынша кеңес беретін Precept компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-california-insurance-agency-precept-133141603.html | title=BB&T to acquire California insurance agency, Precept | publisher=[[PR Newswire]] | date=November 3, 2011}}</ref> 2012 жылғы шілдеде банк [[BankAtlantic]] банкін сатып алды, соның нәтижесінде оның несие портфеліне $2,1 млрд, ал депозиттеріне $3,3 млрд қосылды.<ref>{{cite web | url=https://www.reuters.com/article/us-bbt-bankatlantic-idUSBRE86U1SD20120731 | title=BB&T to close BankAtlantic deal after receiving Fed OK | first=Rick | last=Rothacker | work=[[Reuters]] | date=July 31, 2012}}</ref> Компания сондай-ақ су тасқынынан сақтандыруды интернет арқылы сата бастады.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-adds-flood-insurance-to-its-online-offerings-160518005.html | title=BB&T adds flood insurance to its online offerings | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 27, 2012}}</ref> 2013 жылғы желтоқсанда банк Техастағы [[Citigroup]]-тың 21 филиалын $36 млн-ға сатып алып, депозиттеріне $1,2 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.journalnow.com/business/business_news/local/article_18ee3e76-67fc-11e3-8c2c-001a4bcf6878.html | title=BB&T acquires 21 Citigroup branches in Texas | last=Craver | first=Richard | work=[[Winston-Salem Journal]] | date=December 18, 2013}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте банк Citigroup-тың тағы 41 филиалын сатып алып, депозиттеріне $2,3 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.star-telegram.com/2014/09/03/6089456/bbt-buying-41-branches-in-texas.html | title=BB&T buying 41 branches in Texas from Citigroup | last1=Campbell | first1=Dakin | last2=Dexheimer | first2=Elizabeth | publisher=[[Fort Worth Star-Telegram]] | agency=[[Bloomberg News]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2015 жылғы маусымда банк Bank of Kentucky банкін $363 млн-ға сатып алды, соның нәтижесінде активтеріне $1,9 млрд қосылып, BB&T Солтүстік Кентукки—Цинциннати нарығына шықты және [[Огайо]]дағы алғашқы филиалдарына ие болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-completes-the-bank-of-kentucky-acquisition-300102447.html | title=BB&T completes The Bank of Kentucky acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 22, 2015}}</ref> 2015 жылғы тамызда банк [[Susquehanna Bank]] банкін $2,5 млрд-ға сатып алып, 240 филиал мен $18,7 млрд активке ие болды және [[Пенсильвания]] мен [[Нью-Джерси]] нарықтарына шықты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | title=BB&T closes Susquehanna Bancshares acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 3, 2015 | access-date=October 18, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171018071549/https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | archive-date=October 18, 2017 | url-status=dead }}</ref> 2016 жылғы сәуірде компания көтерме сақтандыру брокері Swett & Crawford компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-on-swett--crawford-acquisition-300244989.html | title=BB&T closes on Swett & Crawford acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 1, 2016}}</ref> Сол айда банк [[National Penn]] банкін $1,8 млрд-ға сатып алды, соның нәтижесінде Пенсильвания, Нью-Джерси және Мэриленд штаттарындағы 124 филиал, $9,6 млрд актив және $6,7 млрд депозит қосылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-national-penn-acquisition-300245102.html | title=BB&T closes National Penn acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 4, 2016}}</ref> 2018 жылғы 29 тамызда BB&T Уилсондағы Уэст-Нэш-стритте орналасқан бұрынғы корпоративтік штаб-пәтерінен 630-ға дейін қызметкер Пайн-стриттегі құны $35 млн, ауданы 95 000 шаршы фут (8 800 м²) нысанға көшетінін жариялады. 2018 жылғы 16 қазанда BB&T 500 қызметкерін [[Уайтвилл (Солтүстік Каролина)|Уайтвилл, Солтүстік Каролина]]дағы құны $10 млн, ауданы 100 000 шаршы фут (9 300 м²) ғимаратқа көшіру жоспарын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.journalnow.com/business/the-briefcase-bb-t-consolidating-operations-in-whiteville/article_705d80bb-09ee-5f55-8622-a2de5782f5ab.html | title=The Briefcase: BB&T consolidating operations in Whiteville | last=Craver | first=Richard | work=Winston-Salem Journal | date=October 18, 2018 }}</ref> 2022 жылғы мамырда Truist Сан-Францискода орналасқан, 12 қызметкері бар ойын элементтеріне негізделген қаржылық технологиялар стартапы Long Game Savings Inc. компаниясын сатып алғанын жариялады. Компания үшін төленген сома жарияланған жоқ.<ref>{{cite journal|date=3 May 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/03/banking-giant-truist-acquires-fintech-startup-long-game-in-effort-to-reach-younger-demographic/|title= Banking giant Truist acquires fintech startup Long Game in effort to reach younger demographic|journal=Tech Crunch|access-date=3 May 2022}}</ref> === Сақтандыру қызметтері === BB&T сақтандыру бизнесімен 1922 жылдан бері айналысып келеді. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында бұл бөлімше шығынға ұшырады. 1990 жылы Генри Уильям мен BB&T филиалының менеджері Уэйд Рис бизнесті қайтадан табысты ету жолдарын талқылау үшін кездесті. 1995 жылы сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан алты сақтандыру компаниясын сатып алды. 1999 жылғы шілдеге қарай сақтандыру қызметтері бөлімшесі Солтүстік Каролинада 24, [[Виргиния]]да 15, [[Оңтүстік Каролина]]да 3 және Джорджияда 1 сақтандыру компаниясын сатып алған еді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=117–118 }}</ref> 2010 жылға қарай BB&T-дің сақтандыру бөлімшесі жылдық түсімі $1 млрд болатын АҚШ-тағы алтыншы және әлемдегі жетінші ірі сақтандыру брокеріне айналды. Бөлімше 1999 жылдан бері 60 бірігуді жүзеге асырды. 2002 жылы қызметіне мамандандырылған және тәуекелі жоғары клиенттермен жұмыс істеу кіретін CRC сатып алынды. TAPCO мен Southern Cross та сатып алынып, CRC құрамына біріктірілді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=141–142 }}</ref> 2008 жылғы ақпанда бөлімше Burkey Risk Services компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/orlando/stories/2008/02/25/daily43.html | title=BB&T Insurance acquires Maitland firm | work=[[American City Business Journals]] | date=February 29, 2008}}</ref> 2008 жылғы сәуірде UnionBanc Insurance Services сатып алынды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/charlotte/stories/2008/04/21/daily39.html | title=BB&T to buy UnionBanc Insurance Services | work=[[American City Business Journals]] | date=April 24, 2008}}</ref> 2009 жылғы қарашада бөлімше Oswald Trippe компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/southflorida/stories/2009/11/02/daily34.html | title=BB&T Insurance buys Oswald Trippe | publisher=[[American City Business Journals]] | date=November 3, 2009}}</ref> 2011 жылғы қыркүйекте Калифорнияда қызмет ететін Liberty Benefit Insurance Services агенттігі сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-california-agency-130347073.html | title=BB&T Insurance Services to acquire California agency | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 22, 2011}}</ref> 2012 жылғы ақпанда бөлімше Crump Group компаниясының өмірді, мүлікті және жазатайым оқиғаларды сақтандыру бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2012/04/03/241915.htm|title=BB&T Completes $570M Acquisition of Crump Insurance Units|work=InsuranceJournal|date=3 April 2012|access-date=28 May 2021}}</ref> 2014 жылғы наурызда Insurance Services бөлімшесі Каролина штаттарында қызмет ететін сақтандыру брокері Woodbury & Co. компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-woodbury--co-252648371.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Woodbury & Co. | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 27, 2014}}</ref> 2014 жылғы сәуірде авиация саласына сақтандыру брокерлік қызметтерін көрсетуге маманданған Caledonian Insurance Group компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/mcgriff-seibels--williams-to-acquire-caledonian-insurance-group-253552701.html | title=McGriff, Seibels & Williams to acquire Caledonian Insurance Group | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2014}}</ref> 2015 жылғы сәуірде BB&T-дің еншілес компаниясы CRC Insurance Services апаттық коммерциялық сақтандыру брокері Napco LLC активтерін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/crc-insurance-services-to-acquire-strategic-assets-of-napco-llc-300060142.html | title=CRC Insurance Services to acquire strategic assets of Napco, LLC | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2015}}</ref> 2015 жылғы маусымда Bank of Kentucky банкін сатып алу мәмілесінің бір бөлігі ретінде American Coastal Insurance компаниясы да сатып алынды, бұл BB&T-дің AMRisc-тегі меншік үлесін ұлғайтты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-completes-ownership-increase-in-leading-managing-general-underwriter-and-the-divestiture-of-insurance-company-300092042.html | title=BB&T Insurance completes ownership increase in leading managing general underwriter and the divestiture of insurance company | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 1, 2015}}</ref> 2018 жылғы сәуірде сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Regions Financial Corporation]] компаниясына тиесілі Regions Insurance Group компаниясын сатып алатынын жариялады.<ref name="auto3">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2018/04/06/485616.htm|title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|work=Insurance Journal|date=6 April 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Сатып алу 2018 жылғы шілдеде аяқталды.<ref name="moffet">{{cite news|url=https://www.bizjournals.com/philadelphia/news/2018/07/05/bb-t-completes-purchase-of-insurance-broker.html |title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|first1=Margaret|last1=Moffet|work=Philadelphia Business Journal|date=5 July 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Компанияның штаб-пәтері [[Мемфис (Теннесси)|Мемфис, Теннесси]]де орналасқан және оның 10 штатта кеңселері болған. Бұл сатып алу сақтандыру бөлімшесінің бөлшек және көтерме сақтандыру бағыттарын едәуір кеңейтті.<ref name="auto3"/> Сатып алу нәтижесінде BB&T Insurance Services бірнеше штатта 60 000 жаңа клиентке ие болды.<ref name="moffet"/> 2020 жылғы маусымда BB&T Insurance Holdings атауын Truist Insurance Holdings деп өзгертіп, штаб-пәтерін Солтүстік Каролинадағы Шарлотт қаласындағы Truist-тің корпоративтік штаб-пәтері — [[Truist Center]] ғимаратына көшірді.<ref name="Insurance Journal">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/southeast/2020/06/30/573842.htm|title=North Carolina-Based BB&T Rebrands as Truist Insurance Holdings|work=Insurance Journal|date=30 June 2020|access-date=28 May 2021}}</ref> Сақтандыру қызметтері Truist-тің өсуінің маңызды бағыттарының бірі болды. 2020 жылы ол Truist түсімінің 10%-ын құрады. Truist-тің бас атқарушы директоры Келли Кинг компанияның мақсаты — болашақта сақтандыру бөлімшесінің Truist түсіміндегі үлесін 14–15%-ға жеткізу екенін мәлімдеді. 2024 жылғы ақпанда Truist Financial сақтандыру бизнесін [[Clayton, Dubilier & Rice]] және Stone Point Capital бастаған инвесторлар тобына сатуға келісті.<ref name=cdr /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qw3iomegkeujax5nd1jcyb3nh7ltp34 3648590 3648589 2026-08-28T07:33:17Z 1nter pares 146705 /* Сақтандыру қызметтері */ 3648590 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> 1979 жылы 1971 жылы құрылған [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> 1982 жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> 1985 жылы Southern National-дың активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank-тің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> 1986 жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк түскен қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына жұмсай алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> 1989 жылғы мамырда Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, алайда ол жасалған жағдайда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> 1990 жылы жүзеге аспай қалған тағы бір мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болды және ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> 1990 жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Ол президент болған кезеңде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті, ал филиалдарының саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> 1993 жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Соның нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі екінші орынға шықты. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді; компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, ал Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, ауданы 239 000 шаршы фут (22 200 м²) One Triad Park ғимараты еді; онда Southern National бірден орналаса алатын 74 000 шаршы фут (6 900 м²) бос орын болды. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат уақытында дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан 80 000 шаршы фут (7 400 м²) орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ 1993 жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуін жүзеге асыруға ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> === Southern National Bank-пен бірігуі === 1995 жылы банк штаттың шығыс бөлігінен шыққан тағы бір банк — [[Southern National Bank]]-пен бірікті. Осының нәтижесінде BB&T Каролина штаттары мен [[Виргиния]]дағы 220 қалада 437 филиалға ие болды. Біріккен компания Southern National Corp. деп аталды, бірақ оның барлық банктік еншілес компаниялары BB&T атауын алды. Активтері $19 млрд болған BB&T Солтүстік Каролинадағы банктер арасында депозиттер көлемі мен филиалдар саны бойынша бірінші орынға шықты. Southern National басшысы Гленн Орр мен BB&T-дің жаңа төрағасы Джон Эллисон бірігу нәтижесінде басқа штаттағы банк сатып ала алмайтындай тым қымбат банк қалыптасуы мүмкін екенін айтты. Бірігу аяқталғаннан кейін Орр зейнетке шықты.<ref>Tim Gray, "BB&T, Southern National banks plan to merge," ''The News & Observer'', August 2, 1994.</ref> Компанияның штаб-пәтері Солтүстік Каролинадағы Уинстон-Сейлемдегі [[BB&T Financial Center]] ғимаратында орналасты.<ref>Taft Wireback, "Presidential Candidate Keyes Speaks in Triad," ''Greensboro News & Record'', January 26, 1996, p. B2.</ref> 1997 жылы Southern National Corp. Солтүстік Каролинаның шығыс бөлігінде орналасқан тағы бір банк — [[United Carolina Bank]]-ті 1996 жылғы қарашада жарияланған $985 млн-дық мәміле аясында сатып алды. UCB активтері $4,5 млрд болды. Уайтвиллде 400 қызметкер жұмыс істеді, бірақ қала штаб-пәтерден айырылғанына қарамастан, кейін онда BB&T-дің 500 қызметкері жұмыс істейтін болды; олардың 250-і [[Колл-орталық|колл-орталықта]], қалғандары басқа бөлімдерде еңбек етті.<ref name=Bartlett>Kristina Bartlett, "UCB deal could hit hard in Whiteville," ''Star-News'', November 5, 1996.</ref><ref>Jay McIntosh, "Banks Line Up Against S&L's Conversion," ''The Charlotte Observer'', January 23, 1990.</ref><ref name=Wahl>Melissa Wahl, "Bank Center to Close," ''The Charlotte Observer'', March 15, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[22 қыркүйек]]тен бастап UCB-дің 91 филиалын BB&T филиалдарына ауыстыру үдерісі басталды, ал қазаннан бастап екі банктің BB&T-дің басқа бөлімшелеріне жақын орналасқан тағы 67 филиалы жабылды.<ref>Doug Campbell, "BB&T to Replace Branches of UCB," ''Greensboro News & Record'', September 20, 1997.</ref><ref>Catherine Pritchard, "Banking Offices to Consolidate," ''The Fayetteville Observer'', September 20, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[19 мамыр]]да Southern National Corp. атауын BB&T Corp. деп, ал SN биржалық символын BBT деп өзгертті.<ref>"Year of Changes," ''Greensboro News & Record'', July 20, 1997.</ref> === Сатып алулары === 1990-жылдары банк Fidelity Financial Bankshares,<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/1997/03/03/daily4.html | title=SNB completes acquisition | work=[[American City Business Journals]] | date=March 3, 1997}}</ref> First Financial of Petersburg, Maryland, Maryland Federal Bancorp<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-maryland-federal-bancorp-inc-76894797.html | title=BB&T To Acquire Maryland Federal Bancorp, Inc. | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 25, 1998}}</ref> және Franklin Bancorporation компанияларын сатып алып, бүкіл ел бойынша кеңеюін жалғастырды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1997/12/17/north-carolina-company-to-buy-franklin-bancorp/3da99e6e-9a79-41bf-a51f-3e751cc31d46/ | title=NORTH CAROLINA COMPANY TO BUY FRANKLIN BANCORP | first1=Michelle | last1=Singletary | first2=Peter | last2=Behr | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 17, 1997}}</ref> 1998 жылы BB&T [[Мартинсвилл (Виргиния)|Мартинсвилл, Виргиния]]дағы MainStreet Financial<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mainstreet-of-martinsville-va-76340557.html | title=BB&T To Acquire MainStreet of Martinsville, Va. | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 27, 1998}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1998/08/28/bbt-to-acquire-mainstreet/881499d2-0e03-4df2-ad04-b8e75eec17be/ | title=BB&T TO ACQUIRE MAINSTREET | first=Beth | last=Berselli | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 28, 1998}}</ref> және Мэриленд штатындағы Вестминстердің Mason-Dixon Bancshares компанияларын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mason-dixon-bancshares-of-westminster-md-73532617.html | title=BB&T To Acquire Mason-Dixon Bancshares Of Westminster, Md. | publisher=[[PR Newswire]] | date=January 28, 1999}}</ref> Кейін Джорджия штатындағы Мейконның First Liberty компаниясын<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-first-liberty-financial-corp-of-macon-ga-74264042.html | title=BB&T to acquire First Liberty Financial Corp. of Macon, Ga. | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 28, 1999}}</ref> және Matewan Bancshares компаниясын сатып алып, Джорджия мен [[Батыс Виргиния]]дағы қызметін одан әрі кеңейтті.<ref>{{cite news | url=http://www.bizjournals.com/charlotte/stories/1999/02/22/daily15.html | title=BB&T to buy W. Va. bank | work=[[American City Business Journals]] | date=February 25, 1999}}</ref> 2000 жылы BB&T Батыс Виргиниядағы жергілікті банктердің бірігуі нәтижесінде құрылған One Valley Bancorp компаниясын сатып алды. Бұл мәміле BB&T-ді Батыс Виргиниядағы ең кең өкілдігі бар банкке айналдырды. 2002 жылы BB&T Кентукки штатындағы Луисвиллдің MidAmerica Bancorp (Bank of Louisville) және Кентукки штатындағы Оуэнсбороның AREA Bancshares Corporation компанияларын сатып алуды аяқтады.<ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500061/mid425.htm|title=Notification of Merger with MidAmerica Bancorp of Louisville, Kentucky|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500053/area8k.htm|title=Notification of Merger with AREA Bancshares Corporation|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bbt.mediaroom.com/our-history|title=BB&T - Our History|website=BB&T|access-date=February 14, 2019|archive-date=February 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214233419/https://bbt.mediaroom.com/our-history|url-status=dead}}</ref> 2003 жылы BB&T Виргиния штатындағы Фолс-Черчтің First Virginia Banks банкін сатып алуды аяқтады. 2005 жылы банк Атланта агломерациясындағы [[Main Street Bank]]s банкін $622 млн-ға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-main-street-banks-inc-of-metro-atlanta-55548427.html | title=BB&T to acquire Main Street Banks Inc. of metro Atlanta | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 15, 2005}}</ref> 2006 жылы банк [[Мертл-Бич (Оңтүстік Каролина)|Мертл-Бич]]те орналасқан Coastal Federal Bank банкін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-coastal-financial-corporation-of-myrtle-beach-sc-57218252.html | title=BB&T to acquire Coastal Financial Corporation of Myrtle Beach, S.C. | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 21, 2006}}</ref> 2008 жылдың соңында банк АҚШ Қазынашылығының [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]на артықшылықты акцияларын сату арқылы $3,1 млрд көлемінде [[қаржылық көмек]] алды. 2009 жылғы маусымда банк бұл акцияларды қайта сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/06/17/bbt-exits-the-tarp-with-others-set-to-follow/ | title=2 Banks Exit TARP, With More to Follow | work=[[The New York Times]] | date=June 17, 2009}}</ref> 2008 жылғы шілдеде компания Puckett, Scheetz & Hogan компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/07/28/daily27.html | title=BB&T Insurance buys Myrtle Beach agency | work=[[American City Business Journals]] | date=July 30, 2008}}</ref> 2008 жылғы желтоқсанда компания J. Rolfe Davis компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/12/15/daily35.html | title=BB&T Insurance buys Florida firm | work=[[American City Business Journals]] | date=December 18, 2008}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда банк [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация|FDIC]] [[Colonial Bank (АҚШ)|Colonial Bank]] банкін бақылауына алғаннан кейін оны сатып алды. Бұл сатып алу нәтижесінде BB&T [[Алабама]], [[Флорида]], Джорджия, [[Невада]] және [[Техас]] штаттарындағы 340-тан астам филиалға және шамамен $22 млрд активке ие болды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/08/14/bbt-takes-over-failing-colonial-bancgroup/comment-page-1/ | title=BB&T Takes Over Colonial Bank | work=[[The New York Times]] | date=August 14, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090817180031/http://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | url-status=dead | archive-date=August 17, 2009 | title=BB&T buys Colonial bank; 4 other banks fail | first1=Chris | last1=Isidore | first2=Julianne | last2=Pepitone | work=[[CNNMoney]] | date=August 15, 2009}}</ref> 2010 жылғы қаңтарда BB&T Невададағы филиалын [[U.S. Bancorp]] компаниясына сатты.<ref>{{cite press release | url=http://www.businesswire.com/news/home/20100119006691/en/U.S.-Bank-Completes-Purchase-Nevada-Banking-Operations | title=U.S. Bank Completes Purchase of Nevada Banking Operations from BB&T Corporation | publisher=[[Business Wire]] | date=January 19, 2010}}</ref> Компания Atlantic Risk Management компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-atlantic-risk-management-130620098.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Atlantic Risk Management | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 27, 2011}}</ref> 2011 жылғы қарашада компания қызметкерлерге берілетін жеңілдіктер бойынша кеңес беретін Precept компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-california-insurance-agency-precept-133141603.html | title=BB&T to acquire California insurance agency, Precept | publisher=[[PR Newswire]] | date=November 3, 2011}}</ref> 2012 жылғы шілдеде банк [[BankAtlantic]] банкін сатып алды, соның нәтижесінде оның несие портфеліне $2,1 млрд, ал депозиттеріне $3,3 млрд қосылды.<ref>{{cite web | url=https://www.reuters.com/article/us-bbt-bankatlantic-idUSBRE86U1SD20120731 | title=BB&T to close BankAtlantic deal after receiving Fed OK | first=Rick | last=Rothacker | work=[[Reuters]] | date=July 31, 2012}}</ref> Компания сондай-ақ су тасқынынан сақтандыруды интернет арқылы сата бастады.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-adds-flood-insurance-to-its-online-offerings-160518005.html | title=BB&T adds flood insurance to its online offerings | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 27, 2012}}</ref> 2013 жылғы желтоқсанда банк Техастағы [[Citigroup]]-тың 21 филиалын $36 млн-ға сатып алып, депозиттеріне $1,2 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.journalnow.com/business/business_news/local/article_18ee3e76-67fc-11e3-8c2c-001a4bcf6878.html | title=BB&T acquires 21 Citigroup branches in Texas | last=Craver | first=Richard | work=[[Winston-Salem Journal]] | date=December 18, 2013}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте банк Citigroup-тың тағы 41 филиалын сатып алып, депозиттеріне $2,3 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.star-telegram.com/2014/09/03/6089456/bbt-buying-41-branches-in-texas.html | title=BB&T buying 41 branches in Texas from Citigroup | last1=Campbell | first1=Dakin | last2=Dexheimer | first2=Elizabeth | publisher=[[Fort Worth Star-Telegram]] | agency=[[Bloomberg News]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2015 жылғы маусымда банк Bank of Kentucky банкін $363 млн-ға сатып алды, соның нәтижесінде активтеріне $1,9 млрд қосылып, BB&T Солтүстік Кентукки—Цинциннати нарығына шықты және [[Огайо]]дағы алғашқы филиалдарына ие болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-completes-the-bank-of-kentucky-acquisition-300102447.html | title=BB&T completes The Bank of Kentucky acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 22, 2015}}</ref> 2015 жылғы тамызда банк [[Susquehanna Bank]] банкін $2,5 млрд-ға сатып алып, 240 филиал мен $18,7 млрд активке ие болды және [[Пенсильвания]] мен [[Нью-Джерси]] нарықтарына шықты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | title=BB&T closes Susquehanna Bancshares acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 3, 2015 | access-date=October 18, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171018071549/https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | archive-date=October 18, 2017 | url-status=dead }}</ref> 2016 жылғы сәуірде компания көтерме сақтандыру брокері Swett & Crawford компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-on-swett--crawford-acquisition-300244989.html | title=BB&T closes on Swett & Crawford acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 1, 2016}}</ref> Сол айда банк [[National Penn]] банкін $1,8 млрд-ға сатып алды, соның нәтижесінде Пенсильвания, Нью-Джерси және Мэриленд штаттарындағы 124 филиал, $9,6 млрд актив және $6,7 млрд депозит қосылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-national-penn-acquisition-300245102.html | title=BB&T closes National Penn acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 4, 2016}}</ref> 2018 жылғы 29 тамызда BB&T Уилсондағы Уэст-Нэш-стритте орналасқан бұрынғы корпоративтік штаб-пәтерінен 630-ға дейін қызметкер Пайн-стриттегі құны $35 млн, ауданы 95 000 шаршы фут (8 800 м²) нысанға көшетінін жариялады. 2018 жылғы 16 қазанда BB&T 500 қызметкерін [[Уайтвилл (Солтүстік Каролина)|Уайтвилл, Солтүстік Каролина]]дағы құны $10 млн, ауданы 100 000 шаршы фут (9 300 м²) ғимаратқа көшіру жоспарын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.journalnow.com/business/the-briefcase-bb-t-consolidating-operations-in-whiteville/article_705d80bb-09ee-5f55-8622-a2de5782f5ab.html | title=The Briefcase: BB&T consolidating operations in Whiteville | last=Craver | first=Richard | work=Winston-Salem Journal | date=October 18, 2018 }}</ref> 2022 жылғы мамырда Truist Сан-Францискода орналасқан, 12 қызметкері бар ойын элементтеріне негізделген қаржылық технологиялар стартапы Long Game Savings Inc. компаниясын сатып алғанын жариялады. Компания үшін төленген сома жарияланған жоқ.<ref>{{cite journal|date=3 May 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/03/banking-giant-truist-acquires-fintech-startup-long-game-in-effort-to-reach-younger-demographic/|title= Banking giant Truist acquires fintech startup Long Game in effort to reach younger demographic|journal=Tech Crunch|access-date=3 May 2022}}</ref> === Сақтандыру қызметтері === BB&T сақтандыру бизнесімен 1922 жылдан бері айналысып келеді. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында бұл бөлімше шығынға ұшырады. 1990 жылы Генри Уильям мен BB&T филиалының менеджері Уэйд Рис бизнесті қайтадан табысты ету жолдарын талқылау үшін кездесті. 1995 жылы сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан алты сақтандыру компаниясын сатып алды. 1999 жылғы шілдеге қарай сақтандыру қызметтері бөлімшесі Солтүстік Каролинада 24, [[Виргиния]]да 15, [[Оңтүстік Каролина]]да 3 және Джорджияда 1 сақтандыру компаниясын сатып алған еді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=117–118 }}</ref> 2010 жылға қарай BB&T-дің сақтандыру бөлімшесі жылдық түсімі $1 млрд болатын АҚШ-тағы алтыншы және әлемдегі жетінші ірі сақтандыру брокеріне айналды. Бөлімше 1999 жылдан бері 60 бірігуді жүзеге асырды. 2002 жылы қызметіне мамандандырылған және тәуекелі жоғары клиенттермен жұмыс істеу кіретін CRC сатып алынды. TAPCO мен Southern Cross та сатып алынып, CRC құрамына біріктірілді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=141–142 }}</ref> 2008 жылғы ақпанда бөлімше Burkey Risk Services компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/orlando/stories/2008/02/25/daily43.html | title=BB&T Insurance acquires Maitland firm | work=[[American City Business Journals]] | date=February 29, 2008}}</ref> 2008 жылғы сәуірде UnionBanc Insurance Services сатып алынды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/charlotte/stories/2008/04/21/daily39.html | title=BB&T to buy UnionBanc Insurance Services | work=[[American City Business Journals]] | date=April 24, 2008}}</ref> 2009 жылғы қарашада бөлімше Oswald Trippe компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/southflorida/stories/2009/11/02/daily34.html | title=BB&T Insurance buys Oswald Trippe | publisher=[[American City Business Journals]] | date=November 3, 2009}}</ref> 2011 жылғы қыркүйекте Калифорнияда қызмет ететін Liberty Benefit Insurance Services агенттігі сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-california-agency-130347073.html | title=BB&T Insurance Services to acquire California agency | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 22, 2011}}</ref> 2012 жылғы ақпанда бөлімше Crump Group компаниясының өмірді, мүлікті және жазатайым оқиғаларды сақтандыру бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2012/04/03/241915.htm|title=BB&T Completes $570M Acquisition of Crump Insurance Units|work=InsuranceJournal|date=3 April 2012|access-date=28 May 2021}}</ref> 2014 жылғы наурызда Insurance Services бөлімшесі Каролина штаттарында қызмет ететін сақтандыру брокері Woodbury & Co. компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-woodbury--co-252648371.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Woodbury & Co. | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 27, 2014}}</ref> 2014 жылғы сәуірде авиация саласына сақтандыру брокерлік қызметтерін көрсетуге маманданған Caledonian Insurance Group компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/mcgriff-seibels--williams-to-acquire-caledonian-insurance-group-253552701.html | title=McGriff, Seibels & Williams to acquire Caledonian Insurance Group | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2014}}</ref> 2015 жылғы сәуірде BB&T-дің еншілес компаниясы CRC Insurance Services апаттық коммерциялық сақтандыру брокері Napco LLC активтерін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/crc-insurance-services-to-acquire-strategic-assets-of-napco-llc-300060142.html | title=CRC Insurance Services to acquire strategic assets of Napco, LLC | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2015}}</ref> 2015 жылғы маусымда Bank of Kentucky банкін сатып алу мәмілесінің бір бөлігі ретінде American Coastal Insurance компаниясы да сатып алынды, бұл BB&T-дің AMRisc-тегі меншік үлесін ұлғайтты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-completes-ownership-increase-in-leading-managing-general-underwriter-and-the-divestiture-of-insurance-company-300092042.html | title=BB&T Insurance completes ownership increase in leading managing general underwriter and the divestiture of insurance company | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 1, 2015}}</ref> 2018 жылғы сәуірде сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Regions Financial Corporation]] компаниясына тиесілі Regions Insurance Group компаниясын сатып алатынын жариялады.<ref name="auto3">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2018/04/06/485616.htm|title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|work=Insurance Journal|date=6 April 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Сатып алу 2018 жылғы шілдеде аяқталды.<ref name="moffet">{{cite news|url=https://www.bizjournals.com/philadelphia/news/2018/07/05/bb-t-completes-purchase-of-insurance-broker.html |title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|first1=Margaret|last1=Moffet|work=Philadelphia Business Journal|date=5 July 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Компанияның штаб-пәтері [[Мемфис (Теннесси)|Мемфис, Теннесси]]де орналасқан және оның 10 штатта кеңселері болған. Бұл сатып алу сақтандыру бөлімшесінің бөлшек және көтерме сақтандыру бағыттарын едәуір кеңейтті.<ref name="auto3"/> Сатып алу нәтижесінде BB&T Insurance Services бірнеше штатта 60 000 жаңа клиентке ие болды.<ref name="moffet"/> 2020 жылғы маусымда BB&T Insurance Holdings атауын Truist Insurance Holdings деп өзгертіп, штаб-пәтерін Солтүстік Каролинадағы Шарлотт қаласындағы Truist-тің корпоративтік штаб-пәтері — [[Truist Center]] ғимаратына көшірді.<ref name="Insurance Journal">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/southeast/2020/06/30/573842.htm|title=North Carolina-Based BB&T Rebrands as Truist Insurance Holdings|work=Insurance Journal|date=30 June 2020|access-date=28 May 2021}}</ref> Сақтандыру қызметтері Truist-тің өсуінің маңызды бағыттарының бірі болды. 2020 жылы ол Truist түсімінің 10%-ын құрады. Truist-тің бас атқарушы директоры Келли Кинг компанияның мақсаты — болашақта сақтандыру бөлімшесінің Truist түсіміндегі үлесін 14–15%-ға жеткізу екенін мәлімдеді. 2024 жылғы ақпанда Truist Financial сақтандыру бизнесін [[Clayton, Dubilier & Rice]] және Stone Point Capital бастаған инвесторлар тобына сатуға келісті.<ref name=cdr /> == Ғимараттары мен филиалдары == <gallery> File:Truist footprint 2026-01.png|Truist-тің 2026 жылғы қаңтардағы қызмет аумағы. File:BBTLexington.jpg|[[Лексингтон (Солтүстік Каролина)|Лексингтондағы]] типтік филиал File:BBT HQ.JPG|[[Уинстон-Сейлем (Солтүстік Каролина)|Уинстон-Сейлемдегі]] [[BB&T Financial Center]] File:Tampa architectural photos 231.jpg|[[Тампа (Флорида)|Тампа]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Union Banking Company building, Douglas, GA, USA.JPG|[[Дуглас (Джорджия)|Дугластағы]] типтік филиал File:BB&TBankBldg-2010-07-c.JPG|[[Джэксонвилл (Флорида)|Джэксонвилл]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Truist branch in Springfield in 2023.jpg|[[Спрингфилд (Виргиния)|Спрингфилдтегі]] Truist филиалы </gallery> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} py4touxlur6ktyk9gtlrcb3e8tsgqhz 3648591 3648590 2026-08-28T07:35:32Z 1nter pares 146705 /* Ғимараттары мен филиалдары */ 3648591 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> 1979 жылы 1971 жылы құрылған [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> 1982 жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> 1985 жылы Southern National-дың активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank-тің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> 1986 жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк түскен қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына жұмсай алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> 1989 жылғы мамырда Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, алайда ол жасалған жағдайда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> 1990 жылы жүзеге аспай қалған тағы бір мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болды және ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> 1990 жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Ол президент болған кезеңде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті, ал филиалдарының саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> 1993 жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Соның нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі екінші орынға шықты. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді; компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, ал Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, ауданы 239 000 шаршы фут (22 200 м²) One Triad Park ғимараты еді; онда Southern National бірден орналаса алатын 74 000 шаршы фут (6 900 м²) бос орын болды. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат уақытында дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан 80 000 шаршы фут (7 400 м²) орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ 1993 жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуін жүзеге асыруға ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> === Southern National Bank-пен бірігуі === 1995 жылы банк штаттың шығыс бөлігінен шыққан тағы бір банк — [[Southern National Bank]]-пен бірікті. Осының нәтижесінде BB&T Каролина штаттары мен [[Виргиния]]дағы 220 қалада 437 филиалға ие болды. Біріккен компания Southern National Corp. деп аталды, бірақ оның барлық банктік еншілес компаниялары BB&T атауын алды. Активтері $19 млрд болған BB&T Солтүстік Каролинадағы банктер арасында депозиттер көлемі мен филиалдар саны бойынша бірінші орынға шықты. Southern National басшысы Гленн Орр мен BB&T-дің жаңа төрағасы Джон Эллисон бірігу нәтижесінде басқа штаттағы банк сатып ала алмайтындай тым қымбат банк қалыптасуы мүмкін екенін айтты. Бірігу аяқталғаннан кейін Орр зейнетке шықты.<ref>Tim Gray, "BB&T, Southern National banks plan to merge," ''The News & Observer'', August 2, 1994.</ref> Компанияның штаб-пәтері Солтүстік Каролинадағы Уинстон-Сейлемдегі [[BB&T Financial Center]] ғимаратында орналасты.<ref>Taft Wireback, "Presidential Candidate Keyes Speaks in Triad," ''Greensboro News & Record'', January 26, 1996, p. B2.</ref> 1997 жылы Southern National Corp. Солтүстік Каролинаның шығыс бөлігінде орналасқан тағы бір банк — [[United Carolina Bank]]-ті 1996 жылғы қарашада жарияланған $985 млн-дық мәміле аясында сатып алды. UCB активтері $4,5 млрд болды. Уайтвиллде 400 қызметкер жұмыс істеді, бірақ қала штаб-пәтерден айырылғанына қарамастан, кейін онда BB&T-дің 500 қызметкері жұмыс істейтін болды; олардың 250-і [[Колл-орталық|колл-орталықта]], қалғандары басқа бөлімдерде еңбек етті.<ref name=Bartlett>Kristina Bartlett, "UCB deal could hit hard in Whiteville," ''Star-News'', November 5, 1996.</ref><ref>Jay McIntosh, "Banks Line Up Against S&L's Conversion," ''The Charlotte Observer'', January 23, 1990.</ref><ref name=Wahl>Melissa Wahl, "Bank Center to Close," ''The Charlotte Observer'', March 15, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[22 қыркүйек]]тен бастап UCB-дің 91 филиалын BB&T филиалдарына ауыстыру үдерісі басталды, ал қазаннан бастап екі банктің BB&T-дің басқа бөлімшелеріне жақын орналасқан тағы 67 филиалы жабылды.<ref>Doug Campbell, "BB&T to Replace Branches of UCB," ''Greensboro News & Record'', September 20, 1997.</ref><ref>Catherine Pritchard, "Banking Offices to Consolidate," ''The Fayetteville Observer'', September 20, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[19 мамыр]]да Southern National Corp. атауын BB&T Corp. деп, ал SN биржалық символын BBT деп өзгертті.<ref>"Year of Changes," ''Greensboro News & Record'', July 20, 1997.</ref> === Сатып алулары === 1990-жылдары банк Fidelity Financial Bankshares,<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/1997/03/03/daily4.html | title=SNB completes acquisition | work=[[American City Business Journals]] | date=March 3, 1997}}</ref> First Financial of Petersburg, Maryland, Maryland Federal Bancorp<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-maryland-federal-bancorp-inc-76894797.html | title=BB&T To Acquire Maryland Federal Bancorp, Inc. | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 25, 1998}}</ref> және Franklin Bancorporation компанияларын сатып алып, бүкіл ел бойынша кеңеюін жалғастырды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1997/12/17/north-carolina-company-to-buy-franklin-bancorp/3da99e6e-9a79-41bf-a51f-3e751cc31d46/ | title=NORTH CAROLINA COMPANY TO BUY FRANKLIN BANCORP | first1=Michelle | last1=Singletary | first2=Peter | last2=Behr | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 17, 1997}}</ref> 1998 жылы BB&T [[Мартинсвилл (Виргиния)|Мартинсвилл, Виргиния]]дағы MainStreet Financial<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mainstreet-of-martinsville-va-76340557.html | title=BB&T To Acquire MainStreet of Martinsville, Va. | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 27, 1998}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1998/08/28/bbt-to-acquire-mainstreet/881499d2-0e03-4df2-ad04-b8e75eec17be/ | title=BB&T TO ACQUIRE MAINSTREET | first=Beth | last=Berselli | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 28, 1998}}</ref> және Мэриленд штатындағы Вестминстердің Mason-Dixon Bancshares компанияларын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mason-dixon-bancshares-of-westminster-md-73532617.html | title=BB&T To Acquire Mason-Dixon Bancshares Of Westminster, Md. | publisher=[[PR Newswire]] | date=January 28, 1999}}</ref> Кейін Джорджия штатындағы Мейконның First Liberty компаниясын<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-first-liberty-financial-corp-of-macon-ga-74264042.html | title=BB&T to acquire First Liberty Financial Corp. of Macon, Ga. | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 28, 1999}}</ref> және Matewan Bancshares компаниясын сатып алып, Джорджия мен [[Батыс Виргиния]]дағы қызметін одан әрі кеңейтті.<ref>{{cite news | url=http://www.bizjournals.com/charlotte/stories/1999/02/22/daily15.html | title=BB&T to buy W. Va. bank | work=[[American City Business Journals]] | date=February 25, 1999}}</ref> 2000 жылы BB&T Батыс Виргиниядағы жергілікті банктердің бірігуі нәтижесінде құрылған One Valley Bancorp компаниясын сатып алды. Бұл мәміле BB&T-ді Батыс Виргиниядағы ең кең өкілдігі бар банкке айналдырды. 2002 жылы BB&T Кентукки штатындағы Луисвиллдің MidAmerica Bancorp (Bank of Louisville) және Кентукки штатындағы Оуэнсбороның AREA Bancshares Corporation компанияларын сатып алуды аяқтады.<ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500061/mid425.htm|title=Notification of Merger with MidAmerica Bancorp of Louisville, Kentucky|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500053/area8k.htm|title=Notification of Merger with AREA Bancshares Corporation|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bbt.mediaroom.com/our-history|title=BB&T - Our History|website=BB&T|access-date=February 14, 2019|archive-date=February 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214233419/https://bbt.mediaroom.com/our-history|url-status=dead}}</ref> 2003 жылы BB&T Виргиния штатындағы Фолс-Черчтің First Virginia Banks банкін сатып алуды аяқтады. 2005 жылы банк Атланта агломерациясындағы [[Main Street Bank]]s банкін $622 млн-ға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-main-street-banks-inc-of-metro-atlanta-55548427.html | title=BB&T to acquire Main Street Banks Inc. of metro Atlanta | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 15, 2005}}</ref> 2006 жылы банк [[Мертл-Бич (Оңтүстік Каролина)|Мертл-Бич]]те орналасқан Coastal Federal Bank банкін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-coastal-financial-corporation-of-myrtle-beach-sc-57218252.html | title=BB&T to acquire Coastal Financial Corporation of Myrtle Beach, S.C. | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 21, 2006}}</ref> 2008 жылдың соңында банк АҚШ Қазынашылығының [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]на артықшылықты акцияларын сату арқылы $3,1 млрд көлемінде [[қаржылық көмек]] алды. 2009 жылғы маусымда банк бұл акцияларды қайта сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/06/17/bbt-exits-the-tarp-with-others-set-to-follow/ | title=2 Banks Exit TARP, With More to Follow | work=[[The New York Times]] | date=June 17, 2009}}</ref> 2008 жылғы шілдеде компания Puckett, Scheetz & Hogan компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/07/28/daily27.html | title=BB&T Insurance buys Myrtle Beach agency | work=[[American City Business Journals]] | date=July 30, 2008}}</ref> 2008 жылғы желтоқсанда компания J. Rolfe Davis компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/12/15/daily35.html | title=BB&T Insurance buys Florida firm | work=[[American City Business Journals]] | date=December 18, 2008}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда банк [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация|FDIC]] [[Colonial Bank (АҚШ)|Colonial Bank]] банкін бақылауына алғаннан кейін оны сатып алды. Бұл сатып алу нәтижесінде BB&T [[Алабама]], [[Флорида]], Джорджия, [[Невада]] және [[Техас]] штаттарындағы 340-тан астам филиалға және шамамен $22 млрд активке ие болды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/08/14/bbt-takes-over-failing-colonial-bancgroup/comment-page-1/ | title=BB&T Takes Over Colonial Bank | work=[[The New York Times]] | date=August 14, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090817180031/http://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | url-status=dead | archive-date=August 17, 2009 | title=BB&T buys Colonial bank; 4 other banks fail | first1=Chris | last1=Isidore | first2=Julianne | last2=Pepitone | work=[[CNNMoney]] | date=August 15, 2009}}</ref> 2010 жылғы қаңтарда BB&T Невададағы филиалын [[U.S. Bancorp]] компаниясына сатты.<ref>{{cite press release | url=http://www.businesswire.com/news/home/20100119006691/en/U.S.-Bank-Completes-Purchase-Nevada-Banking-Operations | title=U.S. Bank Completes Purchase of Nevada Banking Operations from BB&T Corporation | publisher=[[Business Wire]] | date=January 19, 2010}}</ref> Компания Atlantic Risk Management компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-atlantic-risk-management-130620098.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Atlantic Risk Management | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 27, 2011}}</ref> 2011 жылғы қарашада компания қызметкерлерге берілетін жеңілдіктер бойынша кеңес беретін Precept компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-california-insurance-agency-precept-133141603.html | title=BB&T to acquire California insurance agency, Precept | publisher=[[PR Newswire]] | date=November 3, 2011}}</ref> 2012 жылғы шілдеде банк [[BankAtlantic]] банкін сатып алды, соның нәтижесінде оның несие портфеліне $2,1 млрд, ал депозиттеріне $3,3 млрд қосылды.<ref>{{cite web | url=https://www.reuters.com/article/us-bbt-bankatlantic-idUSBRE86U1SD20120731 | title=BB&T to close BankAtlantic deal after receiving Fed OK | first=Rick | last=Rothacker | work=[[Reuters]] | date=July 31, 2012}}</ref> Компания сондай-ақ су тасқынынан сақтандыруды интернет арқылы сата бастады.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-adds-flood-insurance-to-its-online-offerings-160518005.html | title=BB&T adds flood insurance to its online offerings | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 27, 2012}}</ref> 2013 жылғы желтоқсанда банк Техастағы [[Citigroup]]-тың 21 филиалын $36 млн-ға сатып алып, депозиттеріне $1,2 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.journalnow.com/business/business_news/local/article_18ee3e76-67fc-11e3-8c2c-001a4bcf6878.html | title=BB&T acquires 21 Citigroup branches in Texas | last=Craver | first=Richard | work=[[Winston-Salem Journal]] | date=December 18, 2013}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте банк Citigroup-тың тағы 41 филиалын сатып алып, депозиттеріне $2,3 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.star-telegram.com/2014/09/03/6089456/bbt-buying-41-branches-in-texas.html | title=BB&T buying 41 branches in Texas from Citigroup | last1=Campbell | first1=Dakin | last2=Dexheimer | first2=Elizabeth | publisher=[[Fort Worth Star-Telegram]] | agency=[[Bloomberg News]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2015 жылғы маусымда банк Bank of Kentucky банкін $363 млн-ға сатып алды, соның нәтижесінде активтеріне $1,9 млрд қосылып, BB&T Солтүстік Кентукки—Цинциннати нарығына шықты және [[Огайо]]дағы алғашқы филиалдарына ие болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-completes-the-bank-of-kentucky-acquisition-300102447.html | title=BB&T completes The Bank of Kentucky acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 22, 2015}}</ref> 2015 жылғы тамызда банк [[Susquehanna Bank]] банкін $2,5 млрд-ға сатып алып, 240 филиал мен $18,7 млрд активке ие болды және [[Пенсильвания]] мен [[Нью-Джерси]] нарықтарына шықты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | title=BB&T closes Susquehanna Bancshares acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 3, 2015 | access-date=October 18, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171018071549/https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | archive-date=October 18, 2017 | url-status=dead }}</ref> 2016 жылғы сәуірде компания көтерме сақтандыру брокері Swett & Crawford компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-on-swett--crawford-acquisition-300244989.html | title=BB&T closes on Swett & Crawford acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 1, 2016}}</ref> Сол айда банк [[National Penn]] банкін $1,8 млрд-ға сатып алды, соның нәтижесінде Пенсильвания, Нью-Джерси және Мэриленд штаттарындағы 124 филиал, $9,6 млрд актив және $6,7 млрд депозит қосылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-national-penn-acquisition-300245102.html | title=BB&T closes National Penn acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 4, 2016}}</ref> 2018 жылғы 29 тамызда BB&T Уилсондағы Уэст-Нэш-стритте орналасқан бұрынғы корпоративтік штаб-пәтерінен 630-ға дейін қызметкер Пайн-стриттегі құны $35 млн, ауданы 95 000 шаршы фут (8 800 м²) нысанға көшетінін жариялады. 2018 жылғы 16 қазанда BB&T 500 қызметкерін [[Уайтвилл (Солтүстік Каролина)|Уайтвилл, Солтүстік Каролина]]дағы құны $10 млн, ауданы 100 000 шаршы фут (9 300 м²) ғимаратқа көшіру жоспарын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.journalnow.com/business/the-briefcase-bb-t-consolidating-operations-in-whiteville/article_705d80bb-09ee-5f55-8622-a2de5782f5ab.html | title=The Briefcase: BB&T consolidating operations in Whiteville | last=Craver | first=Richard | work=Winston-Salem Journal | date=October 18, 2018 }}</ref> 2022 жылғы мамырда Truist Сан-Францискода орналасқан, 12 қызметкері бар ойын элементтеріне негізделген қаржылық технологиялар стартапы Long Game Savings Inc. компаниясын сатып алғанын жариялады. Компания үшін төленген сома жарияланған жоқ.<ref>{{cite journal|date=3 May 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/03/banking-giant-truist-acquires-fintech-startup-long-game-in-effort-to-reach-younger-demographic/|title= Banking giant Truist acquires fintech startup Long Game in effort to reach younger demographic|journal=Tech Crunch|access-date=3 May 2022}}</ref> === Сақтандыру қызметтері === BB&T сақтандыру бизнесімен 1922 жылдан бері айналысып келеді. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында бұл бөлімше шығынға ұшырады. 1990 жылы Генри Уильям мен BB&T филиалының менеджері Уэйд Рис бизнесті қайтадан табысты ету жолдарын талқылау үшін кездесті. 1995 жылы сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан алты сақтандыру компаниясын сатып алды. 1999 жылғы шілдеге қарай сақтандыру қызметтері бөлімшесі Солтүстік Каролинада 24, [[Виргиния]]да 15, [[Оңтүстік Каролина]]да 3 және Джорджияда 1 сақтандыру компаниясын сатып алған еді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=117–118 }}</ref> 2010 жылға қарай BB&T-дің сақтандыру бөлімшесі жылдық түсімі $1 млрд болатын АҚШ-тағы алтыншы және әлемдегі жетінші ірі сақтандыру брокеріне айналды. Бөлімше 1999 жылдан бері 60 бірігуді жүзеге асырды. 2002 жылы қызметіне мамандандырылған және тәуекелі жоғары клиенттермен жұмыс істеу кіретін CRC сатып алынды. TAPCO мен Southern Cross та сатып алынып, CRC құрамына біріктірілді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=141–142 }}</ref> 2008 жылғы ақпанда бөлімше Burkey Risk Services компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/orlando/stories/2008/02/25/daily43.html | title=BB&T Insurance acquires Maitland firm | work=[[American City Business Journals]] | date=February 29, 2008}}</ref> 2008 жылғы сәуірде UnionBanc Insurance Services сатып алынды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/charlotte/stories/2008/04/21/daily39.html | title=BB&T to buy UnionBanc Insurance Services | work=[[American City Business Journals]] | date=April 24, 2008}}</ref> 2009 жылғы қарашада бөлімше Oswald Trippe компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/southflorida/stories/2009/11/02/daily34.html | title=BB&T Insurance buys Oswald Trippe | publisher=[[American City Business Journals]] | date=November 3, 2009}}</ref> 2011 жылғы қыркүйекте Калифорнияда қызмет ететін Liberty Benefit Insurance Services агенттігі сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-california-agency-130347073.html | title=BB&T Insurance Services to acquire California agency | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 22, 2011}}</ref> 2012 жылғы ақпанда бөлімше Crump Group компаниясының өмірді, мүлікті және жазатайым оқиғаларды сақтандыру бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2012/04/03/241915.htm|title=BB&T Completes $570M Acquisition of Crump Insurance Units|work=InsuranceJournal|date=3 April 2012|access-date=28 May 2021}}</ref> 2014 жылғы наурызда Insurance Services бөлімшесі Каролина штаттарында қызмет ететін сақтандыру брокері Woodbury & Co. компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-woodbury--co-252648371.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Woodbury & Co. | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 27, 2014}}</ref> 2014 жылғы сәуірде авиация саласына сақтандыру брокерлік қызметтерін көрсетуге маманданған Caledonian Insurance Group компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/mcgriff-seibels--williams-to-acquire-caledonian-insurance-group-253552701.html | title=McGriff, Seibels & Williams to acquire Caledonian Insurance Group | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2014}}</ref> 2015 жылғы сәуірде BB&T-дің еншілес компаниясы CRC Insurance Services апаттық коммерциялық сақтандыру брокері Napco LLC активтерін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/crc-insurance-services-to-acquire-strategic-assets-of-napco-llc-300060142.html | title=CRC Insurance Services to acquire strategic assets of Napco, LLC | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2015}}</ref> 2015 жылғы маусымда Bank of Kentucky банкін сатып алу мәмілесінің бір бөлігі ретінде American Coastal Insurance компаниясы да сатып алынды, бұл BB&T-дің AMRisc-тегі меншік үлесін ұлғайтты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-completes-ownership-increase-in-leading-managing-general-underwriter-and-the-divestiture-of-insurance-company-300092042.html | title=BB&T Insurance completes ownership increase in leading managing general underwriter and the divestiture of insurance company | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 1, 2015}}</ref> 2018 жылғы сәуірде сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Regions Financial Corporation]] компаниясына тиесілі Regions Insurance Group компаниясын сатып алатынын жариялады.<ref name="auto3">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2018/04/06/485616.htm|title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|work=Insurance Journal|date=6 April 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Сатып алу 2018 жылғы шілдеде аяқталды.<ref name="moffet">{{cite news|url=https://www.bizjournals.com/philadelphia/news/2018/07/05/bb-t-completes-purchase-of-insurance-broker.html |title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|first1=Margaret|last1=Moffet|work=Philadelphia Business Journal|date=5 July 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Компанияның штаб-пәтері [[Мемфис (Теннесси)|Мемфис, Теннесси]]де орналасқан және оның 10 штатта кеңселері болған. Бұл сатып алу сақтандыру бөлімшесінің бөлшек және көтерме сақтандыру бағыттарын едәуір кеңейтті.<ref name="auto3"/> Сатып алу нәтижесінде BB&T Insurance Services бірнеше штатта 60 000 жаңа клиентке ие болды.<ref name="moffet"/> 2020 жылғы маусымда BB&T Insurance Holdings атауын Truist Insurance Holdings деп өзгертіп, штаб-пәтерін Солтүстік Каролинадағы Шарлотт қаласындағы Truist-тің корпоративтік штаб-пәтері — [[Truist Center]] ғимаратына көшірді.<ref name="Insurance Journal">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/southeast/2020/06/30/573842.htm|title=North Carolina-Based BB&T Rebrands as Truist Insurance Holdings|work=Insurance Journal|date=30 June 2020|access-date=28 May 2021}}</ref> Сақтандыру қызметтері Truist-тің өсуінің маңызды бағыттарының бірі болды. 2020 жылы ол Truist түсімінің 10%-ын құрады. Truist-тің бас атқарушы директоры Келли Кинг компанияның мақсаты — болашақта сақтандыру бөлімшесінің Truist түсіміндегі үлесін 14–15%-ға жеткізу екенін мәлімдеді. 2024 жылғы ақпанда Truist Financial сақтандыру бизнесін [[Clayton, Dubilier & Rice]] және Stone Point Capital бастаған инвесторлар тобына сатуға келісті.<ref name=cdr /> == Ғимараттары мен филиалдары == <gallery> File:Truist footprint 2026-01.png|Truist-тің 2026 жылғы қаңтардағы қызмет аумағы. File:BBTLexington.jpg|[[Лексингтон (Солтүстік Каролина)|Лексингтондағы]] типтік филиал File:BBT HQ.JPG|[[Уинстон-Сейлем (Солтүстік Каролина)|Уинстон-Сейлемдегі]] [[BB&T Financial Center]] File:Tampa architectural photos 231.jpg|[[Тампа (Флорида)|Тампа]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Union Banking Company building, Douglas, GA, USA.JPG|[[Дуглас (Джорджия)|Дугластағы]] типтік филиал File:BB&TBankBldg-2010-07-c.JPG|[[Джэксонвилл (Флорида)|Джэксонвилл]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Truist branch in Springfield in 2023.jpg|[[Спрингфилд (Виргиния)|Спрингфилдтегі]] Truist филиалы </gallery> == Атау беру құқығы == Truist әртүрлі спорт нысандары мен іс-шаралардың [[атау беру құқығы]]на ие, олардың көпшілігі ізашар компаниялардан мұраға қалған: * [[Truist Park]] (бұрынғы SunTrust Park) — 41 000 көрерменге арналған бейсбол стадионы, [[Atlanta Braves]] командасының үй аренасы * [[Truist Stadium (North Carolina A&T)|Truist Stadium]] (бұрынғы BB&T Stadium) — [[North Carolina A&T State University]] аумағындағы 21 500 көрерменге арналған, америкалық футбол мен жеңіл атлетика жарыстарына пайдаланылатын стадион * [[Truist Stadium (Winston-Salem)|Truist Stadium]] (бұрынғы BB&T Ballpark) — [[Уинстон-Сейлем (Солтүстік Каролина)|Уинстон-Сейлемдегі]] 5 500 көрерменге арналған бейсбол стадионы * [[Truist Arena]] (бұрынғы The Bank of Kentucky Center және BB&T Arena) — [[Northern Kentucky University]] аумағындағы 10 000 көрерменге арналған көпфункциялы арена * [[Truist Field]] (бұрынғы BB&T Ballpark) — 10 000 көрерменге арналған бейсбол стадионы, [[Charlotte Knights]] командасының үй аренасы * [[Truist Point]] (бұрынғы BB&T Point) — [[Хай-Пойнт (Солтүстік Каролина)|Хай-Пойнттағы]] 8 500 көрерменге арналған бейсбол стадионы, сондай-ақ футбол матчтарына пайдаланылады * [[Truist Championship]] — әдетте Солтүстік Каролинадағы [[Quail Hollow Club]] клубында өтетін [[PGA Tour]] гольф турнирі. (Truist атауымен алғаш өткен [[2025 PGA Tour|2025 жылғы маусымда]] турнир [[Philadelphia Cricket Club]] клубына ауыстырылды, себебі [[2025 PGA Championship|2025 жылғы PGA чемпионаты]] Quail Hollow-да өтті.) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} evvw0kvb7to4xiy0qxfto4oni2x7jwk 3648592 3648591 2026-08-28T07:36:23Z 1nter pares 146705 /* Атау беру құқығы */ 3648592 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> 1979 жылы 1971 жылы құрылған [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> 1982 жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> 1985 жылы Southern National-дың активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank-тің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> 1986 жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк түскен қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына жұмсай алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> 1989 жылғы мамырда Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, алайда ол жасалған жағдайда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> 1990 жылы жүзеге аспай қалған тағы бір мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болды және ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> 1990 жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Ол президент болған кезеңде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті, ал филиалдарының саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> 1993 жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Соның нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі екінші орынға шықты. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді; компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, ал Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, ауданы 239 000 шаршы фут (22 200 м²) One Triad Park ғимараты еді; онда Southern National бірден орналаса алатын 74 000 шаршы фут (6 900 м²) бос орын болды. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат уақытында дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан 80 000 шаршы фут (7 400 м²) орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ 1993 жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуін жүзеге асыруға ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> === Southern National Bank-пен бірігуі === 1995 жылы банк штаттың шығыс бөлігінен шыққан тағы бір банк — [[Southern National Bank]]-пен бірікті. Осының нәтижесінде BB&T Каролина штаттары мен [[Виргиния]]дағы 220 қалада 437 филиалға ие болды. Біріккен компания Southern National Corp. деп аталды, бірақ оның барлық банктік еншілес компаниялары BB&T атауын алды. Активтері $19 млрд болған BB&T Солтүстік Каролинадағы банктер арасында депозиттер көлемі мен филиалдар саны бойынша бірінші орынға шықты. Southern National басшысы Гленн Орр мен BB&T-дің жаңа төрағасы Джон Эллисон бірігу нәтижесінде басқа штаттағы банк сатып ала алмайтындай тым қымбат банк қалыптасуы мүмкін екенін айтты. Бірігу аяқталғаннан кейін Орр зейнетке шықты.<ref>Tim Gray, "BB&T, Southern National banks plan to merge," ''The News & Observer'', August 2, 1994.</ref> Компанияның штаб-пәтері Солтүстік Каролинадағы Уинстон-Сейлемдегі [[BB&T Financial Center]] ғимаратында орналасты.<ref>Taft Wireback, "Presidential Candidate Keyes Speaks in Triad," ''Greensboro News & Record'', January 26, 1996, p. B2.</ref> 1997 жылы Southern National Corp. Солтүстік Каролинаның шығыс бөлігінде орналасқан тағы бір банк — [[United Carolina Bank]]-ті 1996 жылғы қарашада жарияланған $985 млн-дық мәміле аясында сатып алды. UCB активтері $4,5 млрд болды. Уайтвиллде 400 қызметкер жұмыс істеді, бірақ қала штаб-пәтерден айырылғанына қарамастан, кейін онда BB&T-дің 500 қызметкері жұмыс істейтін болды; олардың 250-і [[Колл-орталық|колл-орталықта]], қалғандары басқа бөлімдерде еңбек етті.<ref name=Bartlett>Kristina Bartlett, "UCB deal could hit hard in Whiteville," ''Star-News'', November 5, 1996.</ref><ref>Jay McIntosh, "Banks Line Up Against S&L's Conversion," ''The Charlotte Observer'', January 23, 1990.</ref><ref name=Wahl>Melissa Wahl, "Bank Center to Close," ''The Charlotte Observer'', March 15, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[22 қыркүйек]]тен бастап UCB-дің 91 филиалын BB&T филиалдарына ауыстыру үдерісі басталды, ал қазаннан бастап екі банктің BB&T-дің басқа бөлімшелеріне жақын орналасқан тағы 67 филиалы жабылды.<ref>Doug Campbell, "BB&T to Replace Branches of UCB," ''Greensboro News & Record'', September 20, 1997.</ref><ref>Catherine Pritchard, "Banking Offices to Consolidate," ''The Fayetteville Observer'', September 20, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[19 мамыр]]да Southern National Corp. атауын BB&T Corp. деп, ал SN биржалық символын BBT деп өзгертті.<ref>"Year of Changes," ''Greensboro News & Record'', July 20, 1997.</ref> === Сатып алулары === 1990-жылдары банк Fidelity Financial Bankshares,<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/1997/03/03/daily4.html | title=SNB completes acquisition | work=[[American City Business Journals]] | date=March 3, 1997}}</ref> First Financial of Petersburg, Maryland, Maryland Federal Bancorp<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-maryland-federal-bancorp-inc-76894797.html | title=BB&T To Acquire Maryland Federal Bancorp, Inc. | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 25, 1998}}</ref> және Franklin Bancorporation компанияларын сатып алып, бүкіл ел бойынша кеңеюін жалғастырды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1997/12/17/north-carolina-company-to-buy-franklin-bancorp/3da99e6e-9a79-41bf-a51f-3e751cc31d46/ | title=NORTH CAROLINA COMPANY TO BUY FRANKLIN BANCORP | first1=Michelle | last1=Singletary | first2=Peter | last2=Behr | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 17, 1997}}</ref> 1998 жылы BB&T [[Мартинсвилл (Виргиния)|Мартинсвилл, Виргиния]]дағы MainStreet Financial<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mainstreet-of-martinsville-va-76340557.html | title=BB&T To Acquire MainStreet of Martinsville, Va. | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 27, 1998}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1998/08/28/bbt-to-acquire-mainstreet/881499d2-0e03-4df2-ad04-b8e75eec17be/ | title=BB&T TO ACQUIRE MAINSTREET | first=Beth | last=Berselli | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 28, 1998}}</ref> және Мэриленд штатындағы Вестминстердің Mason-Dixon Bancshares компанияларын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mason-dixon-bancshares-of-westminster-md-73532617.html | title=BB&T To Acquire Mason-Dixon Bancshares Of Westminster, Md. | publisher=[[PR Newswire]] | date=January 28, 1999}}</ref> Кейін Джорджия штатындағы Мейконның First Liberty компаниясын<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-first-liberty-financial-corp-of-macon-ga-74264042.html | title=BB&T to acquire First Liberty Financial Corp. of Macon, Ga. | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 28, 1999}}</ref> және Matewan Bancshares компаниясын сатып алып, Джорджия мен [[Батыс Виргиния]]дағы қызметін одан әрі кеңейтті.<ref>{{cite news | url=http://www.bizjournals.com/charlotte/stories/1999/02/22/daily15.html | title=BB&T to buy W. Va. bank | work=[[American City Business Journals]] | date=February 25, 1999}}</ref> 2000 жылы BB&T Батыс Виргиниядағы жергілікті банктердің бірігуі нәтижесінде құрылған One Valley Bancorp компаниясын сатып алды. Бұл мәміле BB&T-ді Батыс Виргиниядағы ең кең өкілдігі бар банкке айналдырды. 2002 жылы BB&T Кентукки штатындағы Луисвиллдің MidAmerica Bancorp (Bank of Louisville) және Кентукки штатындағы Оуэнсбороның AREA Bancshares Corporation компанияларын сатып алуды аяқтады.<ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500061/mid425.htm|title=Notification of Merger with MidAmerica Bancorp of Louisville, Kentucky|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500053/area8k.htm|title=Notification of Merger with AREA Bancshares Corporation|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bbt.mediaroom.com/our-history|title=BB&T - Our History|website=BB&T|access-date=February 14, 2019|archive-date=February 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214233419/https://bbt.mediaroom.com/our-history|url-status=dead}}</ref> 2003 жылы BB&T Виргиния штатындағы Фолс-Черчтің First Virginia Banks банкін сатып алуды аяқтады. 2005 жылы банк Атланта агломерациясындағы [[Main Street Bank]]s банкін $622 млн-ға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-main-street-banks-inc-of-metro-atlanta-55548427.html | title=BB&T to acquire Main Street Banks Inc. of metro Atlanta | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 15, 2005}}</ref> 2006 жылы банк [[Мертл-Бич (Оңтүстік Каролина)|Мертл-Бич]]те орналасқан Coastal Federal Bank банкін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-coastal-financial-corporation-of-myrtle-beach-sc-57218252.html | title=BB&T to acquire Coastal Financial Corporation of Myrtle Beach, S.C. | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 21, 2006}}</ref> 2008 жылдың соңында банк АҚШ Қазынашылығының [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]на артықшылықты акцияларын сату арқылы $3,1 млрд көлемінде [[қаржылық көмек]] алды. 2009 жылғы маусымда банк бұл акцияларды қайта сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/06/17/bbt-exits-the-tarp-with-others-set-to-follow/ | title=2 Banks Exit TARP, With More to Follow | work=[[The New York Times]] | date=June 17, 2009}}</ref> 2008 жылғы шілдеде компания Puckett, Scheetz & Hogan компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/07/28/daily27.html | title=BB&T Insurance buys Myrtle Beach agency | work=[[American City Business Journals]] | date=July 30, 2008}}</ref> 2008 жылғы желтоқсанда компания J. Rolfe Davis компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/12/15/daily35.html | title=BB&T Insurance buys Florida firm | work=[[American City Business Journals]] | date=December 18, 2008}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда банк [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация|FDIC]] [[Colonial Bank (АҚШ)|Colonial Bank]] банкін бақылауына алғаннан кейін оны сатып алды. Бұл сатып алу нәтижесінде BB&T [[Алабама]], [[Флорида]], Джорджия, [[Невада]] және [[Техас]] штаттарындағы 340-тан астам филиалға және шамамен $22 млрд активке ие болды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/08/14/bbt-takes-over-failing-colonial-bancgroup/comment-page-1/ | title=BB&T Takes Over Colonial Bank | work=[[The New York Times]] | date=August 14, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090817180031/http://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | url-status=dead | archive-date=August 17, 2009 | title=BB&T buys Colonial bank; 4 other banks fail | first1=Chris | last1=Isidore | first2=Julianne | last2=Pepitone | work=[[CNNMoney]] | date=August 15, 2009}}</ref> 2010 жылғы қаңтарда BB&T Невададағы филиалын [[U.S. Bancorp]] компаниясына сатты.<ref>{{cite press release | url=http://www.businesswire.com/news/home/20100119006691/en/U.S.-Bank-Completes-Purchase-Nevada-Banking-Operations | title=U.S. Bank Completes Purchase of Nevada Banking Operations from BB&T Corporation | publisher=[[Business Wire]] | date=January 19, 2010}}</ref> Компания Atlantic Risk Management компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-atlantic-risk-management-130620098.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Atlantic Risk Management | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 27, 2011}}</ref> 2011 жылғы қарашада компания қызметкерлерге берілетін жеңілдіктер бойынша кеңес беретін Precept компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-california-insurance-agency-precept-133141603.html | title=BB&T to acquire California insurance agency, Precept | publisher=[[PR Newswire]] | date=November 3, 2011}}</ref> 2012 жылғы шілдеде банк [[BankAtlantic]] банкін сатып алды, соның нәтижесінде оның несие портфеліне $2,1 млрд, ал депозиттеріне $3,3 млрд қосылды.<ref>{{cite web | url=https://www.reuters.com/article/us-bbt-bankatlantic-idUSBRE86U1SD20120731 | title=BB&T to close BankAtlantic deal after receiving Fed OK | first=Rick | last=Rothacker | work=[[Reuters]] | date=July 31, 2012}}</ref> Компания сондай-ақ су тасқынынан сақтандыруды интернет арқылы сата бастады.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-adds-flood-insurance-to-its-online-offerings-160518005.html | title=BB&T adds flood insurance to its online offerings | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 27, 2012}}</ref> 2013 жылғы желтоқсанда банк Техастағы [[Citigroup]]-тың 21 филиалын $36 млн-ға сатып алып, депозиттеріне $1,2 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.journalnow.com/business/business_news/local/article_18ee3e76-67fc-11e3-8c2c-001a4bcf6878.html | title=BB&T acquires 21 Citigroup branches in Texas | last=Craver | first=Richard | work=[[Winston-Salem Journal]] | date=December 18, 2013}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте банк Citigroup-тың тағы 41 филиалын сатып алып, депозиттеріне $2,3 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.star-telegram.com/2014/09/03/6089456/bbt-buying-41-branches-in-texas.html | title=BB&T buying 41 branches in Texas from Citigroup | last1=Campbell | first1=Dakin | last2=Dexheimer | first2=Elizabeth | publisher=[[Fort Worth Star-Telegram]] | agency=[[Bloomberg News]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2015 жылғы маусымда банк Bank of Kentucky банкін $363 млн-ға сатып алды, соның нәтижесінде активтеріне $1,9 млрд қосылып, BB&T Солтүстік Кентукки—Цинциннати нарығына шықты және [[Огайо]]дағы алғашқы филиалдарына ие болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-completes-the-bank-of-kentucky-acquisition-300102447.html | title=BB&T completes The Bank of Kentucky acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 22, 2015}}</ref> 2015 жылғы тамызда банк [[Susquehanna Bank]] банкін $2,5 млрд-ға сатып алып, 240 филиал мен $18,7 млрд активке ие болды және [[Пенсильвания]] мен [[Нью-Джерси]] нарықтарына шықты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | title=BB&T closes Susquehanna Bancshares acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 3, 2015 | access-date=October 18, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171018071549/https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | archive-date=October 18, 2017 | url-status=dead }}</ref> 2016 жылғы сәуірде компания көтерме сақтандыру брокері Swett & Crawford компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-on-swett--crawford-acquisition-300244989.html | title=BB&T closes on Swett & Crawford acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 1, 2016}}</ref> Сол айда банк [[National Penn]] банкін $1,8 млрд-ға сатып алды, соның нәтижесінде Пенсильвания, Нью-Джерси және Мэриленд штаттарындағы 124 филиал, $9,6 млрд актив және $6,7 млрд депозит қосылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-national-penn-acquisition-300245102.html | title=BB&T closes National Penn acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 4, 2016}}</ref> 2018 жылғы 29 тамызда BB&T Уилсондағы Уэст-Нэш-стритте орналасқан бұрынғы корпоративтік штаб-пәтерінен 630-ға дейін қызметкер Пайн-стриттегі құны $35 млн, ауданы 95 000 шаршы фут (8 800 м²) нысанға көшетінін жариялады. 2018 жылғы 16 қазанда BB&T 500 қызметкерін [[Уайтвилл (Солтүстік Каролина)|Уайтвилл, Солтүстік Каролина]]дағы құны $10 млн, ауданы 100 000 шаршы фут (9 300 м²) ғимаратқа көшіру жоспарын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.journalnow.com/business/the-briefcase-bb-t-consolidating-operations-in-whiteville/article_705d80bb-09ee-5f55-8622-a2de5782f5ab.html | title=The Briefcase: BB&T consolidating operations in Whiteville | last=Craver | first=Richard | work=Winston-Salem Journal | date=October 18, 2018 }}</ref> 2022 жылғы мамырда Truist Сан-Францискода орналасқан, 12 қызметкері бар ойын элементтеріне негізделген қаржылық технологиялар стартапы Long Game Savings Inc. компаниясын сатып алғанын жариялады. Компания үшін төленген сома жарияланған жоқ.<ref>{{cite journal|date=3 May 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/03/banking-giant-truist-acquires-fintech-startup-long-game-in-effort-to-reach-younger-demographic/|title= Banking giant Truist acquires fintech startup Long Game in effort to reach younger demographic|journal=Tech Crunch|access-date=3 May 2022}}</ref> === Сақтандыру қызметтері === BB&T сақтандыру бизнесімен 1922 жылдан бері айналысып келеді. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында бұл бөлімше шығынға ұшырады. 1990 жылы Генри Уильям мен BB&T филиалының менеджері Уэйд Рис бизнесті қайтадан табысты ету жолдарын талқылау үшін кездесті. 1995 жылы сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан алты сақтандыру компаниясын сатып алды. 1999 жылғы шілдеге қарай сақтандыру қызметтері бөлімшесі Солтүстік Каролинада 24, [[Виргиния]]да 15, [[Оңтүстік Каролина]]да 3 және Джорджияда 1 сақтандыру компаниясын сатып алған еді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=117–118 }}</ref> 2010 жылға қарай BB&T-дің сақтандыру бөлімшесі жылдық түсімі $1 млрд болатын АҚШ-тағы алтыншы және әлемдегі жетінші ірі сақтандыру брокеріне айналды. Бөлімше 1999 жылдан бері 60 бірігуді жүзеге асырды. 2002 жылы қызметіне мамандандырылған және тәуекелі жоғары клиенттермен жұмыс істеу кіретін CRC сатып алынды. TAPCO мен Southern Cross та сатып алынып, CRC құрамына біріктірілді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=141–142 }}</ref> 2008 жылғы ақпанда бөлімше Burkey Risk Services компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/orlando/stories/2008/02/25/daily43.html | title=BB&T Insurance acquires Maitland firm | work=[[American City Business Journals]] | date=February 29, 2008}}</ref> 2008 жылғы сәуірде UnionBanc Insurance Services сатып алынды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/charlotte/stories/2008/04/21/daily39.html | title=BB&T to buy UnionBanc Insurance Services | work=[[American City Business Journals]] | date=April 24, 2008}}</ref> 2009 жылғы қарашада бөлімше Oswald Trippe компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/southflorida/stories/2009/11/02/daily34.html | title=BB&T Insurance buys Oswald Trippe | publisher=[[American City Business Journals]] | date=November 3, 2009}}</ref> 2011 жылғы қыркүйекте Калифорнияда қызмет ететін Liberty Benefit Insurance Services агенттігі сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-california-agency-130347073.html | title=BB&T Insurance Services to acquire California agency | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 22, 2011}}</ref> 2012 жылғы ақпанда бөлімше Crump Group компаниясының өмірді, мүлікті және жазатайым оқиғаларды сақтандыру бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2012/04/03/241915.htm|title=BB&T Completes $570M Acquisition of Crump Insurance Units|work=InsuranceJournal|date=3 April 2012|access-date=28 May 2021}}</ref> 2014 жылғы наурызда Insurance Services бөлімшесі Каролина штаттарында қызмет ететін сақтандыру брокері Woodbury & Co. компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-woodbury--co-252648371.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Woodbury & Co. | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 27, 2014}}</ref> 2014 жылғы сәуірде авиация саласына сақтандыру брокерлік қызметтерін көрсетуге маманданған Caledonian Insurance Group компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/mcgriff-seibels--williams-to-acquire-caledonian-insurance-group-253552701.html | title=McGriff, Seibels & Williams to acquire Caledonian Insurance Group | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2014}}</ref> 2015 жылғы сәуірде BB&T-дің еншілес компаниясы CRC Insurance Services апаттық коммерциялық сақтандыру брокері Napco LLC активтерін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/crc-insurance-services-to-acquire-strategic-assets-of-napco-llc-300060142.html | title=CRC Insurance Services to acquire strategic assets of Napco, LLC | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2015}}</ref> 2015 жылғы маусымда Bank of Kentucky банкін сатып алу мәмілесінің бір бөлігі ретінде American Coastal Insurance компаниясы да сатып алынды, бұл BB&T-дің AMRisc-тегі меншік үлесін ұлғайтты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-completes-ownership-increase-in-leading-managing-general-underwriter-and-the-divestiture-of-insurance-company-300092042.html | title=BB&T Insurance completes ownership increase in leading managing general underwriter and the divestiture of insurance company | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 1, 2015}}</ref> 2018 жылғы сәуірде сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Regions Financial Corporation]] компаниясына тиесілі Regions Insurance Group компаниясын сатып алатынын жариялады.<ref name="auto3">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2018/04/06/485616.htm|title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|work=Insurance Journal|date=6 April 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Сатып алу 2018 жылғы шілдеде аяқталды.<ref name="moffet">{{cite news|url=https://www.bizjournals.com/philadelphia/news/2018/07/05/bb-t-completes-purchase-of-insurance-broker.html |title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|first1=Margaret|last1=Moffet|work=Philadelphia Business Journal|date=5 July 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Компанияның штаб-пәтері [[Мемфис (Теннесси)|Мемфис, Теннесси]]де орналасқан және оның 10 штатта кеңселері болған. Бұл сатып алу сақтандыру бөлімшесінің бөлшек және көтерме сақтандыру бағыттарын едәуір кеңейтті.<ref name="auto3"/> Сатып алу нәтижесінде BB&T Insurance Services бірнеше штатта 60 000 жаңа клиентке ие болды.<ref name="moffet"/> 2020 жылғы маусымда BB&T Insurance Holdings атауын Truist Insurance Holdings деп өзгертіп, штаб-пәтерін Солтүстік Каролинадағы Шарлотт қаласындағы Truist-тің корпоративтік штаб-пәтері — [[Truist Center]] ғимаратына көшірді.<ref name="Insurance Journal">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/southeast/2020/06/30/573842.htm|title=North Carolina-Based BB&T Rebrands as Truist Insurance Holdings|work=Insurance Journal|date=30 June 2020|access-date=28 May 2021}}</ref> Сақтандыру қызметтері Truist-тің өсуінің маңызды бағыттарының бірі болды. 2020 жылы ол Truist түсімінің 10%-ын құрады. Truist-тің бас атқарушы директоры Келли Кинг компанияның мақсаты — болашақта сақтандыру бөлімшесінің Truist түсіміндегі үлесін 14–15%-ға жеткізу екенін мәлімдеді. 2024 жылғы ақпанда Truist Financial сақтандыру бизнесін [[Clayton, Dubilier & Rice]] және Stone Point Capital бастаған инвесторлар тобына сатуға келісті.<ref name=cdr /> == Ғимараттары мен филиалдары == <gallery> File:Truist footprint 2026-01.png|Truist-тің 2026 жылғы қаңтардағы қызмет аумағы. File:BBTLexington.jpg|[[Лексингтон (Солтүстік Каролина)|Лексингтондағы]] типтік филиал File:BBT HQ.JPG|[[Уинстон-Сейлем (Солтүстік Каролина)|Уинстон-Сейлемдегі]] [[BB&T Financial Center]] File:Tampa architectural photos 231.jpg|[[Тампа (Флорида)|Тампа]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Union Banking Company building, Douglas, GA, USA.JPG|[[Дуглас (Джорджия)|Дугластағы]] типтік филиал File:BB&TBankBldg-2010-07-c.JPG|[[Джэксонвилл (Флорида)|Джэксонвилл]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Truist branch in Springfield in 2023.jpg|[[Спрингфилд (Виргиния)|Спрингфилдтегі]] Truist филиалы </gallery> == Атау беру құқығы == Truist әртүрлі спорт нысандары мен іс-шаралардың [[атау беру құқығы]]на ие, олардың көпшілігі ізашар компаниялардан мұраға қалған: * [[Truist Park]] (бұрынғы SunTrust Park) — 41 000 көрерменге арналған бейсбол стадионы, [[Atlanta Braves]] командасының үй аренасы * [[Truist Stadium (North Carolina A&T)|Truist Stadium]] (бұрынғы BB&T Stadium) — [[North Carolina A&T State University]] аумағындағы 21 500 көрерменге арналған, америкалық футбол мен жеңіл атлетика жарыстарына пайдаланылатын стадион * [[Truist Stadium (Winston-Salem)|Truist Stadium]] (бұрынғы BB&T Ballpark) — [[Уинстон-Сейлем (Солтүстік Каролина)|Уинстон-Сейлемдегі]] 5 500 көрерменге арналған бейсбол стадионы * [[Truist Arena]] (бұрынғы The Bank of Kentucky Center және BB&T Arena) — [[Northern Kentucky University]] аумағындағы 10 000 көрерменге арналған көпфункциялы арена * [[Truist Field]] (бұрынғы BB&T Ballpark) — 10 000 көрерменге арналған бейсбол стадионы, [[Charlotte Knights]] командасының үй аренасы * [[Truist Point]] (бұрынғы BB&T Point) — [[Хай-Пойнт (Солтүстік Каролина)|Хай-Пойнттағы]] 8 500 көрерменге арналған бейсбол стадионы, сондай-ақ футбол матчтарына пайдаланылады * [[Truist Championship]] — әдетте Солтүстік Каролинадағы [[Quail Hollow Club]] клубында өтетін [[PGA Tour]] гольф турнирі. (Truist атауымен алғаш өткен [[2025 PGA Tour|2025 жылғы маусымда]] турнир [[Philadelphia Cricket Club]] клубына ауыстырылды, себебі [[2025 PGA Championship|2025 жылғы PGA чемпионаты]] Quail Hollow-да өтті.) == Тағы қараңыз == * [[АҚШ банктерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} s10xejs11xndj45f54vupxqxm2iaf2u 3648594 3648592 2026-08-28T07:39:03Z 1nter pares 146705 3648594 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> 1979 жылы 1971 жылы құрылған [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> 1982 жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> 1985 жылы Southern National-дың активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank-тің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> 1986 жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк түскен қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына жұмсай алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> 1989 жылғы мамырда Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, алайда ол жасалған жағдайда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> 1990 жылы жүзеге аспай қалған тағы бір мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болды және ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> 1990 жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Ол президент болған кезеңде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті, ал филиалдарының саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> 1993 жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Соның нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі екінші орынға шықты. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді; компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, ал Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, ауданы 239 000 шаршы фут (22 200 м²) One Triad Park ғимараты еді; онда Southern National бірден орналаса алатын 74 000 шаршы фут (6 900 м²) бос орын болды. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат уақытында дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан 80 000 шаршы фут (7 400 м²) орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ 1993 жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуін жүзеге асыруға ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> === Southern National Bank-пен бірігуі === 1995 жылы банк штаттың шығыс бөлігінен шыққан тағы бір банк — [[Southern National Bank]]-пен бірікті. Осының нәтижесінде BB&T Каролина штаттары мен [[Виргиния]]дағы 220 қалада 437 филиалға ие болды. Біріккен компания Southern National Corp. деп аталды, бірақ оның барлық банктік еншілес компаниялары BB&T атауын алды. Активтері $19 млрд болған BB&T Солтүстік Каролинадағы банктер арасында депозиттер көлемі мен филиалдар саны бойынша бірінші орынға шықты. Southern National басшысы Гленн Орр мен BB&T-дің жаңа төрағасы Джон Эллисон бірігу нәтижесінде басқа штаттағы банк сатып ала алмайтындай тым қымбат банк қалыптасуы мүмкін екенін айтты. Бірігу аяқталғаннан кейін Орр зейнетке шықты.<ref>Tim Gray, "BB&T, Southern National banks plan to merge," ''The News & Observer'', August 2, 1994.</ref> Компанияның штаб-пәтері Солтүстік Каролинадағы Уинстон-Сейлемдегі [[BB&T Financial Center]] ғимаратында орналасты.<ref>Taft Wireback, "Presidential Candidate Keyes Speaks in Triad," ''Greensboro News & Record'', January 26, 1996, p. B2.</ref> 1997 жылы Southern National Corp. Солтүстік Каролинаның шығыс бөлігінде орналасқан тағы бір банк — [[United Carolina Bank]]-ті 1996 жылғы қарашада жарияланған $985 млн-дық мәміле аясында сатып алды. UCB активтері $4,5 млрд болды. Уайтвиллде 400 қызметкер жұмыс істеді, бірақ қала штаб-пәтерден айырылғанына қарамастан, кейін онда BB&T-дің 500 қызметкері жұмыс істейтін болды; олардың 250-і [[Колл-орталық|колл-орталықта]], қалғандары басқа бөлімдерде еңбек етті.<ref name=Bartlett>Kristina Bartlett, "UCB deal could hit hard in Whiteville," ''Star-News'', November 5, 1996.</ref><ref>Jay McIntosh, "Banks Line Up Against S&L's Conversion," ''The Charlotte Observer'', January 23, 1990.</ref><ref name=Wahl>Melissa Wahl, "Bank Center to Close," ''The Charlotte Observer'', March 15, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[22 қыркүйек]]тен бастап UCB-дің 91 филиалын BB&T филиалдарына ауыстыру үдерісі басталды, ал қазаннан бастап екі банктің BB&T-дің басқа бөлімшелеріне жақын орналасқан тағы 67 филиалы жабылды.<ref>Doug Campbell, "BB&T to Replace Branches of UCB," ''Greensboro News & Record'', September 20, 1997.</ref><ref>Catherine Pritchard, "Banking Offices to Consolidate," ''The Fayetteville Observer'', September 20, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[19 мамыр]]да Southern National Corp. атауын BB&T Corp. деп, ал SN биржалық символын BBT деп өзгертті.<ref>"Year of Changes," ''Greensboro News & Record'', July 20, 1997.</ref> === Сатып алулары === 1990-жылдары банк Fidelity Financial Bankshares,<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/1997/03/03/daily4.html | title=SNB completes acquisition | work=[[American City Business Journals]] | date=March 3, 1997}}</ref> First Financial of Petersburg, Maryland, Maryland Federal Bancorp<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-maryland-federal-bancorp-inc-76894797.html | title=BB&T To Acquire Maryland Federal Bancorp, Inc. | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 25, 1998}}</ref> және Franklin Bancorporation компанияларын сатып алып, бүкіл ел бойынша кеңеюін жалғастырды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1997/12/17/north-carolina-company-to-buy-franklin-bancorp/3da99e6e-9a79-41bf-a51f-3e751cc31d46/ | title=NORTH CAROLINA COMPANY TO BUY FRANKLIN BANCORP | first1=Michelle | last1=Singletary | first2=Peter | last2=Behr | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 17, 1997}}</ref> 1998 жылы BB&T [[Мартинсвилл (Виргиния)|Мартинсвилл, Виргиния]]дағы MainStreet Financial<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mainstreet-of-martinsville-va-76340557.html | title=BB&T To Acquire MainStreet of Martinsville, Va. | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 27, 1998}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1998/08/28/bbt-to-acquire-mainstreet/881499d2-0e03-4df2-ad04-b8e75eec17be/ | title=BB&T TO ACQUIRE MAINSTREET | first=Beth | last=Berselli | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 28, 1998}}</ref> және Мэриленд штатындағы Вестминстердің Mason-Dixon Bancshares компанияларын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mason-dixon-bancshares-of-westminster-md-73532617.html | title=BB&T To Acquire Mason-Dixon Bancshares Of Westminster, Md. | publisher=[[PR Newswire]] | date=January 28, 1999}}</ref> Кейін Джорджия штатындағы Мейконның First Liberty компаниясын<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-first-liberty-financial-corp-of-macon-ga-74264042.html | title=BB&T to acquire First Liberty Financial Corp. of Macon, Ga. | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 28, 1999}}</ref> және Matewan Bancshares компаниясын сатып алып, Джорджия мен [[Батыс Виргиния]]дағы қызметін одан әрі кеңейтті.<ref>{{cite news | url=http://www.bizjournals.com/charlotte/stories/1999/02/22/daily15.html | title=BB&T to buy W. Va. bank | work=[[American City Business Journals]] | date=February 25, 1999}}</ref> 2000 жылы BB&T Батыс Виргиниядағы жергілікті банктердің бірігуі нәтижесінде құрылған One Valley Bancorp компаниясын сатып алды. Бұл мәміле BB&T-ді Батыс Виргиниядағы ең кең өкілдігі бар банкке айналдырды. 2002 жылы BB&T Кентукки штатындағы Луисвиллдің MidAmerica Bancorp (Bank of Louisville) және Кентукки штатындағы Оуэнсбороның AREA Bancshares Corporation компанияларын сатып алуды аяқтады.<ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500061/mid425.htm|title=Notification of Merger with MidAmerica Bancorp of Louisville, Kentucky|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500053/area8k.htm|title=Notification of Merger with AREA Bancshares Corporation|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bbt.mediaroom.com/our-history|title=BB&T - Our History|website=BB&T|access-date=February 14, 2019|archive-date=February 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214233419/https://bbt.mediaroom.com/our-history|url-status=dead}}</ref> 2003 жылы BB&T Виргиния штатындағы Фолс-Черчтің First Virginia Banks банкін сатып алуды аяқтады. 2005 жылы банк Атланта агломерациясындағы [[Main Street Bank]]s банкін $622 млн-ға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-main-street-banks-inc-of-metro-atlanta-55548427.html | title=BB&T to acquire Main Street Banks Inc. of metro Atlanta | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 15, 2005}}</ref> 2006 жылы банк [[Мертл-Бич (Оңтүстік Каролина)|Мертл-Бич]]те орналасқан Coastal Federal Bank банкін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-coastal-financial-corporation-of-myrtle-beach-sc-57218252.html | title=BB&T to acquire Coastal Financial Corporation of Myrtle Beach, S.C. | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 21, 2006}}</ref> 2008 жылдың соңында банк АҚШ Қазынашылығының [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]на артықшылықты акцияларын сату арқылы $3,1 млрд көлемінде [[қаржылық көмек]] алды. 2009 жылғы маусымда банк бұл акцияларды қайта сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/06/17/bbt-exits-the-tarp-with-others-set-to-follow/ | title=2 Banks Exit TARP, With More to Follow | work=[[The New York Times]] | date=June 17, 2009}}</ref> 2008 жылғы шілдеде компания Puckett, Scheetz & Hogan компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/07/28/daily27.html | title=BB&T Insurance buys Myrtle Beach agency | work=[[American City Business Journals]] | date=July 30, 2008}}</ref> 2008 жылғы желтоқсанда компания J. Rolfe Davis компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/12/15/daily35.html | title=BB&T Insurance buys Florida firm | work=[[American City Business Journals]] | date=December 18, 2008}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда банк [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация|FDIC]] [[Colonial Bank (АҚШ)|Colonial Bank]] банкін бақылауына алғаннан кейін оны сатып алды. Бұл сатып алу нәтижесінде BB&T [[Алабама]], [[Флорида]], Джорджия, [[Невада]] және [[Техас]] штаттарындағы 340-тан астам филиалға және шамамен $22 млрд активке ие болды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/08/14/bbt-takes-over-failing-colonial-bancgroup/comment-page-1/ | title=BB&T Takes Over Colonial Bank | work=[[The New York Times]] | date=August 14, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090817180031/http://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | url-status=dead | archive-date=August 17, 2009 | title=BB&T buys Colonial bank; 4 other banks fail | first1=Chris | last1=Isidore | first2=Julianne | last2=Pepitone | work=[[CNNMoney]] | date=August 15, 2009}}</ref> 2010 жылғы қаңтарда BB&T Невададағы филиалын [[U.S. Bancorp]] компаниясына сатты.<ref>{{cite press release | url=http://www.businesswire.com/news/home/20100119006691/en/U.S.-Bank-Completes-Purchase-Nevada-Banking-Operations | title=U.S. Bank Completes Purchase of Nevada Banking Operations from BB&T Corporation | publisher=[[Business Wire]] | date=January 19, 2010}}</ref> Компания Atlantic Risk Management компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-atlantic-risk-management-130620098.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Atlantic Risk Management | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 27, 2011}}</ref> 2011 жылғы қарашада компания қызметкерлерге берілетін жеңілдіктер бойынша кеңес беретін Precept компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-california-insurance-agency-precept-133141603.html | title=BB&T to acquire California insurance agency, Precept | publisher=[[PR Newswire]] | date=November 3, 2011}}</ref> 2012 жылғы шілдеде банк [[BankAtlantic]] банкін сатып алды, соның нәтижесінде оның несие портфеліне $2,1 млрд, ал депозиттеріне $3,3 млрд қосылды.<ref>{{cite web | url=https://www.reuters.com/article/us-bbt-bankatlantic-idUSBRE86U1SD20120731 | title=BB&T to close BankAtlantic deal after receiving Fed OK | first=Rick | last=Rothacker | work=[[Reuters]] | date=July 31, 2012}}</ref> Компания сондай-ақ су тасқынынан сақтандыруды интернет арқылы сата бастады.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-adds-flood-insurance-to-its-online-offerings-160518005.html | title=BB&T adds flood insurance to its online offerings | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 27, 2012}}</ref> 2013 жылғы желтоқсанда банк Техастағы [[Citigroup]]-тың 21 филиалын $36 млн-ға сатып алып, депозиттеріне $1,2 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.journalnow.com/business/business_news/local/article_18ee3e76-67fc-11e3-8c2c-001a4bcf6878.html | title=BB&T acquires 21 Citigroup branches in Texas | last=Craver | first=Richard | work=[[Winston-Salem Journal]] | date=December 18, 2013}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте банк Citigroup-тың тағы 41 филиалын сатып алып, депозиттеріне $2,3 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.star-telegram.com/2014/09/03/6089456/bbt-buying-41-branches-in-texas.html | title=BB&T buying 41 branches in Texas from Citigroup | last1=Campbell | first1=Dakin | last2=Dexheimer | first2=Elizabeth | publisher=[[Fort Worth Star-Telegram]] | agency=[[Bloomberg News]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2015 жылғы маусымда банк Bank of Kentucky банкін $363 млн-ға сатып алды, соның нәтижесінде активтеріне $1,9 млрд қосылып, BB&T Солтүстік Кентукки—Цинциннати нарығына шықты және [[Огайо]]дағы алғашқы филиалдарына ие болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-completes-the-bank-of-kentucky-acquisition-300102447.html | title=BB&T completes The Bank of Kentucky acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 22, 2015}}</ref> 2015 жылғы тамызда банк [[Susquehanna Bank]] банкін $2,5 млрд-ға сатып алып, 240 филиал мен $18,7 млрд активке ие болды және [[Пенсильвания]] мен [[Нью-Джерси]] нарықтарына шықты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | title=BB&T closes Susquehanna Bancshares acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 3, 2015 | access-date=October 18, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171018071549/https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | archive-date=October 18, 2017 | url-status=dead }}</ref> 2016 жылғы сәуірде компания көтерме сақтандыру брокері Swett & Crawford компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-on-swett--crawford-acquisition-300244989.html | title=BB&T closes on Swett & Crawford acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 1, 2016}}</ref> Сол айда банк [[National Penn]] банкін $1,8 млрд-ға сатып алды, соның нәтижесінде Пенсильвания, Нью-Джерси және Мэриленд штаттарындағы 124 филиал, $9,6 млрд актив және $6,7 млрд депозит қосылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-national-penn-acquisition-300245102.html | title=BB&T closes National Penn acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 4, 2016}}</ref> 2018 жылғы 29 тамызда BB&T Уилсондағы Уэст-Нэш-стритте орналасқан бұрынғы корпоративтік штаб-пәтерінен 630-ға дейін қызметкер Пайн-стриттегі құны $35 млн, ауданы 95 000 шаршы фут (8 800 м²) нысанға көшетінін жариялады. 2018 жылғы 16 қазанда BB&T 500 қызметкерін [[Уайтвилл (Солтүстік Каролина)|Уайтвилл, Солтүстік Каролина]]дағы құны $10 млн, ауданы 100 000 шаршы фут (9 300 м²) ғимаратқа көшіру жоспарын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.journalnow.com/business/the-briefcase-bb-t-consolidating-operations-in-whiteville/article_705d80bb-09ee-5f55-8622-a2de5782f5ab.html | title=The Briefcase: BB&T consolidating operations in Whiteville | last=Craver | first=Richard | work=Winston-Salem Journal | date=October 18, 2018 }}</ref> 2022 жылғы мамырда Truist Сан-Францискода орналасқан, 12 қызметкері бар ойын элементтеріне негізделген қаржылық технологиялар стартапы Long Game Savings Inc. компаниясын сатып алғанын жариялады. Компания үшін төленген сома жарияланған жоқ.<ref>{{cite journal|date=3 May 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/03/banking-giant-truist-acquires-fintech-startup-long-game-in-effort-to-reach-younger-demographic/|title= Banking giant Truist acquires fintech startup Long Game in effort to reach younger demographic|journal=Tech Crunch|access-date=3 May 2022}}</ref> === Сақтандыру қызметтері === BB&T сақтандыру бизнесімен 1922 жылдан бері айналысып келеді. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында бұл бөлімше шығынға ұшырады. 1990 жылы Генри Уильям мен BB&T филиалының менеджері Уэйд Рис бизнесті қайтадан табысты ету жолдарын талқылау үшін кездесті. 1995 жылы сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан алты сақтандыру компаниясын сатып алды. 1999 жылғы шілдеге қарай сақтандыру қызметтері бөлімшесі Солтүстік Каролинада 24, [[Виргиния]]да 15, [[Оңтүстік Каролина]]да 3 және Джорджияда 1 сақтандыру компаниясын сатып алған еді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=117–118 }}</ref> 2010 жылға қарай BB&T-дің сақтандыру бөлімшесі жылдық түсімі $1 млрд болатын АҚШ-тағы алтыншы және әлемдегі жетінші ірі сақтандыру брокеріне айналды. Бөлімше 1999 жылдан бері 60 бірігуді жүзеге асырды. 2002 жылы қызметіне мамандандырылған және тәуекелі жоғары клиенттермен жұмыс істеу кіретін CRC сатып алынды. TAPCO мен Southern Cross та сатып алынып, CRC құрамына біріктірілді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=141–142 }}</ref> 2008 жылғы ақпанда бөлімше Burkey Risk Services компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/orlando/stories/2008/02/25/daily43.html | title=BB&T Insurance acquires Maitland firm | work=[[American City Business Journals]] | date=February 29, 2008}}</ref> 2008 жылғы сәуірде UnionBanc Insurance Services сатып алынды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/charlotte/stories/2008/04/21/daily39.html | title=BB&T to buy UnionBanc Insurance Services | work=[[American City Business Journals]] | date=April 24, 2008}}</ref> 2009 жылғы қарашада бөлімше Oswald Trippe компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/southflorida/stories/2009/11/02/daily34.html | title=BB&T Insurance buys Oswald Trippe | publisher=[[American City Business Journals]] | date=November 3, 2009}}</ref> 2011 жылғы қыркүйекте Калифорнияда қызмет ететін Liberty Benefit Insurance Services агенттігі сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-california-agency-130347073.html | title=BB&T Insurance Services to acquire California agency | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 22, 2011}}</ref> 2012 жылғы ақпанда бөлімше Crump Group компаниясының өмірді, мүлікті және жазатайым оқиғаларды сақтандыру бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2012/04/03/241915.htm|title=BB&T Completes $570M Acquisition of Crump Insurance Units|work=InsuranceJournal|date=3 April 2012|access-date=28 May 2021}}</ref> 2014 жылғы наурызда Insurance Services бөлімшесі Каролина штаттарында қызмет ететін сақтандыру брокері Woodbury & Co. компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-woodbury--co-252648371.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Woodbury & Co. | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 27, 2014}}</ref> 2014 жылғы сәуірде авиация саласына сақтандыру брокерлік қызметтерін көрсетуге маманданған Caledonian Insurance Group компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/mcgriff-seibels--williams-to-acquire-caledonian-insurance-group-253552701.html | title=McGriff, Seibels & Williams to acquire Caledonian Insurance Group | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2014}}</ref> 2015 жылғы сәуірде BB&T-дің еншілес компаниясы CRC Insurance Services апаттық коммерциялық сақтандыру брокері Napco LLC активтерін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/crc-insurance-services-to-acquire-strategic-assets-of-napco-llc-300060142.html | title=CRC Insurance Services to acquire strategic assets of Napco, LLC | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2015}}</ref> 2015 жылғы маусымда Bank of Kentucky банкін сатып алу мәмілесінің бір бөлігі ретінде American Coastal Insurance компаниясы да сатып алынды, бұл BB&T-дің AMRisc-тегі меншік үлесін ұлғайтты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-completes-ownership-increase-in-leading-managing-general-underwriter-and-the-divestiture-of-insurance-company-300092042.html | title=BB&T Insurance completes ownership increase in leading managing general underwriter and the divestiture of insurance company | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 1, 2015}}</ref> 2018 жылғы сәуірде сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Regions Financial Corporation]] компаниясына тиесілі Regions Insurance Group компаниясын сатып алатынын жариялады.<ref name="auto3">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2018/04/06/485616.htm|title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|work=Insurance Journal|date=6 April 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Сатып алу 2018 жылғы шілдеде аяқталды.<ref name="moffet">{{cite news|url=https://www.bizjournals.com/philadelphia/news/2018/07/05/bb-t-completes-purchase-of-insurance-broker.html |title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|first1=Margaret|last1=Moffet|work=Philadelphia Business Journal|date=5 July 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Компанияның штаб-пәтері [[Мемфис (Теннесси)|Мемфис, Теннесси]]де орналасқан және оның 10 штатта кеңселері болған. Бұл сатып алу сақтандыру бөлімшесінің бөлшек және көтерме сақтандыру бағыттарын едәуір кеңейтті.<ref name="auto3"/> Сатып алу нәтижесінде BB&T Insurance Services бірнеше штатта 60 000 жаңа клиентке ие болды.<ref name="moffet"/> 2020 жылғы маусымда BB&T Insurance Holdings атауын Truist Insurance Holdings деп өзгертіп, штаб-пәтерін Солтүстік Каролинадағы Шарлотт қаласындағы Truist-тің корпоративтік штаб-пәтері — [[Truist Center]] ғимаратына көшірді.<ref name="Insurance Journal">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/southeast/2020/06/30/573842.htm|title=North Carolina-Based BB&T Rebrands as Truist Insurance Holdings|work=Insurance Journal|date=30 June 2020|access-date=28 May 2021}}</ref> Сақтандыру қызметтері Truist-тің өсуінің маңызды бағыттарының бірі болды. 2020 жылы ол Truist түсімінің 10%-ын құрады. Truist-тің бас атқарушы директоры Келли Кинг компанияның мақсаты — болашақта сақтандыру бөлімшесінің Truist түсіміндегі үлесін 14–15%-ға жеткізу екенін мәлімдеді. 2024 жылғы ақпанда Truist Financial сақтандыру бизнесін [[Clayton, Dubilier & Rice]] және Stone Point Capital бастаған инвесторлар тобына сатуға келісті.<ref name=cdr /> == Ғимараттары мен филиалдары == <gallery> File:Truist footprint 2026-01.png|Truist-тің 2026 жылғы қаңтардағы қызмет аумағы. File:BBTLexington.jpg|[[Лексингтон (Солтүстік Каролина)|Лексингтондағы]] типтік филиал File:BBT HQ.JPG|[[Уинстон-Сейлем (Солтүстік Каролина)|Уинстон-Сейлемдегі]] [[BB&T Financial Center]] File:Tampa architectural photos 231.jpg|[[Тампа (Флорида)|Тампа]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Union Banking Company building, Douglas, GA, USA.JPG|[[Дуглас (Джорджия)|Дугластағы]] типтік филиал File:BB&TBankBldg-2010-07-c.JPG|[[Джэксонвилл (Флорида)|Джэксонвилл]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Truist branch in Springfield in 2023.jpg|[[Спрингфилд (Виргиния)|Спрингфилдтегі]] Truist филиалы </gallery> == Атау беру құқығы == Truist әртүрлі спорт нысандары мен іс-шаралардың [[атау беру құқығы]]на ие, олардың көпшілігі ізашар компаниялардан мұраға қалған: * [[Truist Park]] (бұрынғы SunTrust Park) — 41 000 көрерменге арналған бейсбол стадионы, [[Atlanta Braves]] командасының үй аренасы * [[Truist Stadium (North Carolina A&T)|Truist Stadium]] (бұрынғы BB&T Stadium) — [[North Carolina A&T State University]] аумағындағы 21 500 көрерменге арналған, америкалық футбол мен жеңіл атлетика жарыстарына пайдаланылатын стадион * [[Truist Stadium (Winston-Salem)|Truist Stadium]] (бұрынғы BB&T Ballpark) — [[Уинстон-Сейлем (Солтүстік Каролина)|Уинстон-Сейлемдегі]] 5 500 көрерменге арналған бейсбол стадионы * [[Truist Arena]] (бұрынғы The Bank of Kentucky Center және BB&T Arena) — [[Northern Kentucky University]] аумағындағы 10 000 көрерменге арналған көпфункциялы арена * [[Truist Field]] (бұрынғы BB&T Ballpark) — 10 000 көрерменге арналған бейсбол стадионы, [[Charlotte Knights]] командасының үй аренасы * [[Truist Point]] (бұрынғы BB&T Point) — [[Хай-Пойнт (Солтүстік Каролина)|Хай-Пойнттағы]] 8 500 көрерменге арналған бейсбол стадионы, сондай-ақ футбол матчтарына пайдаланылады * [[Truist Championship]] — әдетте Солтүстік Каролинадағы [[Quail Hollow Club]] клубында өтетін [[PGA Tour]] гольф турнирі. (Truist атауымен алғаш өткен [[2025 PGA Tour|2025 жылғы маусымда]] турнир [[Philadelphia Cricket Club]] клубына ауыстырылды, себебі [[2025 PGA Championship|2025 жылғы PGA чемпионаты]] Quail Hollow-да өтті.) == Тағы қараңыз == * [[АҚШ банктерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Солтүстік Каролинада 2019 жылы құрылғандар]] [[Санат:2019 жылы құрылған АҚШ компаниялары]] [[Санат:Активтерді басқару компаниялары]] [[Санат:Солтүстік Каролина банктері]] [[Санат:2019 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Шарлотта (Солтүстік Каролина) орналасқан компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листингтен өткен компаниялар]] [[Санат:АҚШ-тың оңтүстік-шығысының экономикасы]] [[Санат:Уилсон (Солтүстік Каролина)]] dvn7vjsh5xa7qdc3rtjf6wfuvtv67gb 3648596 3648594 2026-08-28T07:39:41Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3648596 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> 1979 жылы 1971 жылы құрылған [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> 1982 жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> 1985 жылы Southern National-дың активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank-тің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> 1986 жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк түскен қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына жұмсай алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> 1989 жылғы мамырда Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, алайда ол жасалған жағдайда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> 1990 жылы жүзеге аспай қалған тағы бір мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болды және ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> 1990 жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Ол президент болған кезеңде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті, ал филиалдарының саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> 1993 жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Соның нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі екінші орынға шықты. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді; компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, ал Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, ауданы 239 000 шаршы фут (22 200 м²) One Triad Park ғимараты еді; онда Southern National бірден орналаса алатын 74 000 шаршы фут (6 900 м²) бос орын болды. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат уақытында дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан 80 000 шаршы фут (7 400 м²) орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ 1993 жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуін жүзеге асыруға ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> === Southern National Bank-пен бірігуі === 1995 жылы банк штаттың шығыс бөлігінен шыққан тағы бір банк — [[Southern National Bank]]-пен бірікті. Осының нәтижесінде BB&T Каролина штаттары мен [[Виргиния]]дағы 220 қалада 437 филиалға ие болды. Біріккен компания Southern National Corp. деп аталды, бірақ оның барлық банктік еншілес компаниялары BB&T атауын алды. Активтері $19 млрд болған BB&T Солтүстік Каролинадағы банктер арасында депозиттер көлемі мен филиалдар саны бойынша бірінші орынға шықты. Southern National басшысы Гленн Орр мен BB&T-дің жаңа төрағасы Джон Эллисон бірігу нәтижесінде басқа штаттағы банк сатып ала алмайтындай тым қымбат банк қалыптасуы мүмкін екенін айтты. Бірігу аяқталғаннан кейін Орр зейнетке шықты.<ref>Tim Gray, "BB&T, Southern National banks plan to merge," ''The News & Observer'', August 2, 1994.</ref> Компанияның штаб-пәтері Солтүстік Каролинадағы Уинстон-Сейлемдегі [[BB&T Financial Center]] ғимаратында орналасты.<ref>Taft Wireback, "Presidential Candidate Keyes Speaks in Triad," ''Greensboro News & Record'', January 26, 1996, p. B2.</ref> 1997 жылы Southern National Corp. Солтүстік Каролинаның шығыс бөлігінде орналасқан тағы бір банк — [[United Carolina Bank]]-ті 1996 жылғы қарашада жарияланған $985 млн-дық мәміле аясында сатып алды. UCB активтері $4,5 млрд болды. Уайтвиллде 400 қызметкер жұмыс істеді, бірақ қала штаб-пәтерден айырылғанына қарамастан, кейін онда BB&T-дің 500 қызметкері жұмыс істейтін болды; олардың 250-і [[Колл-орталық|колл-орталықта]], қалғандары басқа бөлімдерде еңбек етті.<ref name=Bartlett>Kristina Bartlett, "UCB deal could hit hard in Whiteville," ''Star-News'', November 5, 1996.</ref><ref>Jay McIntosh, "Banks Line Up Against S&L's Conversion," ''The Charlotte Observer'', January 23, 1990.</ref><ref name=Wahl>Melissa Wahl, "Bank Center to Close," ''The Charlotte Observer'', March 15, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[22 қыркүйек]]тен бастап UCB-дің 91 филиалын BB&T филиалдарына ауыстыру үдерісі басталды, ал қазаннан бастап екі банктің BB&T-дің басқа бөлімшелеріне жақын орналасқан тағы 67 филиалы жабылды.<ref>Doug Campbell, "BB&T to Replace Branches of UCB," ''Greensboro News & Record'', September 20, 1997.</ref><ref>Catherine Pritchard, "Banking Offices to Consolidate," ''The Fayetteville Observer'', September 20, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[19 мамыр]]да Southern National Corp. атауын BB&T Corp. деп, ал SN биржалық символын BBT деп өзгертті.<ref>"Year of Changes," ''Greensboro News & Record'', July 20, 1997.</ref> === Сатып алулары === 1990-жылдары банк Fidelity Financial Bankshares,<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/1997/03/03/daily4.html | title=SNB completes acquisition | work=[[American City Business Journals]] | date=March 3, 1997}}</ref> First Financial of Petersburg, Maryland, Maryland Federal Bancorp<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-maryland-federal-bancorp-inc-76894797.html | title=BB&T To Acquire Maryland Federal Bancorp, Inc. | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 25, 1998}}</ref> және Franklin Bancorporation компанияларын сатып алып, бүкіл ел бойынша кеңеюін жалғастырды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1997/12/17/north-carolina-company-to-buy-franklin-bancorp/3da99e6e-9a79-41bf-a51f-3e751cc31d46/ | title=NORTH CAROLINA COMPANY TO BUY FRANKLIN BANCORP | first1=Michelle | last1=Singletary | first2=Peter | last2=Behr | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 17, 1997}}</ref> 1998 жылы BB&T [[Мартинсвилл (Виргиния)|Мартинсвилл, Виргиния]]дағы MainStreet Financial<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mainstreet-of-martinsville-va-76340557.html | title=BB&T To Acquire MainStreet of Martinsville, Va. | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 27, 1998}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1998/08/28/bbt-to-acquire-mainstreet/881499d2-0e03-4df2-ad04-b8e75eec17be/ | title=BB&T TO ACQUIRE MAINSTREET | first=Beth | last=Berselli | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 28, 1998}}</ref> және Мэриленд штатындағы Вестминстердің Mason-Dixon Bancshares компанияларын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mason-dixon-bancshares-of-westminster-md-73532617.html | title=BB&T To Acquire Mason-Dixon Bancshares Of Westminster, Md. | publisher=[[PR Newswire]] | date=January 28, 1999}}</ref> Кейін Джорджия штатындағы Мейконның First Liberty компаниясын<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-first-liberty-financial-corp-of-macon-ga-74264042.html | title=BB&T to acquire First Liberty Financial Corp. of Macon, Ga. | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 28, 1999}}</ref> және Matewan Bancshares компаниясын сатып алып, Джорджия мен [[Батыс Виргиния]]дағы қызметін одан әрі кеңейтті.<ref>{{cite news | url=http://www.bizjournals.com/charlotte/stories/1999/02/22/daily15.html | title=BB&T to buy W. Va. bank | work=[[American City Business Journals]] | date=February 25, 1999}}</ref> 2000 жылы BB&T Батыс Виргиниядағы жергілікті банктердің бірігуі нәтижесінде құрылған One Valley Bancorp компаниясын сатып алды. Бұл мәміле BB&T-ді Батыс Виргиниядағы ең кең өкілдігі бар банкке айналдырды. 2002 жылы BB&T Кентукки штатындағы Луисвиллдің MidAmerica Bancorp (Bank of Louisville) және Кентукки штатындағы Оуэнсбороның AREA Bancshares Corporation компанияларын сатып алуды аяқтады.<ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500061/mid425.htm|title=Notification of Merger with MidAmerica Bancorp of Louisville, Kentucky|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500053/area8k.htm|title=Notification of Merger with AREA Bancshares Corporation|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bbt.mediaroom.com/our-history|title=BB&T - Our History|website=BB&T|access-date=February 14, 2019|archive-date=February 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214233419/https://bbt.mediaroom.com/our-history|url-status=dead}}</ref> 2003 жылы BB&T Виргиния штатындағы Фолс-Черчтің First Virginia Banks банкін сатып алуды аяқтады. 2005 жылы банк Атланта агломерациясындағы [[Main Street Bank]]s банкін $622 млн-ға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-main-street-banks-inc-of-metro-atlanta-55548427.html | title=BB&T to acquire Main Street Banks Inc. of metro Atlanta | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 15, 2005}}</ref> 2006 жылы банк [[Мертл-Бич (Оңтүстік Каролина)|Мертл-Бич]]те орналасқан Coastal Federal Bank банкін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-coastal-financial-corporation-of-myrtle-beach-sc-57218252.html | title=BB&T to acquire Coastal Financial Corporation of Myrtle Beach, S.C. | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 21, 2006}}</ref> 2008 жылдың соңында банк АҚШ Қазынашылығының [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]на артықшылықты акцияларын сату арқылы $3,1 млрд көлемінде [[қаржылық көмек]] алды. 2009 жылғы маусымда банк бұл акцияларды қайта сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/06/17/bbt-exits-the-tarp-with-others-set-to-follow/ | title=2 Banks Exit TARP, With More to Follow | work=[[The New York Times]] | date=June 17, 2009}}</ref> 2008 жылғы шілдеде компания Puckett, Scheetz & Hogan компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/07/28/daily27.html | title=BB&T Insurance buys Myrtle Beach agency | work=[[American City Business Journals]] | date=July 30, 2008}}</ref> 2008 жылғы желтоқсанда компания J. Rolfe Davis компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/12/15/daily35.html | title=BB&T Insurance buys Florida firm | work=[[American City Business Journals]] | date=December 18, 2008}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда банк [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация|FDIC]] [[Colonial Bank (АҚШ)|Colonial Bank]] банкін бақылауына алғаннан кейін оны сатып алды. Бұл сатып алу нәтижесінде BB&T [[Алабама]], [[Флорида]], Джорджия, [[Невада]] және [[Техас]] штаттарындағы 340-тан астам филиалға және шамамен $22 млрд активке ие болды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/08/14/bbt-takes-over-failing-colonial-bancgroup/comment-page-1/ | title=BB&T Takes Over Colonial Bank | work=[[The New York Times]] | date=August 14, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090817180031/http://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | url-status=dead | archive-date=August 17, 2009 | title=BB&T buys Colonial bank; 4 other banks fail | first1=Chris | last1=Isidore | first2=Julianne | last2=Pepitone | work=[[CNNMoney]] | date=August 15, 2009}}</ref> 2010 жылғы қаңтарда BB&T Невададағы филиалын [[U.S. Bancorp]] компаниясына сатты.<ref>{{cite press release | url=http://www.businesswire.com/news/home/20100119006691/en/U.S.-Bank-Completes-Purchase-Nevada-Banking-Operations | title=U.S. Bank Completes Purchase of Nevada Banking Operations from BB&T Corporation | publisher=[[Business Wire]] | date=January 19, 2010}}</ref> Компания Atlantic Risk Management компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-atlantic-risk-management-130620098.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Atlantic Risk Management | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 27, 2011}}</ref> 2011 жылғы қарашада компания қызметкерлерге берілетін жеңілдіктер бойынша кеңес беретін Precept компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-california-insurance-agency-precept-133141603.html | title=BB&T to acquire California insurance agency, Precept | publisher=[[PR Newswire]] | date=November 3, 2011}}</ref> 2012 жылғы шілдеде банк [[BankAtlantic]] банкін сатып алды, соның нәтижесінде оның несие портфеліне $2,1 млрд, ал депозиттеріне $3,3 млрд қосылды.<ref>{{cite web | url=https://www.reuters.com/article/us-bbt-bankatlantic-idUSBRE86U1SD20120731 | title=BB&T to close BankAtlantic deal after receiving Fed OK | first=Rick | last=Rothacker | work=[[Reuters]] | date=July 31, 2012}}</ref> Компания сондай-ақ су тасқынынан сақтандыруды интернет арқылы сата бастады.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-adds-flood-insurance-to-its-online-offerings-160518005.html | title=BB&T adds flood insurance to its online offerings | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 27, 2012}}</ref> 2013 жылғы желтоқсанда банк Техастағы [[Citigroup]]-тың 21 филиалын $36 млн-ға сатып алып, депозиттеріне $1,2 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.journalnow.com/business/business_news/local/article_18ee3e76-67fc-11e3-8c2c-001a4bcf6878.html | title=BB&T acquires 21 Citigroup branches in Texas | last=Craver | first=Richard | work=[[Winston-Salem Journal]] | date=December 18, 2013}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте банк Citigroup-тың тағы 41 филиалын сатып алып, депозиттеріне $2,3 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.star-telegram.com/2014/09/03/6089456/bbt-buying-41-branches-in-texas.html | title=BB&T buying 41 branches in Texas from Citigroup | last1=Campbell | first1=Dakin | last2=Dexheimer | first2=Elizabeth | publisher=[[Fort Worth Star-Telegram]] | agency=[[Bloomberg News]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2015 жылғы маусымда банк Bank of Kentucky банкін $363 млн-ға сатып алды, соның нәтижесінде активтеріне $1,9 млрд қосылып, BB&T Солтүстік Кентукки—Цинциннати нарығына шықты және [[Огайо]]дағы алғашқы филиалдарына ие болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-completes-the-bank-of-kentucky-acquisition-300102447.html | title=BB&T completes The Bank of Kentucky acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 22, 2015}}</ref> 2015 жылғы тамызда банк [[Susquehanna Bank]] банкін $2,5 млрд-ға сатып алып, 240 филиал мен $18,7 млрд активке ие болды және [[Пенсильвания]] мен [[Нью-Джерси]] нарықтарына шықты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | title=BB&T closes Susquehanna Bancshares acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 3, 2015 | access-date=October 18, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171018071549/https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | archive-date=October 18, 2017 | url-status=dead }}</ref> 2016 жылғы сәуірде компания көтерме сақтандыру брокері Swett & Crawford компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-on-swett--crawford-acquisition-300244989.html | title=BB&T closes on Swett & Crawford acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 1, 2016}}</ref> Сол айда банк [[National Penn]] банкін $1,8 млрд-ға сатып алды, соның нәтижесінде Пенсильвания, Нью-Джерси және Мэриленд штаттарындағы 124 филиал, $9,6 млрд актив және $6,7 млрд депозит қосылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-national-penn-acquisition-300245102.html | title=BB&T closes National Penn acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 4, 2016}}</ref> 2018 жылғы 29 тамызда BB&T Уилсондағы Уэст-Нэш-стритте орналасқан бұрынғы корпоративтік штаб-пәтерінен 630-ға дейін қызметкер Пайн-стриттегі құны $35 млн, ауданы 95 000 шаршы фут (8 800 м²) нысанға көшетінін жариялады. 2018 жылғы 16 қазанда BB&T 500 қызметкерін [[Уайтвилл (Солтүстік Каролина)|Уайтвилл, Солтүстік Каролина]]дағы құны $10 млн, ауданы 100 000 шаршы фут (9 300 м²) ғимаратқа көшіру жоспарын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.journalnow.com/business/the-briefcase-bb-t-consolidating-operations-in-whiteville/article_705d80bb-09ee-5f55-8622-a2de5782f5ab.html | title=The Briefcase: BB&T consolidating operations in Whiteville | last=Craver | first=Richard | work=Winston-Salem Journal | date=October 18, 2018 }}</ref> 2022 жылғы мамырда Truist Сан-Францискода орналасқан, 12 қызметкері бар ойын элементтеріне негізделген қаржылық технологиялар стартапы Long Game Savings Inc. компаниясын сатып алғанын жариялады. Компания үшін төленген сома жарияланған жоқ.<ref>{{cite journal|date=3 May 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/03/banking-giant-truist-acquires-fintech-startup-long-game-in-effort-to-reach-younger-demographic/|title= Banking giant Truist acquires fintech startup Long Game in effort to reach younger demographic|journal=Tech Crunch|access-date=3 May 2022}}</ref> === Сақтандыру қызметтері === BB&T сақтандыру бизнесімен 1922 жылдан бері айналысып келеді. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында бұл бөлімше шығынға ұшырады. 1990 жылы Генри Уильям мен BB&T филиалының менеджері Уэйд Рис бизнесті қайтадан табысты ету жолдарын талқылау үшін кездесті. 1995 жылы сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан алты сақтандыру компаниясын сатып алды. 1999 жылғы шілдеге қарай сақтандыру қызметтері бөлімшесі Солтүстік Каролинада 24, [[Виргиния]]да 15, [[Оңтүстік Каролина]]да 3 және Джорджияда 1 сақтандыру компаниясын сатып алған еді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=117–118 }}</ref> 2010 жылға қарай BB&T-дің сақтандыру бөлімшесі жылдық түсімі $1 млрд болатын АҚШ-тағы алтыншы және әлемдегі жетінші ірі сақтандыру брокеріне айналды. Бөлімше 1999 жылдан бері 60 бірігуді жүзеге асырды. 2002 жылы қызметіне мамандандырылған және тәуекелі жоғары клиенттермен жұмыс істеу кіретін CRC сатып алынды. TAPCO мен Southern Cross та сатып алынып, CRC құрамына біріктірілді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=141–142 }}</ref> 2008 жылғы ақпанда бөлімше Burkey Risk Services компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/orlando/stories/2008/02/25/daily43.html | title=BB&T Insurance acquires Maitland firm | work=[[American City Business Journals]] | date=February 29, 2008}}</ref> 2008 жылғы сәуірде UnionBanc Insurance Services сатып алынды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/charlotte/stories/2008/04/21/daily39.html | title=BB&T to buy UnionBanc Insurance Services | work=[[American City Business Journals]] | date=April 24, 2008}}</ref> 2009 жылғы қарашада бөлімше Oswald Trippe компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/southflorida/stories/2009/11/02/daily34.html | title=BB&T Insurance buys Oswald Trippe | publisher=[[American City Business Journals]] | date=November 3, 2009}}</ref> 2011 жылғы қыркүйекте Калифорнияда қызмет ететін Liberty Benefit Insurance Services агенттігі сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-california-agency-130347073.html | title=BB&T Insurance Services to acquire California agency | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 22, 2011}}</ref> 2012 жылғы ақпанда бөлімше Crump Group компаниясының өмірді, мүлікті және жазатайым оқиғаларды сақтандыру бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2012/04/03/241915.htm|title=BB&T Completes $570M Acquisition of Crump Insurance Units|work=InsuranceJournal|date=3 April 2012|access-date=28 May 2021}}</ref> 2014 жылғы наурызда Insurance Services бөлімшесі Каролина штаттарында қызмет ететін сақтандыру брокері Woodbury & Co. компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-woodbury--co-252648371.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Woodbury & Co. | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 27, 2014}}</ref> 2014 жылғы сәуірде авиация саласына сақтандыру брокерлік қызметтерін көрсетуге маманданған Caledonian Insurance Group компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/mcgriff-seibels--williams-to-acquire-caledonian-insurance-group-253552701.html | title=McGriff, Seibels & Williams to acquire Caledonian Insurance Group | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2014}}</ref> 2015 жылғы сәуірде BB&T-дің еншілес компаниясы CRC Insurance Services апаттық коммерциялық сақтандыру брокері Napco LLC активтерін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/crc-insurance-services-to-acquire-strategic-assets-of-napco-llc-300060142.html | title=CRC Insurance Services to acquire strategic assets of Napco, LLC | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2015}}</ref> 2015 жылғы маусымда Bank of Kentucky банкін сатып алу мәмілесінің бір бөлігі ретінде American Coastal Insurance компаниясы да сатып алынды, бұл BB&T-дің AMRisc-тегі меншік үлесін ұлғайтты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-completes-ownership-increase-in-leading-managing-general-underwriter-and-the-divestiture-of-insurance-company-300092042.html | title=BB&T Insurance completes ownership increase in leading managing general underwriter and the divestiture of insurance company | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 1, 2015}}</ref> 2018 жылғы сәуірде сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Regions Financial Corporation]] компаниясына тиесілі Regions Insurance Group компаниясын сатып алатынын жариялады.<ref name="auto3">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2018/04/06/485616.htm|title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|work=Insurance Journal|date=6 April 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Сатып алу 2018 жылғы шілдеде аяқталды.<ref name="moffet">{{cite news|url=https://www.bizjournals.com/philadelphia/news/2018/07/05/bb-t-completes-purchase-of-insurance-broker.html |title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|first1=Margaret|last1=Moffet|work=Philadelphia Business Journal|date=5 July 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Компанияның штаб-пәтері [[Мемфис (Теннесси)|Мемфис, Теннесси]]де орналасқан және оның 10 штатта кеңселері болған. Бұл сатып алу сақтандыру бөлімшесінің бөлшек және көтерме сақтандыру бағыттарын едәуір кеңейтті.<ref name="auto3"/> Сатып алу нәтижесінде BB&T Insurance Services бірнеше штатта 60 000 жаңа клиентке ие болды.<ref name="moffet"/> 2020 жылғы маусымда BB&T Insurance Holdings атауын Truist Insurance Holdings деп өзгертіп, штаб-пәтерін Солтүстік Каролинадағы Шарлотт қаласындағы Truist-тің корпоративтік штаб-пәтері — [[Truist Center]] ғимаратына көшірді.<ref name="Insurance Journal">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/southeast/2020/06/30/573842.htm|title=North Carolina-Based BB&T Rebrands as Truist Insurance Holdings|work=Insurance Journal|date=30 June 2020|access-date=28 May 2021}}</ref> Сақтандыру қызметтері Truist-тің өсуінің маңызды бағыттарының бірі болды. 2020 жылы ол Truist түсімінің 10%-ын құрады. Truist-тің бас атқарушы директоры Келли Кинг компанияның мақсаты — болашақта сақтандыру бөлімшесінің Truist түсіміндегі үлесін 14–15%-ға жеткізу екенін мәлімдеді. 2024 жылғы ақпанда Truist Financial сақтандыру бизнесін [[Clayton, Dubilier & Rice]] және Stone Point Capital бастаған инвесторлар тобына сатуға келісті.<ref name=cdr /> == Ғимараттары мен филиалдары == <gallery> File:Truist footprint 2026-01.png|Truist-тің 2026 жылғы қаңтардағы қызмет аумағы. File:BBTLexington.jpg|[[Лексингтон (Солтүстік Каролина)|Лексингтондағы]] типтік филиал File:BBT HQ.JPG|[[Уинстон-Сейлем (Солтүстік Каролина)|Уинстон-Сейлемдегі]] [[BB&T Financial Center]] File:Tampa architectural photos 231.jpg|[[Тампа (Флорида)|Тампа]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Union Banking Company building, Douglas, GA, USA.JPG|[[Дуглас (Джорджия)|Дугластағы]] типтік филиал File:BB&TBankBldg-2010-07-c.JPG|[[Джэксонвилл (Флорида)|Джэксонвилл]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Truist branch in Springfield in 2023.jpg|[[Спрингфилд (Виргиния)|Спрингфилдтегі]] Truist филиалы </gallery> == Атау беру құқығы == Truist әртүрлі спорт нысандары мен іс-шаралардың [[атау беру құқығы]]на ие, олардың көпшілігі ізашар компаниялардан мұраға қалған: * [[Truist Park]] (бұрынғы SunTrust Park) — 41 000 көрерменге арналған бейсбол стадионы, [[Atlanta Braves]] командасының үй аренасы * [[Truist Stadium (North Carolina A&T)|Truist Stadium]] (бұрынғы BB&T Stadium) — [[North Carolina A&T State University]] аумағындағы 21 500 көрерменге арналған, америкалық футбол мен жеңіл атлетика жарыстарына пайдаланылатын стадион * [[Truist Stadium (Winston-Salem)|Truist Stadium]] (бұрынғы BB&T Ballpark) — [[Уинстон-Сейлем (Солтүстік Каролина)|Уинстон-Сейлемдегі]] 5 500 көрерменге арналған бейсбол стадионы * [[Truist Arena]] (бұрынғы The Bank of Kentucky Center және BB&T Arena) — [[Northern Kentucky University]] аумағындағы 10 000 көрерменге арналған көпфункциялы арена * [[Truist Field]] (бұрынғы BB&T Ballpark) — 10 000 көрерменге арналған бейсбол стадионы, [[Charlotte Knights]] командасының үй аренасы * [[Truist Point]] (бұрынғы BB&T Point) — [[Хай-Пойнт (Солтүстік Каролина)|Хай-Пойнттағы]] 8 500 көрерменге арналған бейсбол стадионы, сондай-ақ футбол матчтарына пайдаланылады * [[Truist Championship]] — әдетте Солтүстік Каролинадағы [[Quail Hollow Club]] клубында өтетін [[PGA Tour]] гольф турнирі. (Truist атауымен алғаш өткен [[2025 PGA Tour|2025 жылғы маусымда]] турнир [[Philadelphia Cricket Club]] клубына ауыстырылды, себебі [[2025 PGA Championship|2025 жылғы PGA чемпионаты]] Quail Hollow-да өтті.) == Тағы қараңыз == * [[АҚШ банктерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Солтүстік Каролинада 2019 жылы құрылғандар]] [[Санат:2019 жылы құрылған АҚШ компаниялары]] [[Санат:Активтерді басқару компаниялары]] [[Санат:Солтүстік Каролина банктері]] [[Санат:2019 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Шарлотта (Солтүстік Каролина) орналасқан компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:АҚШ-тың оңтүстік-шығысының экономикасы]] [[Санат:Уилсон (Солтүстік Каролина)]] 08t8ydtni3jrq9vyf5tjn0v1zsonbwk 3648599 3648596 2026-08-28T07:42:43Z 1nter pares 146705 3648599 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7"/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> 1979 жылы 1971 жылы құрылған [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> 1982 жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> 1985 жылы Southern National-дың активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank-тің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> 1986 жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк түскен қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына жұмсай алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> 1989 жылғы мамырда Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, алайда ол жасалған жағдайда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> 1990 жылы жүзеге аспай қалған тағы бір мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болды және ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> 1990 жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Ол президент болған кезеңде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті, ал филиалдарының саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> 1993 жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Соның нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі екінші орынға шықты. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді; компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, ал Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, ауданы 239 000 шаршы фут (22 200 м²) One Triad Park ғимараты еді; онда Southern National бірден орналаса алатын 74 000 шаршы фут (6 900 м²) бос орын болды. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат уақытында дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан 80 000 шаршы фут (7 400 м²) орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ 1993 жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуін жүзеге асыруға ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> === Southern National Bank-пен бірігуі === 1995 жылы банк штаттың шығыс бөлігінен шыққан тағы бір банк — [[Southern National Bank]]-пен бірікті. Осының нәтижесінде BB&T Каролина штаттары мен [[Виргиния]]дағы 220 қалада 437 филиалға ие болды. Біріккен компания Southern National Corp. деп аталды, бірақ оның барлық банктік еншілес компаниялары BB&T атауын алды. Активтері $19 млрд болған BB&T Солтүстік Каролинадағы банктер арасында депозиттер көлемі мен филиалдар саны бойынша бірінші орынға шықты. Southern National басшысы Гленн Орр мен BB&T-дің жаңа төрағасы Джон Эллисон бірігу нәтижесінде басқа штаттағы банк сатып ала алмайтындай тым қымбат банк қалыптасуы мүмкін екенін айтты. Бірігу аяқталғаннан кейін Орр зейнетке шықты.<ref>Tim Gray, "BB&T, Southern National banks plan to merge," ''The News & Observer'', August 2, 1994.</ref> Компанияның штаб-пәтері Солтүстік Каролинадағы Уинстон-Сейлемдегі [[BB&T Financial Center]] ғимаратында орналасты.<ref>Taft Wireback, "Presidential Candidate Keyes Speaks in Triad," ''Greensboro News & Record'', January 26, 1996, p. B2.</ref> 1997 жылы Southern National Corp. Солтүстік Каролинаның шығыс бөлігінде орналасқан тағы бір банк — [[United Carolina Bank]]-ті 1996 жылғы қарашада жарияланған $985 млн-дық мәміле аясында сатып алды. UCB активтері $4,5 млрд болды. Уайтвиллде 400 қызметкер жұмыс істеді, бірақ қала штаб-пәтерден айырылғанына қарамастан, кейін онда BB&T-дің 500 қызметкері жұмыс істейтін болды; олардың 250-і [[Колл-орталық|колл-орталықта]], қалғандары басқа бөлімдерде еңбек етті.<ref name=Bartlett>Kristina Bartlett, "UCB deal could hit hard in Whiteville," ''Star-News'', November 5, 1996.</ref><ref>Jay McIntosh, "Banks Line Up Against S&L's Conversion," ''The Charlotte Observer'', January 23, 1990.</ref><ref name=Wahl>Melissa Wahl, "Bank Center to Close," ''The Charlotte Observer'', March 15, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[22 қыркүйек]]тен бастап UCB-дің 91 филиалын BB&T филиалдарына ауыстыру үдерісі басталды, ал қазаннан бастап екі банктің BB&T-дің басқа бөлімшелеріне жақын орналасқан тағы 67 филиалы жабылды.<ref>Doug Campbell, "BB&T to Replace Branches of UCB," ''Greensboro News & Record'', September 20, 1997.</ref><ref>Catherine Pritchard, "Banking Offices to Consolidate," ''The Fayetteville Observer'', September 20, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[19 мамыр]]да Southern National Corp. атауын BB&T Corp. деп, ал SN биржалық символын BBT деп өзгертті.<ref>"Year of Changes," ''Greensboro News & Record'', July 20, 1997.</ref> === Сатып алулары === 1990-жылдары банк Fidelity Financial Bankshares,<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/1997/03/03/daily4.html | title=SNB completes acquisition | work=[[American City Business Journals]] | date=March 3, 1997}}</ref> First Financial of Petersburg, Maryland, Maryland Federal Bancorp<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-maryland-federal-bancorp-inc-76894797.html | title=BB&T To Acquire Maryland Federal Bancorp, Inc. | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 25, 1998}}</ref> және Franklin Bancorporation компанияларын сатып алып, бүкіл ел бойынша кеңеюін жалғастырды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1997/12/17/north-carolina-company-to-buy-franklin-bancorp/3da99e6e-9a79-41bf-a51f-3e751cc31d46/ | title=NORTH CAROLINA COMPANY TO BUY FRANKLIN BANCORP | first1=Michelle | last1=Singletary | first2=Peter | last2=Behr | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 17, 1997}}</ref> 1998 жылы BB&T [[Мартинсвилл (Виргиния)|Мартинсвилл, Виргиния]]дағы MainStreet Financial<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mainstreet-of-martinsville-va-76340557.html | title=BB&T To Acquire MainStreet of Martinsville, Va. | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 27, 1998}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1998/08/28/bbt-to-acquire-mainstreet/881499d2-0e03-4df2-ad04-b8e75eec17be/ | title=BB&T TO ACQUIRE MAINSTREET | first=Beth | last=Berselli | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 28, 1998}}</ref> және Мэриленд штатындағы Вестминстердің Mason-Dixon Bancshares компанияларын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mason-dixon-bancshares-of-westminster-md-73532617.html | title=BB&T To Acquire Mason-Dixon Bancshares Of Westminster, Md. | publisher=[[PR Newswire]] | date=January 28, 1999}}</ref> Кейін Джорджия штатындағы Мейконның First Liberty компаниясын<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-first-liberty-financial-corp-of-macon-ga-74264042.html | title=BB&T to acquire First Liberty Financial Corp. of Macon, Ga. | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 28, 1999}}</ref> және Matewan Bancshares компаниясын сатып алып, Джорджия мен [[Батыс Виргиния]]дағы қызметін одан әрі кеңейтті.<ref>{{cite news | url=http://www.bizjournals.com/charlotte/stories/1999/02/22/daily15.html | title=BB&T to buy W. Va. bank | work=[[American City Business Journals]] | date=February 25, 1999}}</ref> 2000 жылы BB&T Батыс Виргиниядағы жергілікті банктердің бірігуі нәтижесінде құрылған One Valley Bancorp компаниясын сатып алды. Бұл мәміле BB&T-ді Батыс Виргиниядағы ең кең өкілдігі бар банкке айналдырды. 2002 жылы BB&T Кентукки штатындағы Луисвиллдің MidAmerica Bancorp (Bank of Louisville) және Кентукки штатындағы Оуэнсбороның AREA Bancshares Corporation компанияларын сатып алуды аяқтады.<ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500061/mid425.htm|title=Notification of Merger with MidAmerica Bancorp of Louisville, Kentucky|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500053/area8k.htm|title=Notification of Merger with AREA Bancshares Corporation|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bbt.mediaroom.com/our-history|title=BB&T - Our History|website=BB&T|access-date=February 14, 2019|archive-date=February 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214233419/https://bbt.mediaroom.com/our-history|url-status=dead}}</ref> 2003 жылы BB&T Виргиния штатындағы Фолс-Черчтің First Virginia Banks банкін сатып алуды аяқтады. 2005 жылы банк Атланта агломерациясындағы [[Main Street Bank]]s банкін $622 млн-ға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-main-street-banks-inc-of-metro-atlanta-55548427.html | title=BB&T to acquire Main Street Banks Inc. of metro Atlanta | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 15, 2005}}</ref> 2006 жылы банк [[Мертл-Бич (Оңтүстік Каролина)|Мертл-Бич]]те орналасқан Coastal Federal Bank банкін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-coastal-financial-corporation-of-myrtle-beach-sc-57218252.html | title=BB&T to acquire Coastal Financial Corporation of Myrtle Beach, S.C. | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 21, 2006}}</ref> 2008 жылдың соңында банк АҚШ Қазынашылығының [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]на артықшылықты акцияларын сату арқылы $3,1 млрд көлемінде [[қаржылық көмек]] алды. 2009 жылғы маусымда банк бұл акцияларды қайта сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/06/17/bbt-exits-the-tarp-with-others-set-to-follow/ | title=2 Banks Exit TARP, With More to Follow | work=[[The New York Times]] | date=June 17, 2009}}</ref> 2008 жылғы шілдеде компания Puckett, Scheetz & Hogan компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/07/28/daily27.html | title=BB&T Insurance buys Myrtle Beach agency | work=[[American City Business Journals]] | date=July 30, 2008}}</ref> 2008 жылғы желтоқсанда компания J. Rolfe Davis компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/12/15/daily35.html | title=BB&T Insurance buys Florida firm | work=[[American City Business Journals]] | date=December 18, 2008}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда банк [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация|FDIC]] [[Colonial Bank (АҚШ)|Colonial Bank]] банкін бақылауына алғаннан кейін оны сатып алды. Бұл сатып алу нәтижесінде BB&T [[Алабама]], [[Флорида]], Джорджия, [[Невада]] және [[Техас]] штаттарындағы 340-тан астам филиалға және шамамен $22 млрд активке ие болды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/08/14/bbt-takes-over-failing-colonial-bancgroup/comment-page-1/ | title=BB&T Takes Over Colonial Bank | work=[[The New York Times]] | date=August 14, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090817180031/http://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | url-status=dead | archive-date=August 17, 2009 | title=BB&T buys Colonial bank; 4 other banks fail | first1=Chris | last1=Isidore | first2=Julianne | last2=Pepitone | work=[[CNNMoney]] | date=August 15, 2009}}</ref> 2010 жылғы қаңтарда BB&T Невададағы филиалын [[U.S. Bancorp]] компаниясына сатты.<ref>{{cite press release | url=http://www.businesswire.com/news/home/20100119006691/en/U.S.-Bank-Completes-Purchase-Nevada-Banking-Operations | title=U.S. Bank Completes Purchase of Nevada Banking Operations from BB&T Corporation | publisher=[[Business Wire]] | date=January 19, 2010}}</ref> Компания Atlantic Risk Management компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-atlantic-risk-management-130620098.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Atlantic Risk Management | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 27, 2011}}</ref> 2011 жылғы қарашада компания қызметкерлерге берілетін жеңілдіктер бойынша кеңес беретін Precept компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-california-insurance-agency-precept-133141603.html | title=BB&T to acquire California insurance agency, Precept | publisher=[[PR Newswire]] | date=November 3, 2011}}</ref> 2012 жылғы шілдеде банк [[BankAtlantic]] банкін сатып алды, соның нәтижесінде оның несие портфеліне $2,1 млрд, ал депозиттеріне $3,3 млрд қосылды.<ref>{{cite web | url=https://www.reuters.com/article/us-bbt-bankatlantic-idUSBRE86U1SD20120731 | title=BB&T to close BankAtlantic deal after receiving Fed OK | first=Rick | last=Rothacker | work=[[Reuters]] | date=July 31, 2012}}</ref> Компания сондай-ақ су тасқынынан сақтандыруды интернет арқылы сата бастады.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-adds-flood-insurance-to-its-online-offerings-160518005.html | title=BB&T adds flood insurance to its online offerings | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 27, 2012}}</ref> 2013 жылғы желтоқсанда банк Техастағы [[Citigroup]]-тың 21 филиалын $36 млн-ға сатып алып, депозиттеріне $1,2 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.journalnow.com/business/business_news/local/article_18ee3e76-67fc-11e3-8c2c-001a4bcf6878.html | title=BB&T acquires 21 Citigroup branches in Texas | last=Craver | first=Richard | work=[[Winston-Salem Journal]] | date=December 18, 2013}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте банк Citigroup-тың тағы 41 филиалын сатып алып, депозиттеріне $2,3 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.star-telegram.com/2014/09/03/6089456/bbt-buying-41-branches-in-texas.html | title=BB&T buying 41 branches in Texas from Citigroup | last1=Campbell | first1=Dakin | last2=Dexheimer | first2=Elizabeth | publisher=[[Fort Worth Star-Telegram]] | agency=[[Bloomberg News]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2015 жылғы маусымда банк Bank of Kentucky банкін $363 млн-ға сатып алды, соның нәтижесінде активтеріне $1,9 млрд қосылып, BB&T Солтүстік Кентукки—Цинциннати нарығына шықты және [[Огайо]]дағы алғашқы филиалдарына ие болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-completes-the-bank-of-kentucky-acquisition-300102447.html | title=BB&T completes The Bank of Kentucky acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 22, 2015}}</ref> 2015 жылғы тамызда банк [[Susquehanna Bank]] банкін $2,5 млрд-ға сатып алып, 240 филиал мен $18,7 млрд активке ие болды және [[Пенсильвания]] мен [[Нью-Джерси]] нарықтарына шықты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | title=BB&T closes Susquehanna Bancshares acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 3, 2015 | access-date=October 18, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171018071549/https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | archive-date=October 18, 2017 | url-status=dead }}</ref> 2016 жылғы сәуірде компания көтерме сақтандыру брокері Swett & Crawford компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-on-swett--crawford-acquisition-300244989.html | title=BB&T closes on Swett & Crawford acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 1, 2016}}</ref> Сол айда банк [[National Penn]] банкін $1,8 млрд-ға сатып алды, соның нәтижесінде Пенсильвания, Нью-Джерси және Мэриленд штаттарындағы 124 филиал, $9,6 млрд актив және $6,7 млрд депозит қосылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-national-penn-acquisition-300245102.html | title=BB&T closes National Penn acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 4, 2016}}</ref> 2018 жылғы 29 тамызда BB&T Уилсондағы Уэст-Нэш-стритте орналасқан бұрынғы корпоративтік штаб-пәтерінен 630-ға дейін қызметкер Пайн-стриттегі құны $35 млн, ауданы 95 000 шаршы фут (8 800 м²) нысанға көшетінін жариялады. 2018 жылғы 16 қазанда BB&T 500 қызметкерін [[Уайтвилл (Солтүстік Каролина)|Уайтвилл, Солтүстік Каролина]]дағы құны $10 млн, ауданы 100 000 шаршы фут (9 300 м²) ғимаратқа көшіру жоспарын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.journalnow.com/business/the-briefcase-bb-t-consolidating-operations-in-whiteville/article_705d80bb-09ee-5f55-8622-a2de5782f5ab.html | title=The Briefcase: BB&T consolidating operations in Whiteville | last=Craver | first=Richard | work=Winston-Salem Journal | date=October 18, 2018 }}</ref> 2022 жылғы мамырда Truist Сан-Францискода орналасқан, 12 қызметкері бар ойын элементтеріне негізделген қаржылық технологиялар стартапы Long Game Savings Inc. компаниясын сатып алғанын жариялады. Компания үшін төленген сома жарияланған жоқ.<ref>{{cite journal|date=3 May 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/03/banking-giant-truist-acquires-fintech-startup-long-game-in-effort-to-reach-younger-demographic/|title= Banking giant Truist acquires fintech startup Long Game in effort to reach younger demographic|journal=Tech Crunch|access-date=3 May 2022}}</ref> === Сақтандыру қызметтері === BB&T сақтандыру бизнесімен 1922 жылдан бері айналысып келеді. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында бұл бөлімше шығынға ұшырады. 1990 жылы Генри Уильям мен BB&T филиалының менеджері Уэйд Рис бизнесті қайтадан табысты ету жолдарын талқылау үшін кездесті. 1995 жылы сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан алты сақтандыру компаниясын сатып алды. 1999 жылғы шілдеге қарай сақтандыру қызметтері бөлімшесі Солтүстік Каролинада 24, [[Виргиния]]да 15, [[Оңтүстік Каролина]]да 3 және Джорджияда 1 сақтандыру компаниясын сатып алған еді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=117–118 }}</ref> 2010 жылға қарай BB&T-дің сақтандыру бөлімшесі жылдық түсімі $1 млрд болатын АҚШ-тағы алтыншы және әлемдегі жетінші ірі сақтандыру брокеріне айналды. Бөлімше 1999 жылдан бері 60 бірігуді жүзеге асырды. 2002 жылы қызметіне мамандандырылған және тәуекелі жоғары клиенттермен жұмыс істеу кіретін CRC сатып алынды. TAPCO мен Southern Cross та сатып алынып, CRC құрамына біріктірілді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=141–142 }}</ref> 2008 жылғы ақпанда бөлімше Burkey Risk Services компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/orlando/stories/2008/02/25/daily43.html | title=BB&T Insurance acquires Maitland firm | work=[[American City Business Journals]] | date=February 29, 2008}}</ref> 2008 жылғы сәуірде UnionBanc Insurance Services сатып алынды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/charlotte/stories/2008/04/21/daily39.html | title=BB&T to buy UnionBanc Insurance Services | work=[[American City Business Journals]] | date=April 24, 2008}}</ref> 2009 жылғы қарашада бөлімше Oswald Trippe компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/southflorida/stories/2009/11/02/daily34.html | title=BB&T Insurance buys Oswald Trippe | publisher=[[American City Business Journals]] | date=November 3, 2009}}</ref> 2011 жылғы қыркүйекте Калифорнияда қызмет ететін Liberty Benefit Insurance Services агенттігі сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-california-agency-130347073.html | title=BB&T Insurance Services to acquire California agency | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 22, 2011}}</ref> 2012 жылғы ақпанда бөлімше Crump Group компаниясының өмірді, мүлікті және жазатайым оқиғаларды сақтандыру бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2012/04/03/241915.htm|title=BB&T Completes $570M Acquisition of Crump Insurance Units|work=InsuranceJournal|date=3 April 2012|access-date=28 May 2021}}</ref> 2014 жылғы наурызда Insurance Services бөлімшесі Каролина штаттарында қызмет ететін сақтандыру брокері Woodbury & Co. компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-woodbury--co-252648371.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Woodbury & Co. | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 27, 2014}}</ref> 2014 жылғы сәуірде авиация саласына сақтандыру брокерлік қызметтерін көрсетуге маманданған Caledonian Insurance Group компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/mcgriff-seibels--williams-to-acquire-caledonian-insurance-group-253552701.html | title=McGriff, Seibels & Williams to acquire Caledonian Insurance Group | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2014}}</ref> 2015 жылғы сәуірде BB&T-дің еншілес компаниясы CRC Insurance Services апаттық коммерциялық сақтандыру брокері Napco LLC активтерін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/crc-insurance-services-to-acquire-strategic-assets-of-napco-llc-300060142.html | title=CRC Insurance Services to acquire strategic assets of Napco, LLC | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2015}}</ref> 2015 жылғы маусымда Bank of Kentucky банкін сатып алу мәмілесінің бір бөлігі ретінде American Coastal Insurance компаниясы да сатып алынды, бұл BB&T-дің AMRisc-тегі меншік үлесін ұлғайтты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-completes-ownership-increase-in-leading-managing-general-underwriter-and-the-divestiture-of-insurance-company-300092042.html | title=BB&T Insurance completes ownership increase in leading managing general underwriter and the divestiture of insurance company | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 1, 2015}}</ref> 2018 жылғы сәуірде сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Regions Financial Corporation]] компаниясына тиесілі Regions Insurance Group компаниясын сатып алатынын жариялады.<ref name="auto3">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2018/04/06/485616.htm|title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|work=Insurance Journal|date=6 April 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Сатып алу 2018 жылғы шілдеде аяқталды.<ref name="moffet">{{cite news|url=https://www.bizjournals.com/philadelphia/news/2018/07/05/bb-t-completes-purchase-of-insurance-broker.html |title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|first1=Margaret|last1=Moffet|work=Philadelphia Business Journal|date=5 July 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Компанияның штаб-пәтері [[Мемфис (Теннесси)|Мемфис, Теннесси]]де орналасқан және оның 10 штатта кеңселері болған. Бұл сатып алу сақтандыру бөлімшесінің бөлшек және көтерме сақтандыру бағыттарын едәуір кеңейтті.<ref name="auto3"/> Сатып алу нәтижесінде BB&T Insurance Services бірнеше штатта 60 000 жаңа клиентке ие болды.<ref name="moffet"/> 2020 жылғы маусымда BB&T Insurance Holdings атауын Truist Insurance Holdings деп өзгертіп, штаб-пәтерін Солтүстік Каролинадағы Шарлотт қаласындағы Truist-тің корпоративтік штаб-пәтері — [[Truist Center]] ғимаратына көшірді.<ref name="Insurance Journal">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/southeast/2020/06/30/573842.htm|title=North Carolina-Based BB&T Rebrands as Truist Insurance Holdings|work=Insurance Journal|date=30 June 2020|access-date=28 May 2021}}</ref> Сақтандыру қызметтері Truist-тің өсуінің маңызды бағыттарының бірі болды. 2020 жылы ол Truist түсімінің 10%-ын құрады. Truist-тің бас атқарушы директоры Келли Кинг компанияның мақсаты — болашақта сақтандыру бөлімшесінің Truist түсіміндегі үлесін 14–15%-ға жеткізу екенін мәлімдеді. 2024 жылғы ақпанда Truist Financial сақтандыру бизнесін [[Clayton, Dubilier & Rice]] және Stone Point Capital бастаған инвесторлар тобына сатуға келісті.<ref name=cdr>{{Cite news |last=Monks |first=Matthew |date=February 20, 2024 |title=Truist Agrees to Sell Rest of Insurance Arm to Stone Point, CD&R |url=https://finance.yahoo.com/news/truist-nears-sale-stake-insurance-194906455.html |publisher=Bloomberg News |via=Yahoo! Finance}}</ref> == Ғимараттары мен филиалдары == <gallery> File:Truist footprint 2026-01.png|Truist-тің 2026 жылғы қаңтардағы қызмет аумағы. File:BBTLexington.jpg|[[Лексингтон (Солтүстік Каролина)|Лексингтондағы]] типтік филиал File:BBT HQ.JPG|[[Уинстон-Сейлем (Солтүстік Каролина)|Уинстон-Сейлемдегі]] [[BB&T Financial Center]] File:Tampa architectural photos 231.jpg|[[Тампа (Флорида)|Тампа]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Union Banking Company building, Douglas, GA, USA.JPG|[[Дуглас (Джорджия)|Дугластағы]] типтік филиал File:BB&TBankBldg-2010-07-c.JPG|[[Джэксонвилл (Флорида)|Джэксонвилл]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Truist branch in Springfield in 2023.jpg|[[Спрингфилд (Виргиния)|Спрингфилдтегі]] Truist филиалы </gallery> == Атау беру құқығы == Truist әртүрлі спорт нысандары мен іс-шаралардың [[атау беру құқығы]]на ие, олардың көпшілігі ізашар компаниялардан мұраға қалған: * [[Truist Park]] (бұрынғы SunTrust Park) — 41 000 көрерменге арналған бейсбол стадионы, [[Atlanta Braves]] командасының үй аренасы * [[Truist Stadium (North Carolina A&T)|Truist Stadium]] (бұрынғы BB&T Stadium) — [[North Carolina A&T State University]] аумағындағы 21 500 көрерменге арналған, америкалық футбол мен жеңіл атлетика жарыстарына пайдаланылатын стадион * [[Truist Stadium (Winston-Salem)|Truist Stadium]] (бұрынғы BB&T Ballpark) — [[Уинстон-Сейлем (Солтүстік Каролина)|Уинстон-Сейлемдегі]] 5 500 көрерменге арналған бейсбол стадионы * [[Truist Arena]] (бұрынғы The Bank of Kentucky Center және BB&T Arena) — [[Northern Kentucky University]] аумағындағы 10 000 көрерменге арналған көпфункциялы арена * [[Truist Field]] (бұрынғы BB&T Ballpark) — 10 000 көрерменге арналған бейсбол стадионы, [[Charlotte Knights]] командасының үй аренасы * [[Truist Point]] (бұрынғы BB&T Point) — [[Хай-Пойнт (Солтүстік Каролина)|Хай-Пойнттағы]] 8 500 көрерменге арналған бейсбол стадионы, сондай-ақ футбол матчтарына пайдаланылады * [[Truist Championship]] — әдетте Солтүстік Каролинадағы [[Quail Hollow Club]] клубында өтетін [[PGA Tour]] гольф турнирі. (Truist атауымен алғаш өткен [[2025 PGA Tour|2025 жылғы маусымда]] турнир [[Philadelphia Cricket Club]] клубына ауыстырылды, себебі [[2025 PGA Championship|2025 жылғы PGA чемпионаты]] Quail Hollow-да өтті.) == Тағы қараңыз == * [[АҚШ банктерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Солтүстік Каролинада 2019 жылы құрылғандар]] [[Санат:2019 жылы құрылған АҚШ компаниялары]] [[Санат:Активтерді басқару компаниялары]] [[Санат:Солтүстік Каролина банктері]] [[Санат:2019 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Шарлотта (Солтүстік Каролина) орналасқан компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:АҚШ-тың оңтүстік-шығысының экономикасы]] [[Санат:Уилсон (Солтүстік Каролина)]] 5pubsjw0wwqai65osvq4zz58n83otk4 3648600 3648599 2026-08-28T07:43:30Z 1nter pares 146705 /* */ 3648600 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Truist Financial Corporation |логотипі = Truist Financial logo.svg |суреті = Truist Center Sign.jpg |сурет атауы = [[Truist Center]] — [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролинадағы]] Truist Financial штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: TFC; [[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = |құрылды = [[6 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] (Truist ретінде)<ref name="auto2">Richard Craver. [https://www.journalnow.com/business/truist-debuts-with-high-expectations-of-low-transition-impact-on/article_89511a46-90ee-5961-9d91-cf6e0c9a41d1.html Truist debuts with high expectations of low transition impact on BB&T, SunTrust customers]. ''[[Winston-Salem Journal]]''. 7 December 2019.</ref> |құрушы = |орналасуы = [[Truist Center]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт, Солтүстік Каролина]], АҚШ.<ref>[https://www.charlotteobserver.com/news/business/banking/article231465923.html BB&T and SunTrust choose 'signature' uptown tower as headquarters for new bank]. ''Charlotte Observer''. Тексерілген күні: 26 тамыз 2019.</ref> |басты адамдары = [[William H. Rogers Jr.]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]]);<ref name="auto4">[https://www.bizjournals.com/charlotte/news/2021/04/15/truist-more-on-earnings-first-quarter-2021.html Truist Financial execs on latest progress in post-merger integration]. ''[[Charlotte Business Journal]]''. 15 сәуір 2021. Тексерілген күні: 28 мамыр 2021.</ref> Michael Maguire ([[қаржы директоры]]) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Коммерциялық және тұтынушылық банк ісі; [[инвестициялық банк]]; [[сақтандыру]]; [[ипотека]] |меншікті капиталы = {{өсім}} 63,68 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |айналым = {{құлдырау}} 24,25 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K">[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/92230/000009223025000020/tfc-20241231.htm Truist Financial Corporation 2024 Annual Report (Form 10-K)]. АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы. 25 ақпан 2025.</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 4,84 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |активтер = {{құлдырау}} 531,2 млрд АҚШ доллары (2024).<ref name="10K"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 335 (2024).<ref name="10K"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = Truist Bank;<ref name="auto2"/> Truist Securities<ref name="auto7">{{cite news|url=https://www.atmmarketplace.com/news/suntrust-robinson-humphrey-bbt-capital-markets-become-truist-securities/|title=SunTrust Robinson Humphrey, BB&T Capital Markets become Truist Securities.|work=ATM Marketplace|date=4 April 2020|access-date=28 May 2021}}</ref> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://truist.com |Ортаққор = }} '''Truist Financial Corporation''' (/ˈtruːɪst/)<ref>{{Cite AV media |author1=((11Alive)) |publisher=[[WXIA-TV]] |title=Truist Park: What's in a name? |url=https://www.youtube.com/watch?v=tM2s8D7n_jM |website=YouTube |access-date=8 May 2025 |date=14 January 2020}}</ref> — штаб-пәтері [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]], [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан америкалық [[банк холдингі]].<ref>{{Cite web|url=https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|title=Bb&t Corp 2019 Current Report 8-K|last=SEC|website=SEC.report|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=November 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118020057/https://sec.report/Document/0000092230-19-000070/|url-status=dead}}</ref> Компания 2019 жылғы желтоқсанда [[BB&T]] (Branch Banking and Trust Company) және [[SunTrust]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name="auto2"/><ref>{{cite news|url=https://www.journalnow.com/business/bb-t-suntrust-believe-purchase-experiences-will-lead-to-smooth/article_ca4313bf-ebb3-565c-ad9f-b56983913709.html |title=BB&T, SunTrust believe purchase experiences will lead to smooth merger|last=Craver| first=Richard|work=Winston-Salem Journal| date=February 9, 2019|access-date=February 9, 2019}}</ref><ref name=TruistReveal>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/truist-financial-is-new-name-for-combined-bb-t-suntrust-11560369032|title=Truist Financial Is New Name for Combined BB&T, SunTrust|author1=Allison Prang|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=June 12, 2019}}</ref> Оның банкі 15 штатта және [[Вашингтон]]да 1928 [[Банк филиалы|филиалын]] басқарады және [[Бөлшек банк|тұтынушылық]], [[Коммерциялық банк|коммерциялық]] және [[инвестициялық банк ісі]], [[Құнды қағаздар|бағалы қағаздар]] бойынша [[Брокер|брокерлік]] қызметтер, активтерді басқару, [[ипотека]] және [[сақтандыру]] өнімдері мен қызметтерін ұсынады.<ref name=10K/> Ол активтері $523 млрд болатын АҚШ-тағы оныншы ірі банк.<ref name="auto8">{{cite web| url=https://www.ffiec.gov/npw/Institution/TopHoldings| title=Holding Companies with Assets Greater Than $10 Billion| publisher=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]| date=18 May 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/pnc-completes-acquisition-bbva-usa-132000929.html|title=PNC Completes Acquisition of BBVA USA|work=Yahoo Finance|date=1 June 2021|access-date=1 June 2021}}</ref> == Тарихы == === BB&T тарихы === 1872 жылы Алфеус Бранч пен Томас Джефферсон Хэдли өздерінің туған қаласы [[Уилсон (Солтүстік Каролина)|Уилсон]], [[Солтүстік Каролина]]да Branch and Hadley сауда банкін құрды. Негізінен жергілікті фермерлермен жасалған көптеген мәміледен кейін Бранч 1887 жылы Хэдлидің акцияларын сатып алып, компанияның атауын Branch and Company, Bankers деп өзгертті.<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> Сондай-ақ 1887 жылы банк Солтүстік Каролинадағы Уилсон қаласының орталығындағы Нэш-стриттегі жаңа штаб-пәтеріне көшті.<ref name="auto6">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |page=25 }}</ref> Екі жылдан кейін Бранч, оның қайын атасы генерал Джошуа Барнс, Хэдли және тағы үш адам [[Солтүстік Каролина Бас ассамблеясы]]нан Wilson Banking and Trust Company компаниясын басқаруға жарғы алды. Кейін атауы бірнеше рет өзгергеннен соң компания ақырында Branch Banking and Trust Company атауына тоқтады. Бранч 1893 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның белсенді мүшесі болып қалды. Уилсондағы 1903 жылғы [[Branch Banking (Уилсон, Солтүстік Каролина)|Branch Banking and Trust Company ғимараты]] 1978 жылы [[Тарихи орындардың ұлттық тізілімі]]не енгізілді.<ref name="nris"/> BB&T [[Бостандық облигациялары|Бостандық облигацияларын]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде сатты және 1923 жылға қарай оның [[актив]]тері $4 млн-нан асты. 1922 жылы BB&T Insurance Services құрылды, ал 1923 жылы ипотекалық бөлім ашылды. [[1929 жылғы Уолл-стрит күйреуі]] салдарынан АҚШ-тағы банктер жаппай күйрегеніне қарамастан, BB&T жұмысын жалғастырды; Уилсон қаласында аман қалған жалғыз банк осы болды.<ref>{{Cite web|url=https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/branch-banking-and-trust-company-bbt/|title=Branch Banking and Trust Company (BB&T)|website=North Carolina History Project|language=en-US|access-date=2020-04-09}}</ref> === Southern National Bank тарихы === 1897 жылы Southern National банкінің ізашары болған Bank of Lumberton банкін [[Ламбертон (Солтүстік Каролина)|Ламбертон]], [[Солтүстік Каролина]]да Ангус Маклейн құрды. Банктің алғашқы директорлар кеңесінің мүшелері Ангус Маклейн, Томас Макнил, Р. Д. Касуэлл, К. Б. Таунсенд, С. А. Эдмунд, Р. Л. Стил, У. Л. Ф. Стил, Т. К. Гатри және Х. Б. Дженнингс болды. Кеңес құрамына Ламбертон, [[Рокингем (Солтүстік Каролина)|Рокингем, Солтүстік Каролина]] және [[Беннеттсвилл (Оңтүстік Каролина)|Беннеттсвилл, Оңтүстік Каролина]] қалаларынан мүшелер кірді. Томас Макнил банктің алғашқы президенті болып сайланды. Бір жылдан кейін ол судья болып тағайындалуына байланысты қызметінен кетті. Макнил қызметінен кеткеннен кейін Маклейн президент болды. Маклейн өзін жай ғана банкир деп санаған жоқ; ол инвестицияларынан жақсы табыс әкелетін, жұмыс орындарын құратын және өздері қызмет ететін қауымдастықтарға пайдасын тигізетін компаниялар құрғысы келді. 1955 жылы Ангус Маклейннің ұлы Хектор Маклейн президент болып тағайындалды. 1959 жылы Bank of Lumberton атауын Southern National Bank деп өзгертті.<ref name="Our account a History of BB&T">{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=37–41 }}</ref> 1979 жылы 1971 жылы құрылған [[Гастония (Солтүстік Каролина)|Гастония]]дағы Carolina State Bank Southern National құрамына кірді.<ref>John York, "'We Had to Do It': Growing Bank's Expansion Expected to Be Complete by Early 1987," ''The Charlotte Observer'', September 14, 1986.</ref> 1982 жылы Southern National Гленн Орр басқарған Уинстон-Сейлемдегі [[Форсайт округі (Солтүстік Каролина)|Forsyth]] Bank & Trust банкін сатып алды.<ref>Jack Scism, "Southern National Names New Chairman," ''Greensboro News & Record'', October 23, 1990.</ref> 1985 жылы Southern National-дың активтері $1,5 млрд болды. [[First Union]] мен Northwestern бірігуінен кейін сатылуға тиіс болған Northwestern Bank-тің [[Хикори (Солтүстік Каролина)|Хикоридегі]] бұрынғы филиалын сатып алғаннан кейін Southern National-дың 26 округте 99 филиалы болды.<ref>Karen Barber, "Commerce Draws Banks to Hickory," ''The Charlotte Observer'', March 9, 1986.</ref> 1986 жылы Southern National Corporation [[Хорри округі (Оңтүстік Каролина)|Хорри округіндегі]] [[Лорис (Оңтүстік Каролина)|Лорис]] қаласының Horry County National Bank банкін $10 млн-ға сатып алып, Оңтүстік Каролина нарығына шықты. Сол жылдың соңында Southern National [[Колумбия (Оңтүстік Каролина)|Колумбия]]дағы First Palmetto Bancshares Corp. компаниясын $5,6 млн-ға және [[Белтон (Оңтүстік Каролина)|Белтон]]дағы Capital Bank and Trust Co. банкін $9,75 млн-ға сатып алатынын жариялады. Сол кезде Southern National Солтүстік Каролинадағы жетінші ірі банк компаниясы болды.<ref>Steve Matthews, "Southern National Buys S.C. Bank for $9.75 Million," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> Сондай-ақ 1986 жылы Southern National өзінің Southern National Mortgage Co. компаниясын [[NCNB]]-ге шамамен $7 млн-ға сатты. Southern National бұл бизнесті сатуды жоспарламаған еді, алайда NCNB тиімді ұсыныс жасады, ал банк түскен қаражатты Оңтүстік Каролинадағы сатып алуларына жұмсай алатын. NCNB штатаралық банк ісіне басымдық беру үшін 1981 жылы ипотекалық бизнестен шыққанымен, 1982 жылы Bank of North Carolina банкін сатып алып, сол банктің ипотекаларын Southern National-ға сатты.<ref>Steve Matthews, "NCNB Will Buy Southern National's Mortgage Company," ''The Charlotte Observer'', June 13, 1986.</ref> 1989 жылғы мамырда Southern National [[Томсон (Джорджия)|Томсон]]дағы Allied Bankshares Inc. компаниясын сатып алатынын жариялады. $59 млн-дық мәміле жүзеге аспады, алайда ол жасалған жағдайда Солтүстік Каролинадағы орта көлемді банктің [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]] банкін алғаш рет сатып алуы болар еді.<ref>John Cleghorn, "Southern National Drops Buyout Effort," ''The Charlotte Observer'', August 16, 1989.</ref><ref name=Bourne/> 1990 жылы жүзеге аспай қалған тағы бір мәміле Southern National-ға Оңтүстік Каролинадағы $1 млрд актив пен штаттағы 53 кеңсені иеленуге мүмкіндік берер еді. [[NBSC]] активтері $540 млн болса, Southern National Corp. активтері $3,4 млрд болды және ол Солтүстік Каролинадағы бесінші ірі банк холдингі еді. NBSC акционерлері $53 млн-дық мәмілеге қарсы шықты.<ref name=Bourne>David Bourne, "Southern National Corp. Withdraws Buyout Bid," ''The Fayetteville Observer'', December 4, 1990.</ref> 1990 жылы Хектор Маклейн банктен зейнетке шықты. Ол президент болған кезеңде банк атауын өзгертті, активтері $3 млн-нан $3,3 млрд-қа дейін өсті, ал филиалдарының саны 148-ге жетті. Маклейннің орнына Гленн Орр келді.<ref name="Our account a History of BB&T"/> 1993 жылдың басында Southern National Уинстон-Сейлемдегі First Federal Savings Bank банкін сатып алуды аяқтады.<ref name=Fabey>Michael Fabey, "Southern National Plans To Buy Goldsboro Bank," ''The Fayetteville Observer'', March 10, 1993.</ref> Соның нәтижесінде Форсайт округіндегі депозиттер көлемі бойынша Southern National тек [[Wachovia]]дан кейінгі екінші орынға шықты. Southern National активтері $4,5 млрд болды, оның $3,9 млрд-ы Солтүстік Каролинада орналасқан еді; компания штаттағы алтыншы ірі банк компаниясы болды. Компанияның Солтүстік Каролинадағы банк операциялары Уинстон-Сейлемге көшіріле бастады, ал Орр мен корпоративтік штаб-пәтер Ламбертонда қалды. Көшу себептерінің бірі — 20 қабатты, ауданы 239 000 шаршы фут (22 200 м²) One Triad Park ғимараты еді; онда Southern National бірден орналаса алатын 74 000 шаршы фут (6 900 м²) бос орын болды. Басқа үміткер қалалардың бірі — [[Гринсборо (Солтүстік Каролина)|Гринсборода]] жаңа ғимарат уақытында дайын болмайтындықтан, банкке уақытша орын қажет болар еді.<ref name=Yandle>C.E. Yandle, "Pulling up roots to go for broke: Southern National is banking on it," ''The News & Observer'', December 13, 1992.</ref><ref>Jack Scism, "Greensboro Loses Bid for Bank - Winston-Salem Preferred," ''Greensboro News & Record'', November 11, 1992.</ref><ref>"$15 Million Mortgage Taken Out on BB & T Building," ''Winston-Salem Journal'', November 22, 1997.</ref> Southern National сегіз қабаттан 80 000 шаршы фут (7 400 м²) орын алғаннан кейін, [[3 мамыр]]да ғимараттың атауы Southern National Financial Center болып өзгертілді.<ref>"Office Building Will Change Its Name for Its Major Tenant," ''Greensboro News & Record'', May 1, 1993, p. B7.</ref> Сондай-ақ 1993 жылы Southern National активтері $256 млн болатын [[Голдсборо (Солтүстік Каролина)|Голдсборо]]дағы East Coast Federal Savings Bank банкін сатып алатынын жариялады; Орр оны «штаттағы ең үздік жинақ банктерінің бірі» деп атады.<ref name=Fabey/> Бұл мәміле Southern National-ды штаттағы бесінші ірі банк нарығы саналатын [[Фейетвилл (Солтүстік Каролина)|Фейетвилл]]де депозиттер көлемі бойынша бірінші орынға шығаруы тиіс еді.<ref name=Fabey/> 1993 жылы Southern National штаб-пәтері [[Гринвилл (Оңтүстік Каролина)|Гринвилл]]де орналасқан First Savings Bank, FSB банкін сатып алатынын жариялады. Активтері $2 млрд-тан сәл асатын бұл ұйым Оңтүстік Каролинадағы үшінші ірі қаржы институты болды.<ref>bankencyclopedia.com</ref> Орр BB&T төрағасы Джон Эллисонмен бірге Southern National мен BB&T-дің бірігуін жүзеге асыруға ықпал етті.<ref name="Our account a History of BB&T"/> === Southern National Bank-пен бірігуі === 1995 жылы банк штаттың шығыс бөлігінен шыққан тағы бір банк — [[Southern National Bank]]-пен бірікті. Осының нәтижесінде BB&T Каролина штаттары мен [[Виргиния]]дағы 220 қалада 437 филиалға ие болды. Біріккен компания Southern National Corp. деп аталды, бірақ оның барлық банктік еншілес компаниялары BB&T атауын алды. Активтері $19 млрд болған BB&T Солтүстік Каролинадағы банктер арасында депозиттер көлемі мен филиалдар саны бойынша бірінші орынға шықты. Southern National басшысы Гленн Орр мен BB&T-дің жаңа төрағасы Джон Эллисон бірігу нәтижесінде басқа штаттағы банк сатып ала алмайтындай тым қымбат банк қалыптасуы мүмкін екенін айтты. Бірігу аяқталғаннан кейін Орр зейнетке шықты.<ref>Tim Gray, "BB&T, Southern National banks plan to merge," ''The News & Observer'', August 2, 1994.</ref> Компанияның штаб-пәтері Солтүстік Каролинадағы Уинстон-Сейлемдегі [[BB&T Financial Center]] ғимаратында орналасты.<ref>Taft Wireback, "Presidential Candidate Keyes Speaks in Triad," ''Greensboro News & Record'', January 26, 1996, p. B2.</ref> 1997 жылы Southern National Corp. Солтүстік Каролинаның шығыс бөлігінде орналасқан тағы бір банк — [[United Carolina Bank]]-ті 1996 жылғы қарашада жарияланған $985 млн-дық мәміле аясында сатып алды. UCB активтері $4,5 млрд болды. Уайтвиллде 400 қызметкер жұмыс істеді, бірақ қала штаб-пәтерден айырылғанына қарамастан, кейін онда BB&T-дің 500 қызметкері жұмыс істейтін болды; олардың 250-і [[Колл-орталық|колл-орталықта]], қалғандары басқа бөлімдерде еңбек етті.<ref name=Bartlett>Kristina Bartlett, "UCB deal could hit hard in Whiteville," ''Star-News'', November 5, 1996.</ref><ref>Jay McIntosh, "Banks Line Up Against S&L's Conversion," ''The Charlotte Observer'', January 23, 1990.</ref><ref name=Wahl>Melissa Wahl, "Bank Center to Close," ''The Charlotte Observer'', March 15, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[22 қыркүйек]]тен бастап UCB-дің 91 филиалын BB&T филиалдарына ауыстыру үдерісі басталды, ал қазаннан бастап екі банктің BB&T-дің басқа бөлімшелеріне жақын орналасқан тағы 67 филиалы жабылды.<ref>Doug Campbell, "BB&T to Replace Branches of UCB," ''Greensboro News & Record'', September 20, 1997.</ref><ref>Catherine Pritchard, "Banking Offices to Consolidate," ''The Fayetteville Observer'', September 20, 1997.</ref> [[1997 жыл|1997 жылғы]] [[19 мамыр]]да Southern National Corp. атауын BB&T Corp. деп, ал SN биржалық символын BBT деп өзгертті.<ref>"Year of Changes," ''Greensboro News & Record'', July 20, 1997.</ref> === Сатып алулары === 1990-жылдары банк Fidelity Financial Bankshares,<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/1997/03/03/daily4.html | title=SNB completes acquisition | work=[[American City Business Journals]] | date=March 3, 1997}}</ref> First Financial of Petersburg, Maryland, Maryland Federal Bancorp<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-maryland-federal-bancorp-inc-76894797.html | title=BB&T To Acquire Maryland Federal Bancorp, Inc. | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 25, 1998}}</ref> және Franklin Bancorporation компанияларын сатып алып, бүкіл ел бойынша кеңеюін жалғастырды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1997/12/17/north-carolina-company-to-buy-franklin-bancorp/3da99e6e-9a79-41bf-a51f-3e751cc31d46/ | title=NORTH CAROLINA COMPANY TO BUY FRANKLIN BANCORP | first1=Michelle | last1=Singletary | first2=Peter | last2=Behr | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 17, 1997}}</ref> 1998 жылы BB&T [[Мартинсвилл (Виргиния)|Мартинсвилл, Виргиния]]дағы MainStreet Financial<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mainstreet-of-martinsville-va-76340557.html | title=BB&T To Acquire MainStreet of Martinsville, Va. | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 27, 1998}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1998/08/28/bbt-to-acquire-mainstreet/881499d2-0e03-4df2-ad04-b8e75eec17be/ | title=BB&T TO ACQUIRE MAINSTREET | first=Beth | last=Berselli | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 28, 1998}}</ref> және Мэриленд штатындағы Вестминстердің Mason-Dixon Bancshares компанияларын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-mason-dixon-bancshares-of-westminster-md-73532617.html | title=BB&T To Acquire Mason-Dixon Bancshares Of Westminster, Md. | publisher=[[PR Newswire]] | date=January 28, 1999}}</ref> Кейін Джорджия штатындағы Мейконның First Liberty компаниясын<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-first-liberty-financial-corp-of-macon-ga-74264042.html | title=BB&T to acquire First Liberty Financial Corp. of Macon, Ga. | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 28, 1999}}</ref> және Matewan Bancshares компаниясын сатып алып, Джорджия мен [[Батыс Виргиния]]дағы қызметін одан әрі кеңейтті.<ref>{{cite news | url=http://www.bizjournals.com/charlotte/stories/1999/02/22/daily15.html | title=BB&T to buy W. Va. bank | work=[[American City Business Journals]] | date=February 25, 1999}}</ref> 2000 жылы BB&T Батыс Виргиниядағы жергілікті банктердің бірігуі нәтижесінде құрылған One Valley Bancorp компаниясын сатып алды. Бұл мәміле BB&T-ді Батыс Виргиниядағы ең кең өкілдігі бар банкке айналдырды. 2002 жылы BB&T Кентукки штатындағы Луисвиллдің MidAmerica Bancorp (Bank of Louisville) және Кентукки штатындағы Оуэнсбороның AREA Bancshares Corporation компанияларын сатып алуды аяқтады.<ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500061/mid425.htm|title=Notification of Merger with MidAmerica Bancorp of Louisville, Kentucky|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/92230/000009223001500053/area8k.htm|title=Notification of Merger with AREA Bancshares Corporation|website=www.sec.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bbt.mediaroom.com/our-history|title=BB&T - Our History|website=BB&T|access-date=February 14, 2019|archive-date=February 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214233419/https://bbt.mediaroom.com/our-history|url-status=dead}}</ref> 2003 жылы BB&T Виргиния штатындағы Фолс-Черчтің First Virginia Banks банкін сатып алуды аяқтады. 2005 жылы банк Атланта агломерациясындағы [[Main Street Bank]]s банкін $622 млн-ға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-main-street-banks-inc-of-metro-atlanta-55548427.html | title=BB&T to acquire Main Street Banks Inc. of metro Atlanta | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 15, 2005}}</ref> 2006 жылы банк [[Мертл-Бич (Оңтүстік Каролина)|Мертл-Бич]]те орналасқан Coastal Federal Bank банкін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-coastal-financial-corporation-of-myrtle-beach-sc-57218252.html | title=BB&T to acquire Coastal Financial Corporation of Myrtle Beach, S.C. | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 21, 2006}}</ref> 2008 жылдың соңында банк АҚШ Қазынашылығының [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]на артықшылықты акцияларын сату арқылы $3,1 млрд көлемінде [[қаржылық көмек]] алды. 2009 жылғы маусымда банк бұл акцияларды қайта сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/06/17/bbt-exits-the-tarp-with-others-set-to-follow/ | title=2 Banks Exit TARP, With More to Follow | work=[[The New York Times]] | date=June 17, 2009}}</ref> 2008 жылғы шілдеде компания Puckett, Scheetz & Hogan компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/07/28/daily27.html | title=BB&T Insurance buys Myrtle Beach agency | work=[[American City Business Journals]] | date=July 30, 2008}}</ref> 2008 жылғы желтоқсанда компания J. Rolfe Davis компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/triangle/stories/2008/12/15/daily35.html | title=BB&T Insurance buys Florida firm | work=[[American City Business Journals]] | date=December 18, 2008}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда банк [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация|FDIC]] [[Colonial Bank (АҚШ)|Colonial Bank]] банкін бақылауына алғаннан кейін оны сатып алды. Бұл сатып алу нәтижесінде BB&T [[Алабама]], [[Флорида]], Джорджия, [[Невада]] және [[Техас]] штаттарындағы 340-тан астам филиалға және шамамен $22 млрд активке ие болды.<ref>{{cite news | url=https://dealbook.nytimes.com/2009/08/14/bbt-takes-over-failing-colonial-bancgroup/comment-page-1/ | title=BB&T Takes Over Colonial Bank | work=[[The New York Times]] | date=August 14, 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090817180031/http://money.cnn.com/2009/08/14/news/companies/colonial_bancgroup/?postversion=2009081500 | url-status=dead | archive-date=August 17, 2009 | title=BB&T buys Colonial bank; 4 other banks fail | first1=Chris | last1=Isidore | first2=Julianne | last2=Pepitone | work=[[CNNMoney]] | date=August 15, 2009}}</ref> 2010 жылғы қаңтарда BB&T Невададағы филиалын [[U.S. Bancorp]] компаниясына сатты.<ref>{{cite press release | url=http://www.businesswire.com/news/home/20100119006691/en/U.S.-Bank-Completes-Purchase-Nevada-Banking-Operations | title=U.S. Bank Completes Purchase of Nevada Banking Operations from BB&T Corporation | publisher=[[Business Wire]] | date=January 19, 2010}}</ref> Компания Atlantic Risk Management компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-atlantic-risk-management-130620098.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Atlantic Risk Management | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 27, 2011}}</ref> 2011 жылғы қарашада компания қызметкерлерге берілетін жеңілдіктер бойынша кеңес беретін Precept компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-to-acquire-california-insurance-agency-precept-133141603.html | title=BB&T to acquire California insurance agency, Precept | publisher=[[PR Newswire]] | date=November 3, 2011}}</ref> 2012 жылғы шілдеде банк [[BankAtlantic]] банкін сатып алды, соның нәтижесінде оның несие портфеліне $2,1 млрд, ал депозиттеріне $3,3 млрд қосылды.<ref>{{cite web | url=https://www.reuters.com/article/us-bbt-bankatlantic-idUSBRE86U1SD20120731 | title=BB&T to close BankAtlantic deal after receiving Fed OK | first=Rick | last=Rothacker | work=[[Reuters]] | date=July 31, 2012}}</ref> Компания сондай-ақ су тасқынынан сақтандыруды интернет арқылы сата бастады.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-adds-flood-insurance-to-its-online-offerings-160518005.html | title=BB&T adds flood insurance to its online offerings | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 27, 2012}}</ref> 2013 жылғы желтоқсанда банк Техастағы [[Citigroup]]-тың 21 филиалын $36 млн-ға сатып алып, депозиттеріне $1,2 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.journalnow.com/business/business_news/local/article_18ee3e76-67fc-11e3-8c2c-001a4bcf6878.html | title=BB&T acquires 21 Citigroup branches in Texas | last=Craver | first=Richard | work=[[Winston-Salem Journal]] | date=December 18, 2013}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте банк Citigroup-тың тағы 41 филиалын сатып алып, депозиттеріне $2,3 млрд қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.star-telegram.com/2014/09/03/6089456/bbt-buying-41-branches-in-texas.html | title=BB&T buying 41 branches in Texas from Citigroup | last1=Campbell | first1=Dakin | last2=Dexheimer | first2=Elizabeth | publisher=[[Fort Worth Star-Telegram]] | agency=[[Bloomberg News]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2015 жылғы маусымда банк Bank of Kentucky банкін $363 млн-ға сатып алды, соның нәтижесінде активтеріне $1,9 млрд қосылып, BB&T Солтүстік Кентукки—Цинциннати нарығына шықты және [[Огайо]]дағы алғашқы филиалдарына ие болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-completes-the-bank-of-kentucky-acquisition-300102447.html | title=BB&T completes The Bank of Kentucky acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 22, 2015}}</ref> 2015 жылғы тамызда банк [[Susquehanna Bank]] банкін $2,5 млрд-ға сатып алып, 240 филиал мен $18,7 млрд активке ие болды және [[Пенсильвания]] мен [[Нью-Джерси]] нарықтарына шықты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | title=BB&T closes Susquehanna Bancshares acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=August 3, 2015 | access-date=October 18, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171018071549/https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-susquehanna-bancshares-acquisition-300122208.html | archive-date=October 18, 2017 | url-status=dead }}</ref> 2016 жылғы сәуірде компания көтерме сақтандыру брокері Swett & Crawford компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-on-swett--crawford-acquisition-300244989.html | title=BB&T closes on Swett & Crawford acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 1, 2016}}</ref> Сол айда банк [[National Penn]] банкін $1,8 млрд-ға сатып алды, соның нәтижесінде Пенсильвания, Нью-Джерси және Мэриленд штаттарындағы 124 филиал, $9,6 млрд актив және $6,7 млрд депозит қосылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-closes-national-penn-acquisition-300245102.html | title=BB&T closes National Penn acquisition | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 4, 2016}}</ref> 2018 жылғы 29 тамызда BB&T Уилсондағы Уэст-Нэш-стритте орналасқан бұрынғы корпоративтік штаб-пәтерінен 630-ға дейін қызметкер Пайн-стриттегі құны $35 млн, ауданы 95 000 шаршы фут (8 800 м²) нысанға көшетінін жариялады. 2018 жылғы 16 қазанда BB&T 500 қызметкерін [[Уайтвилл (Солтүстік Каролина)|Уайтвилл, Солтүстік Каролина]]дағы құны $10 млн, ауданы 100 000 шаршы фут (9 300 м²) ғимаратқа көшіру жоспарын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.journalnow.com/business/the-briefcase-bb-t-consolidating-operations-in-whiteville/article_705d80bb-09ee-5f55-8622-a2de5782f5ab.html | title=The Briefcase: BB&T consolidating operations in Whiteville | last=Craver | first=Richard | work=Winston-Salem Journal | date=October 18, 2018 }}</ref> 2022 жылғы мамырда Truist Сан-Францискода орналасқан, 12 қызметкері бар ойын элементтеріне негізделген қаржылық технологиялар стартапы Long Game Savings Inc. компаниясын сатып алғанын жариялады. Компания үшін төленген сома жарияланған жоқ.<ref>{{cite journal|date=3 May 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/03/banking-giant-truist-acquires-fintech-startup-long-game-in-effort-to-reach-younger-demographic/|title= Banking giant Truist acquires fintech startup Long Game in effort to reach younger demographic|journal=Tech Crunch|access-date=3 May 2022}}</ref> === Сақтандыру қызметтері === BB&T сақтандыру бизнесімен 1922 жылдан бері айналысып келеді. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында бұл бөлімше шығынға ұшырады. 1990 жылы Генри Уильям мен BB&T филиалының менеджері Уэйд Рис бизнесті қайтадан табысты ету жолдарын талқылау үшін кездесті. 1995 жылы сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Солтүстік Каролина]]да орналасқан алты сақтандыру компаниясын сатып алды. 1999 жылғы шілдеге қарай сақтандыру қызметтері бөлімшесі Солтүстік Каролинада 24, [[Виргиния]]да 15, [[Оңтүстік Каролина]]да 3 және Джорджияда 1 сақтандыру компаниясын сатып алған еді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=117–118 }}</ref> 2010 жылға қарай BB&T-дің сақтандыру бөлімшесі жылдық түсімі $1 млрд болатын АҚШ-тағы алтыншы және әлемдегі жетінші ірі сақтандыру брокеріне айналды. Бөлімше 1999 жылдан бері 60 бірігуді жүзеге асырды. 2002 жылы қызметіне мамандандырылған және тәуекелі жоғары клиенттермен жұмыс істеу кіретін CRC сатып алынды. TAPCO мен Southern Cross та сатып алынып, CRC құрамына біріктірілді.<ref>{{cite book |date=2012 |title=Our account a History of BB&T |publisher=BB&T |pages=141–142 }}</ref> 2008 жылғы ақпанда бөлімше Burkey Risk Services компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/orlando/stories/2008/02/25/daily43.html | title=BB&T Insurance acquires Maitland firm | work=[[American City Business Journals]] | date=February 29, 2008}}</ref> 2008 жылғы сәуірде UnionBanc Insurance Services сатып алынды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/charlotte/stories/2008/04/21/daily39.html | title=BB&T to buy UnionBanc Insurance Services | work=[[American City Business Journals]] | date=April 24, 2008}}</ref> 2009 жылғы қарашада бөлімше Oswald Trippe компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/southflorida/stories/2009/11/02/daily34.html | title=BB&T Insurance buys Oswald Trippe | publisher=[[American City Business Journals]] | date=November 3, 2009}}</ref> 2011 жылғы қыркүйекте Калифорнияда қызмет ететін Liberty Benefit Insurance Services агенттігі сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-california-agency-130347073.html | title=BB&T Insurance Services to acquire California agency | publisher=[[PR Newswire]] | date=September 22, 2011}}</ref> 2012 жылғы ақпанда бөлімше Crump Group компаниясының өмірді, мүлікті және жазатайым оқиғаларды сақтандыру бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2012/04/03/241915.htm|title=BB&T Completes $570M Acquisition of Crump Insurance Units|work=InsuranceJournal|date=3 April 2012|access-date=28 May 2021}}</ref> 2014 жылғы наурызда Insurance Services бөлімшесі Каролина штаттарында қызмет ететін сақтандыру брокері Woodbury & Co. компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-services-to-acquire-woodbury--co-252648371.html | title=BB&T Insurance Services to acquire Woodbury & Co. | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 27, 2014}}</ref> 2014 жылғы сәуірде авиация саласына сақтандыру брокерлік қызметтерін көрсетуге маманданған Caledonian Insurance Group компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/mcgriff-seibels--williams-to-acquire-caledonian-insurance-group-253552701.html | title=McGriff, Seibels & Williams to acquire Caledonian Insurance Group | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2014}}</ref> 2015 жылғы сәуірде BB&T-дің еншілес компаниясы CRC Insurance Services апаттық коммерциялық сақтандыру брокері Napco LLC активтерін сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/crc-insurance-services-to-acquire-strategic-assets-of-napco-llc-300060142.html | title=CRC Insurance Services to acquire strategic assets of Napco, LLC | publisher=[[PR Newswire]] | date=April 2, 2015}}</ref> 2015 жылғы маусымда Bank of Kentucky банкін сатып алу мәмілесінің бір бөлігі ретінде American Coastal Insurance компаниясы да сатып алынды, бұл BB&T-дің AMRisc-тегі меншік үлесін ұлғайтты.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/bbt-insurance-completes-ownership-increase-in-leading-managing-general-underwriter-and-the-divestiture-of-insurance-company-300092042.html | title=BB&T Insurance completes ownership increase in leading managing general underwriter and the divestiture of insurance company | publisher=[[PR Newswire]] | date=June 1, 2015}}</ref> 2018 жылғы сәуірде сақтандыру қызметтері бөлімшесі [[Regions Financial Corporation]] компаниясына тиесілі Regions Insurance Group компаниясын сатып алатынын жариялады.<ref name="auto3">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/national/2018/04/06/485616.htm|title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|work=Insurance Journal|date=6 April 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Сатып алу 2018 жылғы шілдеде аяқталды.<ref name="moffet">{{cite news|url=https://www.bizjournals.com/philadelphia/news/2018/07/05/bb-t-completes-purchase-of-insurance-broker.html |title=BB&T Insurance to Acquire Regions Insurance Group|first1=Margaret|last1=Moffet|work=Philadelphia Business Journal|date=5 July 2018|access-date=28 May 2021}}</ref> Компанияның штаб-пәтері [[Мемфис (Теннесси)|Мемфис, Теннесси]]де орналасқан және оның 10 штатта кеңселері болған. Бұл сатып алу сақтандыру бөлімшесінің бөлшек және көтерме сақтандыру бағыттарын едәуір кеңейтті.<ref name="auto3"/> Сатып алу нәтижесінде BB&T Insurance Services бірнеше штатта 60 000 жаңа клиентке ие болды.<ref name="moffet"/> 2020 жылғы маусымда BB&T Insurance Holdings атауын Truist Insurance Holdings деп өзгертіп, штаб-пәтерін Солтүстік Каролинадағы Шарлотт қаласындағы Truist-тің корпоративтік штаб-пәтері — [[Truist Center]] ғимаратына көшірді.<ref name="Insurance Journal">{{cite news|url=https://www.insurancejournal.com/news/southeast/2020/06/30/573842.htm|title=North Carolina-Based BB&T Rebrands as Truist Insurance Holdings|work=Insurance Journal|date=30 June 2020|access-date=28 May 2021}}</ref> Сақтандыру қызметтері Truist-тің өсуінің маңызды бағыттарының бірі болды. 2020 жылы ол Truist түсімінің 10%-ын құрады. Truist-тің бас атқарушы директоры Келли Кинг компанияның мақсаты — болашақта сақтандыру бөлімшесінің Truist түсіміндегі үлесін 14–15%-ға жеткізу екенін мәлімдеді. 2024 жылғы ақпанда Truist Financial сақтандыру бизнесін [[Clayton, Dubilier & Rice]] және Stone Point Capital бастаған инвесторлар тобына сатуға келісті.<ref name=cdr>{{Cite news |last=Monks |first=Matthew |date=February 20, 2024 |title=Truist Agrees to Sell Rest of Insurance Arm to Stone Point, CD&R |url=https://finance.yahoo.com/news/truist-nears-sale-stake-insurance-194906455.html |publisher=Bloomberg News |via=Yahoo! Finance}}</ref> == Ғимараттары мен филиалдары == <gallery> File:Truist footprint 2026-01.png|Truist-тің 2026 жылғы қаңтардағы қызмет аумағы. File:BBTLexington.jpg|[[Лексингтон (Солтүстік Каролина)|Лексингтондағы]] типтік филиал File:BBT HQ.JPG|[[Уинстон-Сейлем (Солтүстік Каролина)|Уинстон-Сейлемдегі]] [[BB&T Financial Center]] File:Tampa architectural photos 231.jpg|[[Тампа (Флорида)|Тампа]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Union Banking Company building, Douglas, GA, USA.JPG|[[Дуглас (Джорджия)|Дугластағы]] типтік филиал File:BB&TBankBldg-2010-07-c.JPG|[[Джэксонвилл (Флорида)|Джэксонвилл]] қаласының орталығындағы кеңсе ғимараты File:Truist branch in Springfield in 2023.jpg|[[Спрингфилд (Виргиния)|Спрингфилдтегі]] Truist филиалы </gallery> == Атау беру құқығы == Truist әртүрлі спорт нысандары мен іс-шаралардың [[атау беру құқығы]]на ие, олардың көпшілігі ізашар компаниялардан мұраға қалған: * [[Truist Park]] (бұрынғы SunTrust Park) — 41 000 көрерменге арналған бейсбол стадионы, [[Atlanta Braves]] командасының үй аренасы * [[Truist Stadium (North Carolina A&T)|Truist Stadium]] (бұрынғы BB&T Stadium) — [[North Carolina A&T State University]] аумағындағы 21 500 көрерменге арналған, америкалық футбол мен жеңіл атлетика жарыстарына пайдаланылатын стадион * [[Truist Stadium (Winston-Salem)|Truist Stadium]] (бұрынғы BB&T Ballpark) — [[Уинстон-Сейлем (Солтүстік Каролина)|Уинстон-Сейлемдегі]] 5 500 көрерменге арналған бейсбол стадионы * [[Truist Arena]] (бұрынғы The Bank of Kentucky Center және BB&T Arena) — [[Northern Kentucky University]] аумағындағы 10 000 көрерменге арналған көпфункциялы арена * [[Truist Field]] (бұрынғы BB&T Ballpark) — 10 000 көрерменге арналған бейсбол стадионы, [[Charlotte Knights]] командасының үй аренасы * [[Truist Point]] (бұрынғы BB&T Point) — [[Хай-Пойнт (Солтүстік Каролина)|Хай-Пойнттағы]] 8 500 көрерменге арналған бейсбол стадионы, сондай-ақ футбол матчтарына пайдаланылады * [[Truist Championship]] — әдетте Солтүстік Каролинадағы [[Quail Hollow Club]] клубында өтетін [[PGA Tour]] гольф турнирі. (Truist атауымен алғаш өткен [[2025 PGA Tour|2025 жылғы маусымда]] турнир [[Philadelphia Cricket Club]] клубына ауыстырылды, себебі [[2025 PGA Championship|2025 жылғы PGA чемпионаты]] Quail Hollow-да өтті.) == Тағы қараңыз == * [[АҚШ банктерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Солтүстік Каролинада 2019 жылы құрылғандар]] [[Санат:2019 жылы құрылған АҚШ компаниялары]] [[Санат:Активтерді басқару компаниялары]] [[Санат:Солтүстік Каролина банктері]] [[Санат:2019 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Шарлотта (Солтүстік Каролина) орналасқан компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:АҚШ-тың оңтүстік-шығысының экономикасы]] [[Санат:Уилсон (Солтүстік Каролина)]] 8ivj0chzzpvyuaa2eadbz2eylabs19r Қатысушы талқылауы:PicCrews 3 785949 3648537 2026-08-28T07:00:18Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3648537 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=PicCrews}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 12:00, 2026 ж. тамыздың 28 (+05) 76at9fcx0l1bx746fknzzwrlrq7ycuz Мазсалаца 0 785950 3648563 2026-08-28T07:14:23Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3648563 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8qmnaxkjkm691cf5n5jrbukiagnjp02 3648569 3648563 2026-08-28T07:15:44Z Мағыпар 100137 үлгі 3648569 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 7lbe6r3t02aiewnv0xiixw0cqpjrm1t 3648583 3648569 2026-08-28T07:18:57Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648583 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 0809wq4u0jv3fa8j3yjsavw2x9uaoq0 3648584 3648583 2026-08-28T07:19:47Z Мағыпар 100137 дереккөз 3648584 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] sy400pwx7ibbectz2hndd0y09dcz5u3 3648593 3648584 2026-08-28T07:38:13Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648593 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] tb7rx2065d71mqnhwanrqqnzzfdzr82 3648595 3648593 2026-08-28T07:39:16Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ толықтыру 3648595 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] fwp05qvx3vbsmn1tztftvekgehztg30 3648597 3648595 2026-08-28T07:40:09Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3648597 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] fzuqayk8dzyr060vjpq2dcwejc2uf99 3648602 3648597 2026-08-28T07:45:07Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648602 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] q5cmifgsumeiyq8lxa5w8n2d6rrkv01 3648609 3648602 2026-08-28T07:46:32Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3648609 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] kuppvm982hpysrfhf56egz8nng4crvl 3648611 3648609 2026-08-28T07:50:06Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3648611 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5e62x4l6sm0f5cw02t5vwz8lm79w06y 3648617 3648611 2026-08-28T07:53:55Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3648617 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bmxwzwrieqmz426wcop3o4z86myd2ax 3648621 3648617 2026-08-28T07:59:10Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648621 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] r8rhtgfj1qlqx775den1y7fge1xfzmz 3648623 3648621 2026-08-28T08:02:39Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3648623 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ccpeaptvnx464u3tt5cx8nn4tnlmffh 3648626 3648623 2026-08-28T08:09:38Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3648626 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] mt30mvze1yow5s6kd2bnu9oq9u73lpk 3648628 3648626 2026-08-28T08:12:49Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648628 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rgi6204m4n37w9r2n2x4t6sgcrjd8os 3648629 3648628 2026-08-28T08:15:35Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3648629 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] icl0s0kxgcqmmiwb92rgexbowt6v5we 3648634 3648629 2026-08-28T08:23:17Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3648634 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклорға көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] nqw6odz751jtklkwa0edwphnk95d1br 3648635 3648634 2026-08-28T08:24:40Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3648635 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] l5u9utr2n42bxdha4rmob2xj8hpygbj 3648637 3648635 2026-08-28T08:25:33Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3648637 wikitext text/x-wiki '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 7511mymyj84s3slkev3erw9vzncz6dp 3648651 3648637 2026-08-28T10:06:02Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3648651 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] jdazrwntnqq7ayh2wlx6kuza8d4tb4h 3648652 3648651 2026-08-28T10:06:34Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3648652 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] o3kys1h84g7uqp7umkkheku06iv1goa 3648653 3648652 2026-08-28T10:07:10Z Мағыпар 100137 үлгі 3648653 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Mazsalaca COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] q9l1eganrl4jlgaq296p99zzmt9xxx6 3648654 3648653 2026-08-28T10:08:23Z Мағыпар 100137 үлгі 3648654 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mazsalaca COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =52 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =03 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] mo60mkq06hvb1z75o88ucv8vlnee7v1 3648655 3648654 2026-08-28T10:09:19Z Мағыпар 100137 үлгі 3648655 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mazsalaca COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =52 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =03 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мазсалаца аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 70njmk84y9lspckx19ujfnb98giae66 3648656 3648655 2026-08-28T10:10:49Z Мағыпар 100137 үлгі 3648656 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mazsalaca COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =52 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =03 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мазсалаца аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mazsalaca |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] t9ch088es3szyi1bbmmx0mxnouhe3wg 3648658 3648656 2026-08-28T10:12:05Z Мағыпар 100137 үлгі 3648658 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mazsalaca COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =52 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =03 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мазсалаца аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mazsalaca |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 594refvufwde005mfdh6xudov017pth 3648659 3648658 2026-08-28T10:12:33Z Мағыпар 100137 үлгі 3648659 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mazsalaca COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =52 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =03 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мазсалаца аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1180 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mazsalaca |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] q89ngwzit0dget0nq1mixh6ue5e5khv 3648660 3648659 2026-08-28T10:13:49Z Мағыпар 100137 үлгі 3648660 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mazsalaca COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =52 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =03 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мазсалаца аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1928 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Салисбург |статус алуы = 1928 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1180 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mazsalaca |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] k2w5pu9tlira9675i0h1cr3js10p969 3648662 3648660 2026-08-28T10:14:55Z Мағыпар 100137 үлгі 3648662 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mazsalaca COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =52 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =03 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мазсалаца аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1928 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Салисбург |статус алуы = 1928 |жер аумағы = 2,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 55 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1180 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 544,4 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mazsalaca |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] h1avznn9bh761obcnzaoqhgjmmgq203 3648665 3648662 2026-08-28T10:18:46Z Мағыпар 100137 сурет қою 3648665 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mazsalaca COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =52 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =03 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мазсалаца аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1928 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Салисбург |статус алуы = 1928 |жер аумағы = 2,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 55 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1180 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 544,4 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mazsalaca |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Mazsalacas baznīca.jpg|Лютеран шіркеуі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] pd53l1fq5ptddz9mek8altx5q0us9a9 3648667 3648665 2026-08-28T10:20:28Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3648667 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mazsalaca COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =52 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =03 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мазсалаца аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1928 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Салисбург |статус алуы = 1928 |жер аумағы = 2,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 55 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1180 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 544,4 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mazsalaca |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салаци өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Mazsalacas baznīca.jpg|Лютеран шіркеуі Salisburg-schloss-front.jpg|Бұрынғы Салисбург қамалында орналасқан мектеп </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 0odqaekcyu2h0ps4u3z9l0ydpl834cj 3648668 3648667 2026-08-28T10:22:42Z Мағыпар 100137 сурет қою 3648668 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mazsalaca COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =52 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =03 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мазсалаца аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1928 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Салисбург |статус алуы = 1928 |жер аумағы = 2,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 55 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1180 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 544,4 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mazsalaca |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салака өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Mazsalacas baznīca.jpg|Лютеран шіркеуі Salisburg-schloss-front.jpg|Бұрынғы Салисбург қамалында орналасқан мектеп Salisburg-Salis-Sandsteinfelsen 1.jpg|Мазсалаца саябағындағы Салака өзені </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5qffhdjc2ilqj0vp0wowhic8hdfkep4 3648671 3648668 2026-08-28T10:26:25Z Мағыпар 100137 сурет қою 3648671 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мазсалаца |шынайы атауы = {{lang-lv|Mazsalaca}} |сурет = Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mazsalaca COA.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =52 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =03 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Мазсалаца аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1928 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Салисбург |статус алуы = 1928 |жер аумағы = 2,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 55 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1180 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 544,4 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mazsalaca |сайты = |сайт тілі = }} '''Мазсалаца''' ({{lang-lv|Mazsalaca}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Мазсалаца аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Мазсалаца халқының саны 1180 адамды құрады. Мазсалаца — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 65-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-mazsalaca-11499.html|title=Население Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Эстония шекарасына жақын орналасқан шағын қала. Қаланың оңтүстік-шығыс жағында Салака өзені ағып өтеді. [[Валмиера]]ға дейінгі қашықтық 45 км, ал [[Рига]]ға дейінгі қашықтық 149 км. Теңіз деңгейінен биіктігі — 58 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131308|title=Мазсалаца на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоныс XV ғасырда, аңшылар теңіз жағасында үйлер сала бастаған кезде басталды, кейін балықшылардың отбасылары келе бастады. Дегенмен, археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйенсек, алғашқы балық аулау қоныстары мұнда жоғарғы неолит дәуірінде (б.з.д. бес мың жыл бұрын) пайда болған, ал орта ғасырларда бұл аймақты ливтер белсенді түрде игеріп, осы аумаққа қоныстанған.<br /> Сонымен қатар, Руйенаны Айнажимен және Валмиераны Пярнумен байланыстыратын жолдар осында түйіскен. Ұзақ уақыт бойы қала Салисбург (Salisburg) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/mazsalaca/|title=Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> 1935 жылы Мазсалаца 300 жекеменшік жер телімінен, гимназиядан, бастауыш мектептен, дәріханадан және басқа да бірнеше қоғамдық ғимараттардан тұрды. Сол кездегі 1492 тұрғынның 98%-ы латыштар болды. 1935 жылы Рига-Ружиена теміржол желісі салынып, Мазсалаца стансасы 1937 жылы 9 қазанда ашылды.<br /> 1940/1941 жылдары ауылды Қызыл Армия, ал 1941 жылдан 1944 жылға дейін неміс Вермахты басып алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде, 1991 жылға дейін, ең ірі жұмыс берушілер тоқыма фабрикасы, сүт зауыты және автобөлшектер жеткізушісі болды. Бүгінгі таңда ірі ағаш өңдеу компаниясы ең маңызды жұмыс беруші болып табылады. Мазсалаца P16 Валмиера-Матиши-Мазсалаца және P21 Руйиена — Мазсалаца аймақтық автомобиль жолдарымен қызмет көрсетіледі. Жергілікті автомобиль жолдарының ішінде мыналар маңызды: V163 Мазсалаца — Стайцеле және V164 Эстония шекарасы — Мазсалаца — Вилзени — Дикли. Қалааралық автобус қызметі, негізгі бағыттар: Мазсалаца — Валмиера — Рига; Мазсалаца — Руйиена; Мазсалаца — Алоя — Лимбажи. == Көрікті орындары == Шағын қалада таңғажайып көрікті жерлер бар. Мазсалацаның басты сәулет қазынасы — Әулие Анна лютеран шіркеуі. Ол 1533 жылы салынған Әулие Мария шіркеуінің іргетасында орналасқан. Поляк-швед соғысы шіркеуді толығымен қиратты. 1697 жылы XI Чарльз шіркеуді қалпына келтіруді бұйырды. Ол шамамен 200 жыл тұрды, ал 1890 жылы шіркеу қиратылып, оның орнына бүгінгі күнге дейін сақталған протестант шіркеуі салынды. Мазсалацаның басты табиғи көрікті жері — Салака өзені. Өзен аңыз бойынша үлкен күшке ие Буртниеку көлінен бастау алады. Қала маңында Солтүстік Видземе биосфералық қорығы бар, оның ішінде Сканяйскалнс саябағы орналасқан. Северовидземе табиғи қорығының солтүстік жағына Салака аңғары орналасқан. Бұл жер туралы аңыздар мен фольклор көп. Саябақта қос діңді қарағай өседі, бірақ оның ерекшелігі — тамырындағы тесік. Бұл ағашқа «Қасқыр қарағайы» деген лақап ат қойылған. Алқапта сонымен қатар Велес үңгірі мен Дыбысты жартас бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/mazsalaca_lc4386|title=Европа > Латвия > Мазсалаца|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-28|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Mazsalacas baznīca.jpg|Лютеран шіркеуі Salisburg-schloss-front.jpg|Бұрынғы Салисбург қамалында орналасқан мектеп Salisburg-Salis-Sandsteinfelsen 1.jpg|Мазсалаца саябағындағы Салака өзені Salisburg Engelshöhle im Park von Mazsalaca, Lettland.jpg|Салака өзенінің құмтас жағалауындағы үңгір </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bpsp23l2d2q11e5ltm3k1ny6n6kqauz Санат:2019 жылы құрылған банктер 14 785951 3648598 2026-08-28T07:41:00Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:2019 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:2010 жылдары құрылған банктер]] 3648598 wikitext text/x-wiki [[Санат:2019 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:2010 жылдары құрылған банктер]] lxwho9b380z20hpbhu1o20qoi2lday9 Шәкерхан Әзмұхамбетов 0 785952 3648612 2026-08-28T07:50:14Z PushkinVko 184261 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Шәкерхан Әзмұхамбетов (1942) – журналист, жазушы, қоғам қайраткері''' [[File:Azmuhambetov Sh.jpg|thumb|220pxAzmuhambetov_Sh]] == Өмірбаяны == 1942 жылы 05 мамырда [[Шығыс Қазақстан облысы]], Тарбағ... 3648612 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Шәкерхан Әзмұхамбетов (1942) – журналист, жазушы, қоғам қайраткері''' [[File:Azmuhambetov Sh.jpg|thumb|220pxAzmuhambetov_Sh]] == Өмірбаяны == 1942 жылы 05 мамырда [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Тарбағатай ауданы]] Маңырақ тауындағы қыстауда дүниеге келген. 1949 жылы Калинин атындағы жеті жылдық мектепте оқиды. Кейін, Ақжар селосындағы Абай атындағы орта мектепте оқуын жалғастырады. Мектепті бітірген соң, 1959 жылы Алматыдағы С. М. Киров атындағы Мемлекеттік университеттің (қазіргі әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) филология факультетіне (қазақ тілі мен әдебиеті бөлімі) оқуға түседі. Үшінші курстан кейін сырттай оқуға ауысады. 1962-1963 оқу жылдары Калинин атындағы жеті жылдық мектепте мұғалім болады. 1963-1966 жылдары армия қатарында әскери борышын өтейді. 1966 ж. қыркүйегінен 1972 ж. мамырына дейін Тарбағатай аудандық «Ленин туы» газетінде жауапты хатшы қызметін атқарады. 1972 ж. мамырда облыстық «Рудный Алтай» газетіне [[Марқакөл ауданы]], [[Зайсан]] және [[Тарбағатай]] аудандары бойынша меншікті тілші қызметіне шақырылады. Ш. Әзмұхамбетов 1991 жылдың желтоқсан айына дейін осында еңбек етті. Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің алғашқы жылдары – екі тілде шығатын тәуелсіз «Веха» және «Ізгілік үні» газеттерінің редакторы болды. Шәкерхан Әзмұхамбетов бұл басылымдарды өз бастамасымен демеушілердің қаржылық көмегімен құрды. 1995 жылы «Рудный Алтай» газетіне, бұрынғы меншікті тілші қызметіне оралады. 1999 жылы редакциялық аппаратқа, шолушы қызметіне шақырылады. Ол осы газет редакциясының штатында 2014 жылға дейін еңбек етті. == Шығармашылығы == Мақалалары орыс тілінде – республикалық «Казахстанская правда», «Страна и мир», «Аграрный Казахстан», «Караван», «Простор» журналында, қазақ тілінде – облыстық «Дидар» газеті, «Өтүкен» альманағында жарияланды. Екі кітаптың авторы: «Соколиная судьба» (2006), «Үкілі найза ұстанған үш Бәйжігіт» (2017). == Марапаттары == Марапаттары: ҚР Тәуелсіздігінің 10 жылдығына арналған Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы (2001); «Ерен еңбегі үшін» медалі (2008), Облыс әкімі сыйлығының иегері (2005, 2016). <ref>{{citeweb|url=https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/1656-.html|title=Әзмұхамбетов Ш.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> 0k6ig3pfc57y10m0kyifz29zlka2vk2 Улаф V 0 785953 3648614 2026-08-28T07:53:28Z Nurken 111493 Nurken [[Улаф V]] бетін [[V Улаф]] бетіне жылжытты 3648614 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[V Улаф]] 9y684efh9s8odx0biu33h406msmuwp2 Хокон VII 0 785954 3648616 2026-08-28T07:53:42Z Nurken 111493 Nurken [[Хокон VII]] бетін [[VII Хокон]] бетіне жылжытты 3648616 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[VII Хокон]] qgxvvas87f6g2n2087vlqzy9rpwhj1v Хокон (Норвегия ханзадасы) 0 785955 3648620 2026-08-28T07:58:07Z Nurken 111493 Nurken [[Хокон (Норвегия ханзадасы)]] бетін [[VIII Хокон]] бетіне жылжытты 3648620 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[VIII Хокон]] 07uwwibaw4msag20zcj96p4puqidzp7 Хокон VIII 0 785956 3648625 2026-08-28T08:03:50Z Nurken 111493 «[[VIII Хокон]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3648625 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[VIII Хокон]] 07uwwibaw4msag20zcj96p4puqidzp7 Санат:Норвегия корольдері 14 785957 3648640 2026-08-28T09:04:22Z StarDeg 13992 Бос бет бастады 3648640 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3648641 3648640 2026-08-28T09:07:14Z StarDeg 13992 3648641 wikitext text/x-wiki [[Санат:Еуропа монархтары]] ru32232uyiaq12zvntozya371o409se Жұмаділ Әділбаев 0 785958 3648649 2026-08-28T10:02:01Z PushkinVko 184261 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жұмаділ Әділбаев (1946 ж.) – ардагер журналист, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қайраткері.''' == Өмірбаяны == 1946 жылы 22 сәуірде Шығыс Қазақстан обл... 3648649 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жұмаділ Әділбаев (1946 ж.) – ардагер журналист, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қайраткері.''' == Өмірбаяны == 1946 жылы 22 сәуірде [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Ұлан ауданы]]ның Манат ауылында дүниеге келген. <ref>{{citeweb|url= https://didargazeti.kz/kendi-altajda%D2%93y-%D2%9Baza%D2%9B-baspas%D3%A9zini%D2%A3-%D2%9Bara-nary-zh%D2%B1m%D3%99dil-%D3%99dilbaev-80-zhasta/ |title=Кенді Алтайдағы қазақ баспасөзінің қара нары – Жұмәділ Әділбаев 80 жаста|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> Қазақ мемлекеттік университетін (қазіргі Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті), Жоғары партия мектебін тәмамдаған соң облыстық «Коммунизм туы» (қазіргі «Дидар») газетінде корректор, әдеби редактор, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1978-1983 жж. облыстық партия комитетінде нұсқаушы, «Коммунизм туы» облыстық газетінің редакциялық кеңесінің жетекшісі, облыстық партия комитетінің идеологиялық жұмыстар бөлімінің жетекшісі болған. Ж. Әділбаев зейнеткер жасына дейін бірнеше жыл қатарынан «Дидар» облыстық газетінің редакциясын басқарған. == Марапаттары == Қазақстан Журналистер одағының 50 жылдығына орай «Қазақстанның құрметті журналисі» белгісімен марапатталған (2009), көрнекті қазақ жазушысы Оралхан Бөкейдің өмірі мен шығармашылығына арналған «Кербұғы» киноэссесін әзірлегені үшін сценарист ретінде «Зерттеу жұмыстары» номинациясында Қазақстан Журналистер одағының лауреаты атанады (2013). ҚР Журналистика академиясының «Алтын жұлдыз» жалпыұлттық сыйлығының және көрнекті қазақстандық журналист әрі жазушы Геннадий Толмачев атындағы сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/1359-.html|title=Әділбаев Ж. |author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> mh3kb9a83xobns0r937ttv3oyhhvi07 Санат:Ослода қайтыс болғандар 14 785959 3648669 2026-08-28T10:23:08Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[Санат:Норвегияда қайтыс болғандар|Осло]] [[Санат:Осло тұлғалары]] 3648669 wikitext text/x-wiki [[Санат:Норвегияда қайтыс болғандар|Осло]] [[Санат:Осло тұлғалары]] tm0n60nj7mkzsv5yfeeycnfliofyrh7 Санат:Норвегияда қайтыс болғандар 14 785960 3648670 2026-08-28T10:25:03Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[Санат:Қайтыс болған елі бойынша тұлғалар]] [[Санат:Норвегия тұлғалары]] [[Санат:Еуропада қайтыс болғандар]] 3648670 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қайтыс болған елі бойынша тұлғалар]] [[Санат:Норвегия тұлғалары]] [[Санат:Еуропада қайтыс болғандар]] 6lw9honwvotr68lsm2g2dn63lttv6pp Санат:Decca Records орындаушылары 14 785961 3648673 2026-08-28T10:30:28Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Commonscat|Decca Records artists.}} [[Санат:Лейблдер бойынша орындаушылар]] [[Санат:Decca Records]] 3648673 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Decca Records artists.}} [[Санат:Лейблдер бойынша орындаушылар]] [[Санат:Decca Records]] gz7vcfm26vo67pipc9o1ru1e5ilb4mk Allmusic 0 785962 3648677 2026-08-28T10:35:48Z Marksscheider 183882 «[[AllMusic]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3648677 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[AllMusic]] fzlsf8reljs6yaaf8sff72y9g35kjta Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары 14 785963 3648679 2026-08-28T10:39:14Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының депутаттары| Төраға Орынбасар]] 3648679 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының депутаттары| Төраға Орынбасар]] es3s8etu101ft22l58gsvk8qenw7v5d Қазақстан Құрылтайының комитет төрағалары 0 785964 3648684 2026-08-28T10:43:17Z Casserium 68287 Жаңа бетте: Бұл мақалада [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұрақты комитеттерін басқарған төрағалар тізімі көрсетілген. ; Аграрлық мәселелер комитеті ; Әлеуметтік-мәдени даму комитеті ; Заңнама және сот-құқықтық реформа комитеті ; Қаржы және бюджет комитеті ; Халықаралық іс... 3648684 wikitext text/x-wiki Бұл мақалада [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұрақты комитеттерін басқарған төрағалар тізімі көрсетілген. ; Аграрлық мәселелер комитеті ; Әлеуметтік-мәдени даму комитеті ; Заңнама және сот-құқықтық реформа комитеті ; Қаржы және бюджет комитеті ; Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитеті ; Экология мәселелері және табиғат пайдалану комитеті ; Экономикалық реформа және өңірлік даму комитеті == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Парламентінің комитет төрағалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саясаты бойынша тізімдер]] 1r9qw6qm0oj62cb4coqxgilantcwl7h ARIA Charts 0 785965 3648690 2026-08-28T10:50:35Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''ARIA Charts''' (ARIA чарттары) — апта сайын [[Аустралия жазба индустриясы ассоциациясы]]мен (Australian Recording Industry Association) шығарылатын негізгі аустралиялық музыкалық чарттар. Бұл чарттар Аустралиядағы әртүрлі жанрлардағы ең көп сатылған және стримингтен өткен [[ән]]дер ме... 3648690 wikitext text/x-wiki '''ARIA Charts''' (ARIA чарттары) — апта сайын [[Аустралия жазба индустриясы ассоциациясы]]мен (Australian Recording Industry Association) шығарылатын негізгі аустралиялық музыкалық чарттар. Бұл чарттар Аустралиядағы әртүрлі жанрлардағы ең көп сатылған және стримингтен өткен [[ән]]дер мен [[Музыкалық альбом|альбом]]дардың көрсеткіші болып табылады. ARIA 1974 жылдан бері Аустралияның ұлттық музыкалық сатылым чарты болған [[Kent Music Report]]-тың орнын басып,<ref name="AustralianChartHistory">{{cite web | url = http://www.scu.edu.au/schools/edu/student_pages/sem1_2003/dlowe/hist1.html | title = Australian Chart History | archive-url = https://web.archive.org/web/20080404224826/http://www.scu.edu.au/schools/edu/ICT/student_pages/sem1_2003/dlowe/hist1.html | archive-date = 2008-04-04 | author = Daniel Lowe }}</ref> 1988 жылдың маусымында ресми аустралиялық музыкалық чартқа айналды.<ref name="sunshinecoastdaily">{{cite web | url = http://www.sunshinecoastdaily.com.au/news/aria-charts-celebrates-30th-anniversary-music/1937948/ | title = ARIA Charts celebrates 30th anniversary | author = Seanna Cronin | date = 2013-07-10 | work = | publisher = SunshineCoastDaily.com.au | access-date = 2013-09-03 | lang = en | archive-date = 2020-09-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200919051109/https://www.sunshinecoastdaily.com.au/news/aria-charts-celebrates-30th-anniversary-music/1937948/ | url-status = live }}</ref><ref name="australianchartscom">{{cite web |url = http://www.australian-charts.com/forum.asp?todo=subforum&subforum=34&pages= |title = ARIA Charts celebrates 30th anniversary |publisher = Australian-charts.com |access-date = 2013-09-03 |lang = en |archive-date = 2013-08-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130813043638/http://australian-charts.com/forum.asp?todo=subforum&subforum=34&pages= |url-status = live }}</ref><ref name="noise">{{cite web | url = http://www.noise11.com/news/aria-singles-katy-perry-tops-chart-for-second-week-20130831 | title = ARIA Singles: Katy Perry Tops Chart For Second Week | author = Gavin Ryan | date = 2013-08-31 | work = | publisher = Noise11.com | access-date = 2013-09-03 | lang = en | archive-date = 2018-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181028033917/http://www.noise11.com/news/aria-singles-katy-perry-tops-chart-for-second-week-20130831 | url-status = live }}</ref> == ARIA сертификаттауы == {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" style="border-collapse: collapse;" ! colspan=2 style="background:#efefef;" align=center width=140 | Альбомдар мен синглдер ! colspan=2 style="background:#efefef;" align=center width=140 | Музыкалық DVD |- | style="background:#efefef;" align=center width=70 | Алтын диск | style="background:#efefef;" align=center width=70 | Платина диск | style="background:#efefef;" align=center width=70 | Алтын диск | style="background:#efefef;" align=center width=70 | Платина диск |- | align=center | 35 000 | align=center | 70 000 | align=center | 7 500 | align=center | 15 000 |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Музыкалық чарттар]] [[Санат:Аустралия музыкалық чарттары]] r75z9gugq5rz6eepuolas9asazv0t3x Баймағамбет Айтқожаұлы 0 785966 3648699 2026-08-28T11:01:35Z PushkinVko 184261 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Баймағамбет Айтқожаұлы (1870-1932) – Абайдың ақын шәкірті ''' Абайдың алдында болып, ұлы ұстаз ақынның өсиетін көп тыңдап, мол тағлым алған, талапты ақын шәкірттерінің б... 3648699 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Баймағамбет Айтқожаұлы (1870-1932) – Абайдың ақын шәкірті ''' Абайдың алдында болып, ұлы ұстаз ақынның өсиетін көп тыңдап, мол тағлым алған, талапты ақын шәкірттерінің бірі – Баймағамбет Айтқожаұлы. Абай мектебінің ақыны деген атақты ақтаған адам. Оған дәлел: оның Абай шығармаларының үлгісінде жазған өлеңдері және Абайдан естіп, ұққан уақиғалар негізінде жазған дастандары болады. Баймағамбет Айтқажаұлының шығармалар жинағы, жеке кітап ретінде, 1915 жылы Семей қаласындағы "Ярдам" ("Жәрдем") серіктігі баспасынан басылып шыққан. Абай ауылына келіп, апталап жатып, көп өнеге алған ақынның бірі — Баймағамбет Айтқожаұлы (1870-1932) былай депті: "Абайдың бір мінезі: өзі бір нәрсеге бет қойып кіріспеуші еді. Егер кіріссе, ол нәрсенің үлкен-кішісіне, жақсы-жаманына қарамай, соны іске жаратуға құмар еді" (Қ.Мұхаметханов. Шығармалар жинағы.- 4 том. - Алматы, 2005. - 175 бет). 1977 жылы басылып шыққан "М.О.Әуезов қолжазба мұрасы" кітабында Сапарғали Бегалин былай дейді: «Мен көргенде, Абай әңгімесін жап-жақсы білетін кісі Баймағамбет Айтқожаұлы еді... Ол кісінің әдебиеттен де хабары бар болатын, ол кісі қазір тірі кісі. Солардан әлі де болса, толығырақ жинау керек" (50-60 бб.). Сапарғали Бегалин Абай тұсында өмір сүрген адамдар және оның шәкірттерінен естеліктер жинаған. Оның Баймағамбетпен кездесіп, әңгімелескен уақыты – 1930-31 жылдары шамасы болса керек.Сайтқа сілтеме <ref>{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/2032-.html|title= Айтқожаұлы Б.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Б. Айтқожаұлы туралы әдебиеттер == * Бегалин, С. М.О.Әуезов қолжазба мұрасы /С. Бегалин. – Алматы : Ғылым,1977 г. - 50-60с. * Мұхамедханұлы, Қ. Абайдың ақын шәкірттері / Қ. Мұхамедханұлы ; [жалпы ред. басқ.: М. Қ. Орынбаев, Х. М. Матаев; жауапты шығ. Б. Ерсәлімұлы]; Республикалық Абай қоры .- Алматы : Дәуiр, 1997г. * Мұхаметханов, Қ. Шығармалар жинағы / Қ. Мұхаметханов. - Алматы, 2005. стр. 175 * l3l87wjaucmtnk5xbkyla5pg3b9p0ab Санат:Қазақстан Құрылтайының төрағалары 14 785967 3648703 2026-08-28T11:10:50Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының депутаттары| Төраға]] 3648703 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының депутаттары| Төраға]] eg6qv48cvkqi1xk60kgs178cznxhxe7 Александр Сергеевич Данилов 0 785968 3648704 2026-08-28T11:28:56Z Mheidegger 1111 депутат 3648704 wikitext text/x-wiki {{Саясаткер | Есімі = Александр Сергеевич Данилов | Сурет = | Ені = | Атауы = | Туған күні = 16.12.1991 | Туған жері = [[Қарағанды]], [[Қазақстан]] | Азаматтығы = {{KAZ}} | Партиясы = [[Аманат (партия)|«Аманат»]] → [[Әділет (партия)|«Әділет»]] | Білімі = [[Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті]]<br>[[Еуразия ұлттық университеті]] | Марапаттары = {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} {{Шапағат медалі}} }} '''Александр Сергеевич Данилов''' (16 желтоқсан 1991 жыл, [[Қарағанды]], [[Қарағанды облысы]], [[Қазақстан]]) — қазақстандық қоғам және саяси қайраткер. [[Қазақстан Құрылтайы]]ның I шақырылымының депутаты (2026 жылдан). == Өмірбаяны == 2012 жылы [[Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті]]н «Ақпараттық қауіпсіздік жүйелері» мамандығы бойынша, 2020 жылы [[Еуразия ұлттық университеті]]н (ЕҰУ) «Қоғаммен байланыс» мамандығы бойынша бітірген.<ref name=prg>{{cite web | url = https://prg.kz/document/?doc_id=35168774 | title = Данилов Александр Сергеевич (персональная справка) | website = prg.kz |lang=ru}}</ref> 2023 жылы ЕҰУ-дың «Саясаттану» мамандығы бойынша докторантурасын аяқтады. 2009 жылы Қарағанды қаласындағы «Ансар» жастар лигасы» жастар қоғамдық бірлестігін басқарды. 2012—2013 жылдары [[Астана]] қаласындағы «Нұр-Медиа» ЖШС-де менеджер, контентті басқару және мультимедиалық технологиялар департаменті директорының орынбасары қызметтерін атқарды. 2013—2014 жылдары «Біріккен химиялық компания» ЖШС баспасөз қызметінің жетекшісі болды. 2014—2015 жылдары «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы веб-сайтының бас редакторы, «Атамекен» Одағы» Қазақстан ұлттық экономикалық палатасы» ЗТБ баспасөз қызметінің жетекшісі қызметтерін атқарды. 2016—2018 жылдары Астанадағы «Медиа Консул» ЖШС-де жоба жетекшісі, директордың орынбасары болды. 2014—2022 жылдары Астанадағы «В2С» ЖШС-нің басқарушы серіктесі болды. 2019 жылы алғашқы іріктеу қорытындысы бойынша Александр Данилов Қазақстан Президентінің жастар кадр резервіне енді. 2020—2021 жылдары Stopfake.kz жобасын басқарды.<ref>{{cite web | url = https://www.inform.kz/ru/aleksandr-danilov-oproverzhenie-feykov-vakcina-ot-negativa_a3717860 | title = Александр Данилов: Опровержение фейков — вакцина от негатива | website = inform.kz | lang=ru | date = 2020-11-12 | accessdate = 2026-08-28}}</ref> Сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшесі болды.<ref name=prg/> 2022—2023 жылдары Қазақстан Республикасының ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі қызметін атқарды. 2023 жылы [[Аманат (партия)|«Аманат» партиясының]] партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі]] депутаттығына кандидат болды.<ref>{{cite web | url = https://www.inform.kz/ru/partiya-amanat-utverdila-spisok-kandidatov-v-deputaty-mazhilisa_a4032540 | title = Партия AMANAT утвердила список кандидатов в депутаты Мажилиса | website = inform.kz | lang=ru | date = 2023-02-07 | accessdate = 2026-08-28}}</ref> 2024 жылғы маусымда тәуелсіз Astana Open Dialogue талдау платформасының тең құрылтайшысы болды.<ref>{{cite web | url = https://kaztag.kz/ru/news/aleksandr-danilov-astana-open-dialogue-eto-novaya-vozmozhnost-dlya-progressivnogo-razvitiya-kazakhst | title = Александр Данилов: Astana Open Dialogue – это новая возможность для прогрессивного развития Казахстана | website = kaztag.kz | lang=ru | date = 2024-05-31 | accessdate = 2026-08-27}}</ref> 2025—2026 жылдары [[Аманат (партия)|«Аманат» партиясының]] хатшысы қызметін атқарды.<ref name=prg/> «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет» партиясына]] қосылғаннан кейін «Әділет» партиясының тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы]]ның I шақырылымына сайлауға түсті.<ref>{{cite web | url = https://informburo.kz/novosti/partiia-adilet-utverdila-spisok-kandidatov-na-vybory-v-kurultai | title = Партия «Әділет» утвердила список кандидатов на выборы в Курултай | website = informburo.kz | lang=ru | date = 2026-07-10 | accessdate = 2026-08-27}}</ref> 2026 жылғы 26 тамыздан бастап — «Әділет» партиясының тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылымының депутаты]].<ref>{{cite web | url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kto-voshel-v-kurultay-kazahstana-polnyiy-spisok-607068/ | title = Кто вошёл в Курултай Казахстана — полный список | website = tengrinews.kz | lang=ru | date = 2026-08-27 | accessdate = 2026-08-27}}</ref> == Марапаттары == * [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен енбегі үшін» медалі]] (2026) * [[Шапағат медалі|«Шапағат» медалі]] (2021) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылым депутаттары]] r5vr2mjhqes85m2v5rsq0x7bs72aq3x 3648705 3648704 2026-08-28T11:30:59Z Mheidegger 1111 ішкі сілтемелер 3648705 wikitext text/x-wiki {{Саясаткер | Есімі = Александр Сергеевич Данилов | Сурет = | Ені = | Атауы = | Туған күні = 16.12.1991 | Туған жері = [[Қарағанды]], [[Қазақстан]] | Азаматтығы = {{KAZ}} | Партиясы = [[Аманат (партия)|«Аманат»]] → [[Әділет (партия)|«Әділет»]] | Білімі = [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті]]<br>[[Еуразия ұлттық университеті]] | Марапаттары = {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} {{Шапағат медалі}} }} '''Александр Сергеевич Данилов''' (16 желтоқсан 1991 жыл, [[Қарағанды]], [[Қарағанды облысы]], [[Қазақстан]]) — қазақстандық қоғам және саяси қайраткер. [[Қазақстан Құрылтайы]]ның I шақырылымының депутаты (2026 жылдан). == Өмірбаяны == 2012 жылы [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]]н «Ақпараттық қауіпсіздік жүйелері» мамандығы бойынша, 2020 жылы [[Еуразия ұлттық университеті]]н (ЕҰУ) «Қоғаммен байланыс» мамандығы бойынша бітірген.<ref name=prg>{{cite web | url = https://prg.kz/document/?doc_id=35168774 | title = Данилов Александр Сергеевич (персональная справка) | website = prg.kz |lang=ru}}</ref> 2023 жылы ЕҰУ-дың «Саясаттану» мамандығы бойынша докторантурасын аяқтады. 2009 жылы Қарағанды қаласындағы «Ансар» жастар лигасы» жастар қоғамдық бірлестігін басқарды. 2012—2013 жылдары [[Астана]] қаласындағы «Нұр-Медиа» ЖШС-де менеджер, контентті басқару және мультимедиалық технологиялар департаменті директорының орынбасары қызметтерін атқарды. 2013—2014 жылдары «Біріккен химиялық компания» ЖШС баспасөз қызметінің жетекшісі болды. 2014—2015 жылдары «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы веб-сайтының бас редакторы, «Атамекен» Одағы» Қазақстан ұлттық экономикалық палатасы» ЗТБ баспасөз қызметінің жетекшісі қызметтерін атқарды. 2016—2018 жылдары Астанадағы «Медиа Консул» ЖШС-де жоба жетекшісі, директордың орынбасары болды. 2014—2022 жылдары Астанадағы «В2С» ЖШС-нің басқарушы серіктесі болды. 2019 жылы алғашқы іріктеу қорытындысы бойынша Александр Данилов Қазақстан Президентінің жастар кадр резервіне енді. 2020—2021 жылдары Stopfake.kz жобасын басқарды.<ref>{{cite web | url = https://www.inform.kz/ru/aleksandr-danilov-oproverzhenie-feykov-vakcina-ot-negativa_a3717860 | title = Александр Данилов: Опровержение фейков — вакцина от негатива | website = inform.kz | lang=ru | date = 2020-11-12 | accessdate = 2026-08-28}}</ref> Сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшесі болды.<ref name=prg/> 2022—2023 жылдары Қазақстан Республикасының ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі қызметін атқарды. 2023 жылы [[Аманат (партия)|«Аманат» партиясының]] партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі]] депутаттығына кандидат болды.<ref>{{cite web | url = https://www.inform.kz/ru/partiya-amanat-utverdila-spisok-kandidatov-v-deputaty-mazhilisa_a4032540 | title = Партия AMANAT утвердила список кандидатов в депутаты Мажилиса | website = inform.kz | lang=ru | date = 2023-02-07 | accessdate = 2026-08-28}}</ref> 2024 жылғы маусымда тәуелсіз Astana Open Dialogue талдау платформасының тең құрылтайшысы болды.<ref>{{cite web | url = https://kaztag.kz/ru/news/aleksandr-danilov-astana-open-dialogue-eto-novaya-vozmozhnost-dlya-progressivnogo-razvitiya-kazakhst | title = Александр Данилов: Astana Open Dialogue – это новая возможность для прогрессивного развития Казахстана | website = kaztag.kz | lang=ru | date = 2024-05-31 | accessdate = 2026-08-27}}</ref> 2025—2026 жылдары [[Аманат (партия)|«Аманат» партиясының]] хатшысы қызметін атқарды.<ref name=prg/> «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет» партиясына]] қосылғаннан кейін «Әділет» партиясының тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы]]ның I шақырылымына сайлауға түсті.<ref>{{cite web | url = https://informburo.kz/novosti/partiia-adilet-utverdila-spisok-kandidatov-na-vybory-v-kurultai | title = Партия «Әділет» утвердила список кандидатов на выборы в Курултай | website = informburo.kz | lang=ru | date = 2026-07-10 | accessdate = 2026-08-27}}</ref> 2026 жылғы 26 тамыздан бастап — «Әділет» партиясының тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылымының депутаты]].<ref>{{cite web | url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kto-voshel-v-kurultay-kazahstana-polnyiy-spisok-607068/ | title = Кто вошёл в Курултай Казахстана — полный список | website = tengrinews.kz | lang=ru | date = 2026-08-27 | accessdate = 2026-08-27}}</ref> == Марапаттары == * [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен енбегі үшін» медалі]] (2026) * [[Шапағат медалі|«Шапағат» медалі]] (2021) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылым депутаттары]] owes5nmvj3tl7z80i8n73i9d9ssrm4r 3648706 3648705 2026-08-28T11:34:02Z Mheidegger 1111 /* Өмірбаяны */ ішкі сілтеме 3648706 wikitext text/x-wiki {{Саясаткер | Есімі = Александр Сергеевич Данилов | Сурет = | Ені = | Атауы = | Туған күні = 16.12.1991 | Туған жері = [[Қарағанды]], [[Қазақстан]] | Азаматтығы = {{KAZ}} | Партиясы = [[Аманат (партия)|«Аманат»]] → [[Әділет (партия)|«Әділет»]] | Білімі = [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті]]<br>[[Еуразия ұлттық университеті]] | Марапаттары = {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} {{Шапағат медалі}} }} '''Александр Сергеевич Данилов''' (16 желтоқсан 1991 жыл, [[Қарағанды]], [[Қарағанды облысы]], [[Қазақстан]]) — қазақстандық қоғам және саяси қайраткер. [[Қазақстан Құрылтайы]]ның I шақырылымының депутаты (2026 жылдан). == Өмірбаяны == 2012 жылы [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]]н «Ақпараттық қауіпсіздік жүйелері» мамандығы бойынша, 2020 жылы [[Еуразия ұлттық университеті]]н (ЕҰУ) «Қоғаммен байланыс» мамандығы бойынша бітірген.<ref name=prg>{{cite web | url = https://prg.kz/document/?doc_id=35168774 | title = Данилов Александр Сергеевич (персональная справка) | website = prg.kz |lang=ru}}</ref> 2023 жылы ЕҰУ-дың «Саясаттану» мамандығы бойынша докторантурасын аяқтады. 2009 жылы Қарағанды қаласындағы «Ансар» жастар лигасы» жастар қоғамдық бірлестігін басқарды. 2012—2013 жылдары [[Астана]] қаласындағы «Нұр-Медиа» ЖШС-де менеджер, контентті басқару және мультимедиалық технологиялар департаменті директорының орынбасары қызметтерін атқарды. 2013—2014 жылдары [[Самұрық-Қазына Өңдеу|«Біріккен химиялық компания» ЖШС]] баспасөз қызметінің жетекшісі болды. 2014—2015 жылдары «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы веб-сайтының бас редакторы, «Атамекен» Одағы» Қазақстан ұлттық экономикалық палатасы» ЗТБ баспасөз қызметінің жетекшісі қызметтерін атқарды. 2016—2018 жылдары Астанадағы «Медиа Консул» ЖШС-де жоба жетекшісі, директордың орынбасары болды. 2014—2022 жылдары Астанадағы «В2С» ЖШС-нің басқарушы серіктесі болды. 2019 жылы алғашқы іріктеу қорытындысы бойынша Александр Данилов Қазақстан Президентінің жастар кадр резервіне енді. 2020—2021 жылдары Stopfake.kz жобасын басқарды.<ref>{{cite web | url = https://www.inform.kz/ru/aleksandr-danilov-oproverzhenie-feykov-vakcina-ot-negativa_a3717860 | title = Александр Данилов: Опровержение фейков — вакцина от негатива | website = inform.kz | lang=ru | date = 2020-11-12 | accessdate = 2026-08-28}}</ref> Сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшесі болды.<ref name=prg/> 2022—2023 жылдары Қазақстан Республикасының ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі қызметін атқарды. 2023 жылы [[Аманат (партия)|«Аманат» партиясының]] партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі]] депутаттығына кандидат болды.<ref>{{cite web | url = https://www.inform.kz/ru/partiya-amanat-utverdila-spisok-kandidatov-v-deputaty-mazhilisa_a4032540 | title = Партия AMANAT утвердила список кандидатов в депутаты Мажилиса | website = inform.kz | lang=ru | date = 2023-02-07 | accessdate = 2026-08-28}}</ref> 2024 жылғы маусымда тәуелсіз Astana Open Dialogue талдау платформасының тең құрылтайшысы болды.<ref>{{cite web | url = https://kaztag.kz/ru/news/aleksandr-danilov-astana-open-dialogue-eto-novaya-vozmozhnost-dlya-progressivnogo-razvitiya-kazakhst | title = Александр Данилов: Astana Open Dialogue – это новая возможность для прогрессивного развития Казахстана | website = kaztag.kz | lang=ru | date = 2024-05-31 | accessdate = 2026-08-27}}</ref> 2025—2026 жылдары [[Аманат (партия)|«Аманат» партиясының]] хатшысы қызметін атқарды.<ref name=prg/> «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет» партиясына]] қосылғаннан кейін «Әділет» партиясының тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы]]ның I шақырылымына сайлауға түсті.<ref>{{cite web | url = https://informburo.kz/novosti/partiia-adilet-utverdila-spisok-kandidatov-na-vybory-v-kurultai | title = Партия «Әділет» утвердила список кандидатов на выборы в Курултай | website = informburo.kz | lang=ru | date = 2026-07-10 | accessdate = 2026-08-27}}</ref> 2026 жылғы 26 тамыздан бастап — «Әділет» партиясының тізімі бойынша [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I шақырылымының депутаты]].<ref>{{cite web | url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kto-voshel-v-kurultay-kazahstana-polnyiy-spisok-607068/ | title = Кто вошёл в Курултай Казахстана — полный список | website = tengrinews.kz | lang=ru | date = 2026-08-27 | accessdate = 2026-08-27}}</ref> == Марапаттары == * [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен енбегі үшін» медалі]] (2026) * [[Шапағат медалі|«Шапағат» медалі]] (2021) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылым депутаттары]] gr62desvj1nyfl8xlrh6ly3ify1hd7v UK Albums Chart 0 785969 3648707 2026-08-28T11:37:27Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''UK Albums Chart''' — [[Ұлыбритания]]дағы музыка индустриясы ресми түрде мойындайтын ұлттық [[Музыкалық альбом|альбом]]дар чарты. Оған енген туындылар сатылым көлемі мен аудиостриминг көрсеткіштері бойынша рейтингіленеді.<ref name="streaming">{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/uk... 3648707 wikitext text/x-wiki '''UK Albums Chart''' — [[Ұлыбритания]]дағы музыка индустриясы ресми түрде мойындайтын ұлттық [[Музыкалық альбом|альбом]]дар чарты. Оған енген туындылар сатылым көлемі мен аудиостриминг көрсеткіштері бойынша рейтингіленеді.<ref name="streaming">{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/uk-official-albums-chart-to-include-streaming-data-for-first-time-3479/|title=UK's Official Albums Chart to include streaming data for the first time|publisher=Official Charts Company|access-date=12 February 2015}}</ref> Ол алғаш рет 1956 жылы 22 шілдеде жарық көрді және оны [[Official Charts |Official Charts Company]] (OCC) әр аптаның жұма күндері (бұрын жексенбіде болатын) жасақтайды. Бұл чарт [[BBC Radio 1]] арнасынан (үздік 5 альбом) таратылады, сондай-ақ OCC веб-сайтында Топ-100 немесе [[UKChartsPlus]] басылымында Топ-200 ретінде жарияланады.<ref>{{cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/|title=UKChartsPlus Home Page|website=Ukchartsplus.co.uk}}</ref> Мұндағы позициялар тек сала мамандарына ғана қолжетімді деректер арқылы барлық сатылым көрсеткіштері толық бақыланғанға дейін жалғаса береді. Дегенмен, 1980 жылдардан бастап 1989 жылдың қаңтарына дейін (мысалы, "The Guinness Book of British Hit Albums" басылымындағыдай) 100-орын хит-альбом болып саналғанымен, чарт жиынтықтары жойылғаннан кейін бұл анықтама Топ-75 деңгейіне өзгертілді. Нәтижесінде «The Virgin Book of British Hit Albums» сияқты кейінгі кітаптар тек осы деректерді ғана қамтитын болды. 2021 жылғы жағдай бойынша,<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/|title=Official Charts – Home of the Official UK Top 40 Charts|website=Officialcharts.com}}</ref> 1983 жылдан бері OCC жұртшылыққа хиттер мен апталық көрсеткіштер бойынша негізінен Топ-100-ге дейінгі ақпаратты ұсынады. Ал бизнес-клиенттер қосымша чарт орындарын талап ете алады.<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/who-we-are/how-we-built-our-database/ |title=How our database was built |publisher=The Official Charts Company |year=2024 |access-date=31 July 2024}}</ref> Ресми альбомдар чартында іріктеуден өту үшін альбом тиісті ұзындық пен баға талаптарына сай болуы тиіс. Ол үш тректен көп немесе 20 минуттан ұзақ болуы қажет және бюджеттік альбом санатына жатпауы тиіс. Ережелердің толық мәліметтерін OCC веб-сайтынан табуға болады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Ұлыбритания музыкалық чарттары]] 3lsojwqe45kytr5e32dnfwu5hpxsrfj